장음표시 사용
251쪽
quam mihi iucunde haec res evenerit, quod regulas juris antiqui totius auditoribus inculcatas meis, non modo, ut positiones & pi, cita Caesarum, sed etiam ut juris Naturae , hoc est, Divini dictaminis aequissima Praecepta , rebus astionibusque hominum egregie convenire lentiebam. Placeant sibi Censores Iuris Romani vitio creati, insectando pleraque
eorum , ouae Iustinianus e veteribus hausta nobiscum communieavit. Mihi sic in illa experientiae ossicina compertum eli, longe maximam partem eorum, quae ab illis sciolis exagitantur , Optime cum ratione bonoque publico conciliari. Nec adeo dubitem adfirmare , quot illi naevos Iuris Latini censent eluendos, Pene tot errores Pra alicorum nobis esse vitandos. Atque hoc loco non poissum , qrtin beatam praedicem Patriam meam prae caeteris Europae nationibus , quod cives suos non se cundum aequitatem heri nudiusve tertius repertam , sed juxta onosuram stissimae artis per mille fere annos a sapientissimis hominibus elaboratae guhernat. Parcius , per me licet,
imprecemur diras factionibus Sehi-ringiorum, 3 quique illis adversati sunt, placabilius irascamur
majoribus nostris, quod bellis omnytim contra omnes integra seculo se amplius continuatis, pristinas gentis Ieger , inconditas illas , cum toto imperandi parendique ordine subuerterint, ut intestinis defuncti furoribus in vacuum juris locum perfectissmi exempli disciplinam adoptarent. Ro sera S lilia tuum, Alberte Saxo , ψ monumentum perpetuo exornent,
quod dissolutum populum saluberrimo vinculo colligasti; Ledibus, in quibus omne delicium Themidos est Α-
tum, custode Legum Senatu , n nauctoritate modo venerabili , sed etiam potestate salutari pro vindiciis legum armato. Sed ex diverticulo, sultis , in viam redeamus: Ego , praestantissimi Auditores, sic rationes meas inibam, ut stadium Imris Romani, cui inde ab ineunte adolescentia deditus S adsuetus fueram , periculis rerum actio.
numque serensium instruerem aecorroborarem, non etiam ut de interprete Iuris toto genere miniatus in pragmaticum transirem,
inque sori profundum me imme gerem , quo saltem tingi, quod satis esset, imbuique cupiebam. Nam, ut libere quod res est dicam , non erat, ut ab animo impetrarem meo , Vitam omnem
transigere in hoc genere, quod
252쪽
ct serius ae alii inceperam, &in lquo nihil prae aliis Reipubl. prae. lHabam; denique ut eam faculta.
tem , in qua sine iactantia pos l
sum dicere , me ante alios mul- ltos exercitatum esse quoque multo prolixius Patriae commodis servire poteram, hanc ut abjicerem S a tergo relictam oblivioni traderem. Ideo, cum quod animo Conceperam , mediocriter adsecutus videbar, in hoc me sedulo comparavi, ut ex iis quae in soro intellexeram, Iuris scientiam, sicut eam prosenus fueram, meo commodo munirem atque illustrarem. ContraXeram' ante hac lectiones meas funiliares ad libros Iustiniani Institutionum & Pandectarum , eosque pridem in gratiam auditorum meorum aere typographico eXcudi curaveram. Has institui recensere S emendando, supplendo, m*tandoque in eam sormam redigere, ut universam iuris prudentiam moribus seculi adtemperatam conpendio repraesentarent. Nam etsi jus illud pragmaticum ita composueram, ut Romana quae ab usu recessere cuncta secernerem , stetit nihilominus semper haec animi sententia, sicut est revera, non videri Iureconsultum es e consummatum, qui utramque studii nos
iri partem di dicaeologicam ct anti-
disset. Idque non modo hac gratia, ut in Academia quis docendi munere fungatur, sed etiam ut forensi more jus colat & exerceat. Nam quia totum jus Romanum qno artificio devinctum S colligatum est, non habet res facultatem, uti quae nostris moribus vigent ita de reliquo corpore praecidantur , ut altera ine alterius notitia plane penitusque intelligi possit. Sed qui recensione mearum lectionum defungi me posse credideram, cum vestigia relegerem, in eam adductus sum opinionem, posse plura paucioribus dictis , etiam clarius & efficacius collocari. Nec diu cunctatus totum Iustiniani
disciplinam secundum Institutiones & Digesta , prioribus inductis, in novas pol itioner redegi , habita passim ratione discrepantiarum, quae ex diversitate tem- orum atque morum pleraqueturopa invaluere. Sed quo inprimis id opus qualecunque, prosecto leve ac tenue, placere mihi possit, est certitudo major , & judicium adseveratius dς usu
sententiarum Iuris, quae his libris continentur, prae quam olim im ginari potueram ; etsi ut liis orias rerum judicatarum, quae ab.
solvunt hoc judicium , adjunge B a . . rem
253쪽
rem brevitas instituti hoc tempore non permisit, Forte Deus alias otium animumque dabit
ad ea quidem attinet exempla, causarum, quibus ego decidendis intersui, vel ab iis qui ipsi
interfuere, scripto relatuque percepi. Nam si quis alius ex eventu decisionum de sententiis Iuris interpretationem capere velis, nae hune saepius ab semita veritalis oporteat aberrare, quando rationes, quibus moti fuere judices , nullo modo quam a praesemetibus intelligi possunt. Idque Wisse Machius noster, quem honoris causa nomino , carissimae praeceptor memoriae, sine dubio expertus suisset; si Curiae supremae Patres annuissent ejus desiderio , quod in epistola dedic, toria ad primam Digestorum partem illis exposuerat, ut imponerent sibi provinciam colligendi digerendique S illustrandi decisiones, quae post excessum Sandii in augusto Curiae s rario ineditae
. adservantur. Sed has, inquam, repetitas lectiones jam denuo in- choatas haud inficior eo diligentius absblutas esse, quod augurabar aliquando, fore, ut iis ipse.
met enarrandis adhue operam da re possem; cujusmodi occasio celerius multo quam praesumseramnata vel oblata est. Namque ,
cum motus Opportunitate notabili, ab Illustrissimo Principe Nasso io, Gubernatore hujus Provinciae Hereditario , spe gloriaque Patriae, ne quid amplius de praesente dicam , demisse commeatum petiissem, Ille non modo gatiosissime roganti annuit, sed operam dedit, ne abitus ex amplissimo loco mihi familiaeque
meae vel honoris vel emolumenti causia poenitendus esset. Verum ut ipse patriae, cui jam olim tot tantisque beneficiis obstrictus eram, in aeternum bona fide manciparer, Illustres S potentes Frisiae ordines in quatuor Diuitis s) consentientes, otium mihi apud Academiam suam honorim cum secerunt. Otium appello , sed eui maximum ego negotium inesse interpretatus sum ; nec enim ejusmodi id otium est, quod sub nomine magnifico per inertiam duci queat: quius nomen quod attinet, id Patres Conscripti ab hoc otio, an negotio meo , penitus abesse voluere: simpliciter ita iusserunt, ut in hac civitate domicilium
254쪽
meum collocem, ibisue scriptis meis i limatius prodiret. IIoc exemplo paratis parandisque Ius Civile, Ps atque scopo communicavi vobis publicum , . atque Priscum illustrare eum. Viri Doctissimi, jurisque
Diagam ; sed F vobis, gratiu i l Patrii consultillimi , positio-
. Themidos alumni, cum rogatu singu- l nes aliquot ejusdem Juris cumhrum tum aliquando universs, adi- l Romana distiplina comparatas , tum apud me praebeam, ita quem- ut Vestro examini judicioque admodum utilitati vesrae, gloriaeque i subjectae aliquando in eum statum Academia potissimum convenire vi- l Venire queant, ut , si publicosum fuerit. Equidem intelligo , dentur, reverentiam aliquam po-
priorem hujus mandatae proVin- i steritatis prae se ferre videantur. ciae partem omnium esse gravis j Quo autem id liberius S specta. simam siquidem in primis mihi l lius, simul cum aliquo in circumbene constat, quam sit res diff- l sulam juventutem fructu fieret, talis ita stribere , ut eruditorum i visum est hac gratia solennes iniudicia, ct imperitorum fastidia j stituere Collatisin, praesertim quia ferre possis; utrumvis autem ti- Dominis meis ita placuit, quod
bi advorsum eveniat, scito jace-ipalam praestiturus esiem , id no. re tua scripta S habere sua fata mine Collationum in decreto suo libellos: Sed viva voce docendo designare. De nomine ali ut non famam propagare minus arduumilaboro; nam si quis id quod age. multis atque proclivius esse res mus di putationem putet appellanae experientia docent. Idcircoidum, me quidem non habebit mihi se videtur, opumum fac- refragantem. Quin si grave non tum esse, ut viam utramque nonri erit paΘntiae vestra8, Auditores, tam seorsim ingrediar, quam puri date mihi hanc veniam, ut proeriter atque junctim incedam, id-isenti occasione tam de Voce, quamque sine ulla novitatis effectatio-ide omni genere disputandi comne , venerandae. antiquitatis imi-sserendique , brevirex. sed paulo . tamento. Ita enim veteres facti- magis scholastice, quam reliquatare selitos accepimus, ut cum fluxit oratio, dicam. scriptum aliquod in lucem edere Disputandi verbum esse com- cogitarent, prius illud in audi-spositum ex praepositione δ, &torio publice praelegerent homi- verbo putandi, evidentius est quam, numque judicia perirestyri, quo ut monendum fuerit. Puto deri
ceu is eruditorum exactius &svatum est a puro, sicut Alfenum
255쪽
Iure consultum scripsisse Gellius 6 auctor est, per sormam dim,
nuendi, opinor, quasi, tu diceres , purito. Putare veteres dixerunt , ait Gellius, vacantia ex quaque re ac non necessaria, aut
etiam obstantia S aliena auferrect excidere , ae quod esse utile ac sine vitio videatur , relinque- re; sic namque arbores & vites, se etiam rationes putari dictum, , argentum quoque putum, id est, puratum dicitur. Inde translationeta e si, ut puto significet id quod
declarandae sententiae nostrae camsa dicimus, quatenus decisis am-- putatisque falsis opinionibus,quod videatur esse verum & integrum ct incorruptum retinemus, ut ite in rum Gellius. Nec tantum animi decreta sic exprimuntur, sed etiam actus ipse ratiocinandi cogitandique , ut apud Terentium ;Dum haec puto , praeterii inprudens missam & alibi , mille malaicta, resti ipsam putemus. Particula 'la compositis non tam augere significationem . quam diversitar tem aliquam separationemque in-
ferro videtur ,utin discors, dispar, dissentio, disjungo; se etiam di. sputo, quando putando falsum a vero divido. Etenim Graecanica est haec vocula, significans duita- 'rem, adeoque divisionem , quae
s tam respectu rerum duntaxati quam personarum simul, intelibigi potest. Priore sensu is quo-l que disputare dicitur , qui conibi nua oratione rem controversam
discutit, falsumque a veritate dividit; Altero modo frequentiug& efficacius putandi actus inter duos appellatur disputatio. quod exercitium indagandae explicam daeque rerum cognitioni aptissimum, omnique ab aevo discendi cupidis hominibus usitatum fuit. Modus autem disputandi alius apud veteres erat in usii, alius hodiἡ in scholis exercetur. Veteres aut continuis orationibus pervices mutuas de rebus controue
sis agebant, aut dialogis sive co, loquiis brevioribus rationes suas commutabant , qui modus inter Socraticos & Academicos olim celebris etiam a Marco Tullio aliisque Latinorum usurpatus est. Mos hodiernus disputandi in hane sermam apud scholas invaluit, ut ex duabus brevissimis positionbbus eductae conclusiones hinc imde collidantur, cujusmodi collectiones Θllogismos appelland i Ptbor & antiqua ratio plus artis &eloquentiae requirebat, altera αhodierna consuetudo ad altercandum argutandumque melius comparata est , eaque a multis retro
256쪽
seeulis adhuc in Academiis regnat, nisi quod nuper admodum Galli in suis , quas Vocant, con ferentiis, ct Philosophi atque Theologi recentiores , etsi novitatis invidia adspersi, in meditationibus sitis explicandis ad antiquit,
iis exemplum hac parte se componere malunt; rati haud immerito , illis argutiarum torturis atque meaeandris, nimium involvi intricariqtie notitias rerum , veritates ue saepe recondi. ,-- quam ci ab altera parte fatendum est, scholasticam methodum aptiorem validioremque esse constringendis adversariis, ne extra oleas vagemur neve circuitu or tionis Habantur. Ita Mactauius Cinlim nos ei sentiebat, cum nactus
aliquando opponentem, qui iura
oratione theses ejus impugnaverat , a mur, ait. Φrarias, cum alter
abstavisset; pro Merra oratione tis,
neque rebondit erat enim ingenii homo perquam disputacis S arguti. Nec aliter animati fuere plerique, eorum Quos adolescentes audivimus, apud quos si quis longiore spiritu, extra se mulam de Barbara vel Baroco similive, ratiocinaretur, audiebat
continuo, ago Allogisice, fac adigumentum. . Vidi tamen anno hujus seculi quinquagesimo sexto virum praestantem, Argentorati,
Iohannem Henrimm Bocchrum adolescentes in illo genere vetusto , non sine egregio successu, EXercentem. Ipso praeside, Respondens & opponentes Academico more commissi erant, solutaque oratione de rebus philologicis politicisque por vices loquebantur. Erat illa methodus ad meum gustum praestantior quam syllogistica altercatio ; sed cum Boeclerus, finita disputatione, non contentus laudare suos actores, domi suae in prandio nam utebar eius contubernio) contemptum diversi instituti insolentius inBelgas derivaret, ut pote mitalos disputatores, sita ebat non temperabam mihi, quin animi honorisque gratia tenderem contra ;quippe speciem atque pompam in hoc instituto esse majorem, sed vim deesse, vigoremque contentionis dissusa oratione reselvi, nimisque lacile Re
spondentes argumenta opponentium ambage verborum eludere,
denique disputandi & orandi exercitia temporibus S arte usuque distincta esse, aliterque ac aliter habenda diserebam. Plane pro diversis hominum ingeniis studiis- , que dicendum est, hanc illamve methodum alteri esse praeserendam. Georgius Cunradus Crufus , Antecessor olim Lugdunensis Ba. taviae, cum in hac Academia prohonare
257쪽
honore Doctorali ex more disputaret, vir nobilis Taco a Glim Juris Prosemr , nostras, ingenti motu, S contentione vocis animique ei opponebat, objectabatque inter alia, quod nihil minusquam disputatorem Crusus ageret , eo quod nec in ipsis actu, nee in scriptione suarum thesium argumenta syllogistica volutaret. Sane Crinitis eo fuit ingenio, ut a scholastica docendi disputandique methodo vehementer abhorreret, nec quidem serre posset definitiones atque partitiones, quae non totidem verbis in veterum libris extarent, nedum ut cerviculam agitandis syllogismis jactitaret. Totus in hoc erat, ut sensia consecutionesque loci rum, quae in Pandectis collorata sunt, evpenderet , indagaret, legumque, nodos emendandi conjecturis sel- Vere gaudebat, in quo genere Silla tum disputatio potissimum' versabatur. Etiam vero tali sensa, Difριιtationein eam hoc nomine reste demonstratam fuisse, Crusus adversus Glinsium sedile tuebatur : sed illud studium strutandi conserendique loca sententiasque veterum, secretas atque suspensas meditationes requirit, ct est paulo alienius a celeritate reciprocandi, velut in harena coe
gitationes sermonesque, sicuti fit in commissionibus disputatoriis. Atque hane rationem ego fuisse arbitror, quamobrem ingens Ille Virorum Cujacius, S recitationibus e memoriae genu promendis impar fuerit ce refugerit disputationes , quemadmodum Succest sor ejus in cathedra Errandus M rillius de illo studii nostri Principe testatum reliquit ' Mea sic ratio fuit olim in hac parte, utramque viam praeire studiosis : Εtenim illud studium accurate examinandi scripta veterum verasque eruendi sententias , scio quam praestans hominique doctrinam professo conveniens atque decorum sit, ct exercitia disputandi inprimis neces mduco. iaperhaee' fit, ut studiosi adolelcentes.
quos secundum eorum captum mp'rtet erudire, positionibus juris
diutius inhaereant, easque memoriae animoque validius infigant, atque, si eloquentiam non par,unt, saltem, ne sint elingues, in . tili excusia verecundia, praestant, denique publicarum actionum progymnasmata sunt, atque, sicut nunc se res habent, vitam vigoremque Academiis addunt. s. o pacto vobiscum, Omatismi I venes, hoc genus exercitationum
habituri simus. deinceps intelligetis ἡ
258쪽
getis ; sed de Collationibus , qua- l manissimi Auditores, quae a merum hoc tempore primam auspi- l quaeritur, est haec ipsa via, quam cabimur, parum abest, quin ego- nunc ingredimur: Paginae, quasmet ipse majorem mihi fructum in hisce Collationibus exhibitum i- utilitatemque pollicear, quam vo- l mus, erunt pericula, fas sit itabis , Auditores, de π e quidem l loqui, quae vestris admonitioni- condicere possim. Incepi nuper i bus objectionibusque in eum sta- in literas redigere doctrinam δε- tum ventura spero, ut denuo tFris Frisci, quatenus, ab Arte Ro-spis excusia publicae luci paria se-mana dis repat, 7 ac ita sen-irendae esse queant. Quod ut se-tio, materiam pulchri operis effliciter adsequamur, agite , Viri fle, Verum ita comparatam, ut DMissmi, communicate nobis- ct eruditionem S experientiam cum ea, quae ad priman hujus ct judicium inprimis limatum re- libelli partem vobis in mentem
quirat. Animus erat, cum prio- l venerunt, dc a me expectate,
res paginas quibusdam dominis i ut non modo libenter candideque S amicis ostenderem , eas ita recipiam ouae proponetis, sed continuare , donec omnes abso- l etiam ut une difficultate cedam tutas publici juris facerem; at in melioribus, eaque mearum po- progressi scriptionis relegendis-ssitionum loco ita edoctus promp-que vestigiis meis ita in animum te gratanterque substituam ; nec induxi, viam esse inveniendam,ienim de laude sophistica privile- qua facultatem secundarum curvigioque altercandi, sed de verit, rum mihi reservarem, iudiciaque te jurisque publici genuina late doctorum expertorumque viro-spretatione satagemus. Proinderum exquirerem, antequam hos non tantum objemon es contrace commentarios plane peremp-imeas opiniones h vobis expetitorieque publicarem. Pleraque mus, sed etiam , si qua vobis u- etiam concisius posita animad-isu vel auditu comperta sint, quae verti , maxime quae ab usu vul-imeis positionibus illustrandis amgato alieni ct inexpectati quid4gendisve faciant , egregie de me habent, quam ut adsensum a le-i& auditorio, deque borio bubis istoribus, nisi latius deducta, im-leo merebimini , si & talia subpetrare posunt. Atque ea, Hu-iduccre candideque proferre vo-
259쪽
Iueritis. Expectamus rogamusque , ut ossicii vestri honorem huic amplissimae coronae impertiamini-Hac oratione habita, vir doctissimus Berctardus Ten Tooren altocaras apud frum Suprema Bis rum Curis Eximius, formi, efremerenter venit Celsissimi Principis aliarumque praesen=ium Dominationum impetrata , quaeque pMima
dictabat ei modestia praefatus n-sravit nobis caput octavum 8
nostrarum positionum ibiqtie versum TI .vi I. ubi scriptum es; societatem conjugalem , quae jure Hista tantum pertinet ad lucra damnaque , durante matrimonio contra, cessare in intereessionibus hmarito factis; dicebat, etsi praxis nostratium in eam partem, quae a nobis eram postia, jam pridem imelinabuit , sibi ramen contra juris rationem id ita esse receptum videri: 'tam Statutum generaliter ait, Lintra N damna pariter ab uxore vis
me ferenda solvenda ue esse, lib. I.
Ptatui. tit. 3. art. I. nec apparere
causam , quamobrem Hildus Somne genus intercessonis , quod late patet, ab regula snt excipiendae. Nam quae ratio prefert aer a S MIib. 2. decis in. 5. des 8. pura s- dejubere φuodammodo sit donare S pendere, eam ita comparatam esse,
is hane sententiam tantum non evertat , quia juris apud nos esse cred, tur , ut mulier ad aes alienum a marito luxuriobe prodeque contractum puta ludendo , potando , scortando, pro parre solaendum reneatur , eque vi generalium Statuti verborum.
Proinde, sis ubere maxime Iit pedidere , imis nihil aliud μη qui posse,
quam mulierem ex sidejussione quoque teηeri, sicut ex omni contractu. quem vir animo licet perdendi inserit; imo, s prodigalitatis causa non liberat uxorem ab Qe alieno, multo
minus si jussioni id esse imputandum, quia prodigalitas semser est perditis is improbum damnum; si jussim saepe rationem habet probabi. levi s ad admisisrationis causam
pertinere potest. Cum ab indi set in hanc feruentiam Vir Consultissimus, primo nos Auditoribus controversis statum rationemque disseus
taris contra nos motam clare brevi
terque declaramimus , diximus etiam non improbari nobis, quod hoc qum Dum. licet apud nos cenae praxeos,
ad disputandum elegesset; quia sicut
anima Leos es ratio, sic etiam praxis ves consuetudo nulla vim obligandi habere debeat, qxae juri aut rarisin ' tantraria, quod is alibi gemriwn, ita es Herba jus ij Sandius, aliique cordatiores Prisconjusti no
stratium, ubivis libere prae se fe
rulita 8 Lib. I. lcil. I. tredecim capita complexi.
260쪽
runt, eo cum fructu, ut multa praxi inolitae per eorum obseretationes reformata sns, utique sin taxat, ut pos mortem eorum id essectam habere potuerit habueritque mustis modis. Dein respondendi viam hanc insisse
mus , ut concederemus , rationem,
quae Sandio placuit ad probandum , quod praxi nostra de insercessonibus mariti receptum est, non esse omni ceptione majorem, nec a nobis adoptatam; sed asia nos usos Use eodem capite versu XXIV , ubi generaliter collocavimus, excipi a societare conjugali mere personalia , quae persoram ejus ad guem proprie δε ctant, egredi non psigunt, cujusmodi non modo esse delicta vere via quas talia, sed etiam intercessones mariti , qua in miterem cadere non possunt , propter Senarus Confustum Vesidanum , quod vetuit mulieres intercessonibus obligari; ideritu non essemnmittendum , ut cui Lex mulieres directe voluit exemptas , huic nos eam per maritum obnoΣimn reddamus.
Instantia mi. Opponentis ad hane responsonem, s rectὰ recordor, duplex fuit; prima, mn pesse rationem a Statutis alimiam produci ad limitationem ejusdem Statuti: me loqui indblincte de omnibus lacris atque damnis , neque singi possse men- . rem salventis esse , ut ea constitutiorestrictionem aecipiat ea ea Lege Ro- 1 et i, cujus ibi nulla mentio. AE I. I9tera fuit is susscire , quod Meruis.
4set contractus , nec referre jam , utrum ille contractus mulieri conte, nisi , an secus ; eae A Tutelae , quam satis constat, Feminis non μυ- venire , qua tamen ratio non impediat , quominus ex ejus administra risne is et M perpetrata mulio pro par te tenearis , ut idem Sanaeius ex se tentia Curiae docet , in eadem des-nitione vers. dubitatum quando'que. Ad priorem insantiam reso dimus, jus Citile non minus reco
tum esse apud Frisos quam Statara , quae legibus non derogant, ns quid lege moribusve Frisorum specialiter uensus dictata io is Latini sit introiisum, adeoque Frisis unam esse junis disciplinam libris Pusiniani
atque Staturis comprehensam; Itaque non modo juxta omnia Statutorum
capita , sed articulis etiam sngulis junget, da UR Puris Romani praecepta , qua sano leto cum Es jum conciliarim MPmt. Proinde nolege causa , cur Statutum de lucris
damnisque matrimonii commutucandis in praejudicium Senatus:consitisti Velibani tralatur , idque in aliis ἁ-b ue rebus.omni die sic usurpasur.