장음표시 사용
181쪽
III. Quamuis vero horum librorum sermam rarius ab aliis descriptam animaduertamus; credo tamen, eorum usum fuisse peruetustium. Huc adeo iam refero illud, quod apud HOMERUM Iliad. versu lo se, legitur de litteris, quas Proetus Rex dederat Bellerophonti, et unde adhuc Litterae Belurophonteae per proue bium dicuntur :
h. e. Hic litteras perniciosas Scribens in tabelga plicata e mitiana multa. Prorsus enim proprie libros plicatiles Graecis posse appellari etiίνακας puto. Non enim sunt tabellae dissiectae et consutae, uti in codicibus et codicillis; sed talis libellus, ο τοῦ πτωσειν, allicundo, et /κτος. h. e. plicatilis, vocatur: ubi longior quaedam Charta, aut membrana, non dissecatur in plagulas et tabellas; sed integra cohaeret, et tantummodo plicando in varias partes distinguitur, et vel duplicatur, vel triplicatur, vel pro diuerso usu in plures patetes, veluti tabula multiplex, multiplicatur; haud secus, ac ἡτυκτον apud AEGINE TAM, L. VI, dicitur linteamentum aliquoties complicatum, etiamsi alioqui ex omni parte cohaereat. Ea plicatilis , apud veteres aliquando serui in comitatu gestabant, cum viri diuites et potentes in forum aut conciones
itarent, Graecisinon tantum τg οκλάζειν, a flectendo, dicebatur ό Uries ἰας; sed etiam απο τοῦ πτυσσειν appellabatur πτυ τος δίφρος, quia facili opera complicari poterat. Sic enim HESYCHIus scribit: ΓΙτυκτος δίφρος ταπεινος, ον οἱ ἀκολουΘοι φεροντιμ τοὶς εἰς τὰς αγορὰς πλουσίοις, plicatilis selis humilis, quam famuli gestant , e euntibus in fora Dominis. Hinc et proprie talis liber dici potest
c. libellas plicatilis. Huius formae libellum HERODIANus, L. III or. c. I , praeclare descripsit, in historia Commodi, Imperatoris, inter alia his usus verbis: Aας γραμματειον τουτων δὴ τῶν ἐκ φιλυρας ῶς λεπτοτητα ησκηριενων, τε ἀνα λάσει ἀμ φοτε-ςωθεν επτυγμώνων, γράφει. h. e. ex interpretatione ANGELI POLITI ANI: quales de phibra tenuiss mi atque in utramque partem repsabiles fiunt , conscribit, et cetera. Nilail magis apprime formam libellorum plicatilium exprimere pos-- is, quam ista HERO Di Α N1 verba, si paullo curatius consideren- tur. Nonne enim hi libri etiam plicabantur utrinque, uti vide-Z mus
182쪽
mus in pariete plicatili fieri 3 Certe apparebant plicae in aduersi
Chartae parte; apparebant etiam in auersa. Nonne et in his erat h. e. r siexio sucoturarum, siue sinuum et anguloruim , , et talis quidem, Cuius alia pars alteri continuo adhaereretp Taceo nunc, huiusmodi libros plicatiles Graece etiam aliquando et βιβλίδια, stemque aliis nominibus, , quae et ceteris librorum formis sunt Communia, nominatos in
m I. Latina 4ppellatio lihorum plicatilium ubi extet, nobis quidem nunc minus ii lccurrit; interea vero fatis persuas sumus, haud intempestiue huic librorum formae nomen hoc a nobis datumefle, ut eo facilius a ceteris librorum generibus distingueretur. Nauis, quae ex corio facta facile potest plicari, a P Li Nita, L. VHi . nai. c. se vocatur nauis pucatilis 3 cur nec Bbrum plicatilem appellemus, cuius tota forma in plicatura Consistit ρ Verbo tamensncondi scriptores saepius utuntur, ubi horum librorum iniiciunt mentionem Ita omnium optime ad hoc librorum genus referas, quod apud SENECAM, Epist. ACU, legimus: Recitator hi oriam
ingentem attulit, minuti fine scriptam, arcti fine plData Si
enim sENECA .loqueretur de historia in volumine perscriptia, proprie eam dixisset arctione conuolutam; aut, si codicem intellexisset quadratum, planius scripsisset, eum Hrctissime compactam conglati natumque fili Te. Incatin libro etiam illa proprie luculenterque exponi possunt, quae MARTIALIS, Libr. IV, Epigr. scripsit : Si nimis est, legisse duos; tibi charta plicetur Altero: diuisum sic breue et opus. h. e. Si nimis molestum tibi est, duos legere libros Epigrammatum in una charta scriptorui , tibi alteris libri charta, h. e. ne explicetur, ut legi possit; sed ineXplicita maneat, et omittatur. Nimirum ab illo plicandorum librorum more variae loquendi formulae primum et proprie exortae sunt, quae postea ad cuiusci inque formae libros accommodari Coepertint. Hinc emplicare librum, proprie aliquando notat, Bbrum aperire et perogere; quia liber plicatilis perlegi haud potuit, nisi explicaretur, h.
e. extenderetur per singulas plicas, Ut legentibus pateret ; uti convolumina proprie dicebantur euolui, quae ad perlegendum ex-
183쪽
tendebantur. Hinc liber explicitus MARTIALI dicitur liber per- Dctus, L. M, Epigr. I9Jd plic;nmI nobis usque ad sua cornua librum ,
Et quasi perlacituZII, Septiciane, refers Umnia Agisi: credo, sto gaudeo, verum e Perlegi libros sic ego quinque tuos.
Vim et sensum huius epigrammatis non fatis percepit VINCENTI V S C O L L E s Ius , qui in suo. Commentario pro voce : perfectum, scribere maluit perfectum: qtuamuis alioqui, ratione aueforis, aut librariit scribentis, liber e nritus etiam diceretur, qui iam esset absolutus perfectusque. Sic enim VLPIANUS, L. I II. ad Senatus cons. Trebel. EXplicito, inquit, traditatu, qui od deici missa ngularunn rerum pertinet; transeamus nunc ad interpretationum Senatus consulti Trebelliani. Hinc etiam primum illa loquendi ratio nata videtur, ut librarii, librum finitum absolutumque
sigraificaturi , haec adderent verba : E X P L I C I T U S EST LI B E R. Quae verba alii, compendii Caussa, ita scripserunt: EXPLIRIT. LIBER. Vnde posterioribus saeculis VOX EXPLICIT pro integro verbo haberi, et noua ratione inflecti, coepit, adeo, ut exempli Caussa, aliquando scriberet ur: EXPLICIUNT HOMILIAE S. CAESA Rii. Id quod iam alibi comprobauimus. V. Sed libri plicatiles saepius a Latinis LIBELL1 dici consueuerunt. Erant enim libri plicatiles viplurimum parui, ut commodius circumserri possent, haud secus ac pUgillares et c rati codicilli; a quibus tamen ceteroquin hi libelli differebant. Unde et I RAM ILL vs, in Vita Neronis, c. LII Venere, inquit, in manus meas pugiliares libeluque. Pugillares erant Codicilli pa ui, quorum tabellae, ut adhuc hodie fieri solent, fuerunt a fronte dissectae, a tergo consutae compactaeque, at plertimqUe in utraque planitie ceratae: at in libellis plicatilibus charta, aut membrana, longior in tabellas quidem fuit plicata, sed nusquam dissecta.
Atque eos non adeo fuisse magnos, et haud aegre plures una manu teneri potuisse, tum aliunde, cum ex TRANQS ILLO, facile constat, qui in Iulii Caesaris vita, e. LXXXI, scribit: Libellam , ins diarum indicem, ob obuio quodam porrectum, libellis ceteris, quos misera manu tenebat, quasi mox lecturas, coimni cuit. Gestarat scilicet Caesar manu varios libellas memoriales supplicesque. Libellus enim frequentissime notat scripturam, quae preces Principi ob-Z α latas
184쪽
latas continebat. De horum libellorum usu ita scribit PANC Isto Lus, in Comment. ad cap. XCVII Notitiae dignitatis Imperis Orientis: Cum non omnes possent Principem asioqui, aut tempus Angula explicandi non haberent, expediens visum juit, scripto, seu libella, desideria cuiusque exponere: ita enim supphcum preces vocabant. Libellorum Principi datorum crebra fit in Panderes mentio. De
Augusto, in eius vita, c. I III, TRANQUILLVS: Promiscuis, inquit , salutat nilus admittebat et plebem; tama comitate adeunti--um DESIDERI A excipi ens, ut quendam ioco corripuerit, quod sic
sibi Lissis Luai porrigere dubitaret , quasi Elephanti stipem. Huc
etiam respicit MARΤIALis , L. VIM Epigr ad Domitianum:
Dante tibi turba querulos , Augus es, Bbelgos,
Nos etiam. Domino carmina parua damus.
Diu ips Principes et acceperunt hos libellos. et iis subscripserunt; usque dum, se hoc onere subleuaturi, Magistros libellorum et
epistolarum constituerunt, qui has res expedirent. Exemplum dati subscriptique libelli annotauit B A n N. snisso Ni VL de Form Iis , L. Im p. asea, et GVID. PANCiuo I Lus, i. c. qUOS, Cui Vi'ium est, adire licet. Libellus vero, ut idem PANCIRoLLVS animaduertit, dictus est, quod, cum aliae chartae Olim Conuoluerentur, hic in pagellas et parui libri formam plicabatur. Hoc est, illae litterae memoriales et supplices dicebantur praecipue libet i quia ordinarie erant plicatities. Cuius rei indicium nobis facit TRANcGILLVS, in vita DL Caesaris, P. LUL Epipolae, inquit, sit Caesaris extant ad Senatum quas prisus videtur ad paginas et formam memorialis libesii conisertisse, cum antea Consules et Duces
non nisi transuersa charta scriptas mitterent. Hic forma memorialis libris opponitur scripturae in charta transuersa, quae non erat in paginas plicata, sed velut patens et extensa; in cuiUS longutudinis initio coeperunt scribere, uti in voluminibUS, ita Vt, Per latitudinem chartae, versus quiuis ab altera ora coeptus, in altera desineret. Nihil afferunt ad hunc locum commentatoreS, quod eum recte illustret. Magis eundem etiam obscurat peruertitqUesua interpretatione IACosus civ ΥΠΕstius, L. III de ossiciis Domus Augustae , c. 3. Forma, inquit, memoriatis libelli haec fuit , ut, extenta charta, pars prior paginae ad extremam transcurreret , na o modo complicata. Neqne, nisi magis rem intricat hi AR CELLVS
185쪽
L v s D O N A T v s. Ad paginas, inquit, et formam memorialis libelli: iae es, recta pagina per longitudinem it ius, quemadmodum hodie scribimus nos supplices obesios. Duces autem et consules olim transuersa charta scribere solitos, nit Suetonius: id es , ut ego
interpretur, eυ modo , quo ei nos hodie scribimus communi usu; iis dixerimus, per transuersam chartam interpretandum, ab uno angusi in oppositum angulum oblique progredi in scribendo. Ut igitur
hunc SuETONII locum eo luculentius interpretari, et hoc totum
argumentum magis illustrare possimus, non nihil de varia forma epistolarum veterum hoc loco disseremus. VL Primum quidem constat , tabellarum usum etiam inscribendis epistolis fuisse vetustissimum. Hac de re ita disserit Diuus Stridonensium Praesul, L. I, filis. i ad Mittomo studes isti Italiae homines, quos Cascos Ennius appeltat, qui Abi, ut in Kheto scis
Cicero ait , ritu ferino victum quaerebant, ante chartae et membranarum usum, aut in deriistis e Igno codicillis, aut in eorticibus amborum , mutua epistolarum asioquia missisabant. Vnde et portitores eorum tabellarios , et scriptores a libris arborum , librarios vocavere. Hactenus HIERONYMUS. Harum tabularum aliae super alias aliquando eadem forma construebantur, qua nostri libelli quadrati; quae progiessu temporum, commodioris usus caussa, cera obduci consueuertant; et, ubi quidem duae tresue tabellae, in seriem sitae, compingebantur, a numero nomen inuenere, cac duphces, aut iriphees, aut quincuplices, Graece δίπτυχα, τριπτυχα, πεντάπτυχα, dicebantur: quae erant minores, appellabantur in quibus, stilo impresib, scriberetur, aut quod plerumque vix
maiores esse solerent, quam quae concluderentur Saepius vero, inducta Cetra, e fago, abiete, buXo, acere, citro, auro, conficiebantur. Qua de . re multa praeter alios congesserunt, MELCH. GVILANDINVS, de Papγr9 p. Ia , seq. HERM. HVGO,
de prima scribendi origine, p. m. itemque ALEXANDER wILTH E-M1us, de Dipscho Leodiens et in Appendice tinus commentarit. De usu pugillarium ait laudatus wILTHEMius, statim ab initio :Non solebant magni momenti sieripta iis mundari; sed res, quae haberent usum familiarem, et pene quotidianum; cuiusmodi erant epi- spha, magistrotuum annunciationes, et id genus alia. Neque tabellis istis ceratis etiam post receptum chartae usu in uti delierunt Romani in exarandis litteris. Non, opinor, taedio erit, hoc
186쪽
loco reserre, qriod vir summUS, CLAVD. SALMASIVS, im Tract. de subscribendis et gnandis Te omentis, p. aZI, getaeratim de usii ceratarum tabellarum, Chartarum et membranartim, apud Romanos obseruarit, Tria, inquit, haec tempora distinguenda fuere, siue quatuor potius: unum, quo non nisi ceratis tabedis utebantur ;nlterum, quo et harum usus fuit, et praetcrea chartae Aegyptiacae et membranarum. Chartarum usus Romanis innotuit sub Proismaeo,
qui eae consilio Aristarchi , Grammatici , Romanis primus eas rino mi. . t. Argamena, siue membranae, ob Attalo Pergameno; qui etiam, Cratete Grammatico faciente, Bomam eas misit. Tertium tempusilla fuit, quo ceratarum tabularum ratio plane exoletiit, cum solis chortis Aegyptiis membranisque ad libros et contractus scribendos olebantur; quod post Constantini aeuum omnino obtinuit. uuartum et vltimum, quo qua Tingentis, aut quingentis circiter abhinc onnis, nouae chartae genere in Europa r perto, ea, quae ex panro Nilotica consteiebatur antiquitus, prorsus ob seu reces t. Ergo Romani fae-pinime ceratis tabellis usi sunt, ubi epistolae fuerunt scribendae. Hinc Chrysalus apud PLAva' v Μ, in Bacchid. AcZ IV, s. IV, v. si , ad seribendas litteras sibi afferri iubet: sΤILVM, instrumentum ferreum osseumue, quo Calami loco utebantur; cuius altera pars ad scribendum erat acuta, altera obituti ad delendum ) cen , Η, qua scriptas tabellas obsignabant et TABELLAS, ligneas plerumque, et cera molliori inductas, quibus inscribebant; et L 1NvM, duo obligabant tabellas scriptas, et quod sigillo signabant.) Pulchre istam litterarum in ceratis tabellis scribendarum signandarumque rationem repraesentauit OvIDIus, L. VIII Metamorph. Eob.
LiΤΥΕRA celatos arcana fatebitur ignes. Haee placet, haec dubiam vicit sententia mentem. In latus erigitur cubitoque innixa sinistro. Viderito in simos, inquit, fateamur sim res. Hei mihil quo labor' quem mens mea concipit ignem'
Et meditata manu componit vierba trementi. DEXTRA FERRUM; VACUAM tenet altera CERAM.
Incipit, et dubitat; scribit, damnatque TABELLAS; B N o T A T, D E L ST; M V T A T, culpatque, probatque; Inque vicem sumtas sonit, positasque re mit. Scripta so Rost fuerat; visum es DELERE sororem,
Verbaque CORRECTIS INCIDERE talia CERIS.
187쪽
Talia nequicquam perarantem A reliquit CERA manum s summusque in MARGINE versus adhaesit. Protinus IMPRESSA SIGNAT sua crimina GEMIVA,
QUAM FINXIT Dor mis, tinguam defecerat humor. Nihil attinet multa eius rei exempla asserre, quae in Vulgus nota est. Ita lo , nec est obscurum, CHARTAs quoque ad scribendas epistolas fuisse adhibitas. De vetusto epistolarum Charta Cearum usu testatur Pi ibi ius, L. XIII Kal. Hi f. c. Ur Mutitanus, ter
Consul, inquit, prodidit nuper , se legiff., cum praesideret L ciae,
Sarpedonis a Troia scriptam in quodam templo EPISTOLAE CHARTA M. ClCERo, L II ad Atticum, ep. Io , Chartana nomesaat.
De republica , inquit, breuiter ad te scribam: iam enim, CHARTA ipsa ne nos prodat, pertimeso. Et Lib. V ad Att. Epist. M: Si p ne praeterii, CHARTAM tibi deest , mea cautio es: siquidem eius inopia minus multa ad me scribis. ovi Dius, Epistola XI Heroid.
de Canace, epistolam exaratura, cecinit: Dextra tenet GALAMvM ; frictum tenet altera ferrum, Et iacet in gremio CHARTA SOLVI A meo.
Hinc et MARTIALIs, L. XIIII, Epigr. Τ, titulum fecit Epi, grammati epistolares , de quibus ita lusit: Seu leuiter noto, seu charo misso sodon :
Omnes sustet CHARTA vocare suos. Etiam diuus Ili ERO NYMVs, in Epistola XXXVII, L. I, ad Chrommmtium, Iovinianum et Eusebium, eius rei testimonium nobis asteri. uueror , inquit, cur tot inter Iacentibus sipatiis maris atque terrarum tam paruam epipolam miseritis, nisi quod ita merui, qui vobis ante non Aripsi. CHARTAhi defuisse, non puto, Aeopto mini rante commercia: et, si alicubi Ptolemaeus maria conclusisset, tameu Rex Attalus membranas a Pergamo miserat, ut sentiria chartae prae His pensaretur. Sed et aliquando epistolas, neque in ligneis tabellis, neque in charta, sed in MEMBRANA, extra ordinem scripserunt. Huc facit, quod apud diuum AvCvs Ti&vM, EDUL CXm, ad Romanium data, legimus: Non haec episeola, inop ait, se inopiomchartae indicat, Ut M EMBRANAs saltem abundare te etur. Labeblas eburndias, quas habeo, auunculo tuo cum litteris misi. Vero, Cum modo Charta, modo tabellis ceratis, usi sunt in epistolis scribendis; hoc tamen discrimen plerumque tenuerunt, Vt Masmaxime episeolos in charta perscriberent, quae ad loca longinquaerant
188쪽
184 D I S P v T. v. DE ORNAMENTIS
erant dimittendae; contra vero ceratas tabellas, seu codicillos, usurparent, ubi ad eos erat scribendum, qui iiSdem, aut certe non longinquis in locis, morarentur; aut ubi aliquid festinanter ac breuiter fuit exarandum, ut apud amicum in coena, foris in itinere, vel naui; si inprimis charta et atramentum non praesto esset, aut non tam commode V sui inseruiret, ac cera. Id quod iam etiam obseruauit PAVLLVS MANVTIvS, in comment. ad L II Episto Ciser. ad Fratrem, Epist. Io, et ad L. III, Epist. I. Et passineius rei testimonia extant. Pluribus locis librorum ovi Dii de Ponto et Tristibus, epistolae illae vocantur chartae; quia ex longinqua terra erant micte: quas in Urbς dederat litteras ad amicas, cera dicuntur et tabellae. C I C E R O N i hac in re codicisiorum nomen frequens est. Sic, cum L. VI Epi ad famiL I p. I, sine mora e Balbo , qui itidem tunc erat Romae, et quem, ut ex proxime sequenti epistola patet, ipse conuenire non poterat, aliquid cognoscere cuperet, in codicillis ad eundem scripsit. Simul accepi, inquit, a Seleuco tuo litteras P statim quaestui e Balbo per CODI-ci L L O s , quid esset in lege ' Γυirip tr et cetera. Et s v L P I C I v S, ad Ciceronem, Epist. ra, L. Illic Cum non longe a Piraeeo abcssem, inquiet, puer Acidini obuiam mihi venit cum Co Dic ILLIS; in quibus erat scriptum paulis ante lucem Maroedum diem suum obii ff. Huc refert LIΡSIVS, in insit. EpsoL c. II, ctiam hunc SENE- ΑΕ locum, ex Epist. LVI: Video, te, mi Lucili, cum maxime, audio ; adeo tecum sum, ut dubitem, an incipiam non EPISTOLAS I tanquam ad absentem J sed CODICILL os, stanquam ad praesentem J tibi scribere. Ergo Seneca distinguit epistolas a codicillis,
Cum tamen viri Sque eaedem litterae contineri possent; ut adeo eae demum litterae, quae in scriptae essent, et ad peregre
absentem amicum mitterentur, εξοχην dictae videantur EPISTOLAE; Cetende, TABELLAE, aut CODICILLI. Saltem Vix alite' commode intelligi explicarique potest etiam locus Plinianus, L. XIII His. Nat. c. I . Miror, inquit, cur, se iam l Troianis temporibus in Lycia chartae Aegyptiacae J erat usus, in ipsis illa
Lycia Bel erophonti CODICILLos datos, non EPISTOLAS, Homerus prodidit 8 Loquitur vero ΡLi Nivs de litteris Bellerophonteis, quas supra in hoc ipso capite memorauimus. Putant Muidam, Vt DALECH AMBIVS annotauit, P LINivM hic incuriose codicillos ab
epistolis distinguere; cum codicilli nihil aliud sint, quam episeolae Latinis. At res bene se habet: Codicidi P Li Nio hoc loco non dicuntur
189쪽
cuntur, nisi litterae in pugillaribus, sue tabellis ceratis, exaratae; quae maxime ad familiares, eosque in eadem urbe praesentes, mittuntur; Visio e autem ipsi appellantur litterae in charta ad absentes perscriptae. Ρ L I N I v s enim, ne quid dissimulemus, persuasus fuit, apud HOMER var, Iliad. versu CLXVIIII, litteras Bellerophonteas, non fuisse in charta, libesioue plicatili, utinos supra interpretati sumus; sed in ceratis tabellis scriptas: hinc eas L. XIII, c. II, vocat pugilures s et L. XXXIV, c. coicidos epistolorem gratia missiliatos. Cum vero , L. XIV, c. I , COmmemorasset, in templo quodam Lyciae repertam fuisse chartam epistolae Sarpedonis, iam a Troia scriptam; miratur, si iam tum Troianis temporibus chartae usus fuerit in epistolis scribendis; cur nec apud HOMER v M litterae , quas Praetus dederat Bellerophonti, legantur in charta descriptae, quomodo epistolae mitti ad exteros solebant; sed in pugil arium ligno consignatae 3 At enim uero, non thecesse habuit DL 1 Nivs, in interpretanda ista antiquitate fingere
tantam tabellarum Ceratarum vetustatem, quae aegre aliunde.
quam ex ista praesumta huius loci Homeriani interpretatione, poterit probari; maxime, cum verba HOM ERI ad chartas plicatiles recte. possent accommodari, et cum exemplo cognitum haberet psi Ni us, iam Troianis temporibus chartam in scribendis epistolis usurpatam fuisse. Neque plane absonum est, πίνακα πτυκτον dici chartam plicatium; cum et apud Latinos dicatur aliquando tabula, quae est ex charta. Argumento sunt ea, quae legimus L. L. π. de Bonorum possessionibus secundum tabulas: TABvLAs testamenti accipere debemus omnem materiae Huram. O S A L M A S I v S, L. de modo usurarum, p. ψὶν, mavult hic legere: omnem materiam ea Agura. J Sive igitur tabulae ni ligneae, siue cuiuscurique alterius m teriae, siue CHARTAE, siue membranae sint, siue corium alicuius animalis; TABULAE recte dicentur. Sed tempus est, ut iam manum de tabula tollamus; nisi hoc unum adhuc addere placeat; veteres in iis psis tabellis, in quibus epistolas scriptas acceperant, suum quoque, responsum consignasse, eaῖdem que amico remisisse.
Ita OVI Diu S, cum tabellas eX acere et Cera rubra confectas misisset ad puellam, precatus, ut sibi obsecundaret; L. I Am. Eleg. XII; grauiter queritur, suas sibi rediisse tabellas, negantis puellae
litteris notataS: Flete meos casus e tristes rediere tabellae.
Infelix hodie littera posse negat.
190쪽
In illis autem ipsis tabellis, quas miserat Poeta, responsussi eidem datum fuisse, patet ex sequentibus versibus, quibus inuehit in pugillares , eisque imprecatur:
Dehinc; di iles, funebria 'ligna, tabesiae;
Tuque negaturis cera referω notis
His Eco commisi nostros insanus amores, Molitaque ad Dominam verba ferenda dedi. ius hae capiunt vadimonia garrula cerae ;Ωuas aliquis duro cognitor ore legat. Inter ephemeridas metius tabulasque iacerent , In quibus absumi asperet auarus opes. Ceterum, Ni epistolas alios, longius remotos, scripturi erant eas primum aliquando in codicillis consignabant; deinde refer bant in chartam, aut amanuensibus describendas tradebant. Innuit hoc CICERO , L. VIIII ad Famit epist. aes Accubueram, inquit, hora nona , cum ad te harum exemptam in codiciliis exaraui. Ad quem locum adeundus est MAN vae Ius. Iam, quod attinet ad ipsas epipolas in chartu scriptas , neque illarum semper Vna eadem que fuit forma. Aliquando epistolae in choria volubili scrib huntur, et, tanquam volumina, conuoluebantur, si inprimis es sent longiores. Neque vero ipse CICERO Appii litteras ad se datas, propter solam illorum longitudinem videtur volumen,
L. III ad Eom. Episto . Legati Appiam , inquit, mihi voLva te, plenum querelae iniquissimae, reddiderunt, quod eorum aedisicationem impediisem. EADEΜ autem EPISTOLA petebas, Ut eos quamprimum liberarem. Hinc etiam, si plures colligabantur,
FASCICvLVS LITTERARvM dicebaiatur; quia, ut ex cCniunctis
constrictisque virgis fit litterae illae, quasi exigua volumina virgas referentia, ubi in unum coniiciebantur, colligabantu
que, quoda innaodo fascis formam prae se tulerunt. Huiusmodi fascisuli meminit cic Esto, L. II ad ues ratrem. eps. H. Cuesar scripsit ad Balbum, FASCICvLVM i - ΕΡi STOLARU Μ, in quo fuerat et mea, et Bolbi , totum sibi aqua madidum redditum esse ut ne illad quidem scio: , meam j se aliquam EPISTOLAM. Satis hinc apparet, eas epistolas in chartu fuisse scriptas; quia inceratis tabellis scriptura non adeo facile ab aqua corrumpi potuisset, ut prorsus nequiisset legi. Ad hie l verisimile est, fuisse cha tas conuolutas, quia ex pluribu S colligatis fasciculus fiebat: quanquam et alius sormae plures epistolae potuerunt colligari. Ad haec Privato