장음표시 사용
201쪽
De Voluntario et Involvi rro a XXIX. Dico V, quod Igmrantia consequens noucauset In poluntarium sisPEciter. Quia haec Ignorantia est voluntariata et habet voluntatem pro causa , non igitur dici potest Imaoluntaria simplicliter, sed salthm causa Inuoluntariam Seeundum quid , ut ait S. Thom. loc cit. Nam si operans sciret esse malum actum illum . ad quem ex passione inducitur , certo non velalet illum facere. ARTICULUS II2.
De Libero , seu libertate actuum humanorum
XXX. ULCTUM liberum vocamus eum, vel qui nullo cogente fit, vel qui omitti potest ad libitum. Duplicem enim libertatem distinguere solent Theologi in actibus humanis , nemph licteretiatem aec Mimneri seqvonianestatis, et libertatem o necessitate intrinseco, seu niat Usi quae vocatur mihin electionis , tardisserentiae . et arbitrii Libertas Leocletione est immunitas ab omni violentia contra voluntatis inclihationem illata. IIac libertate Beati Deum amant, et nos bonum in Communi. inc est , quod omnis actus voluntatis ait libera coactione. Libertas vero a necessitate est ea, quae omnem ne-eessitatem excludit, tu interiorem et naturae , exteriorem et coactionis IIoc modo dicitur liber, qui potest agere vel non agere, eligere, vel non eligere Binc definitur liberum Arbitrium, quod sit uis electora, miscustos e endi unum Arae sis. Libertas a necessitate subdividitur in Ebertatem eoniradictionis, qua quis potest agere, vel non agere: in libertatem contraraemiis, qua nemph potest agere, vel oppοsitum agere v. gr. amare, et odio habere: et in libertatem divaruatis, qua agere pοteS hoc . vel aliud, sed non oppositum v. gr. Scribere, vel
XXXI. Libertati opponitur Necessitas, quae multis plex est. Alia dicitur Necessitas coactionis, quae idem Tom. IV. ia
202쪽
e, Lib. V De Actibus Eumanis in genere. st ac violentia. Alia necessus notum , ae nctimo inestas reis, quae consistit in uadam propensione insita voluntati ab ipsa natura au aliquoci necessario Prosequendum , vel fugiendum Coactio est a principio extrinseco , tollit voluntarium . et liberum cessitas vero Naturalis est a principio intrinsecos et
aufert liberum , non oluntarium. Rursus alia est Necessitos absoluto et Gntecedens, quae vel antecedit usum rationis, et voluntatis velit consensum exprimit, ut voluntas non possit illum denegare. Alia est Necessitus consequeras , et Pomthetica, quae sequitur consensum liberum , et dete
minationem voluntatis , et minim laedit liberum Arbitarum v. gr. Necesse Si me loqui, si jam ad lo-Juendum me determinaverim Sunt aliae necessitatis ivisiones, nempe vecis rationis , ei exercitii A sirar, ei Moralis, quarum Subtilem inquisitionem ad The logos Scholasticοs amandamus.
XXXIi Fuerunt olim Stoici, Astrologi Manichaei,
Wielafistae , Cabiniani, Lutherani, qui liberum adihitrim vocabant mentum in rebus , e titulam disse rei, tandem auseniani, qui evertere conati sunt hominis libertatem, seu liberum arbitrium . omnia tribuentes vel fato vel cuidam Siderum influxui, vel
gratiae essicienti, et concupiscentiae, non sine inere' dibili amentia, et fortasse eorum reclamaute conscientia, et intimo sensu. Quos simul unico anathe
mati ictu percussit Concilium Tridentinum ess Scan. 5 innixum scripturae ac SS. Patrum luculentis simis testimoniis, et ipsi experientiae quotidianae, qVR rerum est Magistra. Nolo ex professo rationes conge' rere ad tuendam libertatis in homine existeutiam, cum supervacaneum sit, in re minime dubia ratione/haud necessarias studiose proferre. Satis est dicere, quod, sublato semel ab homine lihoro arbitrio, sturetra darentur Leges et et objurationes adhiberentur frustra : nemo vel laude vel vituperatione dignu/mset, nec bonis deberentur praemia, neque supp qi
malis Id ea tam evidena, ut potius verberibus P -
203쪽
De Voluntario et Imroluntario. assverbis convincendus sit quisquis liberum arbitrium hegare audeat , jebant Scotus Aegata aliique ex Aristotele linc merito damnata fuit, ut haeretica hInnoc X. in Constit cum Occiasione, et ab Alex. VII. tertia Iansenti propositio, quae negabat necessitatem libertatis indigerentiae ad merendum, vel demerendum in statu naturae lapsae. Et ad Pio V. propo-aitio G Baii: mmo peccat, etiam damnabiliter, in eo, quod necessariosaeit. XXXIII. Tres tantummodo subnectimus propositiones ad libertatis materiam pertinentes , quas ignorare Religio Christiana vetat. Prima est, quod homo etiam post Adae lapsum gaudeat libero arbitrio, seu libertate indifferentiae, et
electionis Ilii Tridentinum sess. 6 can. S. contra Novatores Concit Constant sess. 8 ubi damnata fuit haec Wicle a propositio. Omnia de necessitate obstati eueniunt. Augustinus L. de gratia, et lib. arb. c. scripsit Reuelauit nobis Deus per Scoturas socios, esse se homine Merum arbitrium, et quisquis negasperii Cothoisus non eis. Et S. h. q. a. de Verti. a. i. Dicendum , quia absque omni dubitatione hominem ambitrio liberum ponere vortet. Ad Aox enim Fides a
re in I. . . . ad noc ianifesta indicia inducunt. . . . ad AOoetam esilians ratio corii etc.
Altera est contra Iamentum definita ab Innoc. X. et Aiax. VII. quod ad meritum, vel demeritum in statu naturae lapsae non sussiciat libertas a coactione, sed requiratur libertas . necessitate, seu indifferentiam, ut supra dictum est. Tertia propositio est, quod essentia libertatis in
genere non consistat in solo voluntario , sed requiratur de essentia illius indifferentia contradictionis , seu potestas ad agendum vel non agendum. Ita S. h. adis a. u. 1 a. a ad a. me ad ubertatem orbuia Pertinet, ut actionem liquam iacere spe non, ere Rossit. Sed non requiritur de essentia libertatis indis. ferentia contrarietatis, idest potestas faciendi bonum , vel malum. Communis Theologor contra Gone dis-
204쪽
1s6 Lib. V De Aetibus Rumanis in genere. sere via n. II 8 Molin. In sua Concord disp. a. RDPalda elo quia in nobis viatorinus definiunt libertatem per Potestatem od contraria ORRO M. Pro nostra sententia stati Aug. l. 23 de Civit. Dei c. ult Ar trium eo Risentitis erct, quo Rec ne nonPoterit S. Ansel. deditar urb. c. i. Si Posse Peccare , esset ora liberi Arbitrii, Deus , et Angeli Eberum arburium non ob rent, quod est absumum S. h. l. c. qui ait Adrinisonem liberi arbitrii non Pertinet ut indeterminati se-A εst ad bonum , Me malum, et ideo ubi PermeeiusAmum est libertim arbitrium, ibi in molam undare non Potest. Idem ait in p. 1 qu. 6xart. 8ad 3. ARTICULUS V.
De ponitate, et Malitia Morali actuum hum norum , ac de principiis Moralitatis. SI.
In quo posita sit maiuia, uel bonitas citis Morosis XXXI v. inta naturam Moralitatis actuum humanorum non conveniunt Theologi Alii enim dicunt, sufficere ad constituendam Moralitatem, quod actus Ait voluntarius, nec requiri libertatem indifferentiae.
Ita Gabriel, Almainus . Odhaim, Major etc. Alii opi-nuntur, moralitatem actus formaliter consistere in li-hertate, et hanc cum illa confundunt lis Franciscus Felix, qui Scotum pro se laudat, pluresque Patre Societatis. Alii, ut auris, Vasq. Salas etc. asserunt, illam esse praecis quamdam extrinsecam denominam tionem desumptam ab aliqua forma extrinseca Tamdem Thomistae sentiunt, eam esse quid accidenuite Buperadditum entitati, et libertati actus, cujus ratione hane specialem relationem ad bonum vel legem, Nos missas facientes huiusmodi obscuras Scholarum loquendi formula luculenter dicimus cum cοmman
Theolοgorum , quod Bonitas morata eius humassi
205쪽
De voluntario et Involuntario. Israon stat in quodam conformum et conuenientia cratis Meri eum recta ratione, et lege, ita ut ille actus di tur honus, qui est conformis legi et rationi Undo S. Aug. lib. de utilitate cred. c. I sit Aerium se tum ntiis modo esse Potest, quia non agrum vitane Pro iacitur Ex adverso malitia moralis actus humani consistit in discrepantia, seu disimilate areeta ratione. Dicitur malus actus ille, qui non est secundum dictamen rectae rationis tu increatae , quae est lex aeterna , iv creatae, quod est lumen naturale homiriis, seu participatio legis aeternae secundum S.
Thom. I. 2 qu. si ar. I. Utraque haec ratio est regula actuum humanorum , ex qua mensura bonitatis,
vel malitiae actus humani desumitur. It Cont. Durn. hic Cap. 6 sect i et Philosophi morales , ut Genuensis de principiis legis Naturae c. I S. s. urchol et Antonius Murator Phil Moral. c. 23 de bono morali,sivo honesto, ubi Aristippum Epicurum, Carneadem , aliosque veteres Philosophos, et e i. extra Italiam Neotericos quosdam reprohat, qui naturam
Boni honesti in sola uiuitate hominis ac Reipublicae constituunta juxta illud Borat. Asa quoque uti as iusti Arv mater et mus. Docet ille vir Clarissimus ,
naturam honi Moralis sitam esse in conformitiale actio
nis cum legibus ordinis, quem Deus ab hoministis eruiri Pro sui honore, ei uniperuli felicitate. Quidquid igitur tendit ad Dei gloriam, et veram hominis felicitatem,
est conforme Ordini timeo statuto, et per consequens honestuma et virtuosum. E contrario judicandum de
XXXV. in inferturo quod nullum bonum morale, nullum malum intelligi Possit sine respectu ad Legem saltem naturalem. Ilanc Epicurei, qui omnes sustulerunt leges, dicebant, iustitiam adinventam esse metu mali physici, ac ob vitas utilitatem, ut Lu-eret scripsit I S. Cum vulgo dicitur, quaedam esse prohibita, quia mala, sic rect est intelligendum , quaedam esse per legem positivam vetita ut repugnantia legi naturali. Nihil enim est intrinsect malum, si non comparetur salsim iuri naturae.
206쪽
s, Lib. v. De Actibus Rumanis in genere. o. Infertur, quod libertas sit necessarium requisitum ad moralitatem actus. Nam actus humanus , et moralis debet procedere a ratione deliberat , protindhque debet esse liber. It S. h. r. r. q. Mart. p. Sed errant, qui constituunt totam moralitatem actus hi mani in sola libertate. Verum est, quod praeexigatur libertas uti fundamentum moralitatis, secus qui omnia fato regi non verentur asserere debent consequenter dicere, nulla esse peccata ut Spinosa, qui in Append prioris Eth. partis tribuit phantasiae hominum, et superstitioni originem peccatorum moralium Sed fassum est, solam libertatem formaliter constituere bonitatem , vel malitiam actus humani sine relatione
convenientiae , vel disconvenientiae actus cum recta
ratione , et lege , ut dicendum est; et probat Gonet tract. 3 cap. vide actibus humanis . Cont TournebL cit alisque maximi nominis Theologi.
quot et quaenam sint rin Aia Morossioris XXXVI Theologi vocant principia Moralitatis ea .
ex quibus fit, ut aliqua actio sit ona, vel mala , vetiis differens. Tria recensentur hujusmodi Principia nempe omisium, Finis, et Cimumstantia Ut enim artio uicatur hona ex integra causa, oportet, sit consentanea legi, et rectae rationi, tum ex Porte inis extrinseri operantis, tum etiam ex Porte circumstantiarum. Objectum , . quo actus accipit essentialem, et primariam moralitatem , est illuci circa suod versatur actus Moralis, et primo , et per se attingitur ab Mo actura sic res aliena est objectum furti, Deus est objectum actus amoris. Tale objectum non consideratur physic , et secundum suam entitatem, secundunt quam est semper honum bonitate entis, ae consideratur moraliter, quatenus convenit, vel disconvenit rectae rationi Si objectum est intrinare , et natura sua conforme rectae M
207쪽
De Voluntario et in voluntario. as,tioni, ut est amor Dei, erit iminutabiliter bonum. Sin extrinsec tantum , et vi legis positivae est rationicοnforme . uti ieiunium, tunc potest esse aliquando bonum . aliquando vero malum ex circumstantiis. XXXVn Primum argo principium Moralitatis est ob ectum , quod si est honum , vel malum moraliter idat actui bonitatem vel malitiam essentialem. D. D. h. qu. 8a. a. atio Divi Thomae ea est, quia, saeut in naturalibus prima bonitas rei attenditur ex ua serma, quae dat ipsi rei speciem , seu essentiales et speeificum . itti prima bonitas actus humani attenditur ex objecto convenienti, in quod primari fertur. Si objectum sit indecens, et inconveniens naturae rationali , ex eo consurget malitia essentialis actus.
Alii volentes strictiori loquendi formula uti dicunt,
actum humanum desumere suam moralitatem non
ab ipso objectori sex modo tendendi in objectim,
iv rationi consono . sive dissono. Ita Coni Tourn. e. mar et sect i in fine conclusionis. Et hoc modo
explicant primo odium Dei, quod licet habeat objectum optimum est moraliter pessimum, quia voluntas fertur in Deum omni amore prosequendum modorationi maxime dissonori sciIlicet odio habendo.
XXXVIII. Alterum Principium Moralitatis est Finis,
non intrinsecus operis , quod coincidit cum obiecto, sed extrinsecus operantis . qui, quatenu conveniat, vel disconveniat cum reguli morum, dicitur bonus , vel malus moraliter. IIinc, si objectum sit bonum finis vero operantis sit malus, actu humanus est totus malus ex malitia finis . quae destruit omnem boni-ialem. Ratio est, quia talis actus est simpliciter malus: improbat enim recta ration ut eligatur bonum ob
cum Eotita uult ore Pleemos iam Arvire insucm HO- AI ii, hic est unus aetas OcnIstic et hic actus rarus eat malas , licet non ab eo omni quod in eo est, cliniam Aobrat Vide Gonet Man tract. 3. de a Ct hum. ecia et S. h. VI qu. 8. a. et . Si vero objectum eationum , et finiAtiam bonus , tunc actus humanus
208쪽
so Lib. V De Actibus Eumanis in genere. habet duplicem speciem Bonitatis moralis , ut est
dare eleemosynam in satisfactionem Peccatorum. S. Thom. qu. 8 ar. . 6 et cum communi Theologorum , uno excepto Vasqueg. Si vero objectum sitandisserens , tunc finis honus facit actum moraliter bonum ut est ambulare ex obedientia finis malus facit malum, ut ambulare ad ostensionem luxus Finis malus facit actum ex malo pejorem . ut furari ad concubinam alendam; et facit ex hon malum , ut eleemosynam dare ad vanam gloriam.
XXXIX. Tertium Moralitatis principium sunt i
cumstantiae, quae dare solent actu aliam honitatem , vel malitiain accidentalem , quia hujusmodi bonitas , vel malitia supervenit actui jam constituto in suo esSein genere moris It S. h. l. c. a 3 cum communi. Circumstantiae autem sunt , vel Persorae, quae saepe addit novam speciem malitiae: ut, si cοnjugatus, vel voto castitatis oDstrictus forniceturn et aliquando solum auget malitiam intra eamdem speciem docintelligitur oni de persona agente, quam de patiente, ut , i percutiantur benefactores vel circumstantia Loci , ut furari in loco sacro , quae speciem mutat, et sic de aliis circumstantiis, temporis, bdi , auxiliorum, Seu instrumentorum, quibus actus executioni mandatur quae, ut de aliis diximus, possunt vel mutare. vel augere malitiam vel notabiliter, vel leviter intri eamdem speciem. Nota, quod circumstantia leviter mala adveniens actui, non auferat totam ejus bonitatem, nec deleat omne meritum.Ita communiter opiuio, quam ius adstruit Contenso lib. 6 diss. I, 2.
Hinc infertur pro praxi, quod Confessarius debeat
anterrogare Poenitentem, qui se accusat furatum Me,
de sine intentori nam si intenderit hoc furto , t pecuniam haberet ad fornicandum, tu nc erit nova malitian ita si detraxerit proximo, quaerat, an forta Se hac ratione intenderit impedire eum ii lucro, vel ali-Jua dignitate consequencia. Ex fine enim intento, ut letum est , facit mutatur species malitiae.
XL. Quaeritur hic, an actus externus addat aliquam
209쪽
De Voluntario et Involtintario sol bonitatem , vel malitiam moralem actu interno rS. h. l. cit. q. I a. docet cum Gonet, Roncaglia, et Coni Toum. , quod actus exterior non addat bonitatem , vel malitiam moralem intrinsecum , i et per se ructui interiori, me gaudeat tantum bonitate ,
vel malitia extrinseca desumpta ab actu voluntatis imperante. Prohatur auctoritate S. Thom in a dist dori ira 3, ubi ait. uod actus ex aristi milii ad unguia Aramaeum esseniisse consequenter ab honitatem antrinsecam , quam sequitur praemium essentiale). Torarium enim meratur qui habet Frscsiam uoluntatem
a quod bonum faciendi . quantium si sacere uetud. . . . uoluntate aequiathar permeetu maneme ungit iumera cliquod Praemium accidentati ut martyres , qui revera Pro Christo patiuntur . habent paemium accidentale . Aera laureolam supra illos, qui aequali charitatis te vore mortem solummodo appetunt pro Christo. Dixi,
quod actus externua non acidat hontiatem , vel malitiam moralem intrinsecam , et Perse supra interiorem,
nam per accidens addit, regulariter loquendo, aliquam bonitatem ver malitiam reccidentalem. Propterea S Thom. I. c. q. avia et subdit Nisi contingat, Asiam
uoluntatem per iactum exienserem fieri secundum se me rem in bonis, Aboram in molli Nam actus externus6s e causa est, et occasio, ut actus internus fiat peior, vel quia multiplicantur actus interiores , donec exe- quantur actus extrinsech, vel quia actus interior habet
majorem durationem, quousque perficiat opus, quod statim perfici non potest; vel quia fit intensior per
extrinsecitatem actus Praetereti per actum externum magis hebetantur sensus , et potentiae exteriores pro-
Diores redduntur ad malum scandala pariuntur ;aliquando excommunicatio incurritur , vel irregularitas , vel obligatio ad restitutionem, quae per actum interiorem non incurruntur Scotus tamen quodl. 8a 3 et Scotistae omnes , ut refert Mustrius , nullum non movent lapidem , ut variis adstruant rationibus , actum externum addere per se aliquid bonitatis , vel
malitiae actui voluntatis, quia habet intrinsecam b-
210쪽
ao Lib. V De Actibus Rumanis in generemnitatem , vel malitiam supra actum interiorem. Videsis Salmant in hanc quaest. Masre. liosqu*Scotistas. Nobis tantum otii non est, ut ea fusiim
An detur,eius disserens, in duo XLI. Imargae statum quaestionis explicatione te minorum clarius exponere Actus humanus de quo solo hic loquimur clicitur indifferens, vel la vecte, vel in in Miso Actus indifferens in specie structus spectatus in genere abstrahendo h sine , et circum-atantiis individualibus x imparat ianium ad obiectum
Suram, quod rimaee est in se bonum , scilicet rufioni CONSOralim, neqυe motum, idest dissonum rationi , se indisserens Mureumque, ut ambulare, festucam levare.ciasgere florem, etc. quae ex sua specie , Seu objecto, neque hona sunt, neque mala , sed ratione finis , aliarumque circumstantiarum honestari possunt, vel vitiari. Actus vero indifferens in indiu uo est octuae consideratus prout est a Parte rei secundum suum o jectum , inem , et omnes eircumstantios indiuiduoles, qui tamen neque bonus sit, neque malus, sed immdifferenS XLII. De fide certum est, non omnes actus huma, nos esSe secundum suam speciem, seu objectum indifferentem; sed quosdam esse de se bonos , ut actus Fidei, Spei, et Charitatis te quosdam vero de se
malos, vi fornicatiori occisio innocentis etc. sunt enim quaedam objecta de se rationi consona, uti etiam alia de se rationi dissona. XLIII. Certum quoque est, dari quosdam actus. qui secundum suam speciem sunt indifferentes, quia Secundum se neque sunt boni, neque mali. Itii S. Th. l. c. ar. 8 cum communi itineri. ieronymus ep. seripsi Bonum si continentis , motum est