Commentatio de fontibus, quibus Socrates, Sozomenus ac Theodoretus in ...

31쪽

Restat tertium Valesii argumentum resutandi m. ,Qui Nieri aliquid addit, et qui alterum interdum emendat, is post rior videtur scripsisse. Atqui Sogomenus quaedam interdum addit Socrati, et in aliquibus locis ab eo dissentit. Posterior igitur videtur scripsisse Sogomenus. Sogomerium copiosius res exponere, vel primus oculorum obtutiis docet. Nam eiusdem temporis spatium, quod Socrates septem libris complexus est, in novem libros extendit. Quod vero Soaomenus est copiosior, hinc prosecto non sequitur eum Socratem adauxisse. Nos quidem Socratis narrationem , ubi est brevior atque obscurior, saepius complere et illustrare possumus e Sodomeno, sed hoc neutiquam ipse fecit auctor Quodsi Sogomenus Socratem emendasse dicitur, hoc prorsus mirum est. Nam Maomenus multo plura vitia historica commisit ' quam Socrates. Quod nec ipsum Valesium videtur fugisse. Nam cum primum dixisset ,qui alierum interdum emendat postea tamen prudenter dicit ,Sozomenus in aliquibus locis dissentit a Socrate. Attamen quanquam non desunt loca, quibus Soetomenus haud dubie veriora vidit quam Socrates, nos quidem in illis locis emendare possumus Socratem e Sozomeno, sed nequaquam eum ipse emendavit Sogomenvs Quippe eo sibi imponi passus est Valesius, quod, cum et apse et alii viri docti Q. Sozomen Socratem aliquoties iI- lustrarent et corrigerent, id Sogomen ipsi temero tribueret. Examinatis igitur et resutatis iis argumentis, quibus VaIesius Sogomenum e Socrate suam hausisse historiam sibi probare

visus est, nostra argumenta, quibus probabitur contrarium, deinceps exponamus Quod ante omnia iis asserendum erat, qui' u in Bibl. de Autenra eeI. lom. III part 2 pag. 80.4

32쪽

Sogomonum beratis plagiatorem iudicarent, eum aliquot saltem

annis serius scripsisse, asseruit nemo Imo potius verisimilli mum est, utrumqu eodem plano tempore, anno scilicet M 3, historiam ecclesiasticam conscribendam aggressum esse. Quod isto uas optime quoque expeditur, quomodo tandem evenire o tuerit, ut neuter, quanquam ambo in una eademque urbe uno eodemque munere fungerentur, alterin historiam noverit Aravero alter alteriu consilii fuerit conscius nec ne quanqu/m equidem potius negaverim, ut rem tamen incompertam in medium relinquam.

Qua quidem re ad aliud argumentum adducimur. Nempe

Sommenum seorsum eripiam statuendum est porro Propterea, quoniam Socratis historiam prorsua ignorat, nec eam alicubi commemorat, quamvis nonnullrs saltem locis commemoratam

vel maxime desideres. Sic statim in exordio, ubi de consilio atque ratione, quam in historiae ecclesiasticae conscriptione secutus sit, disputat, primo quidem, ait, sibi decretum fuisse hanceo historiam ab initio repetere. Cum vero ea, riae inde ab adscensu Christi in coelo usque ad aedem Licinii in ecclesia gesta sunt, ab Eusebio aliisque memoriae prodita invenisset, immutato consilio dehinc demum historiae suae sese fecisso initium. Quod si igitur Maomenus Socratis historiam idem temporis spatium enarrantem, quod et ipse enarrandum sibi proposuerat, habuisset cognitam, haud dubie omnino tacuisset. Itaque cum illo loco Sozomenus Socratis historiam taceat, hinc pum illam prorsus ignorasse aperte sequitur. At cuius scrinia expilavit consulto hoc Ioco reticuit nomen Sed alia sunt loca, quibus Socratis historiam, dummodo ei ad manus suisset, tecto

33쪽

satiem haud dubio indigitasset , Locus, quem huc potissimum

refero, extat Lib. I. α o. quo totum Nicaenum symbolum p ponere nefas iudicans avetor superstitiosus eius partem tantum' anod apponit, ne fortassis mysterium sancta Trinitatis in sa- aera montis catholicae ecclesiae haud initiatis patefat. Socrates vero totum illud symbolum exponit licenter. Quod si rescivisae Sozomenus, haud dubi obliquam saltem addidisset reprehensionem. Nam profecto non est superstitiosorum tacere, si superstitionem suam ab aliis laesam vident. SoEomenus tamen de hac a ne voculam quidem addidit. Tum vero etiam plura habet Socrates i), quae Sogomenus intacta prorsus reliquit, quod mirum esset, si Socratem expilasset. Atque apud Sommenum sin quoque multa leguntur, qua minime e Socrato, qui ea taceat, sed aliunde autum haurire potuit Porro cum ommenua amerat, quod actorum originaqw Sunt sano loca, quibus Socratam a Sozomeno tecto indigitatum

esse possis suspicari. Attamen aecus est. Sic Socrates libr. I. 15. tradit Ioannem Chrysostomum Eudoxiae Augustae, quas piphanium contra sese subornaverit, iratum orationem habuisse, qua omnia multurum vitia perstrinxisset sonomenvs Ithr. IILe. 1 idem tradens addit - λέγουσι. Sed acuti Socrates qua de Ioannae tradit o narrationibus hominum hausit, parit vitam Sozomentas..i Voluti quae Socratos lib. I. c. m. de Manichaeis habet, Sozomenus ne attigit quidem. Porro quae Socrates sub heodosio II in e clesia est Oxponit, ea plane praetermittit Sozomenus ad res politicas ahena . Quod ei marito vitio vertitur. Sehrocis ChristLmr an sex h. s. 202. M Quam sonomona lib. II. Q - 16 coplos enarret Christianorum in Persida paraocutionem, eam Socrates plano ignorat.

34쪽

Iitarn argumenta plisumqne exposuerit, Id laetum esse indis brevitatis, cui tam- eteroquin tam male prospexit, aliam potius illius rei subesse causam fortassis opinere Eomenum nimirum minime propter latur brevitatis studium, ritior falso praetexuerit , sed ideo argumenta tantummodo dedisse, quoniam, cum illa acta originalia apud Socratem ad verbum transcripta i venisset, hac opera supersedere voluerit. Hoc vero propterea statui nequit, quoniam tum Sozomentis pallum sibi constitissis Nam complura etiam exhibet scripta originalia, quae eadem a Socrate exhibentur Sic Socrates libr. II. cap. 37. utramqn Ariminensis synodi epistolam et Constanti litteras ad synodum exponit Sozomentis vero libri IV cap. 18 priorem tantum synodi opistolam habet, duarum ceterarum argumenta solum

modo affert Si igitur statuas, o monum 4uamuis duarum

epistolarum argumenta ea de causa exposuissae, quoniam totas a Socrate expositas invenerit, cur non prioris quoque illius synodi opistolae argumento defunctus est Porro momenus non solum argumenta scriptorum originalium, sed ipsa quoque scripta originalia adscribit, quae, quod mox accuratius demonstrahimus, apud Socratem non leguntur Hinc igitur sponte patet, non Socratem, sed alios fuisse sontes, e quibus ortomenus illa scripta

hauriret Quinam illi fuerint, statim in xordio ipso declarat auctor Cum denique haud raro aliquam doctrinae speciem assectet 4. , quidni, Socrate, si eum expilavit, erebras do libris scriptoribusque sententias, quibus aliis doctrinae affectatae fucum facere posset facillime, in suam historiam transtulit 3

Sic in oratione, qua opus suum Theodosio inare, oratoris lug nivi iactat, quod nuIlum habeti Porro Lib. L . 6. praeter ema inanem doctrinam staentandam interit narrationem de Aigonautist.

35쪽

Sed ultimum atqua summum argumentum restat, quo Valesii opinio plane diluitur. Iam supra a nobis monitum est, Socratem ac Sinomenum compluribus locis miro prorsus modo consentire. Cuius consensus quam exposuimus musam, quod scilicet

ambo ex iisdem lantibias haurientes, atque omnia fere, quae ibi memorata invenirent, bona fide accipientes eadem quoquo tradi derint, id iam nobis probandum est. Sed utrumque ex iisdem sontibus hausisse, historiarum tenor satis declarat. Seorsum ambos illis fontibus usos esse probando rei ardo vertitur. Ouippe Socratis et Sozomeni historias in singula partes, quibus ab auctoribus compositae sunt, adductis comparatisque sontibus, quantum seri poterat, disponentes, Sozomenum aeqne ac Socratem ex ipsis fontibus hausisse invenimus. Qua e is universum diximus, ea singulis Exemplis illaistrenvis Quod usebius testimonium narrationis de cruce, qua Constantino contra Maxentium proficiscenti in coelo apparuerit, laudat, se scilicet illam rem ab ipso imperatore, iureiurando eum confirmante, accepisse, idem hoc laudat Sinomon Socrates da illo te-Mimonio a t. Quem vera Socrates . ex Eusebio transcripsit

locum ' is non legitur apud Soaomonum. Ex Athanasii porro epistola ad episcopos Aegypti L Libyae locum Soκomenua habet , qui apud Socraten non occurrit, cum Socrates vico versa ex Athanasii pol etico de fraga sua plura loca in suam historiam transtulerit 7 , qua apud Sozomenum non repotum

' oxom. lib. I. c. 3. L Euseb. Vita Const. Iib. I. e. 8.' Socrate lib. I. o. 8. l. Euseb. Vita Const. lib. III. c. . . .' Sommenus lib. I c. 30. cf. Athanas. p. ast ep. Aegypti et Libyae

.u Socratas b. I c. m. f. Athanarii polog. . laga sua c. 6 T. tom. I. pag. 323. - Soomino lib. III. IR UL Athanasi Apolog.da fuga sua c. 8 sqq.

36쪽

vir. Quanquam plura eiusmodi exfmpla, si iis opus esset, proferri possent, prolata tamen sumesant. Quod si agitur Soκ-wrius ex iisdem fontibus quam Socrates hausit, nil prosecto restist, quod e Socrate furatus sit. Cui si addis et Socratem et Sogomaenum Constantinopoli degentes eas potissimum res, quae ad PQ-clesiam Constantinopolitanam attinerent, memoriae prodendi habuisse consilium 8 , et ambos res non tam ad materiae similitudinem, quam ad chronologicam rationem disposuisse, deinfero utriusque rerum ordo sto requBntissimus consensus ora

adeo, ut de Maomen a furti crimine liberando desperes, te da- tinebunt. At si Soκomenus non expilavit Socratem, Socrates sort-- ais expilavit Sozomenum. Multa sunt, quae huic opinioni refragentur. Nam cum Socrates disertis verbis profiteatur ' se

libentius tacuis e nisi obliteratae apud posteros res ecclesiasticae futurae essent, cumquae historiam suam non sponte, sed Theodoro sacerdote quodam adhortantem scripserit, nisproiecto operas humeros subtraxisset, si eam iam subiisset alius. Porro aliquot orin argumentorum, quibus in miscedentibus Sozomeniam compilauom suspicion exemimus, Socratem quo quo eadem suspicione eximunt. Sed eum haec quaestio a nemine viro domo mota ait, mittamus eam ulterius refutare. x iis igitur, quae hactenus disseruimus, neque SoEomenum Socratis, nequa Socratem Sozomeni fuisse plagiarium, sed utrumque suam , ex

' Hocce auum consilium ipse exponit Socrates lib. V. c. 24. Lib. I. 18 iocum not. 21. vide adscriptum.' Lib. I. prooom. ulnam ille Theodoretis fuerit, aliunda non e-- stat Valasai apnot ad Socratiarath. II. c. 1.

37쪽

ipsis sontibus haustam, seorsum concinnasse aeram istorrum, dilacidissime liquisti. Theodoretum denique Socratis, et Somm.ni Ilia correxissentque omissa supplevisse, viri docti suspicati sunt, hi). Ipsa selliiscet auctoris verba istasim in exordio sese τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἱστοριας α λειπομ- esse traditurum profitentis, ita interpretati sunt

Verum dummodo loeum ipsum in picias, illam interpretationem falsissimam illieo deprehεndos. Nam de Socratis ac momenthistoriane verbum quidem te rem imus quo tandem modo illa

verba eo referri possunt Enimvero cum uotor Eusebium quidem, ab Apostolorum temporibus exorsum, res in Ecclesia usque ad Constantini prineipatum gestas perscripsisse, sis vero a fine huatoriae iIlius initium sui operis, sumturum dicat, verba: Φῆς -κDimoιστινοῆς - ρε- τα - -- huc unis reserenda esse, dubitabit nemo. Quod si porro auctor de Socrate ac Sozomeno corrigendo supplendoque solummodo cogitRsset, Verba Ov γαρ mον η ' γην, λαμπροτατων ἔργων - - σπορ- πη πα- το κλέος παρι νωπ τῆς λη ς συλώμενον , nullum Prqrsus haberent sensum. Quas quidem verba, Theodoretum et Socratis et Sogomen historiamne cognitam quidem habuisse, aperte testantur. Ideoque verissima videtur sententia Antonii agi M : Omnes tres circa idem tempus scripsisse viderio , postremis Theodosii iunioris annis,M Tiuamon Mymoire ecςl tom. V. pag. 331 in ster tibi derADehenviater ra. 5. S. 2. η- Critic in axon. ann. 427. n. XVI.' Theodoretum aliquot saltem annis post Socratem et Sollomenum scripsisse, vero haud videtur absimile. Cl. Dulin Bibl. desinute a

38쪽

et Meratem ac Soromenua , quum Constanti-piat degemat, scriptis prodidisse potissimum , quae in Meleala Consumtinopia

tan contigerunt, Theodorolum vero, utroque longe doctiorena, et in Oriente versantem, errores Hiarimos, in quos uterquae incidit vitasse, et in rebus orientalibus umorem et dilige iamin Baisso, licet de Socrate et Maommo ne cogitaret quidem. Postquam agitur et Socratem, et Maomenum, Et Theodor tum separatim scripsisse, neque alium alio expilamo, a nobis probatum eat, compilationis crimine domuuo quidquam detrahitur Haetenua cui libet idem pollet pondus, eadem aura ita

Cui vero in universum maxima dea habenda sit, ex iis, quaampis de cuiuslibet indola historie disputata arant, constituendum eat. Singula denique, quibus Mao enus a Soerate, et Themlo-rotus ab utroque dissentit, non .nquam emendatiora, sed ut diserepantia accipienda sunt, quibus em omne consentiunt, Ila trium testimento e. -υ- .dditur momentum M veris eum non ait, quod ae seius melamur, ad ipsam Proposita quaestionam rite commode . nos evnvertam Ii L

39쪽

DE FONTIBUS, QUIBUS SOCRATES, OZΟΜΕΝUS ET THEODORETUS IN SCRIBENDA HlSTORIA SACRA USI SUNT, ADIUNCTA EORUM EPICRIM.Atequam ad ipsam rem accedamus, in universum, I, dubia atque vaga oberret quaestio, historici fontis notio accura1iua describenda est M, Historicus sona iure meritoque tantummodo censetur is, qui, cuius re est auctor, eiusdem veram ccuratamque notitiam sive revera habuit, sive saltem habere potuit. Ideoque famae, per multos annos hominum ore circumlatae, modo auctae, modo immutatae, et sero tandem litteris fixae, sicuti euilibet inconstanti traditioni, quae haud firmis quibusdam fulcitur undamentis, nullum hac in Te est momentum. Itaquae eiusmodi traditiones, qua apri nostros legiantur, cum non nostrum in excutete, seculi quarti historiam ecclesiasticam in universum tractantibu permittimus excutiendas Quanquam res gestae tradantur sive, ab aequalibus, qui, quod summum est fidei historicae documentum, in iIlo ipso loco, quo gerebantur res, mas qua de hac a docta at e murris et disputavit Wale in cae olivolio Kriri a Nashrisat,an an stia an armire--is3oris.

40쪽

degerites earum erant paraedes an spectatores sive ab iis, qui

quamvis aequales Ioco tamen remotiores, cum Iris, a quibus, quid actum esset, vere et accurato resciscere poterant, conti.-cterentia familiariter sive denique ab iis, qui et loco et tempoTeqraamvis a rebus gestis seiuncti, e fonte tamen, quicunque domum ille fuerit, bona fidei haurirent quanquam igitur magna sit sentium varietas , in eo tamen, quod rerum memoria PT ditarum veritatem perspectam habere certe potuerint, omnes, qui merito sontes historici audiunt, conspirare debent Attamen nemini historico rerum, quas tradit, quamlumvis perito, fides utique habenda est. Nam innumera sere apud-alios alia impedimenta veritatem obstruere, neminem fugit. Praesertim apud histqricos ecclesiasticos fidei potissimum varietas veritati maximum intulit detrimentum. Nihil enim historicorum animos transversos egit vehementius, quam istud erga diversa fidei sectatores inexpiabile odium. Quatenus igitur auctor legem bstoricae fidei primariam, ne aras eritatem aut corru at, aut taceat, sive tenuerit, alve violaverit, quanquam res sit summas intricata difficultatibus, distincte tamen et accurate constituendum est.

Quod ad Socratem, Sogorisenum utque Theodorstum, scriptores ecclesiasticos, attinet, hactenus de iis bene actum est, quod et suae aetatis res in Ecclesia gestas tradidesunt, et quae aliorum auctoritate retulerunt, eorum aut rerum participes, aut aequales habuere auctores. Nam contentionum Arianarum DBm certi rem habere poterant auctorem, quam illum Athanasium, qui earum partes egit maximas Quae porro Constantinus in usin commodum Ecclesiae gessit, eorum auctorem habent Eusebium, Constantino amicissimum ut alios taceam auctores, qui insta