Commentatio de fontibus, quibus Socrates, Sozomenus ac Theodoretus in ...

41쪽

accuratius numerabuntur Et excutientur. Huc accedit, quod nostri historici scriptorum originalium egregium nobis superstitem fecerim thesaurum Arianorum potissimum dissidiorum, quibus arrandis suam operam praecipue Iocarunt, multa summique aestimanda documenta iis debemus. Cum igitur fontes, e quibus Socrates, Sozomeniis ac Theodoretus hauserunt, duplicis sint generis, scripta scilicet originalia atque auctores historici, scriptis originalibus, quae ceteros lantes et tempore et auctoritate praevertant, enumerandis atque examinandis fiat exordium.

Unde a Socrate ceterisque scripta originalia desumta sint, quibusque aliis praeterea locis legantur, quantum a nobis indagari potuit, in singulis deinceps exponetur. Iam igitur de iis solummodo fontibus, undis illa hausta ipsi profitentur auctores, qui nobis vero propter temporis iniuriam haud amplius patent,

praemoneamus. Duas epistolarum collectiones commemorat Socrates lib. i. cap. 6. Exponens auctor de diversis epistolis, quava Alexandrum, Alexandriae episcopum, missa sint ab episcopis, aliis Arium in communionem recipiendum, aliis eundem condemnandum adhortantibus, haec addit Ovτως ἐναντιων τῶν

42쪽

Sed quanquam, sicuti ex locis adscriptis patet, illa epistolarum collectiones summo Partium studio concitinata essent, magnoparo inmen dolendum est quod utraque perii Socrates oram in exordio libri secundi quo sontes, quibus historiam suam hauserit, in universum enumerat, sese epistolas excellentium virorum, quas nactus sit, historia fria intexuisse, diei quidem, sed unde eas nactus ait non addit . Ibidem de duplici historias suae editione disserens, Priori quidem, ait, editione, imissis artas originesibus, ma- μόνων πραγματω ut ipsis eius ut verbis, tradidisse. Quod tamen consilium editione altera immutaverit. Eomonus vero loco laudato et illas Alexandri a que Arii epistolarum collectiones memorat, et unde interamus. que aeta originalia sumserit, nos facit certior . Μεμνωομα, i quit Μενων, Θῶς --π- mπρο τῶν δοτων ἡ μεσαμνι- τε - a 4 ιαν----αι-

43쪽

τῆν καταλγη νιν ἐθορ- ἀ- τῶν θέντων, --δια ον ρκμωέαν, και - κατα-- συνόδων, καὶ νεαντ-μῶν, καὶ βασιλικων κα ----ον --οών ἀν- μἐν εἰς λι νον ἐκ τοίς - οις καὶ τοας ἐκ- -- -omme , - δἐ σα--ων παρα τοῖς φιλολποις φέρονται. The do aetras, undenam sua acta originalia hauserit, omnino tacet. Iam vero scripta originalia, ordine certo digesta, adiuncta eorum pDcrisi, singulatim recenseamus.

Aeta disputationum AreMisi eum Manichaeo .

Archelaus cum Manichaeo eo tempore, quo Probus Romano Tram imperator regnabat OD, disputavit bis, primum quidem in Caschar D, Mosopotamiae civitate, cuius sedem epimo Iem Brauit, tum vero in vico Diodori, in illa ipsa terra sito Archa- Iaram hasce disputationes syriaco sermone litte is mandasse, anctor est Hieronymus , qui eius graecam versionem suo temPor.

Ex hises diapuistionibus hausit Socrates lib. I. u. 22. Eus tum sup-Heluros. Sed cum illa res ad ter rum potires oeulum quam ad quam tum attineat, Sozomenua et Theodoratu do ea tacuerunt. MYPatet hoc ex Acti disp. cap. 27. Hascae disputation. habitas eas auiano 277. p. Chr. viri docti conspirant CL Mia Misaraivoris n. 1. 3. 727. maac urbs, quae ab Epiphanio meros. 6 num. 5. et T. et a fora Monhr. 1 α 22 dicitu Caschar, in Acti disp. exordio audit Carchae. d Carchar et Charis quod legitur, vitio librariorum saetorium irrepsisse, et Cascha unicae verum eas demonstravit Asa man Bibl. orient tum 1 pag. 555. t. Fri Augustini Antonii someli, remitae Augustiniani, Alphabetum Tibet pag. 363. - merooynius o viris illustribus ea ast pag. 16s. d. Fabrici r ar- euua episcopo Meoortariam, ii riun disputationis sua. quam

44쪽

ire muliorum manibus fuisse, item asserit. . . Editionis gramara esse antiquissimam Epiphantos qui ea usus est, testatur. Saea neque syriaca neque graecasi editio superstes est Latina tantummodo restat translatio minime o syriaco, sed e graeco terum tu haud dubio facta * . Quam Socratis ac Somment historia. clesiasticae adiectam primus in lucem protulit Valesius D. VB-

habuit advorsus Manichaeum, exeuntem de Perride, syxo sermono composuit, qui translatus in graecum habetur a multis Clarula misImperatore Probo, qui Aureliano et Tacito successurati Epiphanius in haeresimanichaeorum et epistolam Manichaei a MarcelIum, et Marcelli responsionem ad Manichaeum, et totam Turbonis de anotis fide expositionem exhibet graece Epiphanium vox neutiquam syriaca usum esse dilione, ae graeca utique, ex eo patet , quod illa tragmenta in latina versione, quae graeca a verbum reddit, totidem verbis exprersa inveniuntur. Sunt quidem aliquot Ioca, in quibus atinus Interpres ab Epiphanio disserat cap. 8 verba μη ἐστὶ ποταρμεως ἡ πόΘεσι in latina versisno omnino desunt, atque cap. s. Epiphaniva habo erς πέντε σωματα, quae latinus interpres vertit in alia corpore , ae lata sunt nullius momenti. 7i Quas apud alios praeter Epiphanium graeca fragmenta extant, est collecta habes in Routh. Reliquiis acris voI. IV pag. 27 sqq: multi hoc probatur Iocis Cap. 8 verba: αε ωτως ἀπ date vera Moisiva vertuntur et Ita apocrusin, detrimentum, patitur. Porroo καλεῖται ἡ ὁ τέλειος vertitur quod vocatur vix persectus. Quo Ioeo interpres latinus pro h haud dubie legit vhρ. Sed plura exempla asserendi opera ommode possumus supersedere,

quandoquidem de hae re tuae disputarit ae gni in Praefatione, apud Looth. I. I. pag. 121. Vide Valesium In praefationa ad Socratis momenique historiam

ecclea de hac re exPonentem.

45쪽

rum odex Bobiensis, unde Valerius illam versionem sumsit, ad modum mancus est. Nam exordium, utraque Archelai cummanichaeo disputatio, Diodori epistola ad ArcheIaum et epilogus apud Valesium desunt ' Editionem, quamvis compluribus mendis Odspersam, et sub finem adeo mutat alam, Ionge tamen completiorem correctioremque E codice Casinensi aianam curavit Zaccagni Sed latinus interpres vir erat minuti ingenii atque doctrinae. Compluribus enim Iocis in tantos delapsus sterrores, ut vix coniiciendo verum sensum assequi possis Atque eundem haud pauca ex suo ingenio sive omisisse, sive immutasse licenter, haud improbabilis est virorum doctorum suspicio G . Disputationes em ipsae tali modo procedunt. Manes Perside profugus Turbonem asseclam cum litteris admarcellum mittit, urbis asota civem, virum probitate liberalitateque longe lateque conspici iam, sperans, dummodo. unc ad opiniones suas pellexisset, et urbis Cascha et circumiacentis regionis homines sibi obnoxios sors Marcellus, litteris acceptis innetem, quo accuratius se doctrina sua instruat, ad ses evocati Turbo

In aceagni Collectanea monumentomm Veterum ecclesrae veteris graecae et latinae Romae 1608. Quam Zamagni editionem Fabricius inseruit Collectioni operum HippolFii. . Appendis pag. 134. Eandem inveneis in Routh. Reliquiis sacris vol. Iv. DCt. alch Aeteterhistorie d. 1. S. 719. Ceillier Histoire de Auteur ecci tom. III pag. 334. Archelaus 4n opistola ad Diodorum ait, sese contra Manetem non solum legem Mosis, verunt etiam totum vetus estamentum convenire Novo Testamento comprobasse, quod tamen in disputatione autecedente comprobatum desideratur.

46쪽

intores remnnens arcello Archelamire doctrinam Manichaei aeκ-muit Paulo post ipse advenit Manes. Convocat igittar Maroellus primarios urbis viros, quihus iudices eligit religione geratiles, Notitor numero, manippimi, grammaticae artis et disciplina . rhetoricae peritissim intra, Aegialaeram, archiatrum praenobilem et litteris apprime eruditum, Claudium et Cleobulum, duos fratre egregios rhetores 76 nibus iuditibus praesidentibus agitur ros. In hac priori disputatione ab Archelao et antehaei doctrina . dualitate refellitur, istianichaon haudquaquam pararietum Esse, Culus speciem ima a ferebat ostenditur Disputatione finita, Manes fugiens ad vicum quendam enix, longe ab urbe Cascha positum, qui appellabatur Diodori Erat autem presbyter loci illius et ipse nomine Diodorus. Qui cum Manetem quodam die turba congregata concionantem et Poprii persuadentem Videret, epistolam misit ad Archelaum, sciscitaturus quid sibi hac rorum conditione agsndum esset Sciscitatus est potissimum de Manetis iactatione 77 legemmori non esin dei boni, sed maligni principis, me habere eam quidquam cognationis cum nova lege Christi, sed esse contrariam et inimicam, alteram ab teri obsistentem in opinionem Archelaus in responsione, ad Diodorum data, refelli Sρd, presbyterum anichaeo in disserendo minime parem esse, probe sciens ad 4ecundam Hisputationem advolat, .a anichaeum. Christum haud verum hominem neque amaria vere natiam isse contendentem iterum

res itat. Hac posteriori quoque disputatione absoluta, quaedam adduntur de origine Manichaeismi ac de fatis Manetis extremis.

47쪽

Quae quidem disputationium exa 'gnam virorram doctos viam V'), eorum authentis in modo defendentium, modo reiici' - tiram , nacta sunt diligentiam. Quippe eum . res anichaeorum PT Pter summas variorum fontium discrepantias, quanquam infiis vκPMiendis atque coluistrandis haud pauci viri doctissimi et Iragoni acum noti, doctrinae copiam luctalenter Pr9ha velint, etiamnom haud satis p ita et collustratae sint, istae omnes dimCDΙtates. allico evanescerent, si illarum, a Manete ipso hahi tririam, disputationum sinceritas exbra omnem dubitationem po

sita esse Ideoque haud miriam est, quod viri docti de hacce retantopere digladiati sunt. Iam vero ii, qui illas is putationes genuinas habent, Veterum Patrum testimonio potissimum nitam tur. Sed Cyrillus Catecti. I. , Epiphanius Haeres. 66. atque Socrates, qui ex ipsis

Actis haud dubie hauserunt, antiquitatem tantummodo, nequerqunm vero sinceritatem eorum probant. Restat igitur IIierony, mi auctoritas, qui unde sua sumserit late Verumutamen si rem accuratius perscrutere, Hieronymum ex eodem, quo ceteri, fonteharisisse, manifeste patet. Quae enim tradit ,Arehelaum vises-pum Mesopotamiae divulationem habuisse adversu Manichaeum, exeuntem de Perside porro , Iarui e eum Sub imρεratore Probo eadem in Actis nostris leguntur. Istud Vero , ro em-οne composuit nil est nisi oniectura ex eo, quod in Mopo..tamiae urbe agitur res, ducta. Quam viri boni conlocturam esse pessimam, mox demonstrabimos Atqrie ob illam ipsam conia.

7. Viros doctos, qui illarum disputationum authentiam aut defenderunt aut reiecerunt, enumeravit Fabricius Bihi graec. d. Haries tom. VII pag. 277.

48쪽

eturam graecum textum m originalem habuit Hieronymus, sed versionem, ideoquo addidit , ut translatu in graecum Serm Rem habetur a muttis Cum Igitur veterum testimonia ad unum omnia Actorum fide nituntur, ilIa ipsa Aeta nobis iam examinanda restant. Iam vero disputation s nostras, si revera habitae sunt, nulla alia haberi potuisse lingua, quam syriam, dubitari nequit. Nam a P. 36. disertis verbis dicitur anichaeus nequo Graecorum, ne qu Romanorum, nequis Aegyptiorum, neque Ilius inguo. habuisse scientiam, quam Chaldaeorum solum. Atque quae Manes disputat, ipse disputat nemine graeco interprete adstari te. Illa vero disputationes neutiquam a syriaco, sive, quin R-Tum differt GaIdaleo, sed a graeco auctor utique profectas M., certissima extant indicia. Scilicet Archelaum diabolum a deo primo quidem bonum angetum reatum esse, postea vero ub eodem descivisse, eontendentem eo urget Manes 'x quod diaboli, cu -- xus creator si deus fuisset, pater minime dici possit mendax. Metitur ancipiti loco I . VIII, M., quo esus Iudaeos ita increpat:

ius loci verba ambigua sunt. Ad vocem oro sino dubio su plendum est j vς; anes vero supplevit υλsu, Et latinus interpros vertit quoviam diabolus mendax est, sita et patereuis Sed ista ambiguitas tollitur versione syriaca, qua locus sic

49쪽

in in mi r 'ia is in is in Nam vox tantummodo referri potest ad la . . Quod si vero referretur ad diabolum tum, quod vix monendum est, scribendum fuisset Quod si igitur hunc locum syriaca versione alIegasset innes, ad illam interpretationem cive omnino non decurrer potuisset, sive, si decurrisset nihilo. minus, ab Archelao illico detecta esset fraus Sed tacitum abesttit Archelaus oti interpretationem corrigat, ut potius misere laboret, quomodo istum mendacem diaboli patrem de alio quovis, quam de deo, interpretetur. Neque ullo modo videtur credibile Archelaum anet alius versionis, quam eschuo, concessisse

Porro verborum Iusus, quo ArcheIaus cap. 22. manichaeum parasitum potius, quam paraclitum nominat, graecus tantummodo est. Quibus vero Archelai verbis cap. 22. , solaris in sus spatium a Graecis sphaeram nominari dicentis, Syrum aure rem probare studet Zaccagni, ea haud dubio latini interpretis

verba sunt.

Huc accedit, quod innes per totam disputationem vi Ierae agit, quam ut mite tardeque sententias promat, quas Archelausiaberrimo orationis Rumine refellat. anetem vero, qui, quod ictipsis Actis dicitur, vir erat valde vehemens, tam sermone, quam

50쪽

opere cap. 40. , et superrumnem hominem eruditus cap. 53. ,

suas partes tam male egisse, quis tandem credat Porro judices constitiati, quamvis religione gentiles, nusqNam tamen Manichaeo, qui doctrinae suae multu gentilia admiscuit, sed semper et ubique Archelao episcopo assentiuntur. Et tramnam omnino habet veri speciem, rerum Christianarum arbitros gentiles

extitisset Sed plures eiusmodi fictiones Christiana vidit antiquitas, ea de causa iactas, ut catholicae fidei de haeresi victoria ab omni partium studio remotior eoque clarior evadere Alia etiam complura in disputationum narratione deprehenduntur ad

veritatem parum accommodata. Quae tamen singula enumera re ne longiores simus, imittimus.

Postremo hoc etiam illarum disputationum authentiae r fragatur vel maxime, quod usque ad Cyrillum Hierosolymitanum

non solum ceteri omnes patres, verum etiam Eusebius, de iis tacuerint. Nam mirum profecto videtur, quod, cum Veterum ecclesiarum episcopi tam arcto epistolarum Commercio Connectebantur, catholici episcopi de celeberrimo haeresiarcha reportata victoria in obscuro adeo delituerit. Huic quidem argumento Beau-sobre magnam impendit doctrinam N . Quae cum cita sint, eorum sententiae, qui graeculum hominem istas disputationes concinnasse statuunt, accedere haud