장음표시 사용
291쪽
De diversis Orationum generibus . 27sHos ego digrediens lacrymis affabar obortis: vivite seliees, quibus est fortuna peracta
Iam sua : nos alia ex aliis in fata vocamur. Vobis parta quies ; nullum maris aequor arandum :Arva neque Ausoniae semper cedentia retro Quaerenda. E flagiem Xanthi Troiamque videtis, Quam vestrae fecere manus : melioribus opto
Auspiciis, & quae fuerit minus obvia Grajis . Quid s Dibaterion R. Est oratio quae habetur ab illo, qui post lon. gam peregrinationem , domum incolumis rediit . Vide Scaligerum lib. 3. Poetices.
De orationibus quae pertinent ad genus deliberativum.
Orasam o mataria geneνis dati ratisi R. Illius materia sunt res omnes in manu &atbitio nostro positae . Ut enim ait ' Tullius i 2 laνt Tollitur omnis deliberatio, si inrelligat ιν quidquam flari
non posse , aue imponatur nacestas , Nequa enim qui se quam deliberat, qua ratione perpetuo victurus sit, qu niam istilligit sibi moriendi nacessitatem ineumbere: -- qua quisquam deliberat quomodo molara possit, scit enim.
H. alas non adesse. Ruisnam est finis generis deliberatisi λR. Honestas, & utilitas. manam orationes θεἱ aut ad genus doliberatisum R. Pertinent ad genus deliberativum suasio, disi suasio, hortatio, dehortatio, conciliatio, concita tio, commendatio, petitio, &consolatio. si s. I.
292쪽
R. Est oratio deliberativa , qua ostenditur faciendum sit . Dissuasione vero contrarium suadetur. ι denam dueuntur argumenta Suasioni, vel Dissua. sioni propria λR. Ducuntur ab honesto , ab utili , a necessario, a facili, a jucundo , cum aliquid suadendum est ; & e contrariis capitibus, cum est aliquid dissuadendum. Luid .st Honestum /R. Honestum id intelligimus , inquit Cicero, quod tale est , ut detracta omni utilitate , per se ipsum laudabile sit, & expetendum , v. g. si quempiam hortemur, ut M. Attilii Reguli exemplo, malit ad mortem vel ad vincula reverti , quam dutam hostibus fidem fallere . Ita Tullius in Mani. liana probat suscipiendum esse bellum Mithridati. cum, ut deleatur ignominia, quam Populo R. Mithridates inussit , cum una hora tot civium Romanorum millia jussit oceidi. Ex hoe eodem Ioco Cato apud Lucanum lib. animos militum accendit sola gloriae commendatione, ad aggrediendum iter periculosum ac dissiciter O quibus una salus placuit mea castra seeutis
Indomita cervice mori, componite mentes Ad magnum virtutis opus, summosque labores.
Quam orationem claudit pulchra illa sententia:
--,--- serpens, sitis, ardor, arenas Dulcia virtuti: gaudet patientia duris rLaetius est, quoties magno sibi constat honestum . Quid moeas Vtile pR. Utile est quod propter commodum expetitur; sive adjunctam habeat honestatem, ut gloria,
293쪽
De diversis Orationum generibus. 277 honor, dignitas; sive non habeat, ut divitiae, valetudo , tranquillitas , malorum depulsio , &c. Ex his locis Catilina conjuratos hortatur apud Sallustium , ad nefarium facinus , quod ille maximum
atque pulcherrimum vocat οῦ Nobis, inquit , est domi inopia, foris as alienum; mala res, spes multo asperior . Denique quid reliqui habemus , prater miseram animam e Quin igitur expergiscimini an illa , illa , quam Iape optastis libertas 3 praterea divitia , decus , gloria in oculis sita sunt . Fortuna ea omnia victo rabus pramia posuit.
Curio ' similiter, apud Lucanum lib. 3 .specie utilitatis Iulium Caesarem ad bellum civile sic hortatur:
Bellantem geminis tenuit te Gallia lustris, Pars quota terrarum. Facili si presia pauca Gesseris eventu, tibi Roma subegerit orbem . Suid vocas Necessarium λR. Necessarium dicitur id omne sine quo Dius aut dignitas stare non potest. Seu mavis cum Scaligero , necessarium dicitur quod ita utile est , ut sine eo res NEC ESSE possit, unde & nomen derivatum est. Hujusce porro loci magna vis est. Multi enim sunt animis adeo segnibus , ut tum quoque cum aliquid honestum & utile esse norunt, tamen si res sit cum magno labore conjuncta , facile terreantur . Apud tales ratio necessitatis est compendiosa vis ad persuadendum . Ejusmodi est Ciceronis argumentum in q. Philip . Agitur enim non qua conditione victuri, sed victuri ne simus, aut eum supplicio, ignominiaqua perituri. Ab hoc potissimum to co, itemque ab honesto AEneam Hector ad fugiendum hortatur, AEneid. a. Heu i iuge nate Dea, teque his, ait, eripe flammis. Hostis habet muros; ruit alto a culmine Troja. Sat patriae Priamoque datum: si Pergama dextra Defendi pollent, etiam hac defensa fuissent. aeuid vocas Facile l
R. Facile illud est quod sine magno labore, sumptuve , aut molestia , brevi tempore fieri potest ;S quae
venalis, reps are alieno liber
294쪽
s 8 ' - Artis Rhetoriea Liber IV. quae sane omnia maximo sunt ad persuadendum momento . Frustra enim suadetur illud , quod vix aut aegre admodum fieri posse creditur. Ac propterea, s quis hac de re scrupulus haereat auditoribus , is
ante omnia ex illorum animis omnino erit eximenisdus . Ita Venerem in suam sententiam conatur alli. cere astuta Iuno, Rineid. 4. Mecum erit iste labor: nune qua ratione quod instat . crius. i ' Confieri Possit, paucis, adverte, docebo.
: ἡ.-ὐ Iucundum dicitur quod honestam habet v luptatem vel animi, vel corporis 3 sic nuncup tum, inquit Tullius , ὰ 1uvando, quod nempe juvet vel utrumque vel alterutrum. Hinc ducitur it. lud argumentum Tullii me υιlim tibi persuadeas, si rationibus meis a ra provisum esse intellexero , ma. snam νε ex est O perperuum voluptatem esse captain
ctu nam in suadendo , vel dissuadando praeipti spectanda sunt pR. Tria . i. Quid sit de quo deliberetur . r.
Qui sint qui deliberent . 3. Quis sit qui suadeat, vel dissuadeat.
Luid pectandum est in re de qua deliberatur 'R. Quinque illa de quibus egimus enucleate rAn sit honesta , an utilis , an necessaria , an iaci. lis, an iucunda. Ω.id Dιctandum est in iis quι deliberana Caput artis est nosse penitus animos eorum qui deliberant , eorumque voluntates ac naturas
festine odorari, ut possis ambitiosis splendida, avaris utilia, voluptuos s jucunda proponere, di tuo, quod ajunt, hamo quemque piscari. Prudentis ergo oratoris erit videre an agat eum regibus aut viris principibus, apud quos, ut aje-bat Parditatis illa , verbis byssimis opus est ; an cum nobilibus , quos honesta ac laudabilia tam Eunt 1 an cum plebe, bestua multorum capitum ,
295쪽
De diversis Orationum generibus. 279 apud quam negotium tractare longe dissicillimum
est. Neque vero fatis est dignitatem spectare sed habenda est etiam ingenii, morum & aetatis ratio . ut rem facilius possis ad exituS optatos perducere. Iure igitur merito de variis variarum aetatum, conis
ditionum & gentium moribus hic agi solet ab artis Magistiis, & in primis ab Aristotele .
De variis variarum aetatum moribus .
pingit Horatius. in Arte Poetica I' . ω Imberbis. Iuvenis tandem, custode remoto, lGaudet equis eanibusque & aprici gramine campie. Cereus in vitium flecti, moniroribus asper, Utilium tardus Proxis v,. Prodigus atris, Sublimia eupidusque', & amata relinquero Pernix o Conversis studiis,. aetas animusque virilia. Quaerit , opes de amicitias, inservit honoris Commisisse cavet. quod mox mutare laboret. Multa senem circumveniunt incommoda 3. ver quod Quaerit, & inventis miser abstinet, ae timet uti; Vel quod res omnex timidὸ gelideque ministrat 3 . Dilator ,. ' spe longus ,. iners , avidusque futuri, iaDissiellis, querulus, laudator temporis. acti Se puero et censor castigatorque minorum .
Iuvenes igitur flagrant cupiditatibus, facile &vehementer excandescunt, unde adolescentia quia dam quasi rationis aestus appellatur; honestum ut, Ii praeserunt, aperti iunt, candidi & misericordest sua enim innocentia ceteros metiuntur . Prodisi sunt & in sumptus effusis nondum enim egestatem sunt expertit ad risum & dieacitatem sunt pro. penfi . Audi Tullium e Non loquor da sapientia qua
non eadis in hane aratem e de imniis animk loquoν , cupiditate vincandi, de ardore mentis ad gloriam asηa studia sn bis jam aratibus nostris eontractis ' e .
296쪽
e, 28o . Artis Rhetorica Libeν IV.
debena r in adolescontia veis , tamquam in herbis fgnificant , qua virtutis maturitas , is quan a fruer
invioria sit futur . . At dispar omnino est senum ratio. Facilε suciscensent illi quidem , sed non aeque parent irae ἰquia ut scite Horatius , Lenit albescens amimos capillas . tisium is rixa cupidos proterva . Parum sperant, quia diu vixerunt 3 pauca moliuntur ,.praeteritis gaudent, facetos ac ridiculos odere , sol Leiti sunt inciorum exactores, ad rem attenti ,
Ienti, diffciles , suspiciosi a saepe enim aut se aut
alios delusos meminerunt . Praeterea queruli sunt morosique , ut ait Tullius , in fragiti eorpora odio an omnis usensio. Denique verbosi sunt de loquaces , quia docere amant . Unde non inscita Cornelius Gallus , seu potius Maximianus ἔ . Deficit auditor, non deficit ipse loquendo. o sola sortes garrulitate senes l
Sed facile hoe illorum aetati condonandum, ob egregias virtutes, quibus hoc vitium abunde comis
Virilis aetas senectutem inter & adolescentiam interjecta , ac in quodam quasi confinio posita utriusque virtutum vitiorumque particeps est, &utriusque indolem, velut ex vicinia , trahit. Iuventus fortis est , sed intemperans 3 senectus est temperans, sed timida; virilis aetas sertis est is Briaque . Iuventus nimis credula est ψ senectus nimis suspiciosa ; virilis aetas , pro rerum natura , vel confidit , vel dissidit. Iuventus quaerit honestum potius quam utile ; senetius utile magis quam honestum ; virilis aetas & honestum simulce utile. l , Puerilis denique aetas effervescit iacile a mutatur In horas ; magnam habet indolem ad virtutem ;gloriae honorique mirum in modum velificatur. Αωdi Tullium lib. s. de Finibus et Luanta sunt puer νum decertantium studia r ut siti esseruntur Iaritia ,
297쪽
De disersis Oration sim generibus. 28 rehm vicerint i ut pudet victos e uise accusari nolunt Iquam eupiunt laudari t quos illi labores non perferunt , ut aqualium principes similEx variis hisce variarum artatum moribus facit Eliquet, in omni deliberatione, juvenum animos ille cebris gloriae , cujus studio maxime trahuntur , eo se titillandos e connivendum aliquando esse in illo. rum levioribus vitiis , expectandum tantisper dum aestus iracundiae deservescat , neque Contra torre tem esse luctandum . Apud senes maxime spectamdam esse utilitatem; pecuniae, praediorum, opule tiae & omnium vitae commodorum accessionem . Apud viros denique orationem honestate simul Mutilitate temperandam esse.
f. III. De moribus Nobilium , Divitum &Plebejorum a Orinam sunt Nobilium mores
R. Nobiles sunt honoris ac gloriae vel maxime studiosi, &, si Appulejana voce uti fas est , sunt in primis honoripeta . Solent autem non solum ignobiles aspernari, sed etiam homines novos, qui primi ex sua gente sunt honores consecuti is Ita Metellus contemnebat C. Marium, illique Consulatum invidebat . Unde sic de eo Sallustius a
Inerat contemptor animus , superbia , communa no b1litatis malum.
R. Divites , si praesertim divitias sunt nuperrimbconsecuti , contumeliosi serme sunt ac superbi . Nempe facile sibi persuadent praestare se ceteris , quia divitias possident, quibus venalia sunt omnia. Praeterea solent mollitia luxuque diffluere , ut notat
Iuvenalis Sat. 6. Prima peregrinos obscoena pecunia mores
Intulit, & turpi fregerunt saecula luxu Divitiae molles. Hanc
298쪽
Hanc quam memoravimus novorum divitum a ymantiam, scite tangit Cicero , cum de T. Rosci ait e Rui in sua re fuisso uentrisimus , erat, ut M sisfuens in aliena ι &Maro, cum ait de Numano, eiserans, tumidusque novo praecordia regno.
Eui fune deniqua plebejorum mores R. Germanos plebis mores stis eoioribus stith fingunt Sallustius , Horatius , Tacitus , & Sen ea , dum aiunt , plebem esse belluam multorum es
tum . . . . . . pluma ct vento mobiliorem es viandone duri magis quam variote ..... ire quo Duν smon gaeo eundum est..... privatis commodis smiser sim quam publica vel Mnesari , vel cupidipati cupidam esse rerum novarum Deniquo pessimi -- omentum turbam esse.
De variis Reipublieae formis. Neque verb in deliberatione satis est aetatis ticonditionis cujusque indolem ac studia diligenter spectare . Spectandi praeterea sunt Reipublicae mmxes , qui scilicet , pro varia politiae forma, solent
maximopere variare . Aliter igitur agendum apud Gallos Hispanosque & Lusitanos , quibus Rex unus summo cum imperio praeest et aliter apud Helvetios, Batavosque ac Venetos, apud quos vel plebs, vel optimates dominantur.
hυνοe . Ruid est ' MonaMhia Dim , ae R. Est unius dominatus, communem utilitatem . - . spect- - .: . do . - Σὰ δε ε 3 ' Aristocratia r α -- R. Est optimarum imperium , cuiusmodi est apud ι-ενια . Venetos . Qubd si optimates illi pauci sint , &' , κ, propriae , non veris publicae serviant utilitati, Vin
R. Est imperium populi iusmodi serme est apud Helvetios . Qubd si plebs infima dominetur ,
299쪽
De diversis orationum generibus. 283 vocabitur ' Ochlocratia . Addi potest Anauhia , 'd'χMe. quae solet ex turbulentissimis temporibus exurgere , tet', ucum sine rege ceterisque magistratibus, fluctuatta P. befactatum imperium. De variis variarum gentium moribus.
Varios praeterea gentium mores , ingeniumque . accurate cognosces, & illorum germanam indolem perspectissimam habebis , ut possis ad illam sermo.
nem accommodare , ut monet Horatius e Intererit multum ' Davusne loquatur s an hero s a naψu. Colchus , an Assyrius , Thebis nutritus , an MS . . Luanam igitur ea variarum Europa Gentium in m. doles λ vi.
R. Galli sunt humani , hospitales , candidi i umbani, lauti, audaces , bellicosi, mobiles, praeciputes, longae spei impatientes, faciles ad obliviscem das injurias aeque ac benefacta ι acribus initiis , injurioso fine , & ut ait Florus de veteribus Gabiis , primo impetu plusquam viri , secunJu non item a magni peregrinatores: unde jure dieitam est, Milum bellum με milito Gallo. . , Germani sunt simplices, aperti , sortes , animarum prodigi , veri amici , verique hostes , inquit Scaliger . Belgae Batavique medium ferme tenent Gallos inter atque Germanos . Hispani sunt con stantes, sedati, lenti in consiliis , laboris ac disci.
plinae tolerantes a vile ministerium , etiamsi spes magna affulgeat, aversantes . Itali sunt cunctatores , ingeniosi, sapientes, mentis excelsae ac reconditae ,& ad regendum omnino nati, ut ait Virgilius et Tu regere impeHo populos Romane mementia.. Hae tibi erunt artes . e
Ioni sunt seroces , belli eosi, & quos arte ma/gis quam vi possis superare a Moscovitae contrauaudulenti , M. Longum esset cetera persequi . Plura qui volet, adeat quae ingeniose & eleganter de praecipuis gentibus disseruit Ioannes Barclajus inicone animorum cap. 3. & sea proxime sequentia
300쪽
x8 Artis Rhetoricae Liber 'ν 'νum hus . Adeat item ' Calvidii Laera Callipaediam ,ez. .., versibus elegantissimis diversi rum Europae Gen sc . ., tium mores & ingenium diligenter expressit. Moduus Erit igitur prudentis Oratoris ad propriam cujusique gentis naturam flectere sese atque versare. II-ρνιω-ὸ lustre ejus rei habemus exemplum in Alexandro vim. M. apud Curtium lib. 3. ubi varia Oratione , ut clinjusque animis aptum erat, milites suos alloquitur. Paucis eamdem rem complectitur Iustinus lib. I i. Alexander , inquit , circumvectus suos , singulas gen-ras diversa orationa alloquitur . IllTrios is Thraeas ,
opum ac divitiarum ostentatione: Graeos, vetarum he lorum memoria , int/rnecinique eum Persis odii aecem debat : Macedones autem nunc Europa victa admo
net , nunc Asa expetiea 3 nee inventos illis toto orba lares viros gloriarur . Ceterum o laborum Mem huneo gloria cumulum fore.
Ωuid danique spectandum es ιn illo qui suadet vel dissua .r R. Tria maximὸ in illo spectanda sunt , prudentia, probitas, & benevolentia . Prudentia quidem, quia iis fidom habere solemus, inquit Τullius libro de
ossiciis , quos plus intelletere ac videre quam nos arbitramur . a. Probitas , quia quo quis versutior σcallidior , hoe invisior , suspectior , detracta opiniona probitatis, ait idem Tullius; ct si quem lues paritumne prudentem ceteroqui , fallacem tamen , is fui potius amantem credamus quam nostri , ejus consilium p
l. Spectatur in suadente benevolentia ; quia ut maximε prudens & probus quis credatur , tamen si odisse nos, vel alteri parti melius velle exustimetur , nequaquam nobis benε consulere velle judicabitur . Tria hare complexus videtur Cicero , cum libro a. ad Atticum ait e Nunc mihi ct eo siliis opus es tuis , ct amore is fida . Suare advola ea edita erunt omnia , si te habebo . Nam consilium ad prudentiam pertinet , fides ad virtutem , amor