장음표시 사용
91쪽
spectari. IUSTITIA VERO AN MAGIS QVAM IUSTITIA ET MINvs
OiCATvR SANE QUIS DUBITAVERIT. Quod autem non in omni qualitatis praedicamento suscipi magis de minus dicere conueniat, patet ex eo quod circa haec quidam addubitant nolentes iustitiam magis de minus iustitiae & sanitatem sanitate,& similia. uertim de his Aristoteles non articulate nais rationem explicita nos uero haec de iis in medium asserimus, ammamuis admitti citra controuersiam a qualibus quem in modum diximus magis de minus. a qualitate tamen quae finibilis est racione,m- minuis non suscipi:ut iustitia, sanitate ac similisbus. iustitia enim ipsa per se non utique magis 5c minus quam iustitia suerit. nam siquid iustitiae finitionem non capiat,ne omnino quidem iustitia est. Vt enim sunt homines nihilominus ii quisbus hominis finitio congruit,in quibus autem pars uel minima finitionis non conuenit,uel rationale ut brutis,uel scientis capax aut mortale,ut angelis,nec omnino sunt homines, ita nisi iustitis, vel lanitatis uel alicuius huiusmodi finitionem a linquabiliter accipiat, nes tale erit iustitia, neo iras,nue eius generis quidpiam.Recipiunt tamen haec qualia magis minusque, quoad sibi siue plus siue minus unumquods qualitatis uendi cauerit. nam quod albedinis plus quam nigri imdeptum est,magis album id dicimus plus nigredinis qua albe is obtinente. similiter eum quo que magis iustum appellamus qui comunicationem erga iustum uberiorem est amplexatus.& salubrem qui aliis magis sanitate frititur.perindeq; in id genus omnibus.Quo enim mo no aeque ignis omnes qui circunstant si iste accidat calorem percipiunt, sed magis p pinquiores quo πxam etiam liberalius lavent,remotiores minus,tametsi ignis unus idems sit calor, ita uel in qua litatibus omnibus arbitrati conueni nec intendi nec remitti per se eas posse.* si in subiectis tantcorporibus in quibus misceri quom natura sunt tar, contrariorum plus nimus admistione in
tenduntur aut remittuntur. TRIANGULUS AUTEM QUADRANGVLVS
QVE Ips VM MAGIS ET MINUS ACCIPERE NON VIDENTUR, NEQUE ALIARUM ULLA FIGURARUM. NAM QUAE TRIAN. CVLI VEL CIRCULI RATIONEM ADMITTUNT, OMNES PER/INDE TRIANGULI SUNT AVT ClRCULI. Per haec etiam magis & minus ,
non omni inesse qualitati comprobati neque enim ulli competit figurae. quippe triangulus nubtus triangulo magis de minus triangulus dicitur. nanque horum uterque rationem similiter ca pit trianguli. nes circulus circaeo quanquam decies millies fuerit maior.nam suscipit 6c uterque horum militer circuli rationem. paris in caeteris modo, in quibus eadem invariabiliter ratio cohaeret. EORUM UERO QUAE NON ADMITTUNT. ALIVD NIHI.
LO MAGIS QVAM ALIUD DICETUR. NIHILO ENIM OVA DRANGVLVS MAGIS QUAM PARTE ALTERA LONGivs QVA
DRATUM CIRCULUS EST. Hoc est 'sibi uult per iure uerba. In quibus inquit ιν
sum magis minuis consideratur,eadem in iis finitio,non tamen similiter prursus,oportet conu mat.nam si nulla euariatione congrua non accipiunt ipsum magis de minus.Salubre exempli causa est stad sanitatem se commode habet. competit exercitationi quos hax ratio dc cibis,dc urinis, aluis compluribus.Quandoquidem igitur finitionem eandem,no tamen indisserenter recipiunt omnia,sed ut stilitatis custos,exercitatio: cibus ut efficiem:lotia ut indicatiuatipsum magis quom ac minus iure admittunt. dices enim exercitationem cibo magis salubrem. nam praesentem illa Gnitatem tu rimae absentem reuocat.magis uero cibus quam lotia. tantum quippe duntaxat ob/tinent salubris lotia, quantum dispositionem salubrem indicendQuod si sit in quibusdam finitio
eadem nullo discrimine,aut prursus diuersa, ta ipsum magis ac minus non suscipiunt. nam prorsus quaretam diuersa nonnulla prorsus eadem sunt: ut homo de equus. nemo quippe dixerit ho minem equo magis hominem: c equum cane magis equumauoniam diuersi plane sunt. sed neque hominem homine magis hominem eadem de causa affirmabit: neque equum equo magis equum: quoniam inter se sunt eadem penitus, finitionemque eandem perinde accipiunt. Verum quoniam album in niue & ueste eandem finitionem, sed non citra differentiam admittunt, iure aliud magis quam aliud dicitur.suscipit enim di finitionem utras no similiter eadem et sed nix ut cognatum habens album,propriss completivum substinae, nec admittens contrarii:uestis uero, arte comparatum si sorte accidit nec substantiae completivum, nec contiarii minime capax. idem quoq; in nigro modus est ars aliis. lygonum igitur stria multangulus non magis triangulo citculus dicit quoniam eorum neuter finitionem Iecipit circuli. nes uero multatavius circulis
92쪽
aliis minus circulus perhibetur,eadem rursus ratione.
Ηοrum praedictasunt nihil estproprium Falitatis. Similis vero aut diissimilias λcu Jum solas dicuntur pulvates. Simile enim odis mile alterum alteri non estsecundum aliud, ni se secundum id sod quale est. Quare proprium est quali latis secundum eam simile vel dissimis. re dici.
NULLUM ITAQUE EX IIS QUAE RECENS VIMVS QVALITA, Tis p RO RIVM EST. SIMILIA VERO ET DISSIMILIA IN SOLIS QUALITATIBUS DICUNTUR.
Quemadmodum in substantia a aliis fecit, ac reprobaris prius iis quae propria uidebantur, postea quae propria re uera essent tradidit ita uel hoc loco reiectis duobus i Aius qualis cosequentibus nimirum inesse ipsi contrarietatem,&magis ac minus accipere,quasi non omne comitentur uuale Higit D simile dicatur am dissimile. nansi in aliorum praedicamentorum nullo id dicitur. Caeterum non ipsa qualitas, sed quali simile ac dissimile suscipiunt. Nam qualitas quaevis una eademque est, si ipse pes se, nec in subiecto spectetur. quonam igitur pacto sinailis ipsa uel dissimilis sibi ipsi suerit subicisto tame insita simile ac dissimile extant,uel proueniens smcera in iisdem, uel contrarii similiter admissionem recipiens ita φ subiecta ipsi similia secundum eam inter se eo res dens uel dissimilia, st no similiter in concretum deducatur.sed contrarii mistione ipsum magis αminus in subiems admittat. Ita* ea de re quo omni praedicamento proprium accomodemus,uti fecimus in substantia assignato eius proprio no nihil addentes dicenteis substantiae esse praedica/menre promum, ut eius indiuidua unum idem* numero manentia contrariorum snr alterni et rapacia at eo modo propriss omnis subflantiae consequens essecimus ita uel hoc loco agemus ac qualitatis proprium He dicemus praeditamenti,ut ei subiecta mdiuidua similia uel dissimilia di, cantur.sic nans de omni praedicamento consequens εἰ soli conuenerit.
s3 At vero non decet conturbari,ne pris nos dicat δε quat e propositumscientes,multa eorum quaesunt ad alis.id connumera se . habitus enim er distositiones eorum prae ad ali Uunt esse di cebamas. Prae enim in omnibus qualitatibus genera ad aliquid dicunttir , nihil atitem eorum praesunt singularia. nam cum disciplina genussis, idi sum quodest aer terius dicitur: alicujus enim dis plina dicitur.eorum vero quaesingulariasunt nihil ipsum quod est alterius dicitur: ut grammatica non dicitur alicuius grammatica: nec musica alicuius alterius musica. sed fortesecundum genus Crbae ad aliquid dicunturavi grammatica alicuius dicitur disciplina,non alicuiusgrammatica: π sicaaelicuius disciplina,non alicuius musica.quapropter quaesingularia quid sunt non sunt ad aliquid.dicimur autem qualessecundum singulaa decem meThabemus.scienses exi dicimur, eo quod habemussingularumstientiarum aliquas.quare hae erunt etiam qualitates quae sim laressunt se/cundum suas aliquando er quales dicimur et bae autem non sunt eorum suae sunt ad aliquid. Am/
plius. Si conti. idem ipsum'sule G ad aliquid esse, nihil est inconueniens in virisque hoc ge
MINIME VERO TURBARI CONVENIT. NEQUIS CUM DE QUALITATE VERBA FACERE INSTITUERIMUS. COMPLURA QVAE AD ALIQUID SUNT CONNUMERARE NOS PUTET. HABITvs EMiM DISPOSITIONESQUE AD ALIQv ID ESSE DI/CEBAMUS.
Quandoquidem ei de qualitate sermo est, habitus uero ac dispositiones sub qualitatem redeagit quae erant ad aliquid nam im quos ad aliquid prius ea retulit, ic habitum inquiens hila iis rei habitum de di positionem rei disponendae dispositionem ego iccirco dissicultatem sentiens duplici eam ratione soluit. ac primum leuius quidem, dein subtilius. habetque solutio pruna ad
hunc modum. FERME ENIM IN EIUSMODI OMNI Bus GENERA AD ALIQUID DICUNTUR, SINGULARE AUTEM NULLUM
Haec BIutu, prima est dissicultatis. talium enim inquitgeneraadaliquid reser tur: species uero ad quale.
93쪽
η Tad quale. scientia uerbi caula est ad aliquid. genus est enim scientia: S scibilis rei scientia dicitu
Geometria uero ad aliquid non est,ciam species sit scientia :sed ad quale reducitur.habet similiter res sese in habitu de dispositione ciuis notae omnibus.habitus nanqi habilis habitus εἰ habile hahitru habile.& dispositio disponendi dispositio: dc disponendum dispositione disponendum. Sunt
tamen qualitates sinitas uel morbias:& grammatica uel rhetorica: cum species habitus dispositionis ue sint. quales enim secundum eas sumus:denominativeque ab ipsis grammatici uel rhetorisci uel salubres uel morbosi uel quouis modo appellamur.dicimur uero Ac scientes: no st simplici. ter scientiae simus,sed pateticularis alicuius scientiae participes, gramaticae, uel musicae uel alteriuscuiusquam. Haec igitur lauior est solutio. porro leuior est, quoniam in praedicamentis omnibus genera ad Φ species quoque prsdicamentum reseruntur sese eodem recipiunt. Eaestior autem sic
pote habet. ITEM SI IDEM FORTE SIT QUALE ET AD ALIQUID AB s VRDvM NlHIL EST IN UTROQVE IPSUM GENERE CEN
SERI. Ut enim reducuntur ad substantiam pater de filius, reducuntur uero S ad relationem alia tamen ars alia ratione.ita absurdum nihil est habitus disposti eis ut res ad qualitat m,ut res etiam quendam reccipientia,ad ea quae sunt ad aliquid resem
Ecim autem agere pati contrarietatem: π mgis o minus. Calefacere enim A
FOd est frigefacere contrarium est: π calefieri ei est stignferi: a delectari ei
quod est contristari. puresuscipiunt contrarietatem: π mgis ετ minus. est enim calefacere'magis o nanus: π calefieri magis o misius: O tristari magis tr minus. suscipiunt igitur magis'minus agere ετ pati. de his igitur tot dicuntur. Dictum est autem υ de eo quod issum essetnnis quaesunt ad aliquid quod denominatiue apositionibus duitur. De reliquii
Nero, idest quando, e Vbi, o bisere, propterea quod mani esta sunt, nihil de ios aliud dicitur
quam suae in principio dictasunt: quod halere quidem gniscat calceatum esse, armatum esse: ubi vero,ut in bce insoro: tu alia quaecunque de sis dicta sunt. itur de omnibus generibus qγs pro
posuimus si sciunt dicta. 1 FACERE AUTEM ET PATI TUM CONTRARIETATEM , TUM MAGiS ET MINUS RECIPIUNT.
Simplicia quaedam sunt praedicamenta: quaedam ipsum esse per sinplicium cobinationem co=plexum y obtinent. Simplicia sunt quatuor ea sita,subflantia quantum,quale do ad aliquid fralata: per complexionem uero ad horum unum substantiae, uel ad seipsam, sex fiunt reliqua: ut ex substantia 6c quanto ubi,& quando:ex substantia 5c quali lacere dc pati:ex substititia de relativis, habere,& situm esse. eterum ut id quot intelligamus, proprie inquam praedicamenta supraducta quatuor esse, sex uero reliqua ex mutuo horum complexu fieri: ea quae diximus ex diu isione sumamus Ex iis qus sunt subsistunt alia per sciqusdam ipsum esse in altis possident.Subsistit per se subaevitia. Quorum esse in aliis est ea partim in respectu considerantur,ut relativa: partim eo/dem carent. se ad aliud non habent alia secari in partes possunt, ut quanta. proprium enim id quanti esse dicebamus,nse diuiduum in partes.alia distribui in easde nequeunt,ut qualitates. Haec sunt quae proprie ac primu praedicameta appellantur. Alia uero sex fiunt coplicata tribus re liquis subst uitia quanto inqua,relationi, εἰ quali. Quanto enim iuncta substantia duo Nicameraestat quando dc ubi. nam tempori sociata praedicamentum facit quando.sgnificat enim quandonem substantiam duntaxat,n tempus,sed substantiam quae sit in tempore. significativum autere temporis quando,tribus sui partibus,instante, arterito consequente. Sin uero connectatur locos Mntia ubi praedicamentum conficit.quippe ubi neq; locum solummodo indicat. non est enim Iocus in loco neque substantiam :sed substantiam quae sit in loco. ubi autem loci declaratio est. diuiditur* sursum deorsum,dextrorsum, L uorsum,prorsum, retrorsum. Rursus praedica menta alia procreat duo substantia ipsi quali addita, faciendi & patiendi. nam lacere Sc pati penes qualitatem fiunt.qui enim facit in aliqvid is aut calesinendo, aut refrigerando, aut alia qualitate
aliqua facit. Aliter quoquci Facere est in aliquid agem& aut in seipsum agere,ut per sese laborare,
94쪽
cernere, sermocinari: aut in aliud, ut uerberam uapulantem uerberat.Et uero patio ues incaloscendo uel nigrescindo aut alia qualitate aliqua patitur.pati enim est ab aliquo sterari. Diuiditurque ita,ut uel in corruptionem a contrario ducaturiuri in persectionem ut uisio a uisibili. Iterum si triatiuis adiiciatur substantia,situs praedicamentum sint. est is situm esse talis corporis positus.at in haec diuiditur qus sunt recubare,sedere,star situm autem esse ad aliquid dicebamus. 1sa uero sibi ipsi complicata in re quapiam arte constructa, praedicamentum habendi essciti signi
cat enim habere substantiae circa substantiam obuolutionem. Haec porro arte comparata res aut tota est in tota substantis,ut tunica in corpore: aut tota in parte,ut annulus in digito uel telum in manu.Dicitur nan* tribus modis habere in animo ut habitus,in corpore ut cicatrix citra corpus ut pallium,tunita, calceamentum,arina. Ceterum proditis quatuor praedicamentorum rationi
hus finitioni is ac consequentibus, Aristoteles sex reliquorum ne* finitiones ne* diuisionem in species tradidit: perinde quasi haec nobis ex dietis incognoscere liceat. nos igitur cuius definistionem oportet ac diuisionem in species edamus. Facere est in quidquam agere. ius species duae sunt.nam faciens aut in seipsum sitit, ut animus seipsum uiuificans cognoscensr aut in aliud, ut ignis in nos cum calefimus,ati ut sensus circa sensibile agens. Vel aliter quoque duplex est saceret per animi impetum, ut in cane latrante: per naturam, ut in ignis ustione. Pati uero est alterati ab aliquo.suntly species eius duae. nam aut perinde patitur ac quidquam quod in corruptionem agatur,ut lignum quod ab igne urit aut uelut in persectionem ducitur,ut cum a uisibili pati dici mus uisum. deducitur enim uisus in persectionem a uisibilibus: cum proprium actum recipiar. patitur discipulus quos a praeceptore: nem corrumpitur ipse uerum pessicitur. Rursus item duplex est pati.nam aut corruptiuum est,ut soti uri: aut perseditiuum ut discere leger/. Positum eost autem est situm quendam habere. huius sunt species tres recumbere,federe, M. aut enim ut
saepe comemorauimus reclinatum corpus totum est,ac recumbere dicituriaut partim reclinatum
est partim rectum,& sedere nuncupatur: aut totum est erectum. 6c stare appellatur. Quando esto, tempus declarat, uel Φ est in tempore. species tres eius sunt, praesens,praeteritum, & futurum. est st locum significat uel est in loco. sex sunt huius species,supra,infra, dextrum, sinistrum, ante,& pone. Sex autem iure sunt loci discrimina.est enim locus uti nos prodissimus finis ambientis quatenus ambitum complectitur. bitum autem corpus est,s, in tria patest it spaci aequorum iecundum rectam lineam quods definit nec secundum illam quampiam spectatur. Siquis enim dimensionem in longitudinem uerbigratia nosse quanta sit parietis uelit ad perpendiculum hane metietur. est uero perpendiculum recta linea. dem modo si spatium in latitudinem uel prosun/ditatem quantum sit cognoscere cuiquam libeat, id iuniculo extento metietur. qui de ipse recta est linea. habet uero omnis recta duos fines. Ergo si tribus dimensionibus constat omne corpus,quslibet autem per rectam lineam figuratur dimensio,habris recta omnis linea duos fines, iure L finibus corpus concluditur. Sex igitur si sint corpori fines locus quoque ipsum ambiens toti dem habeat necesse eaequoniam locus secundum dimensionem Omnem corpus amplectitur.suntque dimensus in longitudinem extrema,ut in animato dixerim suprado infimn latitudinem dextrum ac sinistrum: in profundum, ante εc retro. Habere autem est substantiae circa substantiam
amictus. hoc uero aut circundatur ut totum, uelut tunica totum corpus ambit: aut totum parti
inducitur, ut annulus digito. FACERE AUTEM ET PATI CONTRARIE, TATEM RECIPIUNT. Quaerendum hoc loco quid sit in ipsum facere &pati Philoso/phus non ad ea quae sunt ad aliquid religat, sed alterius esse ea dicat praedicamenti. faciens enim in lacin & patiens a laciente aliquo patitur. quamobrem sunt haec quoque ad aliquid. Ita e ad hoc dicimus inistiua uerba naturae actionum uel passionum fgnificatiua me dum, atat tram aut actionem tantum,aut passionem declarant.alia autem uerba, uel participia, substan/tiarum uel cum actu uel cum affectu coniunctionem indicant. Facere igitur oc pati cum infinitisua sint uerba, lactionis ipsius indicativa passionis ue sunt, nec ex eorum genere quae sunt ad allaquid. nemo enim ipsum lacere in id quod pati est facere, uel ipsum pati ab eo se est secere pati dixerit. patiens tamen uel seciem sub relativa recipiuntur. nam laciem in patientem lacia dc a laciente patiens Isscitur.Quaerit autem merito in naturali auscultatione Aristoteles, si ex faciendo patiendoque prodeat motus, utram in iaciente an patiente specteriar. acti ars in patiente.est enim morias a potestate in actam uis porro actus, est habitus iis adiectio.mouentur ergo quae sunt indoab impersecto ad peti um transmetranti otibus igitur cientur pluribus quae sura de
95쪽
DE OPPos ITIS.. siderant: quae paucis opus habent parcius mouentur. Deus sene Opt. Max. cum nihilo egeat est prorsus immobilis. Faciens itas si habitum in hoc ipso st secit pesiectum obtineat no secund i millud a sint mouebitur. patiens uero periride quas serientis egeat, quo instam ei facultatem machim producit, iure ab eos est potestatis ad ipsum actus esse moueri dicitur quod natura esse idoneus est cum prouehitur.Quamobrem unus est motus qui in solo patiente consideratur.du/plicem tamen licet esse motus rationem.potest enim & in laciente,& in patii nte spectari. nam cum anciente aspexerimus inchoantem motum inpatiens desinere, sectionem eam uocam is . misio/mem uero.cum a patiente exordiri eum,accessare in seciens uiderimus. similis modus quoque in
doctrina disciplinas est Unus est iram subiosto motus,ratione differens.Qus uero ad aliquid hahentur,non solum ratione sed iubiosto quo* diuem sunt.quamobrem ad aliquid non erunt mcere & pati: cum circa subiectum unum hoc est motum diuersenturi si ad aliquid pertinentia non relationem solum habere sed subiecta quos uolunt diuerse.Quid ergo st non de factione de pas/sone titulum indidit quoniam duplex inquam est factio. siquidem & uia ipla sectio dicituri ut aedificatoris actio,& finis ipse actonis uerbi gratia domus. ne errorem igitur quempiam aequivoratio pareret,eums de fine disserere arbitraremur, ob id ita inscripsi, De faciendo & patiendo id
est de actione ipse ocula. FACERE AUTEM ET PATI TUM CONTRA Ri., TATEM TUM MAGIS ET MINUS REClPIVNT. Ne iniuria. nam contrarietas in qualitatibus duntaxat cernitur. facere autem ac pati ex substantiae complexu ad qualit, rem consistit. Et uero magis minusq; ab illis suscipi inpe prodidimus quae & contrarieta; ad mittunt. Quandoquidem uero non omnis qualitaS contrarietatem, nem magis S minus recipit cuiusmodi sunt figurae, merito nec contrarietatem,nec magis ac minus ruscipere omni faciendi de patiendi praedicamento est consequens. sed si magis minuis accipiat si est ex qualitate desumptu. hoc ipsi inest. st si ex qualitate prodeat quae contrarietatem non capiat neque erit quidu uam iud
CTA SUFFICIVNT. Ex pauculis hisce uerbis de solis conceptibus praedicamentoriim intentionem esse suspicati sunt quidam interpretes. Aristoteles enim aiunt genera sola nouit poste rius 'ta ac mente concepta. Quippe uniuersete inquit ipse in comentatione de anima uel nul/ um est, uel posterius.quae uero prae multis sunt,ne Ommo quidem uult esse,sed ea menias dicit resuperuacuas nugas.
IE Oppositis autem quot modis solent noni dicendum est.dichur eniis alierum alie ri opporta quadrupluit erisui vi ad absui aut ut coturari aut ut priuatio υ habi tu avi in Ormatio G negatio. ponitur autem νηums odpie istoriιm,viftf-- guratim dicere.taηquam ad ali d quidem , ut duplum dimissio, tani3 am contrariis aute ut malum bonoaans m a ut secundum priuationem obabitu Ut caecitas π visio. tu quam vero a Irmatio π negatio,visedet non sedet.
DE Oppos ITIS VERO QUOT MODIS OppONI CONSUEVE. RiNT DICENDUM.
Absoluta est medicamentorum disputatio: ac postpraedicamentorum sectionem auspicatur. nans diuisum esse intres partes libriam inter inita di amus: nempe in eam quae praedicamenta antecedat, εἰ quae de ipsis agit praedicamentis, de quae a praedicamentis consequitur. De uocibus quom in antepraedicamentis tractari quibus foret in praedicamentorum pra ceptione utendum, nobis φ ignotae ex usu essent comonuimus. in secundo autem segmento de praedicamentis ipsis in temo hoc est proposito, de uocibus quibusdam in ptaedicamentorum praeceptionem assum ptis quarum notitiam quidem habemus nonnullam, caeterum non articulare distinctam atra ex plicitam.Quo uero haec non seiuncta a praedicamentorum scopo sectio sit,ut sunt quidam arbitrati, tum ex iis quae diximus liquet, tum ex ipse locutionis serie innotesciti quippe coniunctioni quidem in sectionis sine praecedentis positae, in hac ipsam uero coniunctionem intulit. nam cum
in illa disset, Itaque de propositis quidem generibus dicta sussciant,nunc in huiusce primordio
96쪽
inquit De Oppositis uero.itat uel ex hoc patet scopi continuitas. Docet uero de oppositis primit. etenim mentionem horum fecit cum de quanto dissererer,quando oppo situ esse magnum paruo no ut cotraria sed ut ad aliquid affirmabat.docere igitur hoc loco uult opposita quot modis dita
. . ii ta D quatuoi inquit modis opposita: uel ut ad aliqui diuel ut conx Mi ,uel ux hii
tus & priuatio, uel ut assimatio ac negatio. Ceterum quaerendum est cur species quatuor solae oppositorum,nec plures nec pauciores habeantur.& qusnam sit huiusmodi ipsorum ordinis cauta ut crgo cur quatuor species sint condiscamus, dicamus hoc pacto. Opposita uel ut orationes uel ut res mutuo sibi aduersantur. quae ueluti res opposita sunt, aut in i spectu quodam spectat: tur, ut quae ad aliquid sunt. aut carent res etia. si nusquam pertineant, aut in se mutantur inui/cem uehit contraria,ut album εἰ nigrum: aut non mutantur, quemadmodum priuatio de habi/
crates non ambulati ut res autem respectum habentes opposita sunt quae ad aliquid reseruntur, ut pater 5e filius:dextrum Se sinishu:scientia de scibile. ut res nullo respectu deuincts,a in se mutuo transeuntes opponuntur contraria,ut nigrum dc album:&olidum frigidums. ut res autem quae nec ullo respecta iunguntur,nec in se uicissim mutantur.habitus de priuatio, ut uiso & aracitas.mutatur enim in priuationem habitus,ut uisus in caecitatem: no tamen priuatio in habitum comeat ut caecitas in uisum .Porro priuationem hoc loco absolutam formae potestati in ipsius corruptionem capit. at in auscultatione naturali no interitum absolutum poteritis priuationem uocat. uult enim in libris illis priuationem quoq; in habitum mutari, sed formae solius absentiam. Cuiusnam igitur rei gratia species quatuor tantum sint oppositorum nobis aperuit diuisio.Qua obrem uero oppositionem statuerit relativorum primam secundam contrariorum,tertiam habi/tus ac priuationis quartam assirmationis negationiis, nunc explicabimus. Dicimus itaque ab iis quae molliorem oppositionem haberent relativis inquam occoepisse. haud enim haec sua opposγtione non se mutuo solum corrumpunt sed simul etiam inuehunt. quippe uno posito,uerbi gra tia patre secum alterum quot infertur,ut filius.sublatoq; uno simul aufertur 5c alterum: cuna alterum ipsum esse altere praestet. cum secundum obtinet contrariorum oppositio, ut albi & ni m. horum enim est oppositio quodam pacto ualentiorequoniam non se mutuo duntaxat G in/serunt,sed etiam corrumpunt.alterum enim no permanet uno praesente quanquam hsc inuicein quoq; in se transmutentur, ut calidum & frigidum:album &nigrum.Tertium obtinent ordinem quae per habitum ac priuationem repugnant. est enim horum ualidior oppositio contrariorum oppositione. nam mutantur in se inuicem contraria, priuatio nunqu.am in habitum transit. ne enim ex caeco quis rursus uidebit quod ad naturalem aut artificialem rationem attinet,nisi id diγDina potestate acciderit. Postremo loco sita sunt quae per assimationem negationemque ninni
sum I diuidit. dicitur enim Socrates uel esse dexter,uel dexter nocte. uera haec sane isto est, uel si solus sit Socrates,uel cum pluribus uel neque omnino sit. nam & solus si sit uera est diuiso quae eum dicit dextrum non esse. siue cum pluribus,smiliter. m aut dexter est in pluribus aut Gest dexter. sed uel medius,uel sinister.utruml autem no dextrum significat. sed si ne omnino quidem etiam si uerum est dicere dextra no esse.quo modo enim,si ne omnino sit quidem: Vox
quos alba esse dicitur,uel no alba:& lapis aut habere uisum,aut n5 haberς Et uero hac in ominisbus oppositionem ueram eo non in particulatibus solum oppositorii bus, sed in ii uerriti biis quo*coperies.nam quae sun aut dextra sunt,aut n5 dextra: uel alba sunt, uel no an es u Luisunt habent uel non habent. n5 enim haec oppositio in corporibus duntaxat, sed in incorporeis quom obtinet locum.quippe nec illa dextrum habent situm:quandoquidem nec corpora sun es sunt alba: φ nostro sunt uisu praedita.Quin & noem nes dextrum ethnes albi tames ullam obtinet. Ergo assimatio de negatio uti praediximus omnia entia 6c non entia dirimunt. oppostiones aliae minime. nam nec relativorum oppositio in omnibus dicitur. siquis enim sorte solus sit, non esse dicitur dexter,aut sinister.sed nes ullum ex incorporeis, utant .quippe nes dextra est,nes sinistra. Verum nec contrariorum oppositio. esse enim uox alba non dicitur aut nigra,cum quina etiam mollis uocetur. φ in coloribus hi sunt albi,illi nigri,quadoquidem sunt εc medii. sustus Be pallidus ars consimiles. Sed nes in priuatione 5c habitu.non enim caecus ese dicitur Iapis uel Praeditus uisu.Merito igitur primam dixit relativorum, secundam contrariorum, tertiam quae
Per priuationem de habitum,quartam quae per Mimationem n tioncms obituri orsus nimb
97쪽
xum ab iis quae oppositionem sunt molliorem somta rogressus* ad ea quae obiacent uehemen/
tius. OPPOSITA VERO SUNT ID GENUS SINGULA, UT FORMULA EXPLICEM, CEU RELATIVA QUIDEM, QUALE DUPLVM
DIMIDIO. Notitiam per haec nobis quandam eorum tradit, sermonem in exemplis medittam:tum ita separatim unumquods discemit a reliquis: nequis eandem horum esse oppositione putet.eandem nans esse oppositionem contrariorum relativoriamq; sunt quidam suspicati.comtrarium enim inquiunt contrario contrarium est. Ad hoc igitur res quae contrarietatem admit riint qualitates esse dicimus,ut album&nigrum:5 calidum destigidum. mo quippe dixerit album nigro esse album: neque nigrum albo nigrum. ipsa tamen ad aliquid se habentium est comoarietas. nes absurdum quidquam sane est contrarierarem quae relativorum sit,aliis in rebus uisitam.nanm ad aliquid spectantia propria non stui subsistentia Zicebamus, sed in aliis praedicamentis consistete. VT AVTEM CONTRARIA, VELUT MALUM BONO. Bonum hoc loco non supersubstantiale dicit: quandoquidem huic non est oppositum malum. sed min generatione corruptione* uersatur: quia malum habet c5trarium. Est enim duplex bonum, alterum per se, Deo suppetens substantialiter,quod contrarium obtinet nullum. n. am nihil contrarium est substantiae. alterum per accidens, P ad distinetionem contrarii dicitur, id inquam quod in nobis est. Quemadmodum lucem quoque duplicem affirmauimus, tum solarem,cui tenebrae oppositie minime sunt:quoniam solis substantiam complet, substantialiis eius est. tum aeri insu imici peraccidens iunctam, cui sunt tenebrae oppositae, nimirum 6c ipsae aeri Iucis recessu super Uenientes. Est uero dc cognitio duplex, ut Plato quos affirmat, altera intellectualis quae uerum duntaxat noui nec sellam habet oppositum: altera sunt cogitatiuae opiniones,quibus est opposi/tum falsum.falso nans cogitare opinaris est.filso uero non est intelligere,siquidem mens amens esset.aut enim inquit Aristoteles attigit mens intelligibile, aut non attigit. quocirca uacat errore. huic igitur apud nos bono,generabili inquam,malum esse oppositum dicit.
Oa Quae que igitur in ad aliquid opponuntur, ea ipsa quaesunt oppositorum dicuntur, aut quo modolibri aliter ad ipse: in duplum dimid3, hoc iasum quod es, alterius dicitur. alicuius enim duinplum dicitur scientiastibili,tunsum ea quae Junt ad aliquid opponitur. ετ dicissescientia ipsum quod est scibilis: π scibile dicitur ipsum quod est ad oppositum adstientiam. scilite enim aliquo dυ
citus ilice cienti citae. .ecunque ergo opposita Iuni tanquam ad aliqui ea i aquae sunt odipontorsi vel alio quolibet modo adinvicem dicuntur.
QUAE ERGO UT AD ALIQUID SUNT OPPOSITA, EA QUAE SUNT, AMORVM ESSE DICUNTUR, AUT AD IPSA QUOVIS ALITER MODO.
Relativorum oppositionem uult cum contrariorum oppositione non eandem ese demonstrare: proba id tali in secunda figura utens syllogismo. Quae opposita sunt ut ad aliquid, ea quae sunt aliorum dicuntur,ut dextrum sinistri dicitur dextrum.quae uero ut contraria sunt opposi/ta, non ea quae sunt dicuntur aliorum . nam album nuti album non dicitur. Opposita ergo ut ad
aliquid ab oppositis ut contraria diuina sunt. 3 Illa vero quae opponuntur ut conlacris, ea ipsa quidem suae sunt naro modo ad seinuicem diacunt incontraria tameUbi inuicem dicuntur. neque enim bonom mali dicitur bonum Ued contra/rium.quare diserunt ab inuicem hae oppositiones. Quaecunque vero contrariorum talia sun his in quibus natasunoerin de quibus praedicantur,necessariumst alterum iborum inesse ,horum nihil est medium. Quorum vero nis est necesserium alterum inesse,borum omnino est aliquid medium. vi aegritiaο ρ sanitas in corpore animalis nata sunt feri: ο necessarium est alterum ipso/rum inesse animalis corpori, vel aegritudinem, Nebanitatem. π par sintimo impar de numero praedicantur:ο necesse est horum alterum nomero inesse vel par vel impari er non est horum atra quod mediu neque aegrisadi sosanitatis: negis imparis atque paris. Quorum autem non est cessaria maturum ins eorum est arbuta mediam vi nigrum ei album incorpore animalis na
98쪽
Ioitusunt fieri: π non est nece sarium alterini eorum inesse corpori. non enim omne corpus vel album vel nigrum est. sedo prauum o studiosum praedicantur quidem de homine,rede alse compluri/bus: non est autem necessarium alterum eorum inrisse ris de quibus praedicantur. non enim omnia aut
praua aut sudiosasum: sed est aliquid eorum mediumvt albi o nigri fuscum o passisimo qui/
cunque alii colores.praui Vero udiosi quod neque prauum neque studiosum est. In aliquibus igi/tur med3sposita'unomna: ut albio nigri fuscum D passidum, ετ quicunque albuiusmodi colorestin aliquibus vero non est nomnefacile medium at gnare: utriusque Nero extremorum negatione medium definiturari quod neque bonum neque malum es,neque iustum neque imosum.
QVAE AUTEM S UNT EIUSMODI CONTRARIA, UT I N QUI, BVS FIERI NATURA SUNT IDONEA VEL DE OVIBVS p REDl CANTUR, I pSORUM INESSE ALTERUM SIT NECESSE, EO RVM NIHIL EST MEDIUM.
Dirim Matiuo ra a contrarium oppositione, nunc sciungere eam a caeteris cogitat: prius ab habitus 5e priuationis oppositione discrimat. Quoniam uero ad hoc ei diuersarum enumera tio consere specierum quae per habitum priuationem* sunt oppositae, prius tradit nobis harum disserentias.specieis ante haec prodit diuinas contrariorum. nimirum enim has quos ab iis protinus discernit quae per habitum priuationemque opponuntur. post uarias autem oppositorum per habitum pinration in enumeratas species, rum qu exponit disserentias quae per assir mationem negationem* luctantur. postremo igitur h quos a cameris discernit. nam si oppositionis cuius disserentias consequentias nouerimus, oppositionum quos inter se discriminai facile intelligemus. Primum igitur contrariorum ut disum est diuisionem tradit. habet autem hunc in modum potestat contrarioru alia medio carent ut par & impartalia medium obtinent, ut album 6c nigrum. medium enim sustum est,& colores reliqui. ac medio praeditorum qusdam sc habent ut abesse utraq; a subiecto ualeant. nes enim corpus omne album simul esse uel nigruest necesse.nam esse de suscum potest.quaedam ita ut ex necelsitate praefinite alterum, nec quodli het adsit subiecto ut caliditas ignis,nec unquam frigiditas. similiter & in niuestigiditas, caliditas nunquam:*horum sic utres natura sit comparatus.a h quidem tum diuiso tum subdiuisio est.Caeterum superdiuiduntur Ad hoc pacto contraria mediis praeditamqediatoriam contrariorum quorundam media sunt nominibus,quorundam orationibus, at* extremorum negatione explicata. Nominibus uocata sunt quae albo nigros interiacent,ut suscum luteum flauum εἰ si milia quod autem inter uitiosum studiosum* est medium, id non exprimitur nomine sed negatione extremorum indicatur, st neque uitiosum neque studiosum est. QUAE AUTEM
SUNT EIUSMODI CONTRARIA, UT IN QUIBUS FIERI NAT RA SUNT IDONEA, VEL DE QUIBUS PREDICANTUR. Contra/ . .
ma partim per accidens partuum se sunt in subiecto. Declarauit igitur per haec uerba fieri natu/ra sunt idonea,qus per accidensi prsdicati qus per se subiecto insunt.Porro ipsum per se duplex est, ut in demonstrativa ipse comentatione Armat tum p pars definitionis subiectae rei fit,utanimal. rationale sunt enim per se haec in homine ais in eius desinitione assumuntur. tum id in cu/ius finitione subiectum accipitutivi par δc impari simitas 5c desimitas. adunci nasi a stum per desimitatem intelligo nan* 5c par εἰ impar finientes subiecti meminimus, numeri inquam. Par aenim dicimus numerum qui bipartito ac alcy diuiditur. 8c impar numerum qui in partes aequa les duas secari nequit. At numerum finientes no necesse est paris memige.est enim multitudo colla. laetum unitatum numerus.etsi numerus omnis maxime aut par est aut impar. simitatem quis ac desimitatem finientre subiectum hoc est nasum necessario comemoramus, simitatem dicentes cauitatem esse in naso:dremitate gibbu in naso. IPSORUM INESSE ALTERUM
SIT NEC EsSE EORUM NIHIL EST MEDIUM. Quod dicere uult his uerbis huiusmodi est. Quaecun* sunt id genus contraria ut ipsorum inese alterum, uel ut per sese, uel ut per accidens ex necessitate oporteat, horum nihil interiacet medium. Quae uero sunt eius notae ut ambo a subiecto abesse possint contraria in quo uel per se uel per accidens insunt hic medio non carent, sed aliquod habent intersitum medium.Exemplum prioris.Contrariorum quae in se insun par de impar. horum enim nihil in medio est prae tur autem par & impar de nu
99쪽
me .est enim numerus omnis aut par aut impar. nα qui id genus non sit dici poterit numerus. eorum autem quae per accidens insunt contraria, morbus & sanitas. nam nec est aliquid horum medium sed adesse ex necessitate eorum alterum animalis corpori est opus uel sanitatem,uel morhum.ut per morbum,omnem quouis modo a naturali flatu egressum capiamus. Secundi exemplum.eorum quae per se adsunt:ut caliditas igni:& aquae frigiditas.medium enim est horum albquod,tepidum puta.eorum uero quae per accidens, ut nigrum in nobis atque album quibus su
stum est medium. ET VERO PRAVUM STUDIOSUM OVE DE HOMI/NIBVS PRAEDICATUR, ALIISQUE COMPLURIBUS. Nam non in
hominibus solum sed in aliis quoque prauum ac studiosum dicimus, ut in equo. IN NONNULLIS ITAQUE IMPOSITA SUNT MEDIIS NOMINA . Per hoc uti
iam diximus alio pacis mediatorum contrariorum subsidiuisionem se at: subsidiuisis iam ante his ipse in ea quae abesse a subiecto ambo possunt, de quae per oppostorum alterum subiecto ex ne late inesse natura sunt comparata.
4 Privatio vero, habitus dicuntur quidem circa idem alipitariet viso'caecitas circa oculum. Vniuersaliter autem dicere es in quo natus est habitus ieri, circa hoc dicitur virumque eomm freri. priuari vero tunc dicimus unums.odque habitu susceptibilium, pundo in quo natum est inqse, Vel quando illud nutum est habere, nullo modo insit. edentulum enim dicimus non quod non habet dentes, o caecum non quod non habet visam et sed quod non habet quando natum est habere. aliqua enim ex natiuitate neque dentes habent,neque visum: sed non dicuntur e mula,neque caeca. Prisvari vero σ habere habitum non est priuatio G habitus.Ηabitus enim visus est,priuatio vero cae rivsssabere autem visum,non est visus:nec carcum esse aecitas. Privatio enim quaedam est caecitas: caecum vero esse priuari,non priuatio est. Amplius si idem esset caecitas o caecum esse, utraque de eodem praedicarentur. sed caecus quidem dicitur homo,caecitas vero homo nullo modo dicitur. Op
poni quidem etiam ista videntur,priuariscilicet o habere habitu quemadmodum priuatio G ha bitus.1dem enim modus est oppossionis. nam sic uia caecitas visui opponitur, sic caecum esse ρο vis habere opponamur. Non est autem neque hoc quod sub affirmatione o negatione est, qfrmatio G negatio.'frmatio naque oratio affrmatua est:ο negatio Oratio negativa. uod vero sub e mitione o negatione est,nussa est oratiossed res.dicuntur cutem haec esse opposta ad bruicem, tan/quam ais mitio O negatio.num o in bis modus oppostionis idem s.fcut enim affrmatio ad nogationem opponitur,ut quo ede ei quod nonsedet:sco res quae sub virosve est opponitur cis licet sedere aliquem ad non sedere.
p RIUATIO ET HABITUS CIRCA IDEM ALIQUOD DICITUR.
Cum diuersa contrariorum opposta significata prodiderit, nunc eo conuertitur ut de priua/tione atque habitu doceat.iam enim diximus horum ipsi praeceptionem ut a relativis ea dirimat conserte. nem ut ab iis solum, sed ab aliis quom oppositis distemat. VNIVERSALITER
AUTEM LOQUENDO IN QUO FIERI HABITUM NATURA COMPARATUM EST, EORUM UTRUNQUE CIRCA ID DICI γ
TUR. Ut rem designaret, in quo natura comparatum est dixit: quo particulare ostenderet. tratura autem comparatum, ut tempus indicaret. Illud uero sciendum est, aut esse priuationem substantiar, aut lacultatis, aut habitus, aut actionis aut rectitudinis, aut persectionis. sed no/men ac res, priuatiua in quibusdam sunt, ut in insensibili. in quibusdam nomen Blum,ut in invininali ais incorporeo illla st a corpore in oppositum seiungitur. in alius res duntaxat,no etiam nomen, de in suis , de caem Tria sunt in habitu priuationeque obseruanda : quod accipere na/tum estaec quando accipere,idest quo tempore sit aptum natura : S in qua parte accipere. Circa quam rem uero dicitur habitiis, circa eandem de priuatio spectat .non enim uisii priuatum esse dicimus lapidem: quoniam ne omnino quidem uisum recipere suapte natura est aptus. n uisa priuatum in pedibus hominemquando uisum ab eo hac in parte obtineri natura nollutam necratulam uisu orbatum vocamus: quoniam eo tempore uisu frui haudquaquam est natura id
100쪽
iodne . at hominem in facie uisu priuatum appellamus, 'homo uisus compos esse natune beneis ccio est aptiu & hac in parieta hoc surriliter tepore. cimus quo* edentulum no eum avitute qui dentes non habeat.haud enim sine εἰ recens natum ara habere tunc sit natura ineptus. quomodo nec circum catulum.sed eum uerbi gratia edentulum nominamus qui a senectite uel allis
priuatus est dentibus. PRIVATUM VERO ESSE ET HABITVM OB, TIMERE NON EST PRIVATIO ET HABITUS. Uult hisce Philosophus
non esse idem priuatum esse cum priuatione neque habitum obtinere cum habitu ostedere. nam qualitates quidem sunt habitus iise ac priuatiorquesia uero ea quae habitum ac priuationem hab ndenominati urit ab ipsis dicuntur, ut albedo de album.est enim qualitas illa: hoc quale denominative ab ea desiichiam.Ostendit hoc porro Philosophus habitum inquam aliud esse de habe. re habitum non per genera,hoc est per habitum de habitu praeditiam,vel per priuationem dc piuatione asseetiam sed per species hoc est uisum ac citatem,S eum qui uisum caecitatem* obtonenquippe notiores sunt species generibus.Prospicuum nans in his est aliud caecitatem aliud habens carcitatem esse:& aliud uisum,aliud qui uisum habeat. sunt enim qualitates illa: h. aec particis pes earum substantiae.ital si diuersa sint hsc erunt εἰ horum diuersa genera. Ut enim uisus caeci . ara i ad eum qui uisu ac caecitate praeditus est sese habet, sic habitus 5c priuatio ad eum qui habistum 5c priuationem obtinet: quoniam ut ad habitum quos ac priuationem sese habent uisus Rcaecitas sic cui uisus dc caecitas est, ad eum qui habitum Be priuationem habet consertur: cum eorum sint species. Ergo si diuersa fiant fure uisus inquam Sc habens uisum, εἰ caecitas ac caecitatem habens, erunt & genera eorum diuersa, habitus inquam dc qui habitum possidet: 5e priuatio ac priuationem obtinens. citas prsterea si idem esset ac caecum esse,prsestaretur de eode utrunquEt aliter, si uisus esset idem inquit 6c uisum habens, ambo de subiecto eodem praedicarentur. Ut enim mortalis 6c homo,meroisinicum idem sint,de uno subiecto appellantiir, ita haec qumiles
essent eadem de uno subiecto eod F dicerentur nunc uero habere homo ciecitatem aut uisuriusertur caecitas autem uel uisus simpliciter esse n5 dicitur. quamobrem uel ex hoc constat esse haredisserentia. Verum tametsi diuersa haec inquit sunt,habent eundem tamen oppositionis modum. nam ut caecitatu obiacet uisus ut priuatio habitui: sic habere uisum 5e caecitate, per habitum sunt
priuationemra opposta. NEQUE VERO OVOD SUB AFFiRMATIONE NEGATIONEQUE COMPREHENDITUR IDEM AFFIRMATIO γ
Ni EST ET NEGATIONI. Nee q, sub astrinatione ac negatione continetur id assi matio est 5c negatio.Quod autem non idem sit animatio negatio* illis quae ab iis smiscantur. probat ex eo morationes sint assicinatio ac negatio: res uero qus ab ipsis indicantur.Nam sedet Socrates oratio eaeres autem,sedens ipse Socrates. est enim substantia cum actione quadam cum eo inquamst sedere est.Et uero eodem haec oppositionis modo sibi mutuo fragantur.etenim que admodum Socrates sedet dicens oratio, crates non sedet dicenti aduersat unita de sedens Socra/tes non sedenti repugnat.oppositio enim utrag ut anicinatio negatios obnititur.
st Quod autem priuatio edi habitus tro Opponuntur ut ad aliquid,m festu est.non enim diritur is ipsum quod est opposui .visus enim non et caecitatis visus:nec ullo alio modo ad ipsum fritur militer autem neque caecitas visionis caecitas dicatur. sed priuatio quidem visonis dicitur:caecitas ve/ro visionis non dicituretne evos caecitatis. Amplius ad aliquid omnia ad conuertensia dicuntur.
quare si taecisas eorum quae ad aliquid sunt esset, utique'conuerteretur ad istud ad quod dicitu csed non timuertitu .non enim dicitur visus,caec is uisus.
QUOD AVTEM NON UT RELATIVA PRIVATIO HABITUSQUE
Cum nos de oppositione seorsum unaquas docuerit, nunc discretionem earum Acin opposi/taq; ut ad aliquid ab oppositis per habitum ac priuationem discriminati iam mini ea a contrariis diduxit. Sermonem autem in speciebus rursus utpote clarioribus exercet, uisu inquam 5e caecita reac primum quidem ita probat iterum syllogismo in secunda utens figura. Relativa ea ipsa quς sunt dicuntur oppositi.nam pater filii pater,& dextrum sinistri dicitur dextrum. quae autem per habitum ac priuationem obstant, non ea ipsa quae sunt oppositorum perhibenturi uisus qui non caecitatis esse ussus dicitur. ergo relative opposita ab iis quae per habitum priuationemque