장음표시 사용
311쪽
De Pronuntiatione . 2933. Loci illius paries debent modicis quibusilam
intervallis esse disjunctae r ne si nimis confertae sint, confusionem pariant : distrahant vero , si longius
4. Hu)usmodi res ac partes sunt ferme ostium , senestra , caminus , columnae , anguli , parietes , statuae, hortus, fons, collis, imago , tabella, ali que id genuS. . s. Variis hisce , quos diximus , locis commendanda sunt, & ordine committenda scripta vel e gitata , quorum tecordari cupis 3 sed. notata naturalibus quibusdam signis. , quae memoriam illorum statim & facile resticare possint et v. g. si fit de re militari , vel de navigatione , vel de agri cultura . vel de literis dicendum 3. rei militaris imago erit gladius ; navigationis, anchora; agriculturae , spica ,
vel aratrum s literarum, liber , &c. Satis est enim ut genus ipsum videatur . Sed & metaphorica satis superque admonent 3 ut lupus , sus, asinus signifiacant primum de alicujus rapacitate, deinde de sordibus&immunditia, postremo de stupiditate tractaari oportere . Item ovix turtur, ciconia , mite imgenium, castitatem, & pietatem erga Parentes re
praesentabunt. Atque ita de aliis 6. Utendum est, inquit Tullius , imaginibus agemtibus , aeribus, & insignitis, quae celeriter occurrant animo illumque validius feriant. 7. Cum pronuntianda memoriter erit oratio , s pradicta loca recensebis, & reposcex quod unicui
8. Denique imagines illae pm rerum varietate mutari subinde poterunt, locis iisdem remanentibus ἀVerum , ut ingenue dieam quod sentio, artificium illud nonnullam habere poterit utilitatem ad multa nomina ex ordine repetenda, vel ad res diverissas ordine complectendas . Ast ad singula perpetuae orationis verba perdiscenda, parum oppido vel nihil admodum prodest, quia singulorum verborum imagines memoriae mandare infinitum esset.
312쪽
M augeri ea , quam a natura hausimus, memoria, quam operam & oleum perdere in laboriosi illa , quam tradit Raymundus Lullus, locorum imaginum. rve doctrina, quam meram ostentationem , & venitationem meram ausim appellare.
s. I LQuibus artibus vere juvari possit
a. A praecipua iuvandae memoriae est ordo
AA feriesque rerum, & commoda uuaedam duis tio, , judicio ac ratione facta . Nempe unum facilius est retinere, quam plura et quae autem apte cohaerent inter sese , ea quodammodo unum fiunt ;quemadmodum ex pluribus annulis fit una catena
Q. Facit plurimum ad memoriam , si scribatur oratio . Scripta enim altius descendunt in animum quam lecta tantum vel audita . ,3 . Placet Quintiliano , ut ad scripti oram , locis memoratu dignioribus , apponantur aliquae notae . quae memoriam excitent et & quo res altius hais Teant , vult appingi anchoram, v. g. si de nave di.
eendum sit 3 spiculum vero, si de praelio, &e. . Iuvabit etiam non parum in ii siem quibus primum orationem seripseris , chartis ediscere. s. Non aspernanda est monitio quam apud eumdem Fabium ibidem legere est . Si longior oratio memoriae mandanda sit , proderiti per partes , noutamen nimis exiguas , illam ediscere. s. Multum refert quo laco & quo tempore m. tissimum ediscas . Praestat locus ab interventoribus vacuus ι partim ne ea , quae se foris in sensus ingerunt , memoriam impedi aut 3 partim etiam ut tiara voce recitari possit oratio. 7. Commendatur tempus matutinum post digestos cibos . Quamquam nec inutile se sub somnum ediscere r ut scilicet noctu, velut in stomacho cibus , ita oratio in cerebro veluti concoquatur, &in sanguinem succumque venatur.
313쪽
De Pronuntiatione. 2978. Prodest quoque plurimum somnus medioeris,& qui in alterutro potius latere fiat, quam in occipitio. s. Si prae nimio pudore metuve titubet vacilia Ians tyronis memoria , cogitet de humanitate audientium 3 nec tam universos sibi proponat quam
ro. Denique , si quis unam & maximam mem riae quaerat artem ; labor est, usus & exercitatio . Ut enim observat Fabius , & ut Omnes una voce a mente consentiunt , nihil est quod magis cura auia geatur, negligentiaque intercidat quam memoria squae si excolatur quotidie, majorem in modum coninsrmabitur, & invalescet : sin vero negligatur, munuetur sensim, & consenescet. rQuantum autem natura simul studioque valeat memoria, testes sunt Τhemistocles, &Ηortensius,
Gltis est Mithridates cui duas & viginti linguas ,
quot nimirum gentibus imperabat, notas fuisse traditur Testis item Cyrus , qui suorum omnium militum etiam gregariorum nomina tenuisse perhibetur.
Suotuplex distinguitur memoria genui R. Quadrusex , aquosum , areseceum , mam
reum , γ ps raceum . Aquosa memoria ὁicitur illa , in qua non magis quidquam imprimere valeas
quam in aqua scribere . Arenacea Vocatur ea cui
commissae res statim obliterantur , non secus ac quae scribuntur in arena. Marmorea est in qua di ficulter possis incidere ; sed incisa haerent immutabiliter, ut in saxo aut in marmore. Pavraeea denique nuncupatur quae facile arripit, & arrepta tenaciter servat ; ut in charta fieri videmus . Nulla'
porro est serme tam aquatilis aut arenacea memoria , quam labore diligentiaque papyraceam non 'tandem efficias. f. III.
314쪽
De Voce. M actionis usum ae laudem , maximam sina dabis partem vox obtinet , inquit Tullius de Orat re; neque tam refert qualia snt qua dicas, quam quomodo dicantur. Euanam igitων eisea vocem sunt observanda IR. Tres hasce potissimum leges diligenter obserivabis . Prima lex haec est ut dilucide , articulatim& sincere pronuntietur, ita uti integra verba, sylla-hatque omnes proserantur. Nolim tamen syllabatim sic pronunties, quasi si litteras computando annumerareS; quod esset molestum ac putidum. Ad eandem legem pertinet etiam ne volubili quadam praecipitique celeritate dicendi incitata seratur oratio ; sed vox respiratione recreetur , & spiritus inter dicendum suspendatur identidem , & audit ribus spatium aliquod cogitandi relinquatur. Hoc nimiae volubilitatis vitio vehementissime laborabat unam - Hatherius ille , quem idcirco ' sufflaminandum usa ' 't..ig iacetὸ dicebat Augultus, sumpta a curribus eleganti metaphora. Est enim sufflamen retinaculum rotaea amflare currentis . Unde etiam quoties peroraret, solebat Tis I. a tergo servum adhibere, qui properantem, tactu
ν-. vi Vestis , OPPortune moneret, & curtenti quoddammua . di veluti fraenum injiceret.
.hnias. . Secunda lex haec estΟ , ut pro argumenti, mo-' tuumque praesertim varietate, vox etiam opportune varietur, & utcumque se astectum videri volet orator , & audientium animos moveri, ita etiam Certu in vocis sonum adhibeat. Iracundia postulat Vocis genus acutum, incitatum, crebris incidens et miseratio & moeror flexibile , plenum , flebile, in terruptum e voluptas effusum , lene tenerum, hularatum i metus demissum, haesitans, abjectum, &c. Praeterea mutanda tibi vox erit pro variis orationis partibus. Aliam enim vocem flagitat Exordium, aliam Narratio, aliam Confirmatio, aliam Peroratio. In
315쪽
De Pronuntiatione . 299 In Exordio, nisi sorte indignatione constet, voce utendum submissa ac verecunda. Nec debet orator, simul ac dicturus prodiit, persticare frontem,& in verba statim erumpere. Ceteroqui futurum est ut feroculum Oratorem jure omnes aversentur . Sed oportet ut paululum cogitatione quasi defixus moreturr Idque tum qubd auditores haec Oratoris cura deIoctet, tum ut interea ipse se colligat, α ad dicendum componat . Ita Ulysses apud Nas nem paulisper consistit , oculis in terram defixis , priusquam suam eloquentiam torrentis instar essundat:
.... Oculos paulam tellure morat0 M. Sustulit ad proceres, expectatoque resolvit . a. ora sono, neque abest facundis gratia dictis.
Ab Exordio paulatim insurgit vox: ac in narrando quidem, voce utimur aperta simplicique , qualis fere est in sermone familiari. In Confirmatione& in argumentatione praesertim, voce utimur acri ri. In Peroratione demum , quasi parta victoria , vox solet esse excitatior, ut ita ostendat orator se, niti bonitate causae, magnamque fiduciam in audito- . tum probitate, prudentiaque Collocare.
f. IV. De monotonia & cantu. GRatae huic varietati opponitur ε diametro unus
ille insulsusque vocis tenor, quem graeci m motoriam vocant, & qui non modo dicentem en cat, sed etiam audientes exanimat , & unde omnis orationis decor ac venustas deflorescit d
Ridetur, chorda qui semper oberrat eadem, inquit Horatius. Quis enim aequo animo serat nota
alio vocis sono pronuntiari tragicos illos Senecae
316쪽
3oo Artis Rhetoricae L Mr V Soror tonantis hoe enim solum mihi Nomen relictum est) semper alienum Iovem Ae templa summi vidua deserui aetheris, Locumque, loco pulsa, pellieibus dedi. Quam istos Terentii versiculos in Andria: vos ista e intro auferte: abite . Sosia,
Nee aliter dici lamentabile illud magnificumque
Ingemiscite Heroum anima , ad Plateas vita sumus ;quam hoc leviculum et Amicus summus meus is p pularis Geta heri ad me venit. Huic, quam tantopere commendamus varietati ,.
opponitur etiam cantus, qui nihil aliud est, si quaeris, quam clamosa quaedam, & uno serme tenore subsultans naenia , similis ferme tabulis illis, quas monocbromata , seu picturas unicoIores appellamus . Hoc maxime vitio laborare solent pueri , qui tragicarum & grandium rerum magnificentia capti , res minutas aut etiam festivas amant eoia' dem illo spiritu pronuntiare , & Virgilii eclogas , aut De auterianos versus recitare , non secus ac si Milonianae perorationem , aut caedem Priami vel Niobes lacrymas , Orestisve furores declama
aequa ratione huic vitio poterit oecurri R. Huic incommodo remedium adhibebitur. I. Si pueri rebus humi Iibus ac quotidianis aequabiliter & rotunde pronuntiandis assuescant; nequet v xo statim ad tragicam granditatem Procurrant. 2 Si eorum quae pronuntiant, germanum sensum P , nitus animadvertant . 3. Si interdum vernacula , non illa inflata tragicaque, sed simplicia & quot, diana pronuntient. q. Exerceantur aliquandiu in orationibus Ilsis quae varios motus ac vocis inflexiones efflagitent ;ut videant quid submisse ac leniter, quid festive, quid atrociter, quid sedate, quid concitatius dicem dum sit. s. Denique ubi illa pronuntiationis quasi '
317쪽
De Pronuntiatione. 3 ortyrocima posuerint, poterunt citra periculum in rebus grandioribus tragicisque Versari. Tertia Orca vocem lex haec est, ut ea, pro amoplitudine loci , & auditorum multitudine , vel intendatur , vel remittatur : sed tamen nec ascendat ad supremum , nec ad extremum descendat. Nam vox si ima sit, vim non habet; si vero nimium acuista sit contentaque, delicatas ac teretes urbanorum
Scio equidem hoc esse plebeculae rudi Oris ingenium , ut vocalissimum quemque & valentissimum lateribus, ita optimum oratorem judiLςti nullδm p.. ,-que putet egregiam nisi quae ' pontem indign'turs .is.lhaiis, actionem, in qua scilicet , & clamolat fauces , & - vox ululans, & rigidi vultus torvitas , & pedum V et supplosiones, & brachiorum remigatio, & totius corporis dissoluta quaedam , intemperansque jactatio, & ilia denique inflata rumpantur. Ciceroni vero longe alia mens erat . Ajebat
enim venustissime clamosos hujusmodi latratores verius quam oratores , similes esse claudorum , qui cum ambulare non possint, ad equum confugiunt. Ita illi in illa ' Stentorea voce , tamquam in ju- Stentis mento, suam Omnem apud imperitos fiduciam reponunt ; nec magis hoc nomine possunt Oratore S istim ela- dici, quam baiulus possit dici citharoedus. morem ma
Sunt contra quorum dii par omnino eli ratio I .da
qui scilicet adeo frigide & oscitanter dicant , ut ubi Periclis initar tonare , irasci , fulgurare opus V 4 ... esset , nullos jaciant igniculos viriles , & lectoristono Thyestaeas declamationes decurrant . HOC Vi- χωλκο- tium in M. Callidio perstrinait Tullius . Cum enim , jurejurando assarmaret Callidius paratum sibi ab ioeιm Me- inimico quodam venenum sed interim rem adeo 'atrocem remisso vultu , voceque languidula dice
rei e Tuus ille mirificus languor mendacium clamitat, inquit Tullius ; neque vero in vero crimine , tantope
re frigeres : Tu istud , M. Callidi , nisi fing/res , H
Qui animo sunt ita comparati, dicant sane apud
318쪽
Sinenses , qui veterum Areopagitarum more , nullos excitari volunt motus, nullas dicendi faces adhiberi ; neque oratorem in perorando , paulummodo effervescere patiuntur.
De Gestu. Vinem subsequi debet Gestus , & varios antismi sensus eum illa simul aperire. Qua de recolligemus ex veteribus ea tantum quae isculi nos ii moribus sunt accommodata . Multa siquidem ex antiquorum gesticulatione prorsus obsolevisse videmus.
Euid est Gestus R. Gestus , inquit Valla, est actio quaedam &quasi pronuntiatio corporis r seu mavis cum Quintiliano , Gestus est totius eorporis motus o eon ro
Ωuid in Gestu generatim is uriversa cavendum est R. I. Nihil in illo sit effeminatum & moIle inihil nimis exquisitum aut elegans; nihil quod a
sectatam quamdam diligentiam artemque redoleat . Monet enim Fabius actionem non esse deliciis nimiaque cura molliendam et & comptis illis delieatisque oratoribus tapenumero solet evenire, quod olim Sybaritarum equitatui contigit . Cum enim gens effeminata , & choratarum ad insaniam avida , suos etiam equos ad numerum symphoniam. que saltare docuisset; cum deinde ex umbraculis in solem ac pulverem contra Crotoniatas hostes fuit illis prodeundum; histriones illi equi, tubarum& martis ignari , motibus compostis, saltibusque numerosis repente lascivientes , se& exercitum t tum misere perdiderunt . Ita umbratiles illi or tores ab imis unguiculis ad verticem usque venuis stuli, quando ex domestica exercitatione , in m dium agmen , in pulverem, in clamorem , in ca-
319쪽
De Pronuntiatione. stra atque aciem forensem prodierunt , de se &causas suas in magnum quoddam discrimen coibjiciunt.1. Nihil in gestu sit durum aut agrestes ne dum mollitiem fugimus , in contrarium .rusticitatis viatium videamur incidere . Quamquam si in alter tro peccandum esset , facilius excusaretur rustica quaedam simplicitas, quam putidiuscula gestus, v cis & habitus affectatio. Licet autem artis praeceptionibus indicendo nequaquam utamur , satis tamen apparet utrum aluquando didicerimus. Ut enim qui pila ludunt , im quit Τullius , non utuntur in ipsa lusione artificio palaestrae; sed indicat ipse motus didicerint ne palaestram , an nesciant: sic in orationibus , etiamsi non adhibeatur gestus ex schola , facile tamen est intueri utrum is qui dicat, liberaliter aliquando
fuerit institutuS. Suid de rotius eorporis motu praeipiendum λR. Praecipitur I. Ut status corporis sit celsus, &etectus, & trunco magis toto, virilique quadam laterum inflexione sese orator moderetur . a. Ne in statuae inorem obrigescat, quas si veru deglutisset, ut facete Gebat Epictetus. 3. Ne crebris & incompositis corporis commotionibus vehementius agitetur, more furentis Sibyllae r. . . . Cui pedis anhelum
Et rabie sera eorda tumenta . . . .
Vitiosem quippe est huς illuc cursitare et quod
olim exprobratum fuit Dorrupio Afro , quem nomvere , sed satagera, non illepide dicebatur. Et cum alius quidam non minus actuosus orator malium concursasset in dicendo , facete rogavit .um adversarius Virginius, LMoe demum passuum millia δε- clamasset Cassius quoque Severus adverSus esse. cum cursitantes hujusmodi Oratores solebat poscere lineam , quae immodicas illorum excursiones
320쪽
Ωuid in eapitis is oris totius conformationδ serva' in
m est R. r. Vitiosa est frequentior capitis jactatio , Naena dum instar, de quibus Catullus, Carmine de Berecynthia & Athi , Capita Maenades vi jaciunt hederigerari aut instar famosae illius Messalinae, de
qua Tacitus M. Annalium et vfa erina fluxo, Thν sum quatiens , juxtaque Silius hedera vincim g rere cothurnos, jacare capue . Non tamen dedecet aliquando vel annuendo confirmare , vel abnuendo
negare. vel capitis in latus inclinatione languorem , & aversione indignationem ; aut alio simili motu , dubitationem , admirationem, & ejusmodi assectus designare . Sed neque capite erimus
immobili rigidoque , quod semibarbarum est ; ut olim Rufus ille Rhetor, de quo ita Ausonius Epigrammate so.
Rhetoris hare Rusi statua est, si saxea, Rusus. Cur id ais semper, saxeus ipse suit. 3. Capite utemur non demisso , & obstipo, vel in cervicem reflexo , sed erecto potius celsoque et quamquam hic quoque modus servandus est , ne audaciae ac arrogantiae videatur ue & capitis demissio potest aliquando tristitiam , luctum , moe. Torem , poenitentiam , & irae divinae placanda studium perbelle significare. Sic D. Remigius Francorum Regem Clodovaeum ad Christianam demisisionem hortatur hisce verbis ἐν Mitis depone tolla
Sed in ore, vultuque & oculis sunt omnia. Animi enim imago quaedam vultus est , & oculi sunt
indices. Quapropter pro rerum natura, vultum indues modo hilarem , modo moestum, nunc blandum , nunc minacem. Ita Horatius r- . . Tristia moestum Vultum verba decent ; iratum plena minarum 3Ludentem laseiva; severum seria dictu. Frons exporrecta diffusaque hilaritatis indielum est et contra vero severitas indicatur fronte corru-