Titi Livii Patavini Opera quae exstant omnia ex recensione G. Alex. Ruperti cum supplementis Freinshemii. Tomus primus decimus quartus

301쪽

IN LOC. LIB. LV LIVIANI ac 'matibus, in omnem partem exundavit: in Graecostasi et comitio sanguine fluxit: Esquiliis equidem cum quinque pedibus natus: multa Vrbis loca sulmine

percussa fuere.

X. Atrocius visum, quod M. Claudius praetor, qui

in provinciam iturus Terracinae navem conscendePat, nave sulmine icta, conflagravit. His terroribus ex haruspicum responso procuratis, C. Hostilius Nancinus , cui bellum numantinum evenerat, per Latium et Etruriam in Ligures prosectus. est, ut a ΡOrtu Herculis Monoeci in Hispaniam navigaret. Sed consilium mutare coegit ominosae vocis ex improviso auditae terribilis religio, his ipsis verbis, auctore non COn-SΡecto , resonantibus: re Mane , Mancine n. Itaquena e , quam Conscenderat, relicta, Genuam ivit, ut inde solveret. Ibi repertum in mari serpentem serunt, inter Pae manus comprehendentium effugisse. Tristi simorum eventuum haec signa fuisse , tum quoque

creditum ; sed indubitanter post res auspicio ductuque Mancini parum prospere gestas. Quamquam enim acceptum a M. Popillio exercitum, priusquam dis LPlina corrigere uis, haudquaquam parem hosti serin

Cissimo ratus, in Castris, qriae et paulo ante fugientes texerant, continere studuisset; tamen, quia propinqu Dppido Castra erant, vitari nequibat, quin saepius aliqua parte copiarum confligendum necessario esSela quibus proeliis plerisque omnibus numantinu res Su-Ρerior consulem exercitumque romanum haud magis

praesentibus damnis, quam in suturum desperatione, satigabat.

302쪽

ID. FREINSHLMlI SUPPLEM. XI. Interea non minoribus animis, Stamquam civili et incruento certamine, in Urbe depugnatum. L. Cassius tribunus plebis legem promulgaverat, ruexe Plo Gabiniae, quae biennio ante tam de comissis erat, etiam in iudiciis suFragia per DBellam ferrendor. Iam Gabinia lex potentioribus displicuerat, quorum in suffragiis moderandis regnum enervabat. Nunc si

idem in iudiciis fieret, plane in ordinem redigi, nihil magnopere prae insimis quibusdam valituros haud

obscuro indignabantur. Itaque Μ. Aemilius cos. clara temporibus illis eloquentia, contrariis actionibus, vindicare ius antiquum Conatus , inimicitiarum cum Cassio semina causasque inde collegit, sive dudum

contractas acrius irritavit. XII. Neque absonum vero est, quum a L. Cassio DCCuSatum eSSe constet, ab illa causa prosectis odiis

iudicium rarissimi criminis constatum ipsi fuisse: nam in agro alsiensi villam habere dicebatur, nimis in s blime oditam. Hoc in magnam invidiam accusator rapuit , non villam ibi, sed arcem ab homine libertatis nequae minime patiente structam esse, dictitans. Neque aliud causae video , cur gravi mulcta populi iudicio assectus sit eo tempore, quo iam saepe atrocia Crimina impunita manebant, quam quia dolorem Ruum populus iisdem suffragiis, quorum impugnari libertas idebatur, cupide vindicarit. Sed praeter consulem resistebat adhuc tabellariae legis M. Antius Briso, tanto potentior adVersarius, quod ipse quoque tribunus plebis, actionibus Cassii iure sacrosanctae P testatis intercedere poterat. Ceterum hic ad extremum non perstitit, auctoritate P. Scipionis uricani de

xt. Cic. de Lepti. III. ; idem in Laelio. e. ret; idem in Bruto C. 26. g. ix. Val. VIII. I. - Cie. iii Bruto; idem de Legg. - Flor. l. .r8. - Plui. In Graccho, e. 7.

303쪽

N LOC. LIB. I.V LIV AM 3o isententia deductus sic enim creditum suit : quosacto lex perlata eSt. I. Interea C. Hostilius Mancinus, assiduis volutationibus omnia nequidquam eXΡertuS, quum Ρe petuo superiores Numantini essent, taedio assiduarum cladium subactus, relinquere castra noctu decrevit; ut longius abductum a conspectu hostium militem, qui iam nec vocem viri numantini, nec OcuIos ferre poterat, quieto et securitate ad recipiendum animum data, confirmaret. ΕΟ Consilio per tenebras educto Castris exercitu, solitudinem petit, locumque, ubi Fulvius Nobilior castra nuper habuerat. Hanc prosectionem Numantinis casus prodidit, velut ad fremam dam prodigiorum fidem quaerento viam fortuna. Τempus erat anni, Per quod more numantino puellae nubiles elocabantur. Ambibant unius formosaanuptias duo, genere ac virtute paros: EOS ut contentionibus , se molestia exsolveret Virginis pater, eum

sibi generum fore dixit, qui dextram hostis prior

retulisset: nam dextras hostium amputare, diisqu dedicare. iis regionibus solitum. Geminato instinctu accensi iuvenes, quum hinc amoris , inde vixtutis aemulatio saces admoveret, Ocius arma capiunt, et silentio versus Castra Pomana procedunt; deinde , postquam in Via occurrit nemo, propius subinde propiusque Suggressi, solitudinem in castris esse vident; mirabundique , rem ad suos referre statuunt. XIV. Numantini, quod res erat, sugere profecto Romanos arbitrati, sine mora coacti, ad millia hominum TIatuor, sequi ubeuntes coepere: tanta enim in his virtus, tantusque hostium , ex praeteritarum

304쪽

Io. FREINSHEMII svPPLEM. rerum recordatione, contemptus inerat, ut hac tam Parva manu ConSulem romanum, triginta millia inblitum ducentem, adoriri nihil cunctarentur. Et castra quidem a suis deserta obiter occuparunt: Ceterum fugientium agmen Numantini assequuti consistere quum coegissent, trepidantes et Consilii incertos adorti , quum proximos quosque, ceteris haudquaquam subvenientibus, circumvenirent, magnum numeriam occiderunt; peritiaque locorum adiuti, licet mulus partibus pauciores essent, intum exercitum ita concluserunt , ut orto die nialam spem effugii, sed aspera et invia alibi loca, alibi his formidabiliores Numantinorum cuneos oStendente, victus ultima desperatione consul nec enim servandi exercitus alia ulla ratio apparebat in leges hostium foedera ferire cogeretur ; hoc enim ipsi, quum ad internecionem infelicis exercitus saevire liceret, maluerunt. . De conditionibus, quum per alios tra taret Mancinus, negarunt Numantini, nisi Ti. Gracchosdem halituros: nam patris Tiberii magnam in Hispania famam et hellum sortiter gestum, et pax Celtiberiae data, effecerat; ipsius etiam iuvenis clarum

virtute et pmbitate nomen erat : accedebat ex magi-' stratu auctoritas; nam in eum annum quaestor Cre

lus , numantinum militiam et consulem Mancinum sorte acceperat. Gracchus igitur, ad hostes prosectus, quum in praesentia nihil obtineri melius posset, pepigit , νι aequis legibus Popula romano numantinoquc foedas ac amicitia esset .mio sacra quum haud obscuro viginti millia civium romanorum , praeter liXas et extraordinarios, cons rVasset, non dubitabat, qii in illa opera sibi non modo nulli detrimonio, Sed cita laudi gratiaeque, satura ESSet.

305쪽

IN LOC. LIB. LV Mui1 Ni 3o3XVI. Qua spe postea satius, ad civitatem seditionibus agitandam in tribunatu praeceps ferri coepit, ut suis

locis exponetur. Tunc autem quum inter serendas conditiones commemoratum a Numantinis esset, prius foedus Pompeianum stibi seruasum non foret, eo se parem huius quoque negotii mentum metuste ; comvenit, ut consul iureiamrido, quaestor et ceterorum honestissimus quisque sponsione, se adstringerent, mari-

Sura quae Pepigissent. Ita Numantini, dimissis Romanis , castra diripuerunt: in quibus quia tabulas Tiberius reliquerat, Prae rationes quaesturae Contin bant, cum tribus aut quatuor familiarium Numantiam rediit, reddi sibi eas rogans, ut adsiersus inimi orum calumnias uti hoc inte statis suae testimonio posses. Numantini comiter exceptum, atque in urbem suam invitatum, restitutis tabulis, Sumere praeterea iusserunt de praeda, quidquid optavisset. Ille tantummodo thure, quo ad sacra Publica utebatur, receI3to, ad consulem rediit: quem, licet illa calamitate miserrime perculsum depressumque, non ideo minori honore atque pietate Prosequebatur. XVII. Ab hoc in Urbem quum venisset, totum istud negotium aversis auribus acceptum est indignantium, eo decidisse οὐκ namque cicitatis, ut post tot annorum bella, demum , etiam sancisa Perseiaris religionem confessione, Roma Numa ratiae iudicaretur. Neque crebrior por eos dies sermo apud iratos erat, quam murini foederis Poenam in hos esse renouaridam, qui foederis illius infimum retulissent. At parentes propinqui Die eorum, qui in exercitu erant, quod Tiberio se debere salutem suorum intelligebant, de

is. Cl. Quadi igarius apud Pra ian. lib. VII, pag. 767. - APpian. Val. Max. VIII, 3. - Flor. - i'lutarcti.

306쪽

consule quidem dedendo non dissensere e Tiberio purci volebant; huitisque in gratiam, Ceteros etiam,

qui in pari causa esse videbantur, eripere tendebant. XVUI. Ceterum senatui placuit, extemplo ad ca-- sam dicendam ex Hivantia Mancinum reυocari, coli gamque eius M. Aemilium cum i erio ad exercisum proicisci.Mancinum decedentem etiam Numantinorum legati sunt seqimti. IIis extra Vrbem manere iussis , ne recepti pacis approbatae hoc argumentum sacerent, munera nihilominus missa, ut SpeS maneret, Componi, quod controversum CSSet, POSSe. XIX. Die senatus, Mancinus multa de necessitate pactorum Practatus . ci Quando ita diis, inquit, imis mortalibus placuit, ut haec sola tantam civium rori mariorum multitudinem servandi ratio superesset,

is eadem mihi iusta piaque videri debuit. Τriginta is hominum millibus hinc armis hostium, inde loco- is rum iniquitate clausis, suprema dies aderat, si sa-M stidire perrexissem foedera, quae tali in sorte ultro M ambienda videbantur. Viderint, quibus Parentes, is liberos, propinquos servavi, quid de hoc consilio a iudicaturi sint, per quod effectum est , ne ingens

a pars civitatis luctu et moerore mergeretur. Neque is tamen magna iactura salus exerci, . constitit: ni-M hil amissum est eorum, quae an Ariste consulem in ,, Hispania tenuistis. XX. et Vos autem oro quaesoque, Patres conscripti, is conim de hoc sacto deliberabitis, ne praesentem M potius animorum habitum, postquam metus Omnis is decessit, quam illius temporis faciem, quum Pe-υ riculorum et terroris plena omnia orant, in consilios habeatis ι neve potius quae iacta maluissetis, quam

307쪽

quae potuerint fieri, cogitetis. Neminem equidem M lacesso, quod et a mori laus meis, et ab hoc tem- ω pore meo alienissimum est: sed quis ignorat, quan- . ta superiorum consulum culpa nostras legiones m ignavia, quantus disciplinae contemptus incesseis rit 7 Quam ego ignaviam quotidianis velitationibus is corrigere , animumquo confirmare conatus , quum is in me nihil desiderari passus essem, frustra sui, a quod neque pudore iam Poterant, neque periculi. magnitudine, excitari: et rebus perditis licentiosius . a me flagitabant, ut, quia nihil esset melius, alis eandem pacem dos Enderem, quam ante me Pom-M Polus impune .pepigisset, cuiusque non servataeis vindictam irata numina exigerent. XXI. is Et prosecto si Verum amamus, minus est '. mirandum, si in bollo parum cortae aequitatis, is acerbiores paulo eventus fuerunt diis enim, diis N inquam, prodentibus , disoessum nostrum, quod calamitatis omnis causa suit, sensorunt Numantini., Quid enim tam incredibilo, quam duos Omnino vi in vos id noctis ad castra nostra succedore ausos is deinde amor, aemulatio, accedens a patre amatactis stimulus, et haec omnia in id temporis momentum πιηyncurrentia, quid aliud quam voluntatem conis siliumque deorum arguunt 8 . . XXII. ra Atquo utinam illorum aut credidissem auinis spiciis, aut voci r vocantium paruissem l Quam ira quam si reote rem putamus, proficisci me ot adesses is rebus istis oportuit, ut, si necessum sit, in meum is caput, quidquid tempestatis inde impendoret, salvo

is exercitu recideret. Sane patrum nostrorum me

is moria, quum, florentissimis populi romani copiis

308쪽

3 6 IO. FR INS HEMI SVPPI,EM. B alienissimo tempore perditis, Varro consul in V M hem solus revertisset, gratiae sunt ei ab senatuis actae, quod de republica non desperasset, quam is prope desperationem sua temeritate adegerat. Mihi,n servato exercitu, venia saeti sine erit: quamquam di, et istam si quorundam negaverit Severitas, dum mea

opera viginti amplius civium romanorum milita, salva vobis esse memineritis, laetus ac Iubens, is quam dederitis, Sorte defungar. MXXIII. Numantini deinde acciti, hunc in modum erba fecerunt. ce Quid hoc tempore de nobis iudiis cetis, Patres conscripti, hostiumne, an amicorum is numero habeamur, Urbe prohibiti, muneribus a secti dubitamus: at illud nequaquam nobis ambi-

ra guum est, quocumque Vud Vos munero simus, post pacem cum Ti. Graccho initam semper amico- γγ rum et animos habuisse, et praestitisse opera. V is stris imperatoribus non solum annonam et milites,, ex formula, sed etiam et haec saepius supra num in rum, et alia, quae non erant foederibus exΡressa,

,, ultro dedimus. Etiam his sedecim annis, ex quo ,, Segidensium negotio impliciti, arma non contra a vos, sed pro pace Vestra cepimus , neque acerbis, implacabilesque hostes suimus: et simul atque spes o aliqua pacis intonsa nobis est, pecuniam, Vestem, va commeatum, et quidquid iubere ducibus vestris a Placuit, Praebuimus.

XXIV. ,, Pro his meritis aliud sere nihil, quam

,, contumelias iniuriasque, experti, quum eamm re rum pigeret Puderetque, modum, quem sacero a γγ ctores illarum noluerant, in armis quaerere coacti a sumus: quod HItimum mortalitati beneficium na- a tura dedit, uti, tibi consumpta spes omnis est, a despcratione animentur, quicumque asperiora sibi

309쪽

IN L. C. OB. LV Ll Ἀm 3 o M imponi putant, quam mortem non timenti ferreis necessum est. Quid iaIn commemorem, quoties is consulibus vestris foedera nobiscum icta , deludois rupta sint 2 quia tanto pacis desiderio tenebamur, is ut prudentes Ρlerumque Scientesque salleremur, is et toties experta fraude ad cautionem sugeremus,a eruditi. Antea quoque non semel decepti, tameα

is Q. Pompeio habuimus fidem: quae si apud illum

M aliqua esset, neque postea Venisset in periculum a exercitus vester, neque in Praesentia nos labor

V. is Nisi sorte diis immortalibus ita visum est,sa ut clam documento minime sibi placere violata os temere pacta ostenderent; quo et nos ad seriendumis laedus callidiores ab experimento essemus, et V is ad illud deinceps servandum, non ius tantum sas- ω que, sed etiam pudor, obligaret. Α maioribus natua, sic accepimus, duabus maximo rebus populum rosa manum excessere, virtute, ac iustitia: ab allevo, is habere, ut bello superari neq at; ab ultero, ut is nolit beneficio vinci. Quum Servere aut Perderora vestrum exercitum in manu nostra esset, quod liu- . manius erat fecimus, ut dimitteremus incolumem. XXVI. . Pro hoc merito, ut iam pristinae foede a1 rum sponsiones sileant, nostro iuro pacem amici-- tiamque postulare poteramus; sed malumus proci- η bus agere, Vosque per iurata toties numina, persa ipsos illos iam certos ultores periurii deos, peris liberos, propinquos, cives denique Vostros , qui,a nostro beneficio lucem hanc vident, obtestamur, ne perditum excisumque eatis civitatem, cuius ea

310쪽

is ut ne tot quidem annorum iniuriis, bellique tam is acris, quam iniqui cladibus, ad vindictae rapienis dam occasionem potuerit commoveri. Si ias gentium

m respicitis, foedus est, quod pepigimus; si religionem

is numinum, dii sunt, Per quos iuratum est: nonis debemus timere, ne iactam paeem servare nolitis, a. quam , si res adhuc integra seret, ita et meritis, is et mereri cupientibus, praestare debuissetis. o At senatus , quolibet pretio pacem tam indecoram bens abrumpi credens, censuit, ut, qu Primum n-icon sules magistrasum Misissent, de foedere rescindendo, et aractorctus eius Populo num tino deciendis referretur. Dum haec in Urbe fiunt, M. Aemilius consul, accepto exercitu , quietem, ut infructuosam, aSpem natus , belli causas adversum Vaccaeos quaerore i stituit, quia Numantinos sua virtus, et incerta adhuc senatus voluntas ab iniuria protegebat. XXVII. Criminatus igitur, commearu iurisse numantinum hostem, agrum eorum populatur;; urbem Pallantiam , Iocis illis maximam, obsidet; vocato in communionem belli D. Bruto, quocum assinitatem contraxerat , ulterioris Hispaniae proconsule. Iamque copias illi conivuxerant, quum ab senatu legati Cinna Caeciliusque venerunt, prolatoque SenatusconSulto, quo betam inferre consul Vaccaeis vetabatur, ingratissimum. molestissimumque senaria factrarum rideri dixere, si tot in Hispania incommodis acc*tis, no minsuper bellum cum Vaccaeorum ferocissima genis C-

XXVIII. Aemilius m za in re praesenti facilis amisParere, quae absentctus ardua pideantur, dictitans, minime se dubimne respondit, quin consam sua PrObmuri Patres forenι, quia rimum eo tum iam a Diuitigio by Cooste