장음표시 사용
191쪽
De V duntario et Involuntario. in mediath; hi cum mi is aliquid furatur, mi habet in se voluntatem furandi. Voluntarium vero in Causa est volitum non in se, sed in alios quod apprehenditur salthm conius uti causa alicujus effectus Iloc modo dicitur voluntaria hominis celsi patrata ab eo , qui se voluntarie inebriavit, praevidens saltem in confusin hujusmodi occisionem.
dividitur i. in Voluntarium directum, et indire tum illud direci et immediate procedit a voluntate .
tamquiima causa essicienti. IIoc vero, ieet non procedat . voluntate immediath, ab ea tamen mediato dependet. Sed nemo non videt, hanc quartam Voluntarii divisionem facile ad tertiam posse risire. X. Ηtc advertere oportet, quod, ut aliquis essentus sequens suam causam iam voluntari positum diei itur et ipse voluntarius indirecto in clausa , ut supri diximus, simulque imputetur ad meritum, vel deo
meritum , tria concurrere debeant. I. quod agens 'Mnendo causam advertat saltem ita confuso, hujusmodi effectum fore ex illa causa secuturum. I. quod possit
impedire talem esseetum causam tollendo. 3. quod teneatur tollere, vel illam non ponere. t. S. Thom:
e fiatu semianifestum est, quod cladis ad bonitatem; spe maniam seri s. Cum enim aliquis, stans, quod ex vere suo musta mala Possunt sequi , nec ruter Aoeae sivit, ex hoe mores Olmatia eius esse moris ino nota Sylv. in hunc articulum vit, quod S. Thomas hae usurpri vocem : meo mitis, valentis idem
sonet, ac politus, et intentus, Seu Proesham, et intentus;
quiemadmodum ipse Angeticus inriti et aet 8 ad iProto nociniolus utitur vocabulo vomus, ei inientUS. dum aer Stetit etiam via dictum est, cum de bonitote, ei molitia refersertim actuum veretur euentus Sequeressi si minuisum, et intenius sed supra dixerat rho-gnitus o it ad tantioram, uel malitiam sere S. Tunc vero effectus sequens, addit Silver censetur esse volitus , ut intentus non solum , quando ex proposito intendis auris Sed etiam quando sic praevidetur secuturus ist
192쪽
am Lib. V De Actibus Bumani in genere. potuerit . ac debuerit impediri nec tamen sit in-ditus tunc enim est interpretativo seu indirecte mi, tuo. Tandem, concludit S. Th. art. 5 supra citato:
Si amem euentus sequens non si Praecogitat . - , si per
de sequitur ex iis scin et ut in Aribus.... o ita b multem uel malitiam oracla Si uero per accidens, et ut in Raucioribus Occurrit. III Sylv. et docet, quo eMeram Sequens Per se et ut in lartibus ideo addat ad boni biem, et malitiam, quia, si non est praeco itatus in seipso, est certe praevisus et intentus in alio, sebiice t in sua causa, et virtualiter. XI. Eadem ratione dicendum est, quod nempe, omissio, ut sit voluntaria, et culpabilis, tria requirantur, i, i quod quis potuerit agere a. quod debuerit. 3. quod Non egerat Ita Sylv Gonet. Contin Tournely, aliique. Ex S. h. i et q. 6 ar. 3. Sciandum quod non semper id, quod sequietur ad demugum aerionis, reducitis sicutia
Maiam in SENS ex eo quod non agit et sed solum macrum Potest, et debet gere. :XIL Ex definitione Voluntarii supra tradita facit'eolligitur, in quo posita sit natura Involuntarii, si igitia voluntarium exigit primo, quod sit a Principio mensis cy, 2 quod sit cum cognitione finis , ut diximus ij. I. Necesse est, ut oppositum eius, nempe In voluntarium fiat vel a princiri exhinus contra pro Pensionem voluntatis , ut accidit agenti ex vi vel metu . Velsiat sine cognitione intellectus, quae aut tollitur aut spitem ligatur ut accidit operanti ex ignoran tia vel pa sione. It communiter DD. ex S. Thoma.
XIII. Multiplex est Involuntarium. Aliud dicitur Involuntarium spumettiad quando solum deest actus volendi id , quod potest velIe. Aliud dicitur In untarium Osuiu et conimis quando sellicet aliqui
non sol tim non est volitum, sed positive nolitum, e Tepugnans voluntati Rursum Involuntarium con
nori duplex est, aliud sim'si rem, aliud sese sim quid Primum est illud, quod itia displicet voluntati, ut nullo modo, nullaque ratione id velit Secundum
vero illud dicitur, quod licet sub aliquo respectu due
193쪽
De voluntario et Involuntario. Iesi: meat voluntati , sub alia tamen ratione eidem ana-US Placet, et acceptatur. Talis est projocti mercium an mari facta metu Naufragii , quae respectu mereatoris est involuntaria secundum quid reSpectu vero majoris mali imminentis est voluntaria simpliciter.
Ain. Ex superitis dictis plura colligimus ad praxima. Qui summo mane diei fetiti se inebriavit, non praevidens, ex eo secuturam Missae omissionem, non
Peccat propter illam omissionem sacri. Rationem attulimus Si n. io, ubi statuimus, quod eventus sequens nox imputetur, nisi praevidentur in se, vel in causa. A. Si causa, quae ponitur, natura sua inducat talem ecfectum malum, tamen necessario poni debet tunc effectus malus, licet praevisus, non tamen volitus ut
intentus, nullo modo est imputabilis, i aliquam praecautionem operans adhibuerit. Sic non imputatur Chirurgo pollutio , ouam praevidit sibi secuturam ex tactu neeessario Mulieris in partibus verendis, dummodo eam non intenderit. Nec imputatur studenti ob propriam, et aliorum utilitatem materiis sexti prae-eepti, si ipse hujusmodi essectum non intenderit, dummodo complacentiam repellat in actu, quo sellitur pollutio Ratio, quia tunc non tenetur causam iam tollere, vel, ni ponere et qui uti iur jure suo non dicitur causa ellectus non intenti, et per accidens decuti tam in tali casu videtur magis pati, quam agere A fortiori, non imputatur essectus sequens ex causa alias honesta, et lieita, ut pollinila quae opitur ex equitatione , vel cibo et Potu moderatori tunc
enim effectus non intentus est per accidens , et Secundum S. h. l. est non ei, imputabilis. 3. Nec facile Confessarius credere debet poenitenti, qui se excusat, Peperasse , blasphemasse, vel verba obscoena protulisse sine advertentia, et involuntarie tamquam ex habitu Nam, si habitum illum extirpare non tuduerit aliqua adhibendo remedia, tunc est voluntarius in causa, dum peierat, blasphemat etc. et ideo non excusatura culpa Vfectis vero, i, adhibitis diligentiis, inadvertenter blasphemet, in obscena Prorumpat, et
194쪽
186 Lib. v. Da Actibus Eumanis in genere. similia agat Nunc progrediamur oportet ad causas ius involuntarium ausant, ut sunt Visis Metus . oncupiscentia, et Ignorantia Sit igitur.
m no nimis , et Metu.Xv. Violentum definitur id quod est amneseis
muniter BD. Damaso Nyssen. s. h. et Auct Eth sc. i. in insertur, ouod ad naturam violenti duo requirantur a quod sit a principio extrinseco et Quod Patiens resistat pro virihus Nilim positivo, et contra-rra agenti extrinseco Non enim susscit, quod negativo se gerat alioquin iustificatio parvulorum esset violenta Colligitur ex s. h. i. et q. art. 5 ad ait bilites Combeas infritimis o us exteriori manen M
ier solentum , quia Dei laesus patietur, non conferare
vera si confert fomen Molendo pati.XVI. Violentia alia est , ouae dicitur sisPEester, et QMoluta alia seeundum quies. Prima est quando quia omni quo potest modo resistit. Altera est, clan pro viribus non resistit XU. Dico primo, quod Violentia absolum, et simplietur dicta causet involuntarium Ratio est, qui aequando voluntas patientis resistit agenti extrinseco omnimoda resistentia , tunc actio agentis erit nulla ratione volita a patiunte, quia erit contra omnem illius voluntatis inclinationem , et Ier consequeris simpliciter involuntaria. Id docet S. Thomas loc est Ilinc deducitur, minam quae omnimodo resistit violentiae, quae illi infertur contra virginitatem , non peccareri eti5 nisi stuprum patiatur invita Ric illud Aug. L. de civ. c. et ubi inquitur de mulieribus chri lianis, quae, Roma , Gothis capta, ur per Maefuerant: us uia alius de eo ore oe in eo ore D--- , t ait), uod alae peccato proprio non Mais em
195쪽
De Voluntario et Involuntario. Idmetiari , praeter cuseam si patienas Idem dicimus insimilibus contingentiis. XVIII. Dico a quod violentia secundum quia, et se-m ciens, non tollai,sed dumtaxat minuat voluntarium. statio est , ilia ubi voluntas non resistit ouantum Potesta, ibi remanet in parte aliqua ratio via untarii. Et secundum majorem vel minorem quam adhibuit resilentiam, ejus actio erit magis vel minus voluntaria, et culpabilis. XIX. Quaerunt hic Theologi, utrum voluntati possit inferri violentia. Respondemus breviter, concedendo quoad aetus beraios, negando quos iactus et uos It S. Th. cit q ar. . de actibus elicitis loquens. S. Anselm. L. de lib. arbitrio c. 6 ait Inutius nemo Olen ivlete, quia non Potest uelle noctens vel . Neque ipse Deus cogere potest voluntatem quoad actus elicitoso tunc enim voluntas vellet, et nollet simul vellet enim , ex hypothesi et nollet vero, quia sibi volenti repugnaret quod implicat in terminis. Potest tamen Deus mutare voluntatem, et ex Molente facere volentem per gratiam essicacem Sed tunc non est cogere, sed veteri inclinationi, qua nolebat, novam suppetere inclinationem, qua velit, quod ante nolebat. Legatur . Th. q. et de rit art. 8Gonet etc. Nunc de Metu . XX Metus definitur, quod sit instantis , Me futur Periculi eous mentis tr Minio L. ait Proetor . quod metus causa gestum erit. Loquimur hic tantum de metu cadente in utrum constantem, et de metu maioris mali ut ait Labeo I. 5 eodem tit. Dividitur Metus in m/em, seu Fusium, et les m. Dicitur levis metus ille , qui litve malum timet, vel timet quidem malum grave, sed ex causa levi, et improbabili Metus vero gram dicitur ille qui timet
malum grave ex causa vald probabili Communiter censentur alicuim a gravia mors, mutilatio membrorum enormia verbera, durus carcer exilium servitus, magna infamia , proscripti honorum , ablatio instruiuentorum artis me, sine quibus non potest victuni
196쪽
18B Lib. V De Actibus Ilumanis in genere. sibi laborando quaerere isto. In caeteris pensanda est gravitas, vel levitas metus, praesertim ob diversam indolem, et personarum qualitatem Pueros enim. et Mulieres vehementer concutit, quod viros ne leviter quidem tangit Ili loquimur de eo qui agit ex meratamquam causa unice movente ad agendum . nota autem de eo qui vit cum metu concomitiante, qui certe non tollit 'oluntarium. XXI. Dico, quod vetus non causet involuntarium vitriter sed tantum secundum quid quod idem est ac dicere, quod, quae sunt per metum, Siv lvem , sive gravem sint sibi iter, Oluntaria, involuntaria tantum Secundum quid Conclusio ex D 'οm.
I. et q. 6 art. 6 communitrum, Ratio potissima est, quia illud est voluntarium simpliciter, et involuntarrum Secundum quid , quod hic et nunc et in praesentibiis
circumstantiis vero volumusta et olum nolumus , pando res consideratur absolute, et abstractat pra Sentibus circumstantiis. At quae fiunt ex metu iandi
hujusmodi Quae igitur fiunt per metum sunt simHi-qiter voluntaria iuro tunteria tantum pequndum quid Rex clar paret in exemplo Projectionis mercium in
mare propter imminens quiragium Mercator enim simpliciter vult illam proiectionem considerando Praesentes circumstantias periculi vitae hoc est ad majus malum necessario vitandum : non vult illam secundum quid, nempe extri casum imminentis naufragii, si illam mercium projectionem consideramus, ut es t in se, et absoluth, quatenus displicet voluntati mercatoris Legantur: S. Th. L. Gonet, hiu Cont-Tourn et Philosophi morales hanc matteriam tractantes.
XXII. Ex dictis plura; colliguntur ad pratam IConvactus, qui fiunt ex metu gravi de jure naturata sunt validi, quia simpliciter voluntarii. u. Contractus hujusmodi per metum iniuste incussum, rescindi Pobsunt, et in irritum revocari ab eo, qui passus est injuriam. Ita Alex. III. c. Abbas tit de his, quae vi eis. Innoc. III. c. ad Audientiam. III. De iure tamen Po- altivo plurimi contractu facti per metum rarem
197쪽
De Voluntario et Involuntario. s-juste incussum , sunt invalidi et irritati per Eccla Biam, aut per legem civilem lustis de causis nujusmodi sunt conti actos matrimoritates ficti per inerum
graveti iniusto incussi, mri etitim iuramehi si mail
c. ignifieavit de eo. ipi duxit. c. cum docum e veniens ut de sponsalin. Item dotis promissiones et solutiones similiter extortae . Vota, et solemnes votorum professiones per metum factae; Absolutio excommunicatibnis , suspensionis, aut interdicit, per vim et metum extorta. c. Absolutionis , tit de his , quae
An concutieenti tolliat, cui vis aveat Volantanum XXVI. Nomine Concupiscentiae in praeseiati intelligimus quemdam motum appetitus sensitivi adversus
spiritum rebellantis, qui tendit in bonum delectabit .
Duplex est Annecedens, et Consequeris Consensum vo- Iuntatis concupiscentia Antecedens antevertit consed-aum voluntatis , eamque trahit, et inutinat ad agen dum ut cum quis videt pulcherrimam mulierem , allicitur concupiscentia ad illam desiderandam Cn/ sequem vero sequitur Consensum voluntatis , imboritur ex praevio voluntatis consensu licui rd jam Praesitio, ut cum . r. homo ardenter desiderat aliquid, excitatur in eo passi vehemens concupiscentiae. ius. h. I. ario sest art. 6 ubi adiungit: nonenim Aous uoluntas intens moueri in cliqui , quin exciteturo vaPossi in ometam sensitiuo Idem Confirmat quaest. Tart. 6 ad I Certissimum Munc est, concupiscentiain consequentem supponere voluntarium magis inten- eum, neque diminuere , Sed magis augere volui itarium et peccatum. Audiatur . h. i. Tu deSt. Lar 6. Possio. . . COme uetis, non diminiauperestum, sed a gis, et uel Potius est signum mo studinis eius , in quantum eiacet demonstrat intentionem uoluntatis ad
198쪽
,so Lib. v. De Actibus numanis in genere. irem emac Circi, antecedentem vero has statuimiae
XXIV. Conclusio r. Concupiscentia Antecedens non tonit voluntarium, sed potius facit aliquid voluntarium, et auget ratione majoris propensionis , sic in terminis concludit S. Th. i. v qu. 6 ad . Ratio, ruam assert, est, quod voluntarium inportat quamam inclinationem voluntatis cum aliqua cognationis finis Per concupiacentiam autem voluntrum inclinatur ad volendum id, quod concupiscit: nec omnino offuscatur mens in cognitione rei. Et quia voluntas, quand- agit ex oucupiscentia, fertur majori inclinatione ira obiectum , ideo non solum non tollit, sed etiam auget
XXV. Altera conclusio est, quod Concupiscentia antecedens minuat voluntarium ratione cognitionis imo aliquando redit aennino voluntarium . quia amfert omnem omnino cognitionem. Probatur prima Parat Quia cognitio finis est essentialiter requisita ad naturam voluntarii, ut pluries dictum est. Contra ver Concupiscentia vehemens imminuit hanc cognitionem; impedit enim, quominus mens illecta ab obiecto sensibili consideret turpitudinem actus , et offensam Dei Brum igitur ratione imminuit voluntarium pro immia nutione eognitionis finis. Vide s. h. I. aqua ar ad 3, et qu. 1 ar. 3. ei qu. Var. 6 et qu. ar o Probatur altera pars, quod aliquaucio Concupiscentia autem dens tonat omnino voluntarium, quia albquando omne rationis judicium antevertit, et omnem voluntatis consensum It S. Thom assirmat cit. u. 6 ar ad V, dum ait, si Con Pisonita tota fer comniconem auferret, sicut eontingi in tuis, qui Arvire con-m Scentiam Punt menIer, Sequeretur, quod Onc Geratio Volaniarium soceret. Idem docet quis M. TAU.
Hinc colligimus, quod motus Concupiscentiae quid Theologis uic unt mi Primo imi, quipph qui omnem
Promus voluntatis consensum , et libertatem ante v -
aut , in omnino involuntariis et inculpabiles Mo-
199쪽
De Voluntario et Invitantaris si tua vero secundo Arimi , qui saltem supponunt semiplenum consensum voluntatis , non tollunt omnino voluntarium, sed tamen minuunt.
om. Ignorantia multiplex st, et dividi olet in
ignorantisim simplicis privationis , et Ignorantiam pravae dispositionia. Prior est carentia cientiae , cujus quis fuisset capax pro tali tempore et atatu, ut si adultus ignoreb ea, inenοscere potuisset. Secunda est; sitiva deceptio . et retor contrarius veritati a Dividitur in gnorantiam juris , et facti. Ignorantia iuris est, eum quis legem, seu aliquid esse Praeceptum aut Pr hibitum ignorat; v. g. si qui ignorat, in vigilia Pente,
eostes esse praeceptum jejunium ex ousiletudine.
oraratia facti est, si quis nesciat, factum ipsum esse prohihi tum, quod reverit non licet; ut, si quis ignoret,e8Secaxnem, quam comedit die jejunii 3. Dividitur
in Concomitantem , Consequentem , et Antecedentem.
Ignoraratia Coneomitans est illa , qua quis ignor trid. quod agit, sed adhuc ageret, si non ignoraret. Tali est gu orantia illius . qui ignorans occidit hostem
Putans ,rae occidere Cervum tamen si ciret, etiam occideret. Raec ignorantia non est causa actionis , sed tantum per accidens actionem comitatur.
Ignorantia Consequens dicitur illa , quae sequitur determinationem voluntatis, in quantium ipsa Ignorantia est voluntaria, et procedit a libera voluntate. Baec Ignorantia consequens subdividitur in uoluistoriam reme, seu Jeciam, in voluntariam indiruia seu frumiam , et Ignorantiam molae eleeconis. Prima est illa qua voluntas direct vult ipsam ignorantiam Lut cum aliquis vult ignorare , vel ut exqusatiouem peccati iam commissi habeat vel ut non retrahatur a peceat committendo juxta illud Iob. II p. i . Scientiam Mcrum tuoruet holumus et Psalm 35, . Noluit thiel
200쪽
is Lib. V De Actibus Rumanis in genere. Sem , ut ben veret via ignorantia laborant ii, qua
data opera , nec consilitam petunt in dubiis , nec con-Ciones et catecheses adeunt, ne in malam fidem incidant, et a suo propositio absterreantur. Ignorantia-- recta uoluntario, seu criassa est, quavdo quis non assemiat ignorare , sed negligit addiscere ea , quae scire potest, et debet. Et secundum hunc modum ignorantia Umver,alium iuris , quae quis scire tenetiu dicitur voluntaria , quasi proveniens negligentia. Tandem Ignorantia malae electionis est illa, quae actu non conm8ideriit , quod hic et nunc considerare potest, et debet . et provenit ex passione , vel ex habitu. Ignorantia Antecedonfestiua, quae omnino antecedit consensum voluntatis, ita ut nullo modo sit voliam taria, et tamen est causa volendi id quod ali, nodi
vellet si sciret , puta cum aliquis adhibita diligentix interficit hominem, quem credit esse feram. Haec irnorantia appellatur etium Inmncti Es. De hac tamen Ignorantia invincibili sicut et de Ignorantia vincibili hic non loquimur . quia de iis sermonem fecimus iis
Traci de Conscient. D n. XXVII. Dico .' quod Ignorantia Antecedens Causet si viliacter Involuntarium, quia nullo modo est volita,
et vere Invincibilis , quod nulla morali diligentiari perari possit ideoque est inculpabilis. t. D. communiter. Utrum vero dari possit Ignorantia hujusm di invinciuilis de praeceptis Iuris naturalis , saltsim de conclusionibus mediatis vide tractatum de Conscientia.
XXVIII. Dico et, quod Ignorantia concomitans neque faciat Voluntarium, neque Inuoluntarium. Quia haec Ihnorantia , neque inducit ad volendum , neque ad noo
volendum , neque est causari neque effectus voluntatis operantis , Sed per accidens se habet sive ad actum vοluntatis , Siv ad opus, quod agitur. Solum dici potest, quod faciat non uolantia tum , non enim esse Potest actu volitum, quod ignorarum est. Ituri Thom i. 2 q. 6 ar. d. Syla Gonet. Cont Tour, aliique com