장음표시 사용
101쪽
De Vacuo piconsequenter corpus, seri ovetur per vacuum necessario movetur in instanti, qui motus insta mancus tam est impossibilis , quam est impossibile, corpus ut Lim esse, in uno,& codcm instanti, in pluribus lo
At nos vidimus Aerem, MAquam, praeter mercurium moveri successii ve in fistula vitrea vacua ab omni corpore. Quaero igitur, Quid id sit, quod resistit virtuti contiguanti mercurium inquam, Ae rem, cum concava, vacua superficie fistulae , ne sursum agri c. corpora illa in instanti. Hς quaestio non potest solvi ex sentcntia per patetica quae statuit
corpus naturale componi ex materiais forma, a qua forma derivaniatur in totum compolitum Quantitas continua, nec non Gravita S,&Levitas, velut instrui inta, scia minicula activi mo u localis Nam V. g. cum M rcurius . cui inesti incipium motus ad intrum , movetur ad supremas partes fistulae ad praecavendum. aut supplendum vacuum, motus ille nec cliario est a Principio essentialiter distincto abeo. quod premit mercurium ad partes sistulae infernas:&consequenditer cum virtus contiguativa nata sitiro vere omnia corpora tam mix. ta, quam simplicia, nulli eorum inest cui ergo in erit, ut sit , in aliquo corpore natura pQmdam Peripateticorum occurrunt huic objectioni tribuendo virtutem contiguativam singulis corporibus naturalibus, quatenus, ut virtute continuativa partes sese naturaliter recolligunt in suam sphaeram, sic virtute contiguativa singula corpora mundana sese naturaliter complectantur in unam molem. perii in mediatam contigua. tionem. Huic excusationi obstat nostra fistula in qua vidimus, mercurium occupa me infimas partes fistulae supernis vacuis ab omni corpore, eo quod virtus contiguativa nequiverit vincere totaliter virtu-lcm continuativam prementem mercurium ad partes fistulae insernas Dissentiunt ergo illae duae virtutes motrices , ac pugnant motibus contrariis. ita ut sit impossibile, sint una natura: quapropter dico, Principium movens sursum mercurium, is quam per vacuum fistulae, hab crevirtutem motricem imitatam ab Auctore natura unde limitatur velocitas motus, quo inus fiat in inflanti. Scio tamen ob -jestionem, quam mea fistula nequit ad oculum submovere. Opponitur, motum mercuri id aquae non fieri simpliciter in vacuo, siquid in corpora illa tangunt c ncavam supcifici cinistulae , quae non potest non esse scabrosa liceb nostro tactu ij interceptibilit cr conce
102쪽
Valerian Magnido,&promitto aliam Fistulam ex qua utra aquae cadat per me di ut Tvacuum intacta concava superficie istulae. Porro brevitatis gratia non urgeo profundius contra Stagiri tam hac corpora su cessivem
Lumen, nulli corpori inhaerens, quomodo nocet Aristoteli. Emum expendo lumen, nulli corpori inhaerens. Id vero est vel in forma accidentalis, vel substantialis Ut uisiit, duo hinc consequuntur inimicissima Peripa tui. Vnum est Corpus lucidum active producens lumen ex nihilo. Alterum. Forma sensibilis separata a materia. Lucens, productivum luminis ex nihilo, tollit necessitatem materiae primae in ordine ad generationem, subjecti in ordine ad alterationem . seu productionem. Ergo non datur materia prima Aristotelica Lumen, nulli corpori in harens, asserit sui exilientiam, inde pendentem subjicto , in quo recipiatur. Ergo aliqua forma sensibilis stat sine subjecto. Has conclusiones infero ex nostra fistula, si ve lumen in vacuo sit forma accidentalis, sive substantialis. Sit essentialis. Ergo corpus lucens est productivum formae essentia- Iis ex nulla materia,aui subjecto, quomodolibet nuncupato. Si accidentalis. Ergo forma accidentalis accidit icet nullum existat subjectum essentiale, cui accidat. Fortassis lumen in vacuo et forma entitatis exilioris forma substantias. tametsi nullum sit subicctum, cui accidat. Sit. Ergo forma non substantialis subsistit sine subiccto. Opponunt nonnulli hisce consequentiis hanc propositionem , velut certam ex fide. Sota Deus potes producere en aliquod ex nihilo. Nogo. silcm Christianam in voluere illam assertionem cuius loco
Iortassis cogitabant hanc: Solus Eus potes creare. At creare in voluit, ultra productionem ex nitillo, independentiam a causia superiore. quin gatur de Agente naturali.
Haec paucis exposuVrim Tu ERLci h AtysTATi, multis uuae alioquin dicenda erant, rejectis in meam Philosophiam susiciunt 'auteni
103쪽
De Vacuo. Iautem quae dixi ut intelligas lapides destructura Peripatus, quos se
cum rapiunt Locus sine locato,
Corptu motum succ re in vacuesct Lumen visum in Pacuo esse praegrandes, esse fundamentales, eme angulares Putasne istis de monit rationibus iri fractu Physica Aristotelis . illisam fistulae vitreae'
Theologorum Varia viensium. Contra Vacuum, ex nostra istula illatum. HAEC scribebam ars avia die ir. Iulii anni I 6 7 quae dum ex
hibentur Serenissimis Rici ac REC NAE. spectaculo jucundissimo, inde crupit fama hujuscemodi miraculi in natura quae excitavit multorum ingenia ad contradicendum : quapropter REX SERENIssi Mus praecepit sibi adesse ex omnibus ordinibus Regularibus Theologum unum, aut alterum, qui die 18. praedicti mensis coram spectarent experimenta meae istulae , opposituri id corporis, quod ex eorum sententia occuparet partem fistulae, quam ego existimabam plane vacuam, Convenimus ergo: jussus a Rege proloqui, dixi, me vehementer suaderi quodam experimento sensibili quod locus sine locato sit possibilis ipsi naturae, sed vereri , ne subsit error: quapropter me plurimum debere Clementissimo , ac sapientissimonioecenati, quod ea convocatione fecerit mihi opportunitatem percipiendi ex ore eorum, quid sentiant, viso prius, ac probe considerato experimento. Implevi ergo meam fistulam mercurio , exhibui illis integrum spectaculum supra lucus inter expositum nec tamen singuli dixere sententiam, veriti fortassis molestiam , qua SERENIssi Mi PRINcIPE assicerentur ex longiore conquisitione veritatis. Quatuor fuere, qui deserte probare nitebantur cam fistula partem, quae mihi videbatur vacuave me occupatam ab aliquo corpore Fuit, qui diceret, corpus illud esse Aereni: Ani di xcie esse vaporem exhalatum a cris curio: nonnullus addebat vapores contributos ab aqua, velut fuerit
104쪽
quam dicebant repletam ac re aut vapore implebatur , concederent ergo, ut Vaoriam. alit corporum pcnetrationem. Neutrum conccs sire ligo velo institi, ac petii dicerent caussam. ob. quam tanto impetu aquae asconderent usque ad summitatem illulae, ii non inest locus sine locato. Fuit qui ais reret, mercurium , et latem ex fistula in aquas, primere illas, hementissime quae eatenus lacessitae, pene versae in furorem, reti iurat sursu micrail tulamio impetu , qui cogat vapores. vclut versos in fugi m. tentare, ac obtinere evasionem per orificium infernum aquis immersum. Porro nil horum, me, credentem fillulae partem illam eme vacuam,
commoverat: erupit tamen ex multa concertatione unum argumentum, quod mihi visum est domum turbundo judicio etiam illorum, qui non sunt praeoccupati sententia Aristotelis, nec jurati defensores doctrinae Principis propriae Scholae. Id est Dum mercurius, qui occupat pene medietatem fistulae ruit praeceps in aquas hae necessario assisurgunt m gna velocitate no tamen impleturae illam fistulae partem.
quam ego aio esse vacistam .d occupaturae locum dumtaxat , quem deserit mercurius, ne dctu vacuum e quoniam vero natura prohibet vacuum ingenti conatu,aquae, sursum motae, pes lunt ipsum mercurium us lite ad fistula summitatem, tandem tota fistula repletur aquis, extruuia aut aere, aut vapore per orificium infernum immersum aquis. Hoc argumentum exceptum it non sine plausu : Ego vero qui volebam argumentari ex sola fistula ostendi ad oculum, fistulam altero orificio obturatam,& perpendiculariter rectam . si vi aut celeritate ingenti mergatur aquiS, nil aquarum, acre truso, admittere, nec posse extrudi aerer aut vaporem quin in conspicua bullas', alientes ex profunditate aquarum, fatiscerent, quarum nulla cernitur in descensu mercurii. Haec dixi. verum cum nil proficcrem, ex illima
v sem probabilitatem multarum assertionum, quibus ibant sublataim vacuum, mea fistula illatum,confirmare ipsum essicacissime. Vbi vero, actis humillime gratiis SERENIssIMI REC ac Racv-NAE, qud diuerint dignati coram spectare haec experimenta & audire singulorum placita, concessi ad meum uisum, adhibui fistulam novo experimento, quod pote sit non quidem imperare silentium contradicenti, sed extorquere consensum a viro perspicaci, non praeoccupato. Implevi fistulam mercurio, immersam eidem mercurio.&de- obturato in nrno orificio, stetit in fistula una pars mercurii residua
4efluente in vas subjectum. Notavi filo circumducto locum sillulae
105쪽
De Vacuo. 8ssummum quem attingeret me urius deinde obturavi orificiam fistulae, antequam eam ei vatem a mercurio is inversa fistula mercurius delapsis est ad partem cxtrcinam , sigillo Hermetis obsignatam, earnibus digiti obturantis oppositum orificium . non sine molestia intra fistulam actis, quatenus tantilla caro suppleret particulam vacui relicti quo argumento evid clarus me infertur Vacuum. Fistula ergo. ut dixi, inversa, erecta, ac reserato ejus orificio hiante sursum versus replevi reliquam partem fistulae media ex parte aquis, reliqua aere, ita ut nil esset vacui in ejus canali. Hisce catenus dispositis, inversa Merecta fistula. digito obturata, mea si ejus orificium aquis, obser vaturus, an de obturato orificio, dum mercurius ruit praeceps , quae sursum vibrentur cum fistula, me judicio , altera sui parte censetur vacua. Factum est. vix tamen aquae sursum vibratae , excesserunt locus gnatum filo: immotis aqua, inere occupantibus superiores partes fistulaeci nullis bullis a superficie aquarum fatiscentibus in aerem. Hoc ipsum accidit, reserato orim io fistulae in ac re libero:cernuntur tamen bullae in aqua. ut fieri solet infuso quovis liquore. Quapropter causa motus vehementioris mercurii aquae. aeris sursum per canalcm fistulae, qui non contingit , fistula repleta aqua, aut aere necessario fit a principio, satagente . non solum susscere corpus in locum labentis mercurii, sed & replere partem fistulae superiorem vacuam ab omni corpore.
Potest hoc experimentum institui triginta modis conbinando mercurium. aquam Ierem. infundenda fistulae , istulam mergendam mercurio,aquis Maeri:quos modos consideravi omnes ex quibus nil contra, sed omnia stant pro naturali possibilitate Vacui: Si addas hisce combinatis longitudinem.& latitudinem fistulae Cernes oculis tuis argumentum, pro possibilitate Vacui , in detrectabile viro
non insipienti. Mercurius, erectus a supelficiem ercurri. stat in fistula,
cujusvis magnitudinis . altus quinque partes quartas ulna Variavi en sis cilicet, altitudo hae C non pendet a varia Copia, Natio motu aut mercurii aestuantis vapores, aut aeris subeuntis Canalem fistulae. Corpus, qua est moles ter dimensa, est mobile localitar,o, quas-iusmodi non est motivum localiter: Consequenter movens localiter, dua' ejusmodi, non est Corpus, sed spiritus intra Cti jus sphaeram activitatis stant a moventu Corpora, quae non positant ullum spatium terminare, quod sit vacuum ab ha Cactivitate: At vero ejus cemodi sphaera activitatis statu ne Corpore. Porro haec regero suis lo-
106쪽
86 Paeleriaη Magnicis in meam Philosophiam. Cuncta subjecta sunto censurae Ecclesiam ilicae,&judicio doctiorum.
Altera ParS EMONSTR A TIONIS OCULARIS
De possibilitate vacui, Auctore eodem V LERI AN MAGNO Valerianus Viro Philoseph salutem.
FEci iuri publici opellam , De possibilitate acui, demonstrati
non tam ratione, quam experimento fistulae vitreae , longar ultra duos cubitos, plenae mercurio, quem natura , prohibitiva Vacui, nequit suspendere totum, sed quinque quartas circiter partes ulnae ars avi ensis . reliqua parte fistulae vacua ab omni corpore. SERENissi Mis vero EGO REGINA Poloniae spectantibus id muraculi in natura promisi alteram partem spectaculi hujus, scilicet, Fi- stillam longam viginti circiter cubitos, plenam aqua , quam neque at eadem natura, prohibitiva vacui , suspendere totam Equidem id praestiti, haud tamen SERENissi Mis RiNci Picus spectantibus: spectaturis autem , ubi redierint a venatione. Interea vero totius rei rationem, successum tibi, amanti sapientiam, scilicet tibi Philosopho, expono. quatenus tuo judicio censeas de re veritate: Sed facti historiam praemitto. Paravi fistulam metallicam longam, ut dixi cubitos arsevienses viginti, latam digitum unum circiter cuius orificium unum accurate clauditur glutine metallico Fillulam hanc repleri aqua communi.&, diligentissime obturato altero orificio, illam orc Hipi pendicularem plano orizontis. p ndulam ab illa extremitate , quam Obs gnaram, ut dixi, glutine metallico , altera mersa aquis , quarum quanti assuerat mihi praecise nota. Mius ergd ita compositis . de Obturavi orificium infernum, dum incrgeretur aquis fitque ultra duos cubitos aquarum, reliquis stantibus in fisti l , nimirum. sus p ntis contra gravitatem aquae, a natura prohibini vi a m. blisia ceptractis , examinavi accuratius proportionem gravitatis iamrcuriis agruyltatem aqua, di deprehendj, mercurium , ejusdem molis cum
107쪽
De Vacuo. 87 eum aqua cis Hesrciter terdecies graviorem illa. Quoniam vero cylindera quae , suspensus in fistula , habet in longitudine ulnas infra octodecim. cyinder vero mercurii, stantis in fistula, longus est supra ulnam unam, deprehendi cylindrum quae esse terdecies longiorem cylindro mercurii permutata proportione gravitatum mercurii. dc aquae.Talis est facti historia. Rogo igitur dignitatem tuam Philosophicam, quatenus accurate expendas utramque partem Demonstrationis ocularis de possibilitati Vacui. Si de veritate facti haesitas , neque sis longe dissitus 1 me. exhibebo, quoties licuerit. tibi videnti, ac palpanti relata experimenta. Sin vero absis, haud dissiculter poteris , satis instructus meis Tractatibus, hoc perficere tuis manibust, quod enarro , me fecisse.
Pono igitur, te credere mihi. motus aeris aquae,& mercurii in fistula, Mevillula. eos esse . quos retuli, nec tamen concedas, supremas partes fistularum illarum esse vacuas ab omni corpore. Quapropter peto abs te nomen corporis illius , quod occupat supremas partes fistularum. Peto insuper, nomines viam illam , perquam corpus illudebpenetravit. Sed antequam satisfacias quaesitis , concesserim permodum doctrinae partes illas esse occupatas ab aliquo corpore Quaero, cur ex fistulis non destuit tota aqua, totusque mercurius, prout suopte pondere naturaliter defluerent, si quidem, aliqua parte defluente. succedunt alia corpora sine ullo periculo vacui to , cur, existentibus fit silis quantumcunque longioribus , .latioribus,
quod ego saepissime probavi cylinder mercurii , cylinder que aquae
immutatam servant altitudinem in fistula ' Quaero , cur longitudo cylindri aquei est praecis et otia pla ad longitudinem cylinidri mercu.rialis quo tu pla est gravitas mercurii, data paritate molis, ad gravitatem aquae: ita ut cylinderaqueus,&cylinde mercurialis , successivo stantes in eadem Pistula sint aequales in gravitate , licet inaequales in
longitudine ΘQuarro. cur aer, aqua &mercurius subeunt tarn evidenter 'tantoque impetu ad supremas partes fistuli, si partes irae sunt repletae corpore, leviore aqua, Minercurio ΘFortassis rc spondes, corpora haec ascendere , non repletura vaeuum prae exist ns, sed oppletura spatia relidia ab aqua , aut mercu
rio Muciatibus. Ego vero instes Cur fistules, superiore sui parte repleta aqua, aut aere inferiore repleta mercurio , eo muςnte,. ni aquae , aut mercurii refluit ad partes superiores , repletas, ut praefer , aerese ut aclya , sed dumtaxat assurgunt utque ad illa ni
108쪽
partem sillulae . quae occii pabatur a mercurio e scientes Sed Concesserim secundo, per modum do strinae partes supremas in uia fuisse repletas aut aere, aut subtilissimo vapor cxl l laro a n corio Quiro. qua via aer. aut subtilissimus ille, iplar cessit c cum assurgentibus aquis ictum Pr clario ponderosis sim OHau aer tristi per Cujus finis gratia, si nullum sit vacuum in si tuta iter cui ius, gravissimus omnimn liquid briim tbnto impetu salit sursum , agitque deorsum vaporem, aut aerem levissimum Fgo nullam horum miraculorum necessitatem deprehendo, quam qu Pipit Uicturi salitibus vacuum. Has quaestiones urserim, Conccissio, per modum docti no , corpol Occupante supremas partes fistularii m. At nego, dc fluentibus ex fistuli aqua, merciario, succedere Cor.
pus aliud: quapropter tibi incumbit, mihi noti inares Corpus , viam, qua irrepit. Quod illud Z quae iub3 i lassis respondesci Illud est
aer, vel vapor a mercorio: Via, si sit aer. sunt pori vitici vel infernum orificium tistulae Si sint vaporc si is exhalantur a mercurio , tum me volatilii secundum Omnes chvmicos Porro quod pars suprema fistulae sit repleta aliquo huiusmodi corpore, evid rari r demonstratur per
stantis in fistula: depres i. fistula Calcf et a vi clati. fiigefacta Haec Tu. Ego vero non acquiesco hisce amertis, Margumentis. Si aer subintrat quoquo modo superiorem partem fistulae, relictam a mercurio Cur quantitas aeris penetrantis semper est eadem mercurio defluente:&, deflvcnte aqua. longe minor, semperque cadem istula quantumvis longiore, latior c Queteritur insuper qua vi, Clam me accuratius inspicient acr subintravit fundum aquais mercurii ut per orificium infernum penetraret ad summitatem tittii tres Cur, cfluente aqua, mercurio per fistulas, evocatur, per poros illarum, aer ambiens frigidissimus, nedum non Calidus , nunquam eatenus admissus in ullis experimentis 'Venio ad exhilationem i mercurio , quasi si Corpus facillime fatiscens in vapores e cui oppono ex nommentum hoc. In fistula vitrea . erecta super plano orizontis p ipitavi mercurium. aquam, Cere vis iam, experturus. imo oculis visurus quotam partem fistula occuparent aer, aut vapore elati, aut exhalati a praefatis liquoribus:&ammadversiecere visi a salii ne tor , ut occnparent quintam partem et ab aqua trigesimam Da mercurio duce melimam circiter ejusdem 6stu ut ciuim liquorum terti ut minimc omnium cSpire acre in .expi: ret tamen copiosi Unii admotus
109쪽
De vacuo. Digni. Argumentum ver,a condensatione, rarefactione ducitur ab
experimento, non accurate instituto, ac facto Concedo , aliquid aeris penetrare ad partem supremam fistulae quod calore rarescat,&i lgore densetur si fistula minus caute tractetur. Ego vero saepius expertus tum, nil aeris, stante mercurio, iatriste ad partem fistulae vacuam non enim vel minima portio aetas sursuro agatur per cylindrum mercurii , non conspicua nituenti .m quo casu nil est, quod aut rarescat, aut densetur,
prout i, puὶ expertus ium. Tu ergo, mi'hilosophe, pro tua dignitate velim accurate perpendas a me motas quae tirones. pro tuo acumine soluas quibus adiungo paucas quae oblique dumtaxat spectant quaestionem de possibilitate
Vacul. Quaero, cur conceduntur toti improbabilia,&pene evidenterim postibilia, ut una ocularis Demonstratio de possibilitate vacui obscuretusi Utrum id omne, quod possibile est scita, sciatur. ita ut studium noscendae veritatis occultae vertendum sit temeritatis Utrum, secundum Aristotelem,&re velitatem, is qui in philosophia nititur aucto- Iitate magistri, sciat, an opinetuis Utium scientia, etiam secundum Aristotelem, possit haberi sine cognitione causarum Utrum Aristoteles, secundum fidem Christianam,habuerit scientiam de Natura, rue Iitque verus philosophus,siquidem negavit, Deum esse causam esticientem totius Natura Utium Philosophia sit intellectio Ideae. in quam Deus respicit, cieans,d movens Naturam universam in suos fines Utrum non lite Irone uni, hanc deam extroque rea textu ignorantis causam esticientem totius Naturae Utrum, secundum iidem Christianam, condasonemque naturae rationalis, liceat investigare deam illam ex naturis creatis, immediate conii de ratis sub radio Lucis mentium 3 Ego, in quaestionibus de Doctrina fidei, communico cum Vrbis Epi copo, nullo argumento commotus, quam quod Coetus communi-c Mallum cum illo, solus ex omnibus a L hristo pallo fulgeat hominibus, mundo conspicuis vitae sanctitate, miraculis. nec , tametsi apprime vellem qui rem secus judicare. In reliquis veneror auctoritatem multorum Philosophorum nullius tamen eo usque, ut velim dumtaxat credere illis. Volo scue .sci luet, rem per causam cognoscere neque despero me ipsum . illi,qcat, conscii virium propriae mentis, malunt perennare in schola, sub auctoritate magi sui, me quoque auctore, non ex cedant discipulatum. Hi tamen haud congruunt docendis revocandis a libertate ad eam disciplinam illis, quorum non est eadem
110쪽
so Valeriani Magni quandoquidem placuit Deo per stultitiam piaedicationis salvos facere credentes eo quod in sapientia Dei mundus Deum non cogi ovi ias et nec tamen sapientia Dei obstat fidei, quam Doctor gentium tradebat paucis ierfectioribus ex Christianis. Et a sapientia Dei. quam nos nuncupamus Philosophiam , timent Fidei Christianae oppositione in aliquam, credunt subobscure. Haec scribebam Varia viae anno 3647. die 2.Septembr.
LECTOR L si te quam Amice Lector, aggrediare lectionem hujus
opulculi, te monendum duxi, quod Evangelista Torri cellus Magni Ducis Haetruriae Mathematicus, exhibuit
y per Hydrargirum illa P periment de Vacuo, de quibus
toto pene orbe acerrime disputatur. Huic experimento accessit illud ipsum, exhibitum etiam pes aquam a D. de Paschal quo ipso anno P. Valetianus Magnus a puccinus, inscius horum , suopte ingenio edidit utrumque spectaculum Seremssimo Regi Poloniae cum Verb intelligat plerosque Philosophorum detorqueri a Veritate eo maxime detectu, quod hujus e peti menti nescirent alteram parte, eam novissime exhibuit scriptam aridi ea Majestati, cujus copiam nactus,illam tibi, Lector humanislsime, meis typis commutat co futu ram gratissimam iis, qui uim amante Veritat; , illis in qu iam, qui sunt
FRATRE CAPUCCINO. NVmero tres annos a prima exhibitione meorum experimento-ium de possibilitate Vacui, quὴς tox hoc tempore exercuerunt