장음표시 사용
81쪽
ABIERIT. SITQUE INSANABILIS AUT VIX ADMODUM DI γMOVEAT v R. QUAM QUIS HABITUDINEM FORSITAN Ap,
PELLAUERIT. Talis intio amplitu di sino,sed iriu nominatur. In naturi aut inquit abierat.hoc est mutata fuerit in natues,am ob cosuetudine musti is ipsa natura euaserit. Q VI
ENIM p ARTICIPES NON ADMODUM SUNT SCIENTIARUM, EOS OBTINERE HABITUM HAUDQUAQUAM DICUNT. Nam
qui in grammatica uel rhetorica, de quibuscuns rogetur rhetoricae uel grammaticae speculamis nibus ad respondendum est promptus,rauonem de iis reddit,ais oborientes difficultates imp gresolui hunc rhetorics habere aut grammaticae habitum affirma sinest aliter qualitate earum quodam pactostu modice perfusus, non is quidem habitum obtinere harum dicitur, sed in iis
quodam modo dispositus. NAM QUI SUNT HABITUS, II DISPOSIT io,
NEs QUO QvE AT QUAE DISPOSITIONES, EAE NON HABI/
Tvs Ex NECESSITATE SUNT. Sicut enim denomine dc uerbo praedicaturno
trim,estque nomen tum genus nominis de uesti,tum quod a uerbo eregione distinguitur ita dis sitio quo* altera ut genus de habitu ac disin sitione dicitur, altera ut species ab habitu in asuersum scitimetur.quo fit ut qui habitus est is & dispositio sit prorsus, quoniam genus est eius dispositio: at quae dispositio, non praemea & habitus. nam per contrariam ab ea distinctionem dicitur habitus.
so Aliud verogenus Fulitatis est secundum pDd pugillatores vel cursores vel salubres vel in/salubres dicimus, e simpliciter quaecuns secundum potentiam naturalem uel impotentiam dicun/tur. Non enim quoniamsunt d nostri aliquo modo,unquodq; huiusmodi dicis ista quod habent naturalem potentium vel impotentiam facile aliquid sacer vel nihil pati rut pugillatores uel cur fores dicuntur non quia sint dissosti aliquo misUed quod habeant potentiam naturalem vel im/ntentiam aliquid futile faciendi. Salubres vero dicuntur, eo quod habeant potentiam naturalem ut nihil a quibuslbet aeridenti bassariis patiantur: insalubres uero quod impotentiam habeant noturalem nihil Jacile a quibuscunq; accidentibus patiendi.Similiter autem his durum et mile se ha/bent. durum enim dicitur quod habeat potentium non facilesecari: more vero suta Ausdem lsus
ALTERUM EST GENUS QUALITATIS, SECUNDUM QUOD p VCILLICOS, AC CURSORIOS QUOSDAM . UEL SALUBRES. AC UALETUDINARIOS APPELLAMUS, ET SIMPLICITER QvAE, CUNQUE pER NATURALEM POTENTIAM UEL IMPOTENTIAM DICUNTUR.
Species est haec secunda qualitatis,quae potentia inquam constat atque impotentia. Sed cur g nus ipsam qualitatis appellauit c genus enim qualitas generalissimum est. aiunt pro speciegenus ab eo dictumine speciem quis hanc esse putaret specialissimam. huiusce rei algumentum id es seno genus generalissimum,sed genus dixit,ut subestemum genus esse,speciem uero quae sub qua/litatem consertur indicaret: perinde ac si diceremus genus esse substantiae animal, hα est ad suta flantiam referri. Speciem igitur tradit qualitatis sesundam ut diximus, quae ad potentiam 5c impotentiam pertinet ac secundum quam pugillicos, uel cursorios, uel salubres uel ualetudinarios vocamus.Porro eos pugillicos aut cursetios nominat,qui naturam ad horum aliquod idoneam possident.hoc est qui talis sunt lacultate. Ac qualitatis prima quidem actu species Gsideratur,ta hi tus inquam ac post Munda potestat aliud enim est pugilem, aliud pugillicum.& curso rem,accursorium dicere. quippe pugil cursers est,potestate uero pugillita at cursorius. qui nondum actu quidem et odi est, caeterum ut talis fiat natiuam obtinet facultatem, id est aptitudinem. at qui est ama pugil aut cursor, non is etiam per naturalem potestatem dicitur, sed itum uel dispositionem ha . pugillim autem nominamus inlantem cui longae sunt manus. quasi ad certandum summis manibus utilis: &insentem cursorium qui plethoricus non est, sed hene etiam ualet. Quomodo uero dc inpotentiam qualitatem nuncupat quoniam dispositi in
hac sumus quodam pactoae amenim dicimus preptem stati dispositus ratione sit,im αυ
82쪽
tiam habere scientiae capessesidae. Ac demum in quibus potestatem in iisdem quos impotentiam contemplamur.nam qui praeditus patiendi est facultate, habet is 6c non patiendi impotenim. 5 qui lacultate pollet non patiendi, is patiendi impotentiam obtinet. potest enim pugillicus sacere. potest & no pati salubecquippe ab aegrificis causis pestilentia ciuiente non sacile excipitur. nec facere potest consilio tardustale quo dictum est Dilatorem operum nunquam non noxa fatigati rucere no potest ignis ut refrigeretriacere non potest ignis quin callaciat. nes potest non pati molleraui ualetudinarius pestilentia grassante.at pati durum non potest. Alia ratio Quoniam genus ideest oppositorum.Siue igitur quis hsc ut contraria opposita esse uelit,sub quo genere unum habetur contrariorum eoelem sese de alterum recipiet.siq uidem de album de nigrum quae sunt contraria eidem generi qualitati resci untur accepta. Ergo si sub quale potetia colligitur recurret sub idere impotentia. siue haec mutuo aduersari sibi per priuationem ais habitum malis ea sic qumi ad idem genus reduces.nam cuius esse sertur habitus generis huius quo* priuatio diceria ut oc li est enim eius de uisus 6c caecitas.itas sub quo genere continetur habitus. ad idem priuatio quo
que reuocabitur. NON ENIM QUALE HORVM QVOD VIS DICi TvRQuo D DIS p OSITUM SIT QUODAM MODO. Quasi dicat no enim ii pro
pterea,actu sint,tales dicuntiatasta st eiusmodi potestatem habeant. Porro uocatur tribus missis lacultas. nam aut ex eo nominatur st facere sit quisquam natura idoneus, hoc est ficultatem quisquam adlaciendum habeat aut se ad patiendum aut ad non patiendum. quemadmodum adesse ualetudinario exempli gratia potestatem patiendi dicimus a multa ambulatione, aut solis ar/dorci iubesse uero salubri uim a talibus non patiendi: de sabro ianuar faciendae facultatem adesse. Quot autem modis uocatur potentia,totidem εἰ impotentia nuncupabitur. habet enim qui pitest pati impotentiam non patiendi: Sc qui potest non pati, patiendi impotentiam. non uero etiam qui sacere potest,is omnino Sc non faciendi impotentiam obtinet.Quamobrem igitur ut cum patiendi potentia non patiendi quom assumpsimus impotentiam non itidem cum faciendi ui impotentiam non laciendi comisimus Respondemus, quoniam res quaedam sunt quae ad faciendum duntaxat, quaquam uero δc ad non faciendum uim habent:ut in libro quos Aristoteles de imterpretatione inquit, parum utro spectare potentiam partim ad alterum tantum sese habere corritatiorum anticipitis est naturae quaecun* rationali constat specie. possidet contrariqrum solum alterum quae eiusmodi non est. potest uerbigratia sanare Medicus sedali Mobinus 5d non sanare. Dbet quo ianuae potens construendae,mhilo minus εἰ non construendae praeditus est facultate. at uero caleticere cum possit ignis,non potest praeterea δἰ non calefacere. similiter cum adsit 5e re/frigerandi uis niui,non insuper uis quom non restigerandi praesto est.& Deus cum faciendorum honorum ficultate polleat,non est item 5e non faciendorum compos.Habenis ture optimo potestatem ad utrums ratio illa: quoniam non in iis potestas concurrit cum uoluntate. non enim quae uolunt, possunt &ea omnino: c quae possunt,ea etiam uolunt. Deus tamen Opt.Max co/mitem uoluntati potestatem habet. nam si uelle quidem dicamus eum, caeterum quae uelit non posse salua esset uoluntas. quemadmodum fatuus εἰ homo ille est qui ea uult quae consequi noquit ut uolar immortalis ue esse. Rursum si posse eum quidem, non aute uelle affirmemus ina, nem lacultatem obtinebit. nam si facere potest quisquam aliquid nec sacere id uelit, omnino non seciet,nec lacultatem in actu prouehet.qu'propter inanis erit facultas,qus nunquam actu illustretur.eam ob rem ipsum in deo posse duntaxat dicimus haud uero etiam non posse. quoniam quae in test uult ea quoq;.uolens autem facit etiam prorsus. e sorte quidem facit, serte uero non tacit sed facit omnino. quidquid enim uult potest,& uult quidquid potest. Porro hic uoluntatem non se usci baemesthae uel buleusin appellan hoc est Giulare uel consultatione sed to thelema, hoc est id quod Iubet vocamus.m nes consulere proprie in Deo sertur aut consiliu,si nihil alius consilium est ut Aristoteles tradit, quam prudentis desectus.quid enim sacere oporteat,& utrum hoc saciundum an illud sit nescientes consulimus.Nam in quibus est praeelectio in iis εἰ cosilium est si est pneelectio nihil aliud quidem quam hoc prae illo eligere:consilium autem rerum elaetionis gratia fimonsulimus uero ignari: ignoramus prudentiae inopes. nam minimem latent qusores gerendae cui suppetit prudentia. quippe uirtus ea est absolutissima. Ergo si Deus quom prodentia ipse est consilio non egebit,si per desectum id fiat prudentis. Itaq; his de causis Aristo ex rationalem solam esse Acultatem in utrumque dixit pridium. Verum si sit exquisitius loque,dum,' petendi sicultas omnis ad utrans partem habet momentum. Praeter appetitricem utro,
83쪽
tum hac praestantior tum deterior omnis uti iam in igne niuem monsitauim Agitur si faciendi solum facultat'
cum habere ostensum est, haud uero & partem qu contrastimonis alteram, merito non ut mmtiendo ipsum non pati exaduerso collocauimus, sic uolumus in seciendo id etiam stestnfaere oppostia statuet enimuero non omnem prorsus lacultatem sequitur impotentia. Porre aedescriptionem eorum ac negationum sic facere conuenit.
potest sacere, Potest pati, Potest non pati, Sila Non potest facere, Non potest pati, Non potest non pati, Irameas ob res triplicem hanc&ipse speciem mssit potestitis.acet' que iurulenim uel in iii dicuntur,no st dispositi sint quodam pacto,sed tauitatem sicisse quis
ia- ω λω in se nitas. Salubres uero appellantur, et, naturale
α*uhusuis lacile patiet potestit .me§andae aletur anirentiat nihil a quibus n* patiendi obtineant.tertia f. Nam habent quidem retudinarii potestatem facile patiendi no patiendi uero impotentiam,salubres cotra. A Thusibes autem minis me affici saluta dixit exacte ut ab aestu,uel flatu aut a quibus denis a lalubria lui Issici enim possent a gladio,vel igne,aut huiusinodi quovis alio.at morbosa potestitem a quouis obuio patiendi habennimpotentiam uero non di. Simile his est & durum &- nanin illud potestatem quo minus diuidatur lacile ais huius ipsius impotentiam. molle a tem possitiam ut russe,impotentiam ut minime dissecetur.
si Tertium arrogenus suu is est psibiles luries opsiones an aut huiusmodi,ia cedo re amaritudo π π omnia his cognata: amplius, πη-σhigus et albedo et nistredo.Quod midem igitur obae s litatessunt manifestam est.sNouns enim bassusceperint, ipsis inbiadicinitur indum ipsas:ut mel Pomam Alciamemsuscepti,dicitur Licet ετ corpus .ib. . amassedis suscepit: luere in caeteris P Mes vero Falitates dicuntur,non od ea ae illususceperint qualisa e alio patiqnsur ηes enim mel quoniam aliquid passum
aut Onigredου caeteri colores non eodem modo 3s quae dictasunt passibiles qualitates discuntur:seZ eo quod ipse at aliqua pastione innascont r.qumum en fiunt propter ali am pastionem miliae colom mutationes mam sum est.erubescens enim aliquis, rubenssactus est:Ut tinens hallidus res quat talium.quare etiams quis natura aliquidialium accidentium perturbationu
Nisus est Omlem colorem uero es eum Mere. in
detur circa corpus facta est,etiam secunJum naturalem constit ilonem eadem fieri potest se , ut re naturalis color lisD.Quaecus igitur talium acridentium ab aliquibus passi in s didicili mobilibus in permanentibus principiumsumpserunt,psssibiles gusitates dicuntur ruere se cuiaum naturalem constitutionem pallor si aut nigredo,qualitates Icuntur quales m ecunduras dicimur1 e propter uri sudanem longa muri propterim eadems non facilen reunt,uel etiamper uitam permanent,pomes qualitates O ipstiae reta satisfecundum eas dicimur.Quaecus vero ex ,s s Iacillesoluuntur O cito transeri
84쪽
83 sunt, passiones dicuntura ualitis es uero minime.non enim ali secundum ipsi di ntur males.
eaque de tausa rerum ex talibiis obfgnandarum necessitate urgeti. Si igiturspeciei omnicomo
ra passionem izere . Sin in uri; a passione uanascens, ut αγι Eq--urquas a passione inue ut dulcedo in iure aut ab ortu pallor ac
conueniat,breuique perina a nec facile endetur abi Dciaturquh x o dicitur ad qualitatem relata, ut palor ex morbo diutumo aut ex rata lim oborta moditas. sin deponatur haud magno negocio ac tacite contatimque emendetur, passio ad pati praedicamentum per linens uotatur, ut ex intempestiuo metu pallor, aut rubor exuemundia. talia enim qualitates appellare res ecium λelle non putat Aristoteles: quoniam non ab iis de/ nominative participes dicuntur. Descriptio a tautem ruinis diuisionem laciet conspi/ .
85쪽
Non solum antem quatuor lue passimisi qualitatum species circa corpus, sed animum etiam spectantur. in si quis optimo habitu sit ac simpliciter scientiario in rationalem praeditus contem tritionem, tale dici pote it,nempe qualitas passi ut nostrum circa sensum pastionem inducens, nec quasi a passione incilescens. quoniam animae essentiae completivus perseditius; est id genus
habitus. passionem uero circa sensum non uidelicet corporalem molitur,sed eum qui diuinus ε rationalis uocatur. Dicimur iras rationes iniuria'; sentire nimirum animo.de non corporeis sensionibus. Furiosos autem ex corporea quadam temperie, uel iracundos, uel huiusmodi aliquos passibilem qualitatem habere quis dixerit inquam ab assectu stinascentem.qui ex morbo tales evastiunt,passionem quae sub qualitatem recipitur obtinere. qui sunt ob casum quempiam ira correpti,aut quidquam id gentra Perpest,passionem eam quae sub pati praedicamentum consertur. eterum constat nos nominibus abutentes haec dicere:quandoquidem proprie hac omnia ad habitum ac dispositionem reseruntur. Sunt uero duplici modo passiuae qualitates desumenda . nam
aut ab eo passectum subiectum sit. ac passiua quaedam ei qualitas ex asseetii ingenita qualitatem habere dicitur:aut m iis percipiendis qualitatibus noster Uiciatur sensus, ipsae uero in us quibus haerent non perasse tam fiant.sed naturaliter,uti in igne. non enim per assectum est igni innata caliditas.nam inest ei substantialiter civis inmatrix est. perinde quom res habet in mellis dulcedi/M,6c niuis candore ac similibus. Alba tamen caro ab affectu habet albedinem. accidit nanqi ipsi ab hum,nes adest eidem substantialiter,nec se am indi Leodem modo θc de nigro,& dulci iure ac similibus dicemus. Asficitur ergo dc in his sensus:uerum quoniam magis proprium est haec ab asst tu ingenito quam ab inserendo Hrsibus assectu nominemus,hoc ipsis ea de re primo loco comictit. secundo uero dc assectum ingerere. par si quidem est ab antiquiore cognomentum passiuae qualitatis fieri. Ergo & in melle quoniam ri dulcedo non ab assectu prouenit ipsiam enim inserammiccirco ab assectu sensui inserendo pasti qualitas nuncupatur. PASSI UAE UE/RO QUALITATES DICUNTUR. Duplex est passiua qualitas: uel animo, icor pori insita.quae animo inhaeret,aut speciei omni turpertim ut animi serocia leonibustaut nomiblis. dc uel ab assectu ex generatio aliquo ut furoretaut ab accidente,ut astuta.Ac qiue corpori insidet aut omni speciei conueni ut albedo niuitaui quibusdam. 8c aut ab aliquo ex generatione affectu,ut aethiopissitas nigredoraui non a generatione est, sed post ab assismi genitar id* duplici uia. nam aut inuehit asseclum ut sesarisnur ut pallor non inuiuit. ALBEDO AUTEM ET
NIGRICIA COLORESQUE ALII NON EODEM CUM SUpRADIγ
CTIS MODO. Non laciunt inquit a stipis denominatiuum assectum.no enim albescit qui album contuetur: ut edulcitur calciatque is qui dulcedinem caloremm percipit. Caeterum si
86쪽
opassiua qualitas albedo nigrors est,ex quali prodiit affectu,& quem affectum ingenerat Albe ab affectu frigido est nigror calido. asseetias uero non circa ha tem faciunt, sed cementu aspe istum. quippe illa uisum dispergit hic congregat. COMPLURES IGITUR OB AF,
FECTVM MUTATIONES COLORUM FIERI CONSTAT Cum colo/res passiuas esse qualiuites dixerit,st ipsae ex passione innascantur,id ita se habere probat ostedit . exterriti enim inquit pallescunt,dilecto naturae sanguine ad cor proprium sontem, ut ualidam arcem, sontem uitae confugiente: eal de re postremum partium omnium morte occumbem. nam si uel quibus uulneratum cor est biduum ac triduum uiuunt, id accidit arteriam beneficio quae ab ipso mi tinent. Pallidum quos una & ad tempus de ab ortu facit temperatura fit enim sangui nis desectione. quemadmodum eiusdem abundantia rubicudum & ab ortu & ad tempus reddit. nam cum pudore afficitur natura,amabilem sanguinem sibiim ueluti uelamen obtendit, eorum ritu qui ne cernant indigna manus oculis admouere:quasi dicere nobis det illud elogium, u
ro ipsum maxime omnium pudeat. QVAECUNQUE IGITUR HViv SCEMODI ACCIDENTIA. Colores accidetia esse dixit proptereas aliis affectibus superueniant: ut morbum diuturnum coenitatur pallor.est de quidam substantialis color ut album cerussi uel niui.6c rubia sanguini. & nigrum in Septe humore. similiter enim quales inquit & secundia has dicimur.qualitas autem ea est inundum quam quales esse quidam ei cunturiergo si quales ab iis non dicuntur affectibus qui summoueri facile queunt, hi nec qualitates dubio ocul nominam
tur. SIMILI HIS MODO ET IN ANIMO PASSIVAE QVALITAT Es
DiCvNTVR ATQUE AFFECTUS. No modo enim circi corpus inquit passiuae . qualitates & affectus sed circa animu qu spectitur. DICUNTUR QUALITATES
ET QUAECUNQUE PROTINUS IN lGENERATIONE A CONTU, MACs Bus QUIBUSDAM AFFECTIBUS GENITA SUNT. Sicut enim
nuncies in aethiope ab ortu contracta passiua appellatur qualitas,sic re metis emoti ab ortu, uel
ira, pessima qualitas uocatur. SIMILITER ET QUAECUNQUE EMOTIO, NES ALIAE NON NATURALES, SED AB ACCIDENTIBUS ALIIS Qui BuSDAM GENITAE SUNT, DEPULSU NON FACILES. Ruti
sus quemadmodum passim dicitur qualitas pallor ex longo morbo contractus sic& exorta abalicuo accidente exorbitatio mentis, uel aliud eius generis quidpiam, qualitas pissiua nominatur.
OVAE AUTEM A FACILE DISSOLUENDIS FIUNT CITOQUE EMENDANDIS, AFFECTUS VOCANTUR OMNIA, PASSIONES
VERO MINIME inales quidam igitur secundum has non dicuntur hoc est initionem qualitatis non admittunt, nec quales secui um eas impertiri nominantur. Non enim e thrias vel ochrias idest diu rubicundus pallidus ue habetur is qui in solo uerecundiae uri metus tempore ruber aut pallidus euasit.non habentur autem, quoniam neque expectat appellationem mututio.sed ii sub pati praedicamentum recipiuntur asseris.erubuisse enim & expalluisse solum dc auquid per dicuntur stest pati. eadem uero oc in anima dicit. non enim iracundus eatenus ira nis est duntaxat ut trita .
si Quartum vero genras mittatis gura, o circa unumquodque constans Iorma nsius au/tem ad haec restitudo,υ curuarias, Orsi quid aliud bis simule estoecundum enim v quia e e rum quale quid dicitur. triangulum enim vel suadrangulum esse quale quid dicitur, o rem aut curuum: Isecundum etiam formam unumquodque quale dicitur.
OUARTUM VERO QUALITATIS GENUS, FIGURA, ET CIRCAVNVMQVODQUE FORMA EXISTENS.
rta species est haec qualitatis. Genus autem rursum dicit pro specie, quae figura & forma seu morphe est. Patri uero latius figura quam morphe. nam mor e omnis de figuram M motimen haberi non M. autem*mor en quidquid est compos fisum. hac enim de causa figi ram morphae anteposuit, quoniam piaor uniuersaliors est. Dicebamus de paulo antea spe in inanimis aut imaginariis figuraminior en in animatis ues naturalibus. ac si uel in inanimatismo hes aliquando nomen seramus,id per abusum magis fieri, sit animatorum simulacrum.&vero haec liue qualitates esciquandoquidem disposita in uno haec quodam pacto sunt quae iis
87쪽
mrticipant.a ab ipsis nominatur. AD HAEC tTEM RECTITUDO ET CUR vir As Eae s I QUID SlMILE HIS EST. Denominative enim a rectitudiner
linea dicit ueta curvitare autem curua. inis lineae affectus rectitudo & curuitas. Est uero iblud sciendum cum punctum,linea, superficio,corpus,quatuor haec sese deinceps consequantur,apumsto quid ,ut 9, impers est,nes affectum,nem figura receptam: multo uero magis nec moti ena linea uero,quae spacium unum habet,affectum solum. nam aut curua est,aut recta aut si/qua alia dicitur. a superficie cum duabus pateat dimensionibus, longitudine inquam ac latitudi
ne de affectum admissum,& figuram. Affectus ita* sunt superficiei angustum 5c latum. figunt,
triangulus uel quadrangulus,& quae sunt huiusmodi propterea enim ς, superficies omnis clauγcitui lineis. sunt enim inquit Euclides supersitari fines lineaeὶ eapropter figuras quo* iure acce/rit.constant enim ex lineis figura . at uero a corpore, st in spacia tria porrectum es longitudinem profunditatem latitudinem.& susceptos affectus esse dc figuras,& morphas.affectus quidem crassum de tenue.figuras,quoniam aut cubita est,aut cylindrica, aut id genus aliquaesta suscipit morphas quos animatum corpus. Quamobrem uero de uerba illa adiecit, di siquid simile his est: ob
innumera inter rectum ac circunflexum comprehensa, O magis minusq; altero parti cipent.hoc est, illarum causa dicun
couoluta omnia. sunt autem haec qualitates.nanm impartita qualia qusdam illatur.Triangulus enim tum concretus tum abstrabus,dc rectus,& cunius est.& r
s 3 Rarum vero osti sumin asserum o leueputabuntur Fidem suali quid significare sed alie
na buiusmodi putantar esse a diuisone suae circa quale est. quandam enim positionem magis viden tur partium virumque monstrare pisum enim dicitur,eo quod parteobi sis propinquaesint. ra rum vero, o quod distent a seininem.π leue Fide quod in rectiludinem aliquo modo partes iaceanti herum vero,quod haec quidem superet,illa verosit in erior.
RARUM AUTEM ET DENSUM. ET ASPERUM ET LENE, VIDERi QUIDEM POSSUNT QUALE QUIDQUAM INDICARE. CAETERUM HAEC A QUALITATIS DIVISIONE ALIENA ESSE VI/DENTUR. QUIPPE SITUM QUENDAM MAGIS PARTIUM SI γGNIFICAR l l IS SINGULIS CONSTAT
Quoniam enim secundum raritatem uel spissitudinem, & asperitatem lenitatem* modo quodam disposita sunt participantia,at* ab iis nominantur existimationem quandam inquit qualitatum habent.hoc autem uerum non est,sed magis ad stus praedicamentum referentur. nam pos
tum quendam significant. Est enim densum cuius prope inuicem sunt partes positae adeo, ut corpus admittere diuersi generis nequeant. Rarum quod diductas habet partes, ut recipere alterius generis corpus ualeat. Rursus lene id vocamus si aequales inuicem habet partium eminentias eis eanteis pariter. Asperum uero in inaequales inter se prominentias habet partium. lene malum est uerbigratia.nam huius est superficies aequabilis. secies aspera, quoniam ex inaequalibus ac minus planis constit partibus ore,naso, ulis,reliqui sy situm partim propensorem,partim cauum ha/hentibus ergo situm quendam magis indicare partes eorum uidenturiasperum*6c lene ad sit praedicamentum dictis de causis omnium consensu rediguntur. Rarum porro ac densum hoc loco id solum cepit stariis magisterio tale redditum est.hoc autem est id stat positus praedicamen/tum reducitur:ut siquis alutam extendens raram secerit.non enim rarescit per totum prorsus sed mutatur quarundam situs eius partium, sta se mutuo magis discedant. Rursus si nucibus quis manum impleuerit consistens ex omnibus corpus, rarum dicitur, o non sit unum. nam manon hoc est rarum, to mi hen on, idest quod unum no est graece appellatur.Similiter θc densum. nuces enim si minutatim contusas animo contemplabimur, promiscuum ex omnibus corpus erit den/sum.& rursus si compressum quis globesum lanae ac densatum concerpat, efficiet rarum. Iurvhoc loco ad situs praedicamentum artificialem hanc raritatem ac spissitudinem reuocat, uelut asintroducendos sermonem habens:quoniam h uel densa uel rara pro stu partium dirutur. Nosunt autem qualitates,nes si naturalem raritanem aut spissitudinem habranuneque si tota per totum aut derisa sint aut rara.sed solo partium positu censenturmon ipsis uero etiam partibus is milem totorum raritatem accipientibus. At in naturali austrultatione qualitates esse uult natur,
i racitatem uel lassitudinem quae circa unum subicitam am idem uersatiar. Aqua uerbi gras
88쪽
Itia cum naturalem habeat densitatem totam sit per seipsam totam densa, si deposita hac densitate irra ruerit,sit aer.quoniam aquae senarius drim sorte sextarios fecerit aeris:idque fit aqua non inminutas portiunculas dissipata: uelut si in aerem plena manu proiicias puluerem plurimum is occupet si mi partes sint eius explicitae.quandoquidem si id esset nobis quis confitere aerem dispersa minutatim aqua perinde liceret. Nerum siquis dixerit at nobis negatum est aquam tonuiter adeo dispartiti. Φ si uel opere nequimus,uti ne ratione id quide lapposuerimus: n i simri hoc ita potes . aquae enim partes,prorsus aquaeae sunt nam partes sunt toti subflantia similes ac dissoluitur quis in haec ex quibus quodque componitur. Aqua igitur si ex partibus quae aquae sunt similibus constat nam toti sunt similes partes ut diximus) in has etiam omnino resoluendas
tribuitur.aer autem no foret continuus, sed inanibus mediis interciperetur capedinibus nam aut continuas esse aquae partes necesse est aut disiunctas.fieri non potest ut se tangant mutuo. nam si tangant continuae protinus ob humiditatem fiunt. ergo si diuisae sunt,non erit aer continuus Disum is ac praeter euidentiam.sin conivnelae totum rursus aqua erit nec aer. Aerem igitur non secit aqua tenuissime discerpta: sed conuersa prorsus ars alteram. Porro qualitates hae sint, palancit in phsica Aristoteles.Quemadmcdum enim corpus inquit cum capax qualitatum sit, per se ipsum totum secundum eas mutatur,fiis nigrum ex albo,& album ex nigro,sic quoniam quali rates sunt raritas etiam dc densitas corpus quo p iure secundum eas mutatur: ac spissitudinem accipiem fit aqua: terra autem si magis item densetur. st ex densitate in raritudinem transeat, sit aeret magis uero adhuc rarescens, ignis evadit. Ita naturalis raritudo uel densitas quae circa subi Unum uersatur qualitas est.quae uero non circa unum,sed plura corpora habetur uel si naturalis sit non qualitas sed positus nominatur qualis dentium frequentia est aut infrequentiae quanquaenim est ex natura tamen quoniam no circa unum subiectum sed plura sit hoc est dentes n5 qu, litas dicitur sed positus magis. haec quidem hactenus. Uerum cum Aristoteles qualitates esse re/etitudinem ac curvitatem dicat asperitatem autem lenitatemque non etiam qualitates sed ut ante prodidimus asperum de lene situm esse partium duntaxat sunt qui addubitent utrum recta quoque & curuum situm solum indicet partium, si rem quidem linea est ea quae suis ipsius punctis
aequaliter sita est uel rursus a cuius mediis praepediuntur extrema. csistit autem uel hic a tali partium lineae positu fieri rectim,nempe ut pars eius nulla foras intro ue vergat,sed ab squalitate obtendantur e stremis media. Et uero curuum a rectitudine situ partiumsolo disserti quippe si in flectantur eius partes sorasque aliae quaedam intro exorbitent cumitatem fieri accidit. Ergo si 5e asperum 8c lene qualites non sunt, haec autem situm solum significini partium, idem uti & re/ctum curuums indicabit.huiusnodi igitur est quaestio: quam hunc in modum solvemus. ori est idem rectam lineam stactam p dicere non enim stacta rectar speciem qua recta est mutat,sed ex una duae fiunt,& laciunt angulum. curua autem speciem habet a recta diuersam.nam curuum circunuexum significat. Porro ς, circunscientia specie a recta euariet ex pluribus comperias argumetis. primum pars circunses tiae omnis parti omni cohaeret. quo pacto id rectae rursum lineae partes inter se omnes conueniunt. nulla autem pars rectae, cuiquam parti cii csiserentiae cremit.
Secundo, si consistentes ex rectis figurae a compositis ex circunferentia specie distant, specie igiturre recta a circunferentia dirimitur.Item recta linea ne* um,ne duae,sed tres minimum figuram absoluunt. Unde rectilinearum prima figurarum ac simplis ima Triagulus est, qui tribus rectis comprehenditur.circunflexa autem una circuli figuram reddit.est enim circulus figura plana una linea contenta 6 c. Ita si recta 5c ambicias diuersei sunt speciem sortitae, non situ solo partium disserunt. asperum tamen de lene solo dissident partium positu. quapropter nec circa haec subie/ctum specie euariat sed specie eadem manente superficies eadem aspera lanisque fit. Exempli causa si sit ager quadranisaris quem quis Ediendo partim excivet, partim rumulet, asper fit manens quadrangularis. ac si derasis rursum partibus eminentibus cauitates impleat, lane, quadranguli non demutata specie, nec aliqua astita qualitate redditur, sed dimoto duntaxat partium positu. quamobrem Aristoteles rectitudinem curvitatem* idest circunserentiam qualitates dixit, asperum autem de lene pro sola partium positione differre.
ALIVS QVOQVE v IDERI FORSITAN QVEAT QUALITATIS
89쪽
MODUS. SED QUI DICANTUR MAXIME, TOT FERE SUNT.
iram species quatuor nobis qualitatis tradidi conclusionem quos infert, atque hi sunt inquit qualitatis modi. Ceterum cum non eius dictis acquiescere nos uelit, nec desdere ociosos, atque ab aliis mouendos, sed intemo aliquo & nos ipsos motu esse praeditos, ac scrutari, fortassis realium uideri posse dicit qualitatis modum. at re vera praeter traditos alius non est, ut diuisio monstiauit,&antiquiomari ac prudentium uirorum indagatio.
Π Qualitates itaquesunt quae dicto t.Qualia vero sunt suesecundum has denominatiue di/cuntur,vel μοmodolibet aliter abbis. In plurimis itis et ere in omnibus denominative dicun/turavi a candore candidus,σa grammatica grammaticus, er a tollitia iustus,similiter er in aliis. In ali bus vero,eo quod non sunt posita qualitati nomina,non contingit ea quae dicuntur,ab iis dein nominative dicit ut cursor,aut pugillator, qui secundum naturalem dicitur potentiam, a nulla qua litate denominative dicituri non enim posea sunt nomina potenis secundum quas isti quales dicun/tur cisi ciplinissecundum quas pugiles vel palaestrici secundum dissositionem dicuntur. Pugillatoria enim opalaestrica disi plina dicitur: quales vero ab his denominatiue dicuntur, pi dilo nuntur. Niquando autem oposito nomine non dicitur denominaiiue quod secundum eum quale diritur: via virtute studiosus.eo enim quod virtutem baleat ludissus dicitur:sed non denominative a virtute. non autem in pluribus hoc tale est. Qualia ergo dicuntur suae denominatrue a dictis sua/litatibus dicuntur, ut aliquo modo aliter ab eis.
SUNT ERGO QVALITATES EAE QUAS RECENSUIMUS. QUALIA VERO QvAE DENOMINATIVE SECUNDUM EAS DICUN.
TVR. Postquam de qualitate dis it,nunc de quali sermonem instituit. secit enim de utros inscriptionem. Sunt ergo qualitates, ut albedo, nigredo,& similia.quale autem, partem qualitatum habet:utalbum corpus nigrum,dulce amarum: l modestus animus,uel iracundus:corpore id genus animariaque. Et insumuntur quidem qualitates qualia autem iis participant.Dicuntur uero a qualitatibus qualia, ut proditum stepe est. at non denominative ab ipsis dicuntur omnia: sed nonnulla εἰ aequi uoceraut ne ab ipsis quidem prorsus nominantur. nam 5c huiusce rei gratia dixit uel alio quouis ab ipsis modo. IN PLURIMIS ITA OVE, FERME OUE
IN OMNIBUS DENOMINATIVE DICUNTUR. Qiloniam in serrata de
qualitate exordiendo illam esse qualitatem dixit a qua denominantae uocatur impertita rudius de ea nec subtiliter pronunciauit. non enim hoc qualitatem omnem consequitur nunc sinone repetit,atque exactius decemin verums esse in plurimis inquit sermonem, nempe a qualitate denominatiue impertita nuncupari. dicitur enim albus ab alba ne:& a grammatica grammaticus.
AT IN QUALITATIBUS NONNULLIS. PROPTEREA QUOD NON SINT POSi TA QUALITATIBUS NOMINA, NON DICUNγTvR AB I pSIS DENOMINATIVE IMPERTIT A. Hoc in specie secunda '
qualitatis accidit,quae in potentia at* impotentia posita est. Nam nes cursorii, nes pugillici quinaturalem in his quadam obtinentaptitudinem,d ominative ab his dicuntur ficultatibus. Oenim posita sunt his lacultatibus nomina propterea quod absolutis rebus actu* existentibus nomina indere consuetudo studuerit. nam pugillicus aurcursorius a scientiis in actu pugillica nepete curseria nominantur. Ac quid inquam in potestatibus quibus non sunt indita nomina: quadonec in quibusdam qualitatibus nomina habentibus denominative ab ipsis participantia diruture quippe uirtutis particeps non uirtuosus,sed madiosus uoratur.Qi dos uero S aequivoce ap/λlantur a qualitatibus participatia ut a giamatica scientia flamatica mulieri do musica a musica. Proinde exquisitiorem nobis hoc loco uti diximus sermone exhibens qualitatis,uerba illa adiecit, ues quouis alio ab ipsis modo. addidit uero hac ob innominabigia ac diuersi uoca.
Inest autem ετ contrarietas secundum qualitatem: vi rustiliae iniustitia contraria est: σ albedo nigredimo alia. S uer autem ea que secundum eas sualia dicuntur et ut inrufium iusto: σ
90쪽
album nigro.Non in omnibus aut hoc accidit.ri Aro enim aut possiti aut huiusmodi coloribus nihil est contrarium,qualibus existentibus. Amplius. Si contrariorum alterum fuerat quale, reli quum erit quale. hoc autem palam est exstaulis proponenti alia praedicamenturvo est iustitia in i illae contrarium: quale autem est iustitia: quale .itur ο iniustula. nullum enim aliorum praedi camentorum aptabitur iniustitiae, neque quantum, neque ad aliquid, neque ubi, nec omnino aliquid huiusmodi nisi quale. sic cutem o in aths qua ecundum quales. ni contraria.
INEST VERO ET CONTRARIETAS IN QVALI: VT IUSTITIA, I NivSTITIAE CONTRARIUM: ET ALBEDO NIGRICI EI.
Accedit ad proprium qualitatis, ead quemadminium in praedicamentis aliis praeceptionis regula utens.Proprium igitur qualitatis inquit est contrarietatem admitterenet iniuria. nam tam corpore album nigro,& in anima iustitia iniustitue,dc in utros sanitas morbo repugnat.spectatur enim in qualitate proprie contrarietas. Etenim uel in praedicamentis aliis contrarietas penes qualitatem considerabatur. quippe dc substantia huius nomine contrariorum est capax: & quae contrarietatem admittunt res ua ex qualitatis praedicamento desumebantur. Proprie igitur ut modo dixi contrarietas circa qualitatem uisitur. Caeterum non adest omni qualitati contrarietas. nihil enim est cotratium qualitatibus inter cotrarias qualitates mediis: ut rufo,uel luteo uel sinu Iibus. Sed ne figuris quidem est contrarium triangulo inquam, εἰ circulo, atς id genus reliquis. Similiter inest contrarieras de qualibus. dicitur nanU album nigro contrarium: de calidu si indo.
ITEM SI CONTRARIORVM UNUM QUALE SIT, ERIT ET AL TERUM QUALE. ID VERO PRAEDICAMENTA ALIA PROPO. NENTI CONSTABIT. UT SI IUSTITIA EST IN IUSTITIAE CONγTRARIUM OVALIS AUTEM IUSTITIA EST, QUALIS IGITUR
ET IN IUSTITIA FUERIT. Patet enim subst praedicamentum contrariorum quodque recipitur,alterum quos eodem in relatum, ex eo st in aliud praedicamentum nobis cooptari non ponit. nam genus idem est contrariorum.
Π SUEpiunt autem qualia metis o minus. Album enim magis o minus album alterum altero diciturio iustu m alterum altero magis o minus. Sed υ ipsa insens em suscipiunt.cum candid nanquest,contingit amplius candidumferi. non tamen omniased plurima. Iustitia nanque fidica tur magis o minus iustitia potest quilibet ambigeresmiliter autem ετ inalbs diit ostionibus. qui
dam enim dubitant de talibus. iustitiam nanque iustitia non omnino aiunt magis o minus debere di ri:nec sanitatem sanitate. nus autem habere alterum altero sanitatem aiunt : π iustitiam alterum minus altero haueere dicitur. cautem Ogrommaticam tu alius disi optiones. sed tamcn ea quaese cundum eas dicuntur,indubitanter recipiunt magis Ο nusgrammaticior enim alter altero diti/tur: π linior: π sanioroc autem o in albs. Triangulum vero π quadrangulum non videntur 4 mgis o minussuscipere: neque aliqua aliarum fgurarum. Uuae enim di Unitionem trianguli reci/rrunt o circuli, omniaJuniliter trianguli vel circuli sunt. eorum curem quae non recipiunt ratis nem eandem:nihil magis alterum altero dicetur.nihil enim quadratum magis quam parte altera tofigitis circulus est. neque alterum enim recipit circuli rationem. mpliciter autems virague non re ripiunt proposti rationem,non dicetur alterum altero magis.non ergo omnia qualia recipiunt ma/xis o minus.
SUSCIPIT AUTEM QUALE ET MAGIS ET MINUS. ALBUM ENlM MAGIS ET MINVS ALIUD ALIO DICITUR. ET IUSTUM ALIUD ALIO MAGIS ET MINUS. ET UERO I pSUM SIBI Ipsi INCREMENTUM CAPIT.
Aliud consequens ipsius qualis, inpe suscipere magis S minus. album nanque albo magis deminus dicitur,& ipsum scipso albius. hoc autem inquit non est omnibus consequens, idquem xit si qui dem dictum.est ubi contrarietas ac missio contrariorum uisitatur,ibi magis quoque &minus considriati. ubi nec contrarietas,nec contrarioriam missio est, iidem nec magis minusque