Titi Livii Patavini Opera quae exstant omnia ex recensione G. Alex. Ruperti cum supplementis Freinshemii. Tomus primus decimus quartus

291쪽

XXX. Eodem anno in Urbe peregrinarum religionum professores diligontiam magistratuum et senatus animadverterunt. Inoleverat Solitum magnis civitatibus malum, externi numinum cultus, et ad quaslibet suscipiendas caeremonias stultissimi cuiusque propensa superstitio. Celebrari praecipue Iupiter Sabagius coeperat, ciatu absurdo, et ad Corruptionem morum pertinente. Itaque negotium C. Cornelio Scipioni IIi- ispallo, cui peregrina iurisdictio evenerat datum: isque. proposito edicto, rituum illorum doctores di scedere ex Vrhe coegit. Erat et alia pestis, Chaldaei, qui, ex siderum inspectione sortunam singulorum ususque venturos explicari posse asserentes, pellectis levibus et ineptis ingeniis, plurimos sallaci spo mediive dementabant, magna Plerumque aCcepta a credulis hominibus mercede mentiendi. Ex qua temeritat quum et patriae religiones sperni inciperent, et vana plerumque fiducia futuri corruptae mentes, magna sperando, nimia concupiscere discerent; idem praetor edictum proposuit, quo decimum intra diem Chaldaei ex Vrbe atque Italia abire iubebantur. XXXI. Tum etiam in suffragiorum ordine nova res introducta est, aspectu parva, effectu non aspernam da. Gabinius tribunus plebis, homo ignotus et sordidus , rogationem tulit, ut in magistratibus mandandiss rvia non Moce, sed per talellam terrentur. Id adversus Optimatium potentiam repertum, qui contra suam sententiam euntibus terribiles erant; ut sines metu offensionis, tabella occultante sus Iragium, quilibet animi sui iudicio libere uteretur. Sed huic commodo non Ieve Vibium suberat, quod nullo pudore, nullaque moliorum reverentia deterritum vulgus, animique plerumque inconsiderato impetu, sine re-

292쪽

ctore in deteriora serebatur; multitudinisque arbitriores maximae fiebant.

XXXV. Nescio, hoc anno, an Sequenti, Claudius Asellus tribunus plebis suerit: in tribunatu certo diem ab hoc esse dictam constat P. Africano, quod equum ei censor Africanus ademerat. Ausae ille quidem in hoc iudicio non aliter, quam pro solita animi magnitudine, se gessit. Nam neque barbam radi desiit, neque vestem mutavit, aut quidquam iacit, quod ad misericordiam conciliandam rei solent: verum alias festivitate iocorum, alias pondere Orationis erat enim dicendi minime rudis , accusatoris improbitatem exagitans, simul ingenti gloria pariter innocentiaque sultus, calumnias inimici non aegre depulit. Inter alia gloriante Mello, omnes se prouincias st*endi acientem peragrasse, vulgare Proverbium Africanus recitavit, asellum, lices Per omnes mund plagas agatur, non ideo curaum discera. , XXXVI. Atque alio tempore, quum Asellus obi cisset, Irustrum illud af eo censore malum atque calamitosum Aopulo romano ivisae: ci Noli mirari, inquit:. nam qui te ex aerariis exemit, lustrum condidit, . et taurum immolavit. . Talis in periculo suo Africanus fuit: atque ut sano ista reserens indignari cogor, in ea maguitudine meritorum et integritate vitae, pati civitatem clarissimi principis vexationem potuisse: ita deberi aliquid satBor iis moribus, per quos ingenti exemplo patefacta ost via, quod summorum hominum selicitatem non in alieno vel affectu, vel ossicio, sed ipsorum virtute atque magnanimitate repositam si fundatam esse admoneret.

XXXIV. At sicut iste generosae gravitatis , ita sub idem tompus illiberalis versutiae documentum Q.

293쪽

Pompeius dedit. Quum enim a legatis Numantinorum

multis argumentis convinceretur, Dedus cum eorum civitate fecisse, essetque res manifestissima; tamen instare confitenti certam damnationem videns, homo

callide improbus ad extremum pernegavit. Atqui plus adhuc apud bonos turpitudo notissimi delicti, quam infitiandi impudentia valebat: serebaturque ad populum

tit ad exi indum , quidquid iis Paclis contracitam res gionis PMlicae esset, rauctor eorum hostibus dederetur. Tum vero ille totis blanditiarum artihus, et infirmarum Precum vilitate omni adhibita. perpulit incui iosum publici decoris vulgus , ut potius unius improbi hominis, quam Communis civitatis, misericordia tangeretur; illiusque vitam, quam dignitatem reipubli-Cae , Salvam esse mallet. Non accepta lex est: Pompeius pro insonte dimissus: Numantinis responsum, foedus a Pompeio facit, non rideri. Tantum mali patrare gratia potest, Ploties arbitris iis, qui naturam utriusque iuxta nesciunt, cum iustitia committitur IXXXV. Neque hic favor hominum stetit: subinde enim quum repetundarum Postularetur Pompeius , Premereturque clarissimorum Virorum testimoniis , nam Cn. et Q. Caepiones, aliudque par fratrum Q. et L. Metelli testimonium in eum dixerant, Plus gratia

Pompeii, quam sdes auctoritasque summorum Vim-rum , Vuluit. Oppressum videri hominem novum inimicorum potentia noluerunt iudices, ut aiunt, Pii- obus omnia maiorum sucta excusare moris est: tanquam alia , quam repetundarum Iege, quaesitum eSSet, aut

in illa quaestione novitas sua vel fraudi cuiquam, vel utilitati esse debuisset. Scilicet corruptis iam per ambitionem luxumque moribus, et pristina innocentia

c: P. 22. et ibi Pediailiis.

294쪽

292 IO. FREIN SH. SVPPL. IN LOC. LIB. LIV LIVIANI vix inter paucos reliqua, ceteri iudicum. similes sibi

reos absolvendo , suam sc uritatem stabilitum ibant. XXXVI. Neque aliam fuisse causam Sentio, Cur per eadem tempora gravisSimorum criminum reus L. Co tii, P. Africano accusante , condemnationem effugeret: qua in quaestione antiqui pudoris reliquiae ita

cum improbitate recenti certaverunt, ut, quum insontem pronuntium cunctarentur iudicis, sontem eripere Cuperent, Septies ampliatum, octavo iussicio absolutus sit reus. Id tactum , et similia , quum uno hoc colore defendantur, quod homines videlicet sapientissimi committere noluerint, ut accusatoris potentiae dignitatique tribuisse quidquam viderentur, manifestum est , tam malam eXcuSationem , non nisi meliorum inopia, placuisse. Nam si leges exercendae nOIi sunt, cur Sanciuntur 7 alat praestat, accusandi munus, in quo prae aliis gravitas et sanctitas, et cum

constantia sides requiritur, ademptum principibus, iris, ad odia cupiditatesquo sordidorum hominum demittere ΤXXXVV. Nempe aliud et illis temporibus, et prinximis, iudicium civitatis romanae principum fuit;

quum nec Paulo ante M. Cato, neque aliquanto post M. Scaurus, deforme aut fastigio suo indignum dimcerent , ut desonsionem innocentium Civium , ita accusationes improborum, suscipere. Interpretentur,

ut volent , qui artibus quibuslibet favorem bene quaeri putant: certe quemadmodum serendi non sunt, qui temere periculum cuilibet creant; ita pereuntis reipublicae minime fallax indicium est, si vile

opus, et hominibus honestis inconveniens habeatur, pro bonis civibus advorsum malos mores Proeliari.

295쪽

P. Cornelio Nasica, eui cognomen Serapioni suit ab irridenta Cit intio tribuno plebis impositum, et D. Iunio Bruto consulibus delectum habentibus in conspectu tironum res saluberrimi exempli sacra est: nam C. Matienus aceusatus est apud tribunos plebis, quod exercitum in Hispania deseruisset; da mnatusque sub furca diu virgis caesus est, et sestertio numinmo veniit. Tribuni plebis , quia non tui petrarant, ut sibi denos, quos vellent, milites eximere liceret, consules in carcerem duci iusserunti Iunius Brutus consul in Hispania iis, qui sub viriatho militaverant, agros et oppidum dedit, quod Valentia vocatum esti M. Popillius a Numantinis, cum

quibus pacem factam senatus irritam fieri censuerat, cum exercitu susus fugatusque esti C. Hostilio Mancino eonsule sacrificante , pulli ex cavea evolaverunt: conscendenti de indoin navim, ut in Hispaniam proficisceretur, accidit vox, Mane, Manciner quae auspicia tristia fuisse, eventu probatum est. Vietus enim a Numantinis, et castris exutus, quum spes nulla servandi exercitus esset, pacem cum eis secit ignominiosam , quam ratam esse senatus vetuiti Triginta millia Η Itianorum a Numantinorum millibus quatuor victa erant. D. Iunius Lusitaniam, triginta urbium expugnationibus, usque ad Occasum et Oceanum perdomuit: et, quum fluuium oblivionem transire nollent milites, ereptum signifero sigia uiu

296쪽

ipse transtulit, et sie, ur transgrederentur, persuasiti Alexandri filius, rex Syriae, decem annos admodum habens, a Diodoto, qui Tryphoncognominabatur, talore suo, per fraudem occisus est; corruptis medicis, qui, eum calculi dolore consumi, ad populum mentiti, dum secant, occiderunti

I. Abrogata numantini foederis mentione, quum ulterius bellari Patribus placuisset, acrior idiligentia praeparandi, quae ad bellum pertinerent, duo magna, sed dissimilis valde exempli documenta peperit, quum altero non minus everti urbana disciplina, quam altero stabiliri militaris videretur. P. Scipione Nasica, D. Iunio Bruto consulibus delectum habentibus , in conspectu tironum, C. Matienus sub furca diu virgis caesus est, deinde sestertio nummo veniit. Iussu tribunorum plebis id sacrum, apud quos accusatus fuerat Matienus, quod exercitum in Hispania deseruisset. Ob hanc tam salubrem severitatem quum in ore omnium tribuni essent, iniquissimis adversum consules contentionibus, prioris facti gloriam tum.

vere.

U. Iebant a necessitate delectus eximere denos singuli, quos delegissent: neque ignavius consules renitebantur, quam tertium decimum ante annum eadem postulanti collegio tribunorum L. Lucullus , A. Postumius restiterant. At illius certaminis mitior eventus fuit: hic ad novi et ad eum usque diem inusitati exempli foeditatem tribunitia processit improbitas. Quum enim constantiam optimorum Consulum homines importunissimi precibus minisque diu frustra versavissent; ad extremum, incitante ceteros C. Cu-

297쪽

IN LOC. LIB. LV LIVIANI

riatio , qui ex sordidissima origine ad tribunatum plebis pervenerat, consulem utrumque duci in careerem iussere. Dolebant non boni modo, sed etiam vulgo iam Herique, tanto summi imperii dedecore :sed neque resisti sacrosan tae Potestati Poterat, ne-.que e collegio quisquam, ut intercederet, exorari: ea omnibus in pravi consilii obstinatione erat consoniasio. At Nasica Brutusque, ut sama et virtute tantorum

virorum dignum erat, pati quidlibet, quam cederetribunitiis furoribus in causa honestissima , mulum

Tunt.

III. Neqnst minori deinceps fiducia tribunorum aliis

actionibus repugnavere: qua in re Nasicae consulis nobilitata vox est, ingentis animi constantiaeque invictae Plenissima. Productos in concionem consules C. Curiatius reserre ad senatum iubebat, uis adversus imoalescentem innonae c-uiem frumenti emenia creusa

legasi decernerentur. Ibi Nasica docere populum orsus, parum probabile illud institutum esse, quum intemPellaretur , maxima fiducia, M Tacete, inquit, Quiri- is tes: nam ego, quid conducat reipublicae, rectius v quam vos, intelligo. n Isis auditis, tanquam venti posuissent, concitatum istud populi murmur conticuit , consulisque oratio non modo cum silentio, sed etiam cum approbatione audita est. In hoc consulatu Minyionis ei cognomen ab irridente Curiatio impositum , deinceps haesit. Erat enim Serapioni cuidam vilissimo homini, quippe suario negotiatori, Vultu simillimus, quum genere nobilissimos, virtute optimos , dignitate clarissimos aequaret. TU. Non omittam referre iudicium caedis, quod his temporibus actum est; quum tanti hoc senatus

298쪽

296 IO. FRElNS HEMII SUPPLEXI. secisset, ut consulibus mandandum existimaret. In Scantia silva noti quidam homines intersecti fuerant: insimuIabaturque samilia, quidam etiam liberi, societatis eius, quae pecuarias de censoribus proximis redemerat. Contra hos q.uin accusatores auditi essent, deinde C. Laelius Pr o Publicanis accurate dixissot, ampliata a consulibus res est; paucosque post dies, quum idem dixisset etiam melius elegantiusque, itidem ampliatum. Ibi deducentibus eum sociis, orantibusque, ne defatigaretur, C. Laelius, ut erat eximiae probitatis, dixisse sertur, sibi in causa illorum neque dissigentiam , neque Mem de Essed ceterum ex stimare , causam illam a Ser. Gassa, quod is acrior indisendo fortiorque esset, demendi melius posse. Sic , auctore Laelio, Causae patrocinium ad Galbam delatum : atque is tanta vi tantaque gravitate dixisse dicitur, ut nulla sere pars orationis sine clamoribus et Plausu Praetermitteretur, Omnibus Ille approbantibus instituta quaestione, societatem illa dies, illaque actio

absolveret.

V. Haec domi gesta. At delectu interim acto, D. Brutus, cui ulterior Hispania obvenerat in citeriore prorogatum imperium M. Popillio erat) in provinciam proficiscitur. Duas maxime Pes senatus ei mandaverat ἔ unam , ut eos, qui sub Viricisho militassent, atque Q. Caepione accepti in deditionem essent, certis in sedibus collocaret: alteram, ut quod in Lusisanta nondum Pacatum esset, armis reducere ad quietem stu deret. Igitur, quum dedititiis agrum iam urbisque

locum a decessore suo aSsignatum reperisset, Comdendi oppidi auctor adiutorque suit opportuno situ,

299쪽

tribus a mari passuum millibus. Valentia id oppidum

appellatum. In hoc opere quum Pars magna eius un- ni circumacta esset, deinde latronum globos persequi instituit, qui locis istis passim grassabantiar. Nam quia ex similibus initiis magna potentia Viriathi, Iatagnumque nomen fuerat; Ρlures illius exempIO incitati , parem sibi fortunam haud operosa rudibus animis improbitate spei augurabantur.

M. Hi quidquid agrorum Tagum inter et oblivionis flumen, Durium itidem ac Baetin comprehensum est, solita genti Pernicitate Pervagantes, curam iniiciebant consuli, qua potissimum via. incertum hostem, et nusqtiam iacientem COPiam Sui, opprimeret. Velocissimos homines citato exercitu insequi, dillicile erat; insequentem non consequi, ignominiosum: ne in ipsa quidem Victoria qii id quam aut laudis, aut fructus, suturum apparebat. Rectius visum, civitates, unde orti latrones dicerentur, bello aggredi. VII. Sic et ultionem sumi a meritis, et expleri militem praeda posse: neque defuturos Iatrones, quin ad ferendam suae quisque Patriae opem spargerentur.

Sic in proxima quaeque incendium belli inserenti, primo acriter ab indigenis resisti coepit, non viris modo, sed etiam mulieribus, impigre pro desensione

rerum Suarum arma capientibus: quarum quum diversis locis intersectae plurimae essent, nullius nutlacrymas, aut etiam Vocem vulneribus ac morte elici potuisse, traditum est. Sed certamine frustra tentato, quum vinci se multitudine viderent, in montes cum rebus, quas auferre potucrant, refugerunt: inde, ut subversionem oppidorum suorum anteverterent,

missis ad consulem oratoribus, veniam delicto peti-

300쪽

Vere: concessit eam Brutus, et parte facultatum mulctatos in suas quemque sedes dimisit. VIII. Iam etiam ad Numantiam certabatur, quod beIlum M. Popillius proconsul, cognita senatus V Iuntate , resumpserat. Ibi quum ad oppidum copias adduxisset, lentae primum obsidionis species fuit; quum procul solita serocia Numantini, non, ut antea consueverant, ingredienti fines occurrissent; ne pro muris quidem exercitu, adeo metum Simulabant, opposito. Hoc ita constanter per aliquam multos dies factum, ut proconsuli iam fides fieret, domitam malis

et desperatione virtutem hostium esse: ideoque eo prosectus est fiduciae, ut etiam Scalas admovere moenibus auderet; neque tamen illum adhuc omnis pro videntia dcscruerat, Plin dolum latere suspicaretur, quia ne tum quidem ad tuenda moenia excitari Nimmantinos animadvertebat. Signum itaque receptus dari iussit: cui dum a spe occupandae urbis segniter miles paret, neque euam Servatis Ordinibus recedere tam expeditum est, erumpunt in aversos et a scalis descendentes Numantini, magnaque strage edita intum exercitum sundunt sugantque. IX. Huius cladis fama nuntiisque perculsam civitatem terruerunt et prodigiorum minae, vix ulIO anno crebriorum, quam qui M. Aemilium Lepidum, C. Hostilium Mancinum consules habuit. Νam et Lanuvii , quum ibi consules ex more auspicarentur, pulli se cavea in silvam Laurentinam evolarunt; quaesitique non comparuere: Praeneste sax ardens conspecta in caelo orat; et sereno tonuerat: lacus Fucinus per millia passuum quinque, Causis non aPPa-