장음표시 사용
101쪽
Ios uertuntur diuersa sunt. ais ita primum quidem ab illustriore conses demonstrauit, ab coinquam quod uisus no caecitatis uisus dicaturi dem st quoq; & ab ambiguo nempe nec caecitas uisus dicatur caecitas.nam hoc dici uidetur. NEC A Ll TER VLLO AD ipsu MMODO VISUS DICl TVR. Hoc est quocuns modo fimeris nomina, nullo pacto ad oppositum dicitur. Quod ergo dixit nec ullo modo, siue ad ablatiuum siue ad alium casum assibguaueris indicat. φ enim uisus caecitate est uisus. em modo nec cicitas uisias dicitur caecitas. quippe qui uisus est,is non fit caecitas,tametsi carcus fit oculus. Non iras caecitas uisus caecitas dicitur,sed uisus priuatio circitas.nam nec tenebrae lucis dicuntur tenebrae,sed lucis priuatio.quiinpe nec Iux sit tenebrae,sed tenebrosus aer,quanquam per lucis obumbrationem.Sciendum porro est non uidendi actu solu, sed subicita quos hoc est oculum graecis uisus nomine indicati. Cum ergo in consesso idest uisu non eu dici ad oppositum probauerit, nunc in ambiguo dcmonstrat nam caecitas inquit priuatio quidem dicitur uisus, citra autem uisus nequaquam. An uero potius cxcitatem non uisus caecitatem dici perperam pronunciari arbitramur. Nam si priuationem
ut ipse quoq; inquit uisus dicimus, genus autem si de quoquam p dicetur, speciem quot eius aliquam prorsus de quoquam praedicari est necesse. non enim quidquam esse animal potest omnino aut homo,aut equus, aut aliorum quodpiam non sit animalium. similiter nec priuatimnem esse licet, nisi quidquam sit omnino cuius esse priuatio dicatura prorsus ergo est necesse ompositam quom illi inundum speciem habitudini priuationem illius esse perhiberi. quippe uisus priuatio non simpliciter uniueniter* omnino priuatio est: sed quaedam uidelicet priuatio idest caecitas.Ergo si uisus priuatio est quaedam priuatio,ipsa autem quaedam priuatio nihil quam incitas aliud vi caecitas ergo est uisus caecitas. Qui enim fieri possit quin cii dicatur alicuius esse gonus species quos alicuius esse affirmetur, si quidem ni species aliqua sit, genera existere minime possunt aut ergo nec genus,id est priuati uisus esse priuatio dicitur:aut si genus,omnino & species aliqua. Sed ad hoc dixerit quisquam Hrtassis,si scienta priuationem dicimus,speciem priua tionis huius aliquam quod ad rationem hanc attinet, esse Oportere, quae de scientia praeclica, Itur aut ad eam dicetur.nunc uero cum praedicetur de scientia genus quampiam de eadem medicari speciem non coperimus. ccre ergo ad id possumus,nec nominatam haben oppositam scientiae priuationem,quemadmcdu Opposita uisui priuatio caecitas nuncupatur. quae si esset, ad scientiam illa quis ut caruitas uisus caecitas, diceretur. Ubi enim priuationes per habituum priuationnem nominamus,ut inscitiam,mdocilitatem, indoctum ac similia, non tali altem esse uidelicet op positi sed recipientis dicuntur. No enim inscitia scientiae sertur inscitia sed animi inscitia: dc indo/cilitas: de reliqua quippe in seipsis oppositum de quo priuationem praedicant habent. Verum pri/uatio etsi id ipsum quod est sertur He oppositi,non genus ipsum duntaxat, sed si species quoque nomen adepta sub hac quaepiam sit, non pra terea tamen & habitus id ipsum quod est priuatio nis esse dicitur. at oppositorum utrum7 relativorum id ipsum quod est oppositi esse perhibetur, ut Aristoteles deinceps ammat. quamobrem per habitum priuationem 7 opposita a relativis se cerni hac ratione possunt. - & hoc assimare habeas, non quo modo ad aliquid spectantia ea
ipsa quae sunt esse aliorum dicunmr,sic priuationem quor esse habitus priuationem dici. Na . in relativis, ut quae caus e sibi mutuo sunt, sic esse utruns oppositorum dicitur reliqui. habitudinis uero esse setetur priuatio, ceu quae illi non ut sit,sed contra ut non sit causam praestet. An vero' est Aristotelis dicto opitulari, priuationem dici uisus esse priuationem asserenti carcitatem autem nisus non item. Ecce ita* lucis quoq; priuationem, tenebras autem lucis non etiam dicimus. t,metsi quid aliud sunt tenebrae obsecro quam lucis priuatio ut uisus priuatio caecitas uelut alibi nobis pluribus ostensum est. Verum quo pacto crurum uerbigraria issionem vocamus haud ue. ro etiam integritatis uel rectitudinis, uel quouis modo aurum situm naturalem appellaueris,sic
tenebras quos uideliceram, Iucis autem tenebras non etiam nominamus,Ergo nec uisus caecita
rem: sed si quidem loquendum sit oculorum caecitatem ut oculorum quos laesionem nuncupamus.significat enim partem oculus uisionis participem.uisio potestatem ipsam. Verum quoiacam ut in qualitatibus aliis quo* Lepenumero qualitate asseetiam corpus squi uoce cum qualitate m. minamus, albumque tum dealbesum corpus, tum ipsam appellamus albedinem,& calidum frigi. dum similiter, dc graue ac leue,& reliquauta uisum quoque non in potestate solum, sed in ipsis quoque instrumentis ferimus. uriis ipsos uisum seu lumina vocamus: caecitatem uero oculi ritin esse proprie dicimus. at oculi uti prodidimus uisus proprie mecis uocantur. itaque ea de re
102쪽
Cecitatem quos uisias dicimiumn in facultate uisias nomen, sed in instrumentis nimirum serentes. Aristoteles aut caecitatem non ad oppositam facultatem dici, d se uerum est arbitratur.Reliquum est igitur illud sol mira quomodo cum genus caecitatis,prauario inquam,esse prodatur habitudinis,non species quavis etiam priuationis, positae cuiuspiam esse habitudinis dicaturisi uerum quidem sit in quibus dicitur genus, omnino subiectam quos generi praedicari aliquam speciem. Habitus igitur res quasdam esse formam adeptas subsist resis aio. prourde gelius cum sit habitudo ubiem, quos ipsi species iure existentes ac sorma quapiam naturali praeditas obii net singulas. At priuatio nihil aliud porro est quam habitus absentia. quamobrem no ens est ipsastra ipsius ratione.quonam igitur modo non entis ut existentis aliquas species quaerimus Q re tametsi specialior aliqua cuiquam habitui sit priuatio opposita, n5 ur ens aliquod tamen, sed rura sum ut non ens per habitus negationem obstat,ut docto indoctum, & dentes obtinenti edentulu, ab e priuatiua particula,& dente. Iras de particulares hae priuationes quidem similiter generi per habitus negationem dicuntur. Quia si priuationi cuiquam inditum nonae usquam fuerat inue/tum,ut uisus absentia caecitas nominatur,uel luminis adientia te arae, non de habitus absentia, sed de affectu penes subiectum genito,aut aliqua re alia qui habitudinis absentis superuenit eiula modi praedicatur nomem ut tenebrae quod scotos graecis dicitur,a uerbo marin quod est obumhrare.est autem umbra tum impedimentum quod in aere, uel simpliciter in perlucido contingit. uel ut Herodianus auctor est,a uerbo scheminis est detinere. detinet enim quo minus intelligumus, aut aggressus complures remoratur. Et uero typhlotes sorte idest caecitas a typhinidest murendo deducitur.& typhios idest caecus, quasi typhos, hoc est inustos habens oculos no/minatur. Oculi enim inquit Poeta paulatim uratur inanes. quemadmodum peros quoque idest laesus a petho peso idest parior patiar, ut ab Ocno Mneso omeros, hoc est a pigresco pigrescam piger iactum est.Merito igitur talia esse instrumentorum dicuntur,nec habituum. ipsorum nassunt habitibus subiecti rum nec ipsorum habito assectus. ITEM RELATIVA OM,
Ni A AD RECIPROCANTIA DICUNTUR. Alio rursus rebat syllogi imo,
diuersa esse ut ad aliquid opposita ab iis quae per priuationem habitums aduersantur. lic enim potestate inquit. Quae sunt ad aliquid ad conuertentia dicuntur. nam ut pater filii pater sic de fi/lius patris filius dicitur.quae uero per habitum priuationems obsistuntur,non dicuntur ad conuertentia. non enim uisus esse dicitur caecitatis uisus. relativa intur ab iis quae per habitum ac priuationem opponuntur diuerti sunt.
autem neque ut contraria opponuntur suaesecundum priuationem ετ habitum dicuntur, ex bis Om sum est.Contrariorum enim suorum nihil est medium, necesse est vel in quibusserirnua sunt, aut de qui bus praedicantur, alterum ipsorum inesses per . eorum enim nihil medium erat suorum alterum inesse susceptibili necessarium erat rutin languore erimitate: εν impa m atque pari. Q uorum vero aliquid medium est, nunquam necesse est omni inesse alterum. neque enim necesse est omne susceptibile vel candidum et nigrum esse: ne frigidum vel calidum. ho/rum enim medium aliquid nabit esse prohibet. Insuper autem ετ horum erat aliquid medium , suo rum alterum inessesusceptibili non necessarium erat: praeter ilia quibus unum inest naturaliter: ut igni calidum esse:ο nivi candidum. in his enim riser nae necessarium alterum est inesse, o non virumuis contingis. non enim possibile est ignem frigidum esse: neque niuem nigram. Quare omni
quidem susceptibili non necessarium est alterum ipsorum inesse: sed solis quibus natura unum inest.
Obu determinate unum,non utrumuis contingit. In priuatione autem o habitu neutrum eorum
sue dicta sunt verum est. non enimsemper alterum eorum inessesusce Mi necessiarium es. oderim nondum natum est habere visum,neque caecum, sue visum habens dicitur. Q re no erunt Lec ut ea contraria quorum niihil est medium:Sed neque ut ea quorum aliquid est medium. nec rarium enim est aliquando omni susceptibili alterum eorum inse.Quando enim iam ad habendum uisionem natum fuerit, tunc aut caecum, aut habens uisum dicetur. ο eorum ncin determinate alte/mmota uir miris contingit non enim necessarium est uel caecum uel uisum habens sensed utrum/
103쪽
Io Tin contingit. in contrari s autem φιorum aliquid medium est, nunquam necesiarium erat omnis sceptibili alterum inse sed suibusdam in his determinate unum,eν non utrumuis contingit. U de palum squiasecundum neutrum modorum tanquam contraria opponuntur ea quaesecundum
priuationem obnitum opponuntur. Amplius. In contrar3s quidem cumDsusceptibile, adimi cem mutationem feri postibile estinis alicui visum natura inest,ut igni calidum. eteni anum p sibile est languere:ο calidum nigrum feriVI calidum frigidum: π ex studiose prauu eu ex prauo studiosum feri po 'bile s. pravus enim ad meliores exercitationes deductus o doctrinas, eis ad modicum aliquid proficiat ut meliors o certes et quanais modicum incrementumsum/nerit,pulcm est, quia aut perfecte mutabitur, ovisatis multum incrementumsumes.semper enim bene mobilior ad uirtutemsit, etiam quodcunque incrementum sumpserit a principio. quare etiam ueri sumte es plenius eum sumere incrementum. hoc du Neot,perfecte in contrarium ha/bitum restituetur: ni siforte tempore probi be tur. Uerum in priuatione ετ habitu impo bile esadinvicem mutationem feri. ex habitu enim in priuationem muratiost: a priuatione uero in habi/tum impossibiles. neque enim caecussactus aliquis, rursus vidit: neque cum caluussuerit, rursus comatus factus est. neque cum fuerit edentulus,dentes m iterum orti sunt.
QVOD VERO NEQUE UT CONTRARIA QUAE PER p RIVA. TIONEM ATQUE HABITUM DICUNTUR SINT OPPOSITA, EX HIS DILUCESCIT.
positionem relativorum a contrariorum & habitus priuationisque oppostione discrevit nunc deinde quae per priuationem 5c habitum ab iis quae ut contraria sunt opposita dirimat. ac resativa quidem ab a niue negativeque oppositis discemere, stad consequentiam attinet,de
hebat uerum quoniam sutum est ut ratacine quadam una quae perilfirmationem negation sopposita sunt secernata reliquis, iccirco nunc relativorum ab affirmatione ac negatione discreti nem differt, eadem dicere cogatur. Rursus autem specierum contrariorum enumerationem repetit. uult enim contrariorum omninm opposita habitus priuationisque oppositioni conferte.
NAM CONTRARIORUM QUIBUS NIHIL MEDIUM INTERIA. CET, NECESSE EST IN QUO NATURA FIERI. Numerum enim aut
parem esse aut imparem omnino, dc animal aut male aut bene ualere est necesse. quibus aute modium quidquam intercedat nunquam inesse cium alterum necesse est. nes enim corpus ex neceo sitate aut album aut nigrum est omne. nam sustum quos est. uel rursus calidum aut frigidum.
est enim & tepidum. PRAETEREA EST ET HORUM MEDIUM ALI,
QvOD QvORUM INESSE RECEPTIVO ALTERUM NON EST
NEC Ess Et NISI IN QUIBUS EST UNUM NATURA. Tertia fuit haec
species contrariorum,quae aliquia obtinet medium. nisi adsit ex necessitate contrariorum altem acceptiuo quoniam sit illi natura insitum,ut igni calidum,album niui. Nunquam uelo contrariorum utrum, a suceptiuo potesta sic quippe fieri nequit ut calidus no sit isnis: nix non frigidae
terra non grauis: ignis non leuis. AT lN PRIVATIONE ATQUE HABi TvNEvTRvM EST EX HS QVE DICIMUS VERUM. Cum diuersos nobis
contrariorum oppositionis modos ad memoriam reuocauerit, nunc nullo ex dictis modo contrariorum oppositionem esse cum priuationis habituis oppositione eandem posse ostendit. pri a contrariis eam medio carentibus discrinitiita enim inquit. NEQUE ENIM SUSCc.,
PTIVO INESSE EORUM ALTERUM PERPETUO EST NECESγ
S E. Nam in contrariis quae medio rarent inest ex necessitate alterum subiecto.at in iis quae per habitum sunt priuationems opposita subiecto non adest necessario alterum: sed potest utrum; abesse. quippe nec caecus intulus est,nec uisum obtinet. 6ceditus recens in lucem puerulus neque edentulus est,nec praeditus dentibus. At uero numerus est aut par prorsus, aut impar. de animal ex necessitate uel adueria conflictatur uel secunda fruitur ualetudine. aliter ergo quae mediis ua cant contraria, aliter priuatio habituis opponuntur. SED NEC QUIBUS EST IN/
TERSITVM MEDIUM. SUSCEPTIUO NANQUE OMNI ALI/QvANDO INESSE IPSO RuM NECESSE EST ALTERUM. Nunc O ii
104쪽
quae per priamo ra ars habitum sunt opposita a coninum medium obtinentibus discernit. ac primum sane ab iis quae utroq; contrario possunt a subiccto suapte natura abesse. Nanque in cinpositis per habitum ac priuationem cum horum capax subiectum suerit, adest ipsi ex necessitas ealterum.cum enim iam aptus natura est Socrates dicetur necessitate aut caecus aut uisu frui. non ita uero in contrariis. quippe non est ex necessitate uel albus uel niger. siquidem ipse neuter esse horum potest. quanuis ex natura contrario utroq; recipiendo sit habilis. NEC DEFINI/
TE HORUM ALTERUM, SED UTRUM VIS CONTINGAT. His rur
sus per uationem habitum* Inter se aduersa a mediatis contrariis diducit in quibus alterumpta nite contrariorum susceptiuo adesse est natura idoneum. Nam in priuatione de habitu non adest tunc inquit pcitaniae alterum subiecto cum suapte natura capax est, sed utriam uis eueniat. non est enim aut caecus definite Socrates aut uisu praeditus se utcun* acciderit. in mediatis uom contrariis in quibus adest alterum per naturam subicisto,unum adme certia necesse est nec uri quam contrarium adest ensm igni calor distincte:albedo Sc stigiditas nim contrarium nuquam. ids ob subiecti naturam. cum alioqui intercipiantur mediis per se caliditas ac frigiditas. Eademitam cum neutro mediatorum cotrariorum modo priuationis habitus, oppositio est. ITE M
IN CONTRARIIS SI EXCEPTIUUM EXISTAT .pOTEST UTRIUS
QUE IN ALTERUM MUTATIO FIERI. Cum diuisis contrariis eandem nulli
ipsorum speciei esse priuationis habitusque oppositionem particulatim ostenderit, haec nunc a se mutuo uniuersali sermone discriminat,sic inquiens, Contraria in se inuicem Gineant.nam caliduin frigidum de frigidum in calidum:& nigrum in album,&album in nigrum demutaturiqus autem sunt per priuationem habitumili opposita non in se mutuo transeunt. tametsi enim in caecistatem uisus degeneret, non redit tamen & caecitasad uisum. non sunt eadem igitur contraria per priuationem habitum* obiacentibus. Probe autem dixit, si exceptiuum existat. quippe ob id contrariorum in se per uices mutatio fit. quandoquidem ipsae persequalitates sunt immutabiles: in subiecto uero cum sunt mutationem sutarent probe etiam potest dixn. non enim mutini semper in se faciunt transitum contraria.nam quae M ite cuiquam subiecto natura insunt .haec nunquam in contraria mutantur.quippe nec ignis caliditas in si igiditatem nec niuis frigiditas aut candor in calorem uel nigriciem comi grauerit. POTEST ET UITIOSUM EX STV γ
DIOSO. ET STUDIOSUM EX UITIOSO FIERI. Quod feri quidem e stu
dioso uitiosus possit,no ostenditaprobat autem ex uitioso studiosum reddi. Porro studiosum hic voca non consumatum, qui id quod est in scientia praecipuum obtinet. nam is habitum possis det immutabilem: quippe qui uirtutem cur honesta quoque res sit, nedum honestam eo int Gligat. Non hunc igitur inquit mutati, sed re opinionis hominem. is enim labi in deterius m test falsis persuasus rationibus, aut ab hominibus malis deceptus, cum quamobrem honestum
uirtus sit nesciat. lOQUE SI ASSIDUE FIAT, PRORSUS IN CONTRARIUM HABITUM RESTITUI TVR, NISI TEMPUs PROHIBEAT.
Verisimile est enim uel intemimpi morbo continuitatem: ues negociorum curis: uel prauiorim hominum consuetudine. Et uero aliter siquis in postrema senectute philosophari coeperat deinde morte praeuentus non in abssilutum uitium habitum traduci potuerit. NEQUE ENIM
CAECvs QVi S REDDITUS VISUM RECEPIT. Medica certe ratione uidelicet ac naturali nemo unquam amitam oculorum aciem recuperauit: nisi quoquam indoci/uinitus effulserit.
67 Quaecunque uero tam am affirmatio Onegatio opponuntii rφιο missiorum modo opponuntur.insolis enim his necessarium estsemper hoc quulem eorum uerram Mud αι. temsessum esse. nepte enim in contrari s necessarium est semper alterum uerum nye, alterum a temsessum: neque m p suae ad ali idsunt: neque in babitu'prurationer uisanitas ετ unguον contrariasunt neutrum horum neque uerum,nesuescjum est.=mliter autem o duplum ei dimidium tunsum ad alipvid oppositasunt:'non est eorum neutrum neque verum neque salsum' sed neque ea suae secundum priuationem O babitum dicorurificia uiso'caecitas omnino autem eorum quaesecundum missum dicuntur complamonem mill ne verum nesuesulsum est. onma
105쪽
o P P o S I T I S. autem ιρ ae dictasunt,sne complexione dicuntur. Uerumtamen maxime late hoc cori fingere uide/bitur in iis secundum complexionem contraria dicuntur.sanum nansu esse Socratem,ac Ian
guere Socratem contrarium est. Sed neque in his necessarium semper alterum uerum esse, ετ alte rumsulsu cum enim Socrates ',aliud se dem veru aliud autem sal um erit: cum uero nonsit, ambosalsasunt. neque enim languere,neqvesanum seuerum est: cum ipse nensis omnino Socra/tes. Inpriuatione uero e habitu,cum nonsi omnino,neutrum verum est.cum autemst,non semper alterum quidem verum erit,alterum autem Iussum.habere nanque uisum Socratem ei quod est cae/cum se Socratem opponiturscut priuatio, habitus. π cum sit,non necessarium est alterum ue/rum se uel Iaseum. cum enim nondumst natus habere, utraque salsasunt. π cum nonsi omnino Socrates sumtiter quoque salsasunt utraque o uisum eum haberem caecum eum se. In a firma time uero ετ negationesemperfluestsue πουl hoc quidem album erit,illud autem uerum. Lunguere nanque Socratem, ν non languere Socratem, umi Usst,palam ejt quod alterum eorum ue/rum,alterum vero Jalsum effla π cam non ' omliter. 1 anguere etenim,cum non sit sulfum est: non languere autem,uerum. Quare in bissetis proprium erit semper alterum eorum verum,Hte rum falsum esse,quaecunque tanquam affirmatio G negatio opponuntur.
QUAE VERO UT AFFIRMATIO NEGATIOQUE ADVERSA SUNT. EA NULLO OPPOSITORUM MODO OBSTARE COM, DERTUM EST
ad aliquid speelant ab oppositis per priuationem dc habitum accouariis disiunxit& h ab iis quae per priuationciri de haesium repugnant. Tres igitur fiunt coniugationes. ergo de tres aliae reliquae sunt secundum eam methodum quam in introductione tradidimus. erat autem id genus methodus.Multiplicanda proposita est multitudo ad minorem uno numeru: dimidiumscollecti numeri insumera: ac tot coniugationes esse pronunciadu est. Sunt res quatuor nobis uera hi gratia propositae.has uis ad unitate minorem hoc est tria pluries complicamus.fiuntq; quater tria duodecim. sex horum dimidium tot ergo sunt coniugationes. Quapropter tribus maris uxdictum est traditis tres restant reliquaequas nunc comuni oratione docet. nam quae per affirma/tionem negationemq; ponsitur nunc comuni sermone a caeteris tribus discemit. NAM IN
SOLIS HlS PARTEM EORUM ALTERAM VERAM ESSE, ALTE
RAM FALSAM PERPETUO EST NECESSE . Si enim dicam Socrates sede
Socrates non sedeci m alterum uerum est,alterum sessum.aliorum trium nee ueritatem nec falsitatem ullum sim ficat. nam si patenuel album uel nigrum uel uisum, uel caecitatem sexcenties dixero, nullam nec ueritatem nec falsitatem indimur. qtuppe si ipsa per se sine uerbis preferantur nomina nec ueritatem ullam nec falsitatem declaranti sin uerbis coniungantur,tunc uel uentatusgnificativa sunt uel falsitatis.Quin εc ipsa si perst dicantur uerba,nec ueritatem nec iustatem inditant.st si applicentur pronominibus ueritatem aut falsitatem ostendunt,ut ego ambulo. Emmuem de pronomen a uerbo ipse ambulo potestate continetur. erenim petitam declarat. Id com probant ita esse infinitiva: quippe quae non ueritatem declarent falsitatem ue, cum personas non indicent ut ambulare,ues currere. nudum enim inum est per se uerbum: c facultate nomen complectitur:ut ambulo. Ergo si per assimationem ac negationem dicta ueritatis sunt uel salsit, eis it dicativa, trium autem caeterorum ne unum quidem ueritatem aut mendacium designat eddem nulli horum oppositio peram alionem negarion m est. NEQUE ENIM SEM
PER IN CONTRARIIS ALTERUM VERUM E SsE ALTERUM FALSUM. NEQUE IN RELATIVIS , NEQUE IN HABITU PRIa
vATio NEQUE NECESSE EST. Adverbium s pereapropter adiecit,quoniam haec aliquando subinis complexa capacia ueritatis aut salsitatis fumut bene ualet Socrates non
bene ualet Socrates. DENIQUE EORUM QUAE NULLO IN COMPLE, xv DICUNTUR NEQUE VERUM NEQUE FALSUM EST NUL/
L V M. Qio per nullam dicuntur complexionem eorum nullum aut uerum aut sellam indi im nam relativa, ct contrari dc per habitum priuationemq; occursuitia abis ullo dicunmr in L plexu aiihil taec igitur ueti aut mi declaranti quare nec eadem sunt per assinuationem at P nes
106쪽
tione dictis. VERUM ENlM UERO ID IN ILLIS EUENIRE CONTRA,
Ri IS QUAE PER COMPLEXUM DICUNTUR VIDERI POSSIT
MAXIME. Qiseni quis obiicere ipsi difficultatriri potiusta, hanc assii mens ipse proponit
soluit. Contraria enun inquit quae cum subiecti dicuntur complexu uerum falsumin diuidunt. nam sanus est Socrates uel aegrotat partim uerum, partim salsum est. sed & uisum litare uel cicum esse, uel patrem aut filium, haec quos uerum aut salsum ostendunt. Ad hoc igitur etsi haec inquit uerum a falso diuidere per complexum uideantur,multo tamen uel hoc pacto ab affirma/tione ac negatione disserunt.ahirmatio enim semper 5c negatio in entibus omnibus de no entibusuetum salsum diuidunt.nam caecum esse Socratem uel caecum non esse uel album hine uel nouesse album uel patrem esse uel parrem non esse, siue si ipse, alterum uerum semper ea nccessitate est alterum salsim,sive no sit, semper uerum est alterum. nam qui ne est quidem omnino is ne*pater,nes caecus,ness albus est. Et qui albam esse anima dicit aut albam non esse dc habere uisum aut uisum non habere dc esse dextram aut dextram non esse, is parte altera uerus erit,altera memtietur. At non sic habent contraria sed si quidem sit Socrates,uerum esse alterum nectae est,alte rum salsum.nam aut frui illum sanitate oportet aut morbo torqueri. sin non sit,ambo sunt falsinam qui prorsus non est,quo queat pacto aut sanus agere, aut aegrotare In priuatione autem de habitu tum si si, non semper contrariorum uerum alterum est, sed ambo interim salsa: tum nisi sit falsum semper est utrunysiquidem edentulum esse Socratem,aut habere dctes, superstite eo, uerum non est perpetuo alterum,sed est cum falsa sunt bomon existente, ambo nunquamnon salis.nam qui ne est quidem omnino,quomodo aut esse edentulus poterit,aut dentatus Perinde
Be in catulo utruns Sc habitus de priuatio si ue sit ille siue non sit nempe de uisum habete salsum est,& caecum esse. Similis quoque in relativis ratio estnam de esse dextrum sinistrum ue,tum exustente non semper uerum alterum est,sed ambo falsa interim, si solus quispiam sit: tum salsa am/ho rursus non existente. similiter patrem quos aut filium esse.& nisi sit,salia sunt ambo. de si se, ambo salsa quandos. etenim si nec patrem quis nec filium habeat, cuius nam pater uocari aut fi lius poterit nisi quis per memoriam: alioqui re uera dici potest nullius. mobre opposta pernegationem affirmationems ab aliis uel hoc pino non parum disserunt. Nam lisc si semper tum
in entibus tum in non entibus uerum salsumque diuidunt, caetera uero in entibus non semper, in non entibus nunquam,non idem ergo cum caeteris affirmatio est ac negatio. Quin & aliter diis xeris. nempe st ueritatem interdum uel lalsitatem prorsus admittant, non ipsis aliunde euenire
quam ex eo se in affirmationes euastrinti quadoquidem ipsa per se harum neutrius capacia sunt. nam ualet Socrates,aut caecus est,aut pater,aut id genus quidquam Uirmatio est.Quare & q, uerum aliquiado uel f sum prorsus dividant,id sibi propter affirmationem uendicarunt. eterum sciendum in his rursus quae per priuationem εἰ habitum,quae* relative opponuntur, medium inter contraria de affirmationem negationems locum obtinere. Nam cum uerum falsums affici
rici ne rimatio in entibus omnibus ac non entibus perpetuo dividant. .
. . .ca Contrarium autem bono Fidem ex necessitate malum sare autem per singulorum inductio nem palam est visanitati languor:υ iustitis mustitia: σsortitudini timiditas:similiter autem e in aby. Muo autem alipiando se dem bonum est contrarium, ali ando malum. desectui enim cum malumst superabundantia contraria est,cumst etiam ipsa malum.smiliter autem o tredio/critas, cum virique contraria is, bonum est. Sed in paucis sale hoc alimet: in pluribus vere
semper malo bonum contrarium est.
CONTRARIUM AUTEM BONO EX NECESSITATE EST MA, LUM, ID QUOD EX SINGULARIUM INDUCTIONE PATET
Absoluta oppositorum disputatione,quaedam nunc nobis praecepta contrariorum tradiciquorum primum est,Bono quidem malum omnino esse oppositum: malo autem bonum non prora sunsed quandoque dc malumnat iustitia st est bonum iniustitia,quod malum est, aduersatur modestiae petulantia. pluris tamen uendicationi,st malum est,non iustitia undequa , sed mino
107쪽
humidum si M. Malo igitur bonum ut immodciationi moderatione oppositum dicimus: malo autem malum non item ut immoderationem moderationi repugnare siquidem immoderatio. nes ambo sunt Hl ut excessioni desectum.Nam cum uirtus in moderatione cosideretur, uitium utrins unum iterum per excessum alterum per desectum sirectariir. Iustitiae uerbi gratia quam in moderatione contemplamur excessus est maioris uenditatio: deiectus, minoris possessio: qua rum immoderatio est utraque. obstant enim ut immoderationi moderatio.Rursus modestis ex cessus procacitas:desectus stoliditas. Brutudinis quos timiditas & audaciae prudentis calliditas ais amentia. Urias igitur declinatio uirtuti ut bono malum,& immoderatio moderationi obibcitur. inter se uero non ita, sed ut defectus ex luc quare non duo uni, sed unum uni opposis
s, Amplius. Contrariorum non necessarium era alierum sit, T relis:um esse.Sanu transe emmis anitis su idem rei languor vero non maliter autem albis omnibus,albedo quidem erit ni/gredo vero non.
IN CONTRARIIS ITEM NON NECESSE EST, SI SIT ALTE, RUM, ET RELIQUUM ESSE.
Secundum est hoc contrariorum praeceptum. Vnum enim si sit contrariorum inquit non nocesse est esse & alterum.quippe si omnes homines sanos esse supposuerimus,erit ex necessitate sanitas orbus non eritisimilis ratio quos in morbo est, εc albedine,& nigricia, & caeteris id genus. Porro haec Aristoteles,ipsas per se res quae contrarietatem admittunt,non etiam ut contra: scrutando pronunciat album enim ut res uel absque nigro esse potest. ut uem huic contrarium,per se intelligi non etiam potestquandoquidem sunt ad Aquid contraria ipsumq; esse in alterius'adnom habent.contrarium nans contrario contrarium estro Amplius. Si ei quod est Socratem sanum esse, Socratem tinguere contrarium est, non contin git autem ut viraque eidem inesse,non utique continget cum alterum contrariorum sit, o resi/quum esse. cum en mst Socritem sanum ess tinguere Socratem non erit.
ITEM SI SANUM SOCRATEM ESSE ET AEGROTARE SOCRA, TEM SUNT CONTRARIA, EIDEM VERO SIMUL INESSE NE, QUEUNT AMBO, NON UTIQUE, EXISTENTE CONTRARIO, RUM ALTERO. ESSE ET RELI Q UUM LICET.Sciendum porro dictum hoc uel ad superioris suisse approbationem, ues quoniam alia esse in contrariis simplicia dicebamus alia per subiectorum complexum intelligi.Cum itam per superi ra posse contrariorum existente uno alterum non esse in simplicibus comonstrauerit nunc in iis quos quae per complexum considerantur idem fieri posse ostendit. nam si aegrotans Socrates rum contrarius Socrati est,minime uero possunt in eo esse contraria,contrariorum uno existen non esse alteria inmino est necesse.quippe si sanus sit Socrates,aegrotare eod tempore ipse
a Palam vero est quia circa idem aurisperi eutgenere natasunt fieri contraria. Languor naninque esanuas in corpore animalis nata sunt*m.albedo autem π nigredo, pliciter in corpore. Iustitia vero O inlutitia in anima bonum.
CONSTAT QUOQUE APTA NATURA ESSE CONTRARIA UT CIRCA IDEM VEL SpECIE VEL GENERE FIANT
Tertium hoc theorema de contrariis dicit.quod est uri circa unum atque idem genus fieri uri circa unam eandemm speciem nata esse contraria et ut albedo ec nigricia. nam circa unum & id genere uersantur,in lapide inquam,& equo, dc homine ac denique in animato corpore,am inanismi quae sunt eadem gener: rum nanque m est corpus simpliciter. Sanitas uero dc morbus circa unum idems specie habetur,ut in homine, & equo, ars animali abselute omni, quae specie sunt eadem. quippe animalis corpus species est simpliciter corporis. Iustitia similiter & iniustitia in hominis anima prouenire natura solent.haec uero ipsius simpliciter animς siue incorporeae spe est. Qilamobrem uero cum idem ues specie emere -- non adiecit uel nurnem 'riani
108쪽
HIM .ut supra docuimus,ues maere,uel specie uel numero est idem. quo modo & diuersum: ge nere ut homo εἰ equus specie,ut Socrates de Plato: numero,ut ensis, gladius mucro, charra de similia. Aut ergo ut colestiam id staperhabitum ab eo dicimus perinde quasi subauditi nobis pos/D:aut quoniam etsi circa idem numero diueridiatur contraria,non in parte eadem tamen nam albus parte alia Socrates est,alia ni cui capillo.calidus item alia,& alia frigidus. quippe fieri nequit ut in eadem simul parte existant contraria.
7a Necessbrium autem est omnia contraria vel in eo genere esse, vel in contraribs generibus, vel ipsa genera esse.album enim'nigrum in eodem generesunt. color enim eorum genus est. iu/stilia vero υ iniustitia,in contrarys generibus.issius nanque virtus genus est:huius autem vitium. bonum vero ρν malum non ingenere suntsi ipsa surigenera aliquorum existentia.
OMNIA VERO CONTRARIA AUT IN EODEM SINT GENERE NECESSE EST, AUT IN CONTRARIIS GENERIBUS, AUT IPSA SINT GENER A.
Quartum est hoc contrariorum theorema nempe aut sub uno eodem generetae contraria, ut album 5c nigrum. sunt enim sub colore. aut sub contrariis generibus, ut iustitia, & iniustitia. nam illa sub ulmite, haec sub vitio reponitumontraria autem uirtus est uitio. aut ipsa esse gen ra,ut bonu ac malum .haec enim sub genere alio non continentur,sed genera duntaxat sunt.Quid ergo duo alia decem illis addenda praedicamenta boni de mali, ut non decem amplius praedica menta sed duodecim numerentur Haec igitur uocata dicimus genera non eadem cum aliis prae
dicamentis significatione, si per se haec inquam,quo pacto Ad praedicamenta subsistanci sed quem admodum 6c Plato quinque illa genera entium dixit ens inquam, identitatem diue sitatem mo eum,ac statum proserea st in iis quae sunt omnibus uisitentur non autem se haet per se ipsa subsistant. Sic ergo dc bonum malumq; esse genera dixit hoc loco Aristoteles non ' ipsa per se, sed φ ο in praedicamentis omnibus conspectent .est enim in subtantia bonum quodpiam ac malum: stin quanto: dc in quati: praedicamentiis reliquis. Bonum nans in substintia est eius persectio, ab
solutam* habere numeris omnibus naturae rationem, ne* in ratione redundare, aut deficere.in quanto comoda cuique rei quantitas.in quali color unicui* cdmodus. similiter θc in aliis. At exaetius rem aestimantibus ne contraria quidem bonum Be malunt, sed per inuationem habitum opposita uidebuntur. Contrariorum enim utimnque forma praeditum sit oportet.ac finitam ha
tinere praefinitam potest: Ea de re fit ut nec sub definitionem cadat uitium. sed quemadmodum habitus absentia uenit priuatio naturam quampiam ipsa certam non habens sic uitium quoque, uel per excessum uel per desectum superest,uirtutis absentia.nam illa cum in mediocritate specto tur, declinatio a mediocri per excessum uel defeetiam,vitium fecit.Nes uero id nos meterear,cta traria quanuis sub contrariis genetibus esse prodiderit,no de genere tamen eorum generalissimo, sed proximo dixisse de subalterno. nanque agere sub eodem genere contraria necesse est. Quanuis enim sub vitio sit iniustitia sub virtute iustitia habeatur, tamen ea quoque sub comuni quodam uno genere,habitu inquam ac dispositione comprehenduntur. id autem ad qualitatem resertum quae genus est omnium contrariorum generalissimum. Iure* sub uno genere degunt contraria. quippe mutuum eorum bellum intelligens natura, superne illa ais insisne combenda curauiti superae nimirum,c uni seneteainme,subiecto communi.
Ruis autem alterum altero dicitur quadrupliciter. Primo quidem ιυ maxime pro priesec dum tempus secundum quod aviisu ius alterum altero, ita vetustius dici 'tur. In eo enim quod tempus amplius est, o antiquius o vetustius dicitur. Secun/- do σμsem quod non conuertitursecundum subsistendi consequentiam: ut unum duo bus prius est.duobus erim existentibus,m vnum esse consequens s. o vero existente, duo et se non necessarium
109쪽
non nec scrrum 68. qaure non conuertitur ab uno consequenti vi relis Uit. prius cutem ind. sse videtur a quo non conuerti fur erus quod est esse conse reiis. Tertio verosectantam crArcmpiendum prius dicitur:piemadmorum ετ inscient , vi orationissus. num in demonstrativisscuntidis est priusWposterius ordine.elementa enim in geometria prior uni ordine i s quae describuno tur sedo in grammatica,elmensas aispriora sunt. O in Orctionibuss liter proficinium narratione prius ordine est. Amplius praeter ea quae diffosunt, quod melius o honorabilius es prius natura effle videtur. conflueuerum cutem o multi honorabiliores o magis dilectos a se priores arti edicere. Ut quidem Opene ali gymus priorum hic modus. Alco igitur θιi disti Junt de priore,fere tossunt. Videtur ariem praeter eos suci dicti sunt alter sise prioris modus. horum enim quae conuertuntursecundum esse consequentiam, quod alteri piomodolibet cassa est, conue nienter prius natura dici possit. quod vero quaedam sunt huis mori,palom est. Ube nansue hemi/n Jecundum esse consequentiam ad veram dese conuertitur orationem. Namsi homo s, vera est oratio sua dicimus quod homo est: ο conuertitur. Nams vera est eratio qua di in us ood ho/mo est, est homo. Est autem vera oratio neqvalvam causa vist res. Verumtamen res quodam modo causa videtur H D vera oratio.to enim quod res est aut non est era oratio avisalsa dicitur. qua/re secundum quinque modos prius aliorum altero dici potest.
p Ri Vs ALIUD ALIO DICITVR MODIS QUATUOR.
om mmunit in relatauorimi disputatione.ubi scibile scientia, oc sensibile sensu prius esse asstinabat es ob mn itas diu a hic citis significata emimerat, εἰ quatuor numero esse ait. Ac prismum quidem tempore prius,isundum natura. tritium ordinem, quartum dignitate. NAM
P RiMUM QUIDEM AC MAXIME PROPRIE, TEMPORE: QVA. TENVS ANTIQUIUS ALIUD ALIO AC UETUSTIUS DICITVR.QVOD ENIM HLUS INTERCESSERIT TEMPORIS, ET ANTI/
Qvivs ET VETUSTIUS NOMINATUR. Primum quidem ac maxime πω
me inquit prius dicitur quod tempore antiquius εἰ uetustius est. tempore enim Socratem esse dicimus Aristotele prior .Primum aure re maxime proprie hoc prioris significatum dicit quoniam quod aeuiquius est tempore, id consuetudo quoq; prius maxime appellare solita est. Scien/dum porro uetustius idest is palmaemn,tum in animatis tum in inaniminantiquius autem seu magis .ut ita dixerim senius, hoc est to presbyteron, in solis animatis dici consueuisse. SECUN
DUM EST QUOD PER EXISTENDI CONSEQUENTIAM NON
RECIpROCAT: VT UNUM DUOBUS PRIUS. Secundum est hoc significatum prioris quod per existendi consequentiam non reciprocat hoc est in quo existendi non refoctitur consequentia: nempe simul infertur quidem, sed secum non infert: ut si sint duo, erit ex necessitate unum.nam simul unum insertur.at unum si sit non ex necessitate duo erunt. no enim simul cum uno inseruntur.quare prius est unum duobus. Rursus exastente homine erit animal necessario.nam simul animal cum homine insertur. at si sit animes,non prorsus erit homo.siquo dem non simul homo cum illo insertumum animalia qui homines non sunt complura exactanti prius igitur quam homo est animal natura non tempore. TERTIO LOCO, SECUN
DUM ORDINEM QUENDAM PRIUS. QUEMADMODUM INSCIENTIIS ATQUE ORATIONIBUS, DICITUR. Tertium hoc est si/
gnificitum motis nempe prius ordine.quemadmodum habet se inquit res in scientiis. Nam praecedunt de in demonstrativa scientia propositiones, conclusiones consequuntur. & in Geometria mora sunt inquit descriptionisus elementa. Vocant autem Geometrae elementa punctu lineam, superficiem,'similia, quaecunq; theorematum demonstrationem antecedere consueuerunt. Descriptiones uero, quas diagrammata graeci nominant, ipsa theoremata. Et uero in literis priores sunt syllabae dictionibus:clementa syllabis. Idem & morationibus dicemus. nam praecedunt exordia:praeconstitutio sequilucidein constitutio: proximae sunt his narrationes: mox certamina. haec autem ut priora sint omnia solo obtinent ordine: nes uero natura. φ tempore. Porest nanq; Scartis experiorator primum uti certaminibus: deinde exordiis :&tunc narratione. Et Geometrasmulamen ptius exponeretae hinc elemciitae quapropter haec ordine duntaxat, motis obtinent
110쪽
er ea quae ex eodemgenere e diuerso diuidistur abi cem. generat: o in eodem est tempore.
Si iv L si MyLICITER QUIDEM ET MAXIME PRO 'RIE DI. CVNTvR EA QUO RVM GENERATIO IN EODEM EST TEM
PORE. M iniimuerbi simul in relativom disputation ubi dic est Videtur aut quae sunt ad alio simul esse naturae quapp merito de eo nuc sermone instituit. Qm uero sim ut aduetbni est priori oppositu .ltiplice eius adverbii dissem tradit.ac primu me mota primo prioris modo opponit: Fo qnw.terim tritio:qrto aut nullu aduersum stituit modu. etenim huc re ante ia diximus ex motis significatis alienissimu . Primu inc simul adverbii modu, que maxime quis yptiu discit,eu esse .pnuci at q ad repus pnneriuesti causa si duo Ada aut plures eode i ipe Hatione obtine/rent. Huc aut iure maxime Opria affrinarisside stri et uectu simul cosuetudo i his maxime notis qus eode Te existut.Rrm primo prioris uti docuimus signi Mato est aduersus hic modus: qd ipsum quos prius esse maxime ac Dpue dicebas, id inqua qd penes repus intelligiti ut Socrates S Alcibiades est. n.Socrates prior tis. Ergo si qd Te ipso prius c, id prius dici magis ac potissima ualet obstat aut uerta simul priori poterit & qd simul est Te peculiarius nucupari. sutaut simul ea quae nem priora neq; posteriora habentur. Si MUL AUTEM NATUR A sves T
EA QUAE SECUNDUM IPSlVS QVIDEM ESSE RECIpROCANT
CONfEQUENTIAM. Secudus est hic simul adverbii modus q secudo de Mio ptioris
signi to repugnat.se do Oe,m prius id esse illic dicebamus,in eximi cosequetia no res .ctitur ut unu & duo.ne .n. ut unu duobus,sic & duo uni sunt c6sequetia.hic uero simul id ensnuciat qd in ipsius esse auertitur sequela, ut duplu & dimidiu. Vt.n. duplo existete cosequens est esse dimidiu ita si dimidiu sit duplu esse ex necessitate cosequi . Quinto aute est oppositu. qui prius qde illud esse pdebac qd in ipsius Oe esse obstulabat cosequetia causa in alteri ut esset reliquu eranuelut in patre ac filio diceruc haec n.S in existedi reciprocans sequela na utrovis posito alim quom subsequio causa in ot sit est filio m. iccirco de prior esse sereba hic uero simul dicuc quae in existedi ameantcdsequisi nullo aut pacto alte e alteri est causa duplu inqua ac dimidiu. haec n.tu reflectunc φ uno posito insere εἰ altem necinatio.tu neutru ut sitcausa est alteri. Porro uerbis illis,Nullo aute pacto altem alteri est mula, adverbiu durarat addedu. qm ps ac filius, &dupla ac dimidia difficultate in re partur est. n.causa duplu dimidio m no ita sol u.etenim caulatii quis est a dimidio tam obtinens. similiter filio quoi cu in sit phcam obtinet filiv. adiectu iram si adverbiu durarat couenit. προ de in a prie est ea qus causa est durarat, sed n5 eius quom cauta
tu cuius est causa. ET QUAE EX EODEM GENERE A SE MVTvo o is iv NCTA IN ADUERSUM SUNT SIMUL DICUNTUR NATUR A.
Hic tertius simul existedi modus est, a tertio significato prioris repugnat,ordine inqua priori.qlia sunt i syllabis elemeta syllabae i dictionibus, i oionibus prooemia. Hic uero simul ea sunt q eudε ex priore ordine possident,qlia rea sunt ex diuisione eade sumpta:ut corpus de incorporeum. dos t.n.ae iter haec de a substatia dc speciebus specialissimis hola im & equo angelo & aia. Simul quos animatu & inanime ratione eade dicunc:siade haec pari tu a corpe simplir dicto, tu ab atali, interuallo receduci Terrestre quo* & uolucre & aquatile ars id genus osa simul dicunc. e .m nultu alte e altero est prius.na dc a supremo me pare distatia eadems obtinet. similiter & a specie specialissima.Quod sito forsita uolucre inaues de locustas diuiseret.n5 et auis 6c uolucre simul dirunc. sed prius uolucre,qm ex atalis diuisione meptu est, auis aut ex uolucris sectione resit. Suxuero priora semper speciebus ma: in nulla eximii reciprocant cosecutionem specie posita soquitur genus nece tat positis generibus si ecies non necesse est conseqtiantur.
Otus autem speciessunt se generatio, corruptio,augmensu diminutio,alieratio, o secundum locum mutatio.
s Ex MOTUS SUNT SPECIES: GENERATIO, CORRUPTIO, AUCTIO, DECRETIO, ALTERATIO, AC LOCI MUTATIO. P ii