장음표시 사용
561쪽
3 8 IACOBI FONTANI speciei, sed potius magnitudinis aut partis,ut vigilias perennes,dolorem capitis magnum, delirium, amorem solitudinis. feruor vero perceptus in hepatis regione est signum loci affecti,non febris te tianae simpliciter: is vero seruor fere semper percipitur in febre tertiana, quod ut scribit Gal. r. ad . Glauc. in tertianis febribus semper iecur assiciatur;
in quotidianis vctriculus; in quartanis lien. Hipp. I. Epid. scribit tertianam exquisitam cito iudicari nec esse lethalem;& S9. Aph. . tertianam exquisi tam cum l5gissima est iudicari septem circuitibus, potest tamen paucioribus finiri; quod testatur Gal. 3. cap.2. de Crisib. cum scribit ubi in exquisita tertiana urina ruri existit, sit neque suspensio, neque
nebula appareat ad tertium circuitum extenditur,
quod sit subruta vel subflaua sit mediocris crassitudinis paulo post,vel albam nebulam vel suspensionem ultimam fecerit ultra quartum circuitum
non progredietur : quae vero primo statim die inurinis albam subsidentiam leuem & aequalem habet ultra tertium circuitum non producitur. Cum autem ad septimum usque porrigitur,initium eius finitur primo parox mo, incremetum, z. de 3. status quarto , deinceps. In tertianis hoc animaduertendum si tertia accellio quarta fuerit maior & vehementior, finietur quinto paro xysimo, si quarta quinta,septimo: si septima octava, nono. Curatio suscipitur non timore periculi, sed spe celerioris sanitatis,& praeterea ne vertatur in aliam febris speciem peiorem : in principio ergo videndum num plet hora adiit, nam si adfuerit, modo ne subsit particularis cacochymia in ventriculo sanguinem detrahemus,postquam clysterem exhibue
562쪽
MEDICINAE PR A C T. L I B. IIII. 3 9
timus,at Avicennas & Arabum schola non miti ut sanguinem nisi post tertiam accestionem. Respod. Id verum esse cum nulla subest plet hora aut pacita;
nam tunc temporis in principio mittere oportet. Verum si plet nora adsuerit post tertiam accessionem mittendus est sanguis, si vires consentiant parua copia ad minuendam materiam , &obstructiones aperiendas , quare detracto sanguine in principio tempore intermissionis ex basilica dextra: sequuti intermissione si materia turgeat, opo tebit purgare bilem medicamentis benignis & refrigerantibus,potius quam calefacientibus. Verum quaeritur num liceat sanguinem detrahere die accessionis,cum virium sit habeda ratio, nemo ignorat die accessionis magis delectari aegros venae sectione quam intermissionis tempore. Respondeo si vires constent sanguinem detrahi utiliter die accessionis, quoniam natura iuuat expulsionem sanguinis corrupti: experientia autem Arnaldi de villa noua confirmatum est & aliorum.Si rhabarbarumst propinandum infundatur in aqua endi uiae, portui.cichor.misceaturque expressio cum strupo ro- fato solui. aut tamarindis, vel dia pruno simpl. vel solutiuo: deinde praeparetur malesia cum furupo acetoso de Agresta de aceto sitate citri, de limonibus, cum Oxilaccharo simplici & similibus, postea leuiter purgetur: si vero differenda sit sanguinis
missio ad intermissionem tertianam,primo purgae bimus eodem medicameloi,deinde praeparabimus,
sanguinem ducemus, & post praeparationem, iterum purgabimus. Quantu ad sympto mara& partes affectas; si febris inceperit cu vomitu,is prouocandus est culeui aliquo vomitorio, ut cum aqua
563쪽
11o I Aco BI FONTANI tepida mixta cum oleo aut Oximetite, cu syrupo deabsynt. pol. Cum vero finitur paroxysmus per sudores, postquam materia cocta est, sudores prouocabimus cu decocto hordei & ly quiritiae,seminum frigid. maiorum, aut si res ita ferat cum vino albo diluto: Iecori vero in declinatione potissimum febris , & post declinationem applicabuntur epithe
mata refrigeratia, tum etiam unctiones saepius iam descriptas. Ad has febres intermittentes curandas, Monamus probat medicamentum datum quatuor paroxysmum apparentibus signis comis in urinis. In tertiana hoc conceditur post tertium aut quartum paroxysmum. in quotidianis medius,in quartanis tardissime &vix ante 3 o. diem.
TERT 1 AN A notha dicitur, quae nascitur ex
bile mixta cum alio humore nepe cum pituita,quae dicitur maioris famae, aut cu succo melancholico , quae minoris famae appellatur a barbaris. Di noscitur quod cu horrore invadit succus enim frigidus mixtus cubile facit horrore, qui exiguus est rigor labor in ea moderatior est, qua in tertiana exquisita, propter pituitam aut melancholicu succum admixtu, protenditur usque ad duodecim horas & vltra, tertio quoque die assi igit , ut simplex tertiana. In hac duae praecipue partes assici utut hae-par,in quo generatur bilis,& stomachus in quo pituita; potest addi lien in tertiana notha minoris famae , quod sit receptaculii melancholici succi . haec febris periculo vacat,quod intermittes sit, toga tamen esse solet ad quinque aut sex meses ob humo -
564쪽
MEDICINAE PRAE T. LIB m I, III
res crassos & viscidos mistos cu bile,mora etia hu- motu in praecipuis & ossicialibus partibus intem periem logiorem procreat ex quo fit perpetva humoris morbi fici generatio : quare febris haec losus est morbus.Si plet hora adsu cum viriu robore sanguis detrahi debet ex basilica dextra. Verum cum peculiaris esse soleat. corrupella humorum in stomacho, & prima corporis regione, a purgatione meli' est incipere, quod praestabitur hoc catartico.
a . Rhabar b. electi infusi in aqua cichorij 3 ij. spicae nardi Θ g. Agarici infusi in Oxime lite cum pauco Zin Zib. 3j. expressioni adde diapruni solui. J f. syrupi rosar. solui.εij. fiat potio, detur in aurora. Deinde praeparabimus humores apo seu male sequenti. radic. aperient. in aceto insusar. unius diei spatio j vj. ox ita pati Oxalid. portui. en diuiae asi. m. j. ab synt. poni. m. s. semin. frigid. maior. 3 vj. anili, scenic. an. 3 j lyquirit. raste 8 6. flor. viol. bu- gloss. borrag. rosar. genist. anthos an . p. j. fiat decoctio in colat. clarificat. m ij. dissolueoxis acch. simpl. & syrii p. de duab. radicib. an. 3 h. fiant qua tu ordo ses, capiat in aurora. Praeparatis humoriabus rursus purgare oportet praescripto medicamento. Interim dum praepargiatur, si nihil excernatur , clysteres purgantes sunt exhibendi. Vt
decocti clysteris refriger. ibj. cathol. Sccassiar cum sacch. afi. Τ j olei viol. 3 iiij. fiat
clyster. Debent exhiberi medicamenta aut in lintermissione , aut in fine declinationis. post purgationem , quia partes affectae sunt hepati
565쪽
ventriculus&lien,illis applicanda sunt epithema-lra,vnctiones,unguenta: hepati quidem refrigerantia & humectantia: ventriculo & lieni sinistror- sum calefacientia & corroborantia. Ad febres ter tianas. V. centauri minoris,scolopend. an. m. j. pasIul. & lyquirit. an. 3 g. fiat decoctio addendo sacchar. q. s. ad dulcorandum, capiat aliquoties. De tertiana duplici,duabus tertianis triplici tertianam tribus tertianis.
TERTI AN A duplex est, quaecum biliosa sit,
quotidie invadit. Dicitur ergo tertiana quod ex bile nascatur , duplex vero quae intra tres dies bis repe it, quia vero quotidiana quotidie affligit,& triplex quartana etiam, ne fallamur distinguedae sunt illae sebres. Duplex tertiana cum rigore incipit,& cum sudore declinat,in ea excrementa biliosa sunt: quotidiana vero cum refrigeratione leui sine sudore. Quartana cum rigore vehementi &lassitudine & alijs signis,de qui b. suo capite;habetque peculiare duplex tertiana, ut prima accessio respondeat tertiae , secunda quartae, disparesqua sunt prima & secunda cu tertia & quarta,quod diuersum sit materiae dominili. Causa illius est ex Aetio cap. 79. lib. s. bilis multa crassa & inaequalis , quare licet in hac bilis dominetur, non mouetur bilis tertio quoque; die, verum ob multitudinem naturam commouet singulis diebus expulsionem, vel pituita, quae putret cum bile, bile mouet inter-l osito die, sed leuiter, ut apparet ex paroetissimi euioribus. Tertianae duae turtio quoque die mouentur , quod bilis putrescat in duobus diuersis locis, aut sit diuersitas materiae , quare nu
566쪽
MEDICINAE PRACT. LIB. Iur. 3 13scuntur diuerso tempore. Triplex tertiana in tr a . horas ter repetit, huius historia legitur cap. s. lib. a. de cri lib. de adolescente quodam, frater Ca- pucin. Ital. Dancis vocatus laborauit tertianis tribus in Carnobio Auemon. IS99. mense Semptem-bri: Curantur hae febres, ut tertiana simplex, nisi quod ratione multitudinis aut diuersorum locorum augendae sunt doses medicamentorum purgantium & alterantium diuersisque locis applicanda remedia.
De Febre continua bilisse. CONT1Nu A sebiis biliosa cognoscitur ex plurium dierum continuatione cum exacerbationibus tertio quoque die repetentibus, ut distinguatur a continenti b. in quibus nulla est exacerbatio. Quod aut e biliosa si pateλciunt excremeta biliosa, tum exacerbatio, t tio quoque die accidens nascitur a bile putrefacta intra maiores venas, differtque a causo proprio secundum magis de minus. Quaxo eadem symptomata adsunt quamuis minora, curaturque eade methodo: in principio ergo si plenitudo adsit cum viribus sanguis ducatur, nisi impediat peculiaris corruptela ; in stomacho : deinde purgetur bilis, postea praeparetur & rursus purge-rur. Id autem praestandum in diebus non criticis. Post purgationem uniuersalem prospiciendum est iecori& cordi, epithematibus iam desicriptis, pulueribus, coseruis, conditis refrigerant ib. & corrobo rantibus illas partes: haec autem tandiu applicanda, quandiu causa morbi cedat remedijs. Si febris continua biliosa ex porracea bile ortu duxerit,sequenti
567쪽
ss4 IAco BI FONTANisi rupo est utendum consilio Langij.
2 . Crystalli purissimi sub illissime in porphirio
triti , 3 f. detur cum aqua aut decocto portulacat Oxalidis , cum sit rupo aceto sitatis citri aut limoniam : Est enim cristallus alexipharmacumpor raceae &eruginosae bilis ac dissenteriar antidotus tota substantia & qualitate manifesta. De Febre quotliliana intermittente. FE B R i s quotidiana intermittens est quae cum a pituita putrente in habitu corporis oriatur, quotidie invadit. Haec a Graecis teste AEtio amphimerina dicitur. Cuius signa describuntur
a Gal. cap. s. lib. 2. Cris. neque aenim invadit cum
rigore primo die quod non fiat ab humore pungente & vellicante sensibiles partes neque ullus ordo aut aequalitas pulsu Ussidet. Cum primum Sc- cessiones fiunt, nulla sitis primis diebus propter pituitam frigidam, nullus sudor quia crassa, sed progrediente tempore sudor accidit attenuata materia, hanc antecedunt cruditates plurimae in excrementis , acidi ructus, & cum primum nascitur praeco dia aegrorum ultra modum intumescunt a flatu,color est albicans hyberno tempore, ut plurimu contingit &vesperi affligit. Et cum duplex tertiana &triplex quartana quotidie accidant, facillimum est ex signis & symptomatis illas distinguere : In hac
febre ventriculus semper frigidus humidus, cerebrum & tandem iecur refrigerantur. Quotidiana febris intermittes ex quocuque humore generetur longa esse solet & non sine periculo.Gal. I. ad Glaucon. c. 7. inquit cum Ventriculus suam comunicet
568쪽
affectionem hepati in hac febre, inde cach exta naf- citur, & tandem hydrops, nonnunquam carus cisuccedit propter materia frigidam in cerebro contentam, quando eius principium est cum multa οὐ citatione, stupore faciet,liuore & tumore lethargus significatur periculosus. febris quotidiana intermit tens vertitur in continuam ; Et cum partes principes iam fuerint asscistae, magis periculum impendet. In hac febre sanguis non est ducendus ratione humoris & virium: humor namque dominans pitui-- ta est, & cum cruditatibus nunquam vires coniungantur, tamen sit quando plet hora adsuerit parca manu detrahendus, quo aliqua pars materiae adimatur: quate si non sit locus phlebotomiae a leui
purgatione incipiemus, quam minorantem a pellant, ut scilicet primae regionis excrementa pellantur, & ne humores crudi exagitentur, ut
τί. diaphaen .vel indi maior. et v. agarici infusi ad- .dito zin Zibere 3 h. fyrupi de bitant. aut de quinque radicib. k ij. fiat potus, detur mane. Deinde humo
res crudos praeparabimus a poseumatibus, strup. iv lep. conuenientibus, ut
τί. radicum irid. nostrat. 3 j. radi c. petrosel. scd nic. an. j ij. camed. cam epit. ab synt. potici, salutae
lat. clariscatae iu h. g. dissolue si rupi de quinque radic. j j. si fiant tres doses , capiat in aurora. Interim dum praeparantur humores , si nihil excreuerit , clysteres sunt inhciendi , qui poterunt componi ex superioris decocti m j. addendo
diaphen. ἶj. hierar purae Galeni 3 vj. olei rutae δ ij.
569쪽
mellis mercur. δ h. finitis aposeumatibus, catar ti- cum paulo vehementius propinandum. V. sennae orient. Jj. anisi& garyoph. an. 9 6. semin. cartham i 3 iij. agarici in panno ligati cum pauco etinetib. 3 j. g. fiat decoctio cum medicamen to supradicto in apo seu male, seruando proportio- .' nem,de qua sumat 3 vj.in quibus dissolue diaph.vel elect. diacari. g g. sirupi rosar. solui. S; j. 6. eapiat in
aurora. Peracta purgatione uniuersali oportet applicare ventriculo fomenta,emplastra, & similiter iecori epithemata , ut
aquar. absent. salutae an. 8 vj. in quibus diΩsolue puluer. triasan tali & de gemmis vel aromatici Gabrielis an. 3j. g. trochis de rhabarb. & de ab- synt. an. 9j. spicae nardi B si. vini albi optimi ad penetrationem g q. fiat epithema. aplicandu ventriculo hora una ante pastu, post epithemata potest applicari unguentu martiatum vel Aragon. & quia longus est morbus, nec facile cedit remedijs, itera-da sunt remedia,quoad causa morbi expellatur cor- η roborandum caput in quo plurimum pituitae latet.
De Febre eptati Cri tria. FEBRis epiata ad quotidianam refertur quod
intermittens, & generetur a pituita putrentre in habitu corporis, non fit aute a qualibet pituita, sed a vitrea putrente non omnino sed in parte, nam alia pars imputris remanet, quam ob causam in accessione frigus & calor sentiuntur in eadem parte, eodem tempore, quae enim pars pituitae putrida est suo calore praeter naturam partem calefacit ;ea vero quae imputris est & frigida sensum corpo-
570쪽
xis parti communicat: fit ergo ut in eadem parteta eodem tempore frigus & calor sentiantur. Febrem lypiriam comitantur anxietas,grauitas,& molestia,unde nomen traxit: facit enim inquit doctissiDuretus homines amarulentos & moestos, fastidio& contumacia, insolentissimos, anxietudine miserabiles , omnis figura: & loci impatientissimos.
somni expertes, ijs interiora Vruntur, exteriora vero frigent. Causa illius multiplex perhibetur; inflammationem summarum hepatis partiu Hollerius asserit huius morbi unam causam. 2Etius erysipelas ventriculi: alij eam n sici constituunt ab obstructionibus cauarum partium hepatis, ex quibus fit ut bilis intercepta exitu putrescat retineanturque excrementa, quod bilis non feratur ad intestina per meatum cholido cum: Potest ergo inaequalitas illa frigoris & caloris in partibus nasci a diuersis causis: nam inflamatis summis partibus hepatis , a dii ii patione caloris innata exteriora frigent internis accensis; in ventriculi erisipelate exoluitur vitalis facultas: cor enim per consensum ventriculi affligitur: in obstructionibus vero retrahitur calor intro ad domandam morbifica materiam.
Signa harum caularum fuere supra capitibus descriptis. Epigonomena huius febris sunt, quae magnitudinem & malignitatem illius ostendunt, sitis vehemens, asperitas faucium de linguae, pulsus debilis &paruus, respiratio offensa siue intercepta, inferioris labri commotio, manuum tremor, quae malignitatem illius testantur: quare malignum esse seribit Galentis, qui in aphor. 48. lib. 4. Acutus est morbus, morbus Hippoc. Aph. cit. scribit in febribus non intetmittentibus, si partes exteriores