Iacobi Fontani Sammaxitani medici, ... Practica curandorum morborum corporis humani, in quattuor libros distincta

551쪽

humor qui de nouo accenditur,aut erat,vt ille existimat in suo foco coercitus,aut de nouo est aliunde delatus. Quaero quid conclusum de coercitum humorem commouet 3 Respondebit qualitatem& proprietatem humoris. Quaero rursus, cum illa qualitas inceperit humorem illum commouere,&commotione nouum paro xysmum excitare , a quonam ille motus excitatus intercipitur, in quod desit materia aut ad quiete alterius,quo quiescente quiescat si materiae defectum causent,vicit Gal. nec possunt explicare ad cuius rei quietem ille motus quiescat, si ut motus causam, ita &quietis ab eadevi repetat, sed diuerso modo: nauta naque praesens

est causa conseruationis nauis, absens vero naufragij. Respondeat quaeso quo abierit sua proprietas

dum sebris intermittit' praesente materia; haec ςum absurda sint, probabilior multo erit Galeni sententia,quam concludendo ita costituit. Tota substantia ferues actorum humorum ex putredine extenuatorum ab ipso calore febrili in ambientem resoluitur, & dissipatur per vigorem dc inclinationem febris : remanet autem iam excrementum omnino exiguum, in seros oribus autem nullum,

quod si nulla debilitas extiterit virium partis in-fammatio se laborantis, nec rursus mitrant ut excrementa,morbus solutus est & posthac iter ii non febricitabit, neque sequenti die, neque tertio neque quarto, neque quinto. Quod si propter eandecausam mittantur excrementa propter quae ab initio parti mittebantur aut si quidem non amplius mittantur a parte in partem , sed maneat debilitas virium in parte , denuo febricitare hominem necesse est, quia generatur excrementum a debili-

552쪽

xate partis aut mittitur. Reliqua vide apud Gal. Ergo causa intermissionis est dissipatio materiariam in locum sensibilem detrusae siue ille focus

fuerit in habitu exteriori, aut in internis partibus circa praecordia. Redintegrationis & renouationis vero paroxysmi nouae materiae cumulatio in illis partibus ob dispositionem membrorum mittentium excrementa aut suscipientium aut generantium aut trahentium. Respondeant quaeso cur

'symptomaticae febres, licet extra venas & in partibus sensibilibus socum habeant, sint continuae, tamen nisi quod materia,quae febrem parit, non diΩsipatur, quoad cocta fuerit aut ad exitium perduxerit: Ergo intermi ilionis causa est materiae dissipatio ; redintegrationis autem paro xystas nouae

materiae assiuxus: ex contrarijs sequitur continuitatis causam esse perennem effuniationem humoris calidi praeter naturam ad cor delatam , quae aut progreditur a maioribus vasis aut a parte aliqua peculiari affectu calido laborante, aut ex incendio propriae cordis substantiae aut spirituum. Longitudinis porro & breuitatis paro xysmorum , hanc causam reddit Cal. loco cit. plura ex ci ementa frigidiora glutinosa & crassa longiores committunt accessiones; Pauciora autem & calidiora renuiora breuiores; corpus rarius quantum in se est breuiores essicit accelliones; densius aut longiores. facultas item valia a breuiores; lebilis longiores. Omnibus autem concurrentibus breuissima aut longissima fiet accessio : Longissima quidem ob crassiliem , multitudinem excrementi , virium debilitatem , meatum angustiam : breuissima autem ob tenui talein paucitatem excrementi , rpbur

553쪽

1 o ' ' IAco Bi FONTANI virium & viarum amplitudinem. Simili modo nec quam ob causam accessiones quaedam desinant ad integritatem ; quaedam vero non dissicile est inuenire. Quoties enim priores accessionis tempus adeo breue est, ut priusquam secunda incipiat iam

prima desierit medium principij secundae prioris.

que finis interuallum totum line frebre,sed ubi se- cu'da prius incipiat, quam prior omnino soluatur, nihil horum medium relinquatur. Causa autem perturbationis ordinis,ut cum tertiana mutatur in quartanam, est mutatio humoris morbi fici in alterum humorem, aut quod alterius humoris generis permixtione confundit ut, tum error in vi

ctu, nam si bilis assetur, fiatque atra bilis, producet ει quartana: si pituita misceatur cum bile, ex tertiana simplici fiet tertiana notha . Victus autem ratio mutandi sebiis,speciem,potestatem non habet, sed tantum ordinem. Animaduertendum praeterea saepe implexas accessiones medicis imponere, nam nisi aduerterit, tertiana quartanae admixta videbitur quartana bis in die accedens aut anticipans. Accessionum autem anticipationes aut post positiones nascuntur. Illae quidem ex collectione cxcrementorum velocius facta aut ad copiam crescentem , aut malitiam humoris auctam , aut ut Gal. ait lib. de Crisib. quod quaedam stat febres tales sua natura,quarum accessiones anticipare soleant. Post positio ex contra-rbs causis emanare solet.

554쪽

De temporibus febrium intermittentium. Ρε B Rεs quatenns morbi sunt, quatuor constant temporibus, principio incremento, statu& declinatione. Verum ut febres particularia habent tempora eaque diuersa,vt varia sunt febrium

genera, Galen. cap. . de morb. tempor. in febrib. quae intermittunt, sex tempora animaduertit cuiusque accessionis, &in his praesertim quae cnm frigore incipiunt, manifesto principium cognoscitur frigore. Secundum tempus est inaequalitatis symptomatum frigoris & caloris. Tertium est augmenti ad vigorem usque, qui continet quartum tempus. Quintum declinatio ad intermissionem

usque. Sextum intermissio siue interuallum. Galen. c. cap. eius d. lib. harum febrium circuitus diuidit in duas partes, quas vocat maiores. Prima pars est a primo insultu primae accessionis ad extremam usque remissionem. Altera consistit in medio declinationis & insultus secundae accessionis. Prima accessio vocatur paro xysimus, in qua Hippocras. non esse nutriendum scribit Aph. Io. lib. I. Secunda dicitur intermissio. In febribus autem non

intermittentibus, quae tamen exacerbantur quotidie, aut tertio aut quarto , quod raro contingit, quinque tantum tempora reperiuntur principum, inaequalitas, incrementum, status declinatio siue remissio ex Gah7. de morb. tempor. In quo etiam recenset signa accessionum. In bustus cum contractione pulsus fit, nomino autem ita quae cum frigore est, nam hanc sequitur pullus intus magis moueri cum paruitate,saguine sese in viscera reci-

555쪽

ue a IACOBI FONTANI piente, quem rurius inaequali ras ex necessitate sequitur, inde incrementum, status & declinatione. In quibus vero citra sensibilem contractionem arteriae accessionis Insultus accidit, tria tempora in unum recidere necessitas est, totumque illud usque ad statum incrementum herimam contractio non fuit ibi nec inaequalitas. Statum vero nunquam

deficietem vidimus verum semper sensibili aequalitate in omnibus febribus aliquandiu permanentem. Insultum certe milies sine praedictis symptomatis principij conspexi,quorti in principium erat omnibus sere principijs accessionum perfrictio,

quemadmodum ad interiora arteriarum motum.

Avicennas principij signa dat pigritiam , anxietatem, motus tarditatem , ad somnum propensionem , saliuae expansionem, pandiculationem aurium, tinnitum, sternutationem. Incrementum dignoscitur ex incremento pulsus magnitudine,& velocitate, quod etiam contractio arteriae non sit tantae : tum ex eo quod calor spargitur per uniuersum corpus. Statum vero ex aequalitate pulsum caloris S symptomatum. In declinatione omnia

remittuntur.

De temporibus febrium'quotidie exacerbantur. INVADIT, inquit cat' cap. p. lib. de morbor.'temporib. accessio eos qui singulis diebus eam patiuntur;interdum sine manifesto frigore: interdum cum ipso & in iiij tempora quibusdam breuiora, quibusdam diuturniora permanent, atque etiam inaequalitas ijs breuiore, illis longiore tein pore. Postea haec febris usque ad vigorem ascen

556쪽

MEDICINAE PRACT. LIB. ID.

dit diuturniore tempore, quam quae tertio quoque die accessionem habent. Caeterum tale quippiam ipsi adest, quod etiam illis interdum, sed raro accidit; multi autem magis clarum ascensum haec moliri videtur. Consistit aliquo tempore nihil increscens, deinde rursus increscit, ob materiae varietatem : similiter in declinatione vel aequalem fert mutationem vel interim in eadem magnitudineatus hora una, alijs duabus consistit, post haec imminuit, quin etiam ad secundae accellionis insultum usque nonnullis diminuitur' quibus ani in magnitudine eadem permanet, at magis hoc tertio quoque die febrem habentibus adest,quoniam circuitus earum longior est circuitus febris tertio quoque die repetentis, si cum ea quae quotidie invadit comparcs quare propter hoc manifestae declinationis ipsius reliquium protrahitur in aequali magnitudine permanens; neque tantum propter, hoc, sed quia in febribus tertio quoque die exacer bantibus sola fere bilis dominatur, quare ob similaritatem humoris contingit illa symptomatum

aequalitas. Progno'con intermittentium febrιum. γHiPPOCRATEs Aphor. 3. lib. 4. ait febres quae quoque modo intei misertiit abesse significant: in te imissio est proprie febris carentis inter duos paroxysimos. Remissio vero est diminutio sebris non cessatio Semi tertiana habet remissiones ut plurimum, raro autem intermissiones, ut Gal. l. de typis c. . scribit; est aute no semper c 5tinua,ve-iu & intermittens febris D. Duretus in Aph. citar. scribit excipienda quanqua intermittentes a causa

557쪽

, IACOBI pos et Ant& materia ex qua nascuntur, quae neque est infammatio, neque maligna humorum putredo, omni periculo vacat, tamen aliunde periculose ac fune-ltae teddi possunt. nam viriu infirmitas, distillatios uncope& multitudo affluentis materiae, est crassities aut affectus in principio & incremeto acces- sonis hominem de medio tollere possunt, praesertim cui viscus aliquod laesum est , interdum vires infirmae in senibus motus rigoris non ferunt aut concussione interdum etiam vires sufficere possunt pumis tribus teporibus, in quibus adhuc habitus compressus est&contractus, autem habiIuin declinatione discusso aut dissolutu cum calor

rursus a medio ad extrema mouetur, nonnulli repen-noriuntur,ut si qui astant animo potius deficer uam mori ipsos putent, quidam Vero paulatim in perniciosis declinationibus repente intereunt morique incipiunt in statu, a quo celeriter in declinationem transire videntur, quia calor se-brilis repente discutitur 1, unde falsa opinira fit melioris declinationis. Hollerius Comm. in Aphor.

I . Coa c. quibns autem aliquo modo sebris intemmittit nullum subesse periculum significatur, scribit. Senes duos vidi in tertiana intermittente mori,agebant annum prope So. alter iuuenis longiori inaedia natura biliosus in vehementiori acce mone

syncope perijt ; idem in viro in febre notha intermittente id quoque accidit. In quartana distillatio

inter accessionis inuales cens suffocauit mulierem. Nota Praeterea quae dixit Hippocrat. in Coac. Ω-bres intermittentes,& quibus rigores accidunt hae aliquando malignae sunt,& ad morbos acutos Perueniunt , sed cauere oportet, maxime autem

558쪽

MEDICINAE PRACT. LIB. IIII.

tales morbos arguit s.7. & 9. die; molius autem viaque ad i diem obseruare. Quare inquit Hollerius in Comm. non vult nos ab in termittenti b. aestiualibus securos esse, usque dum praeterhsse I . periodum cognouerimus. Et Aph. 39. lib. I. Coac. scribit, quaecunque febres naturam tertianae reserunt& sunt erraticae, siquide in accessione paribus disbus degenerant, difficiles sunt eiu simodi febres, sepius videre licet aestate in autumnum inclinante,quae tertianae primum naturam referunt in erraticas mutari, quae postremo in longas ac dissiciles quartanas transeunt, inquit Hollerius in Comm. Quod probari potest ex Sent. 31. lib. . Coac. Prognos com scribit Hipp. Quibus febris intermi

rit , praehenditque erraticae autumno maxime in quartanam facile transit, his magis qui 3 O. annos superant, quod in illa aetate succus melancholicus&atrabilis dominetur maxime. Anno IS97.4.idus Nouemb. D. de vento Consiliarius regius Aquensis febre laborans intermittente duplici tertiana, mortuus est apopleticus , quod febre commota fuerit, quae prolabens in ventriculos cerebri apo-plex iam peperit. De curatione febrium intermittentium.

Ac A V s A febris una praecipua ducitur indicatio,a parte affecta, altera trahitur;atqui causa est putridus humor;pars affecta prςcipue est cor, cui in omni febre prospiciendum, sed nos quaerimus partes affectas, a quibus ad cor fit translatio vaporum, de quibus cocliisum est, eas es Ie aut partes internas ventriculu,iecur, lienem & partes cir-Mm

559쪽

1 6 IACOBI FONTANI cum positas vel externas in habitu consistentes, in quibus stabulates humores febres illas comitetes, aut quod eo deportantur,aut quod ibi generentur aut attrahatur calore excedente & dolore, siquidem humores sede habuerint in partibus internis per secc illam & vomitum commode eijciuntur: si externas occupauerut partes frictonibus, iuuatur eorum egressus, es sudorificis: habenda est autem maxime ratio modi, quo in illis partibus subsistui; nam si calore attrahantur aut dolore, illis per remedia conuenientia prospiciendum, si ibi generentur aut stabuletur, purgadi humores, corroboranda pars mittens: Ea aute a Gal. lib. de febrib. ad Glaucon. triplex constituitur vutriculus, iecur Alien secundum febrium diuersitatem: ventriculus multum pituitae generat , iecur bilis, melancholici humoris sedes est lien , quare his partibus ea applicanda &suggereda remedia,quae possunt impedire eoru humorum productione. Verum lie ipse per se non parit succu melacholicum sed illu, iecore productum trahit ad se ossicio proprio: tenet aut e pri mores in medicina .viri potissimu humores habere locu in hepate,& partibus externis, quando inter mittetes succedunt cotinuis; frequentius vero co-tineri in partibus internis,arguut vomitus in principio febriu, oscitationes quae membranarum ven. triculi praesertim sunt affectus oris amaror , urinae tenues & albae,quae in principio febriu intermittotium fere semper conspiciuntur propter humores biliosos ad internas partes delatos priuates sua absentia,urinam sua iunctione adesse,quod perfrige-e ratio fiat retrocedente calore ad internas partes dccxternas deserente.

560쪽

M g Dieiu At pRACT. O B. Iri I. De febribus intermittentibus Q continuis, quae iunguntur cum exacerbationibus CV primo de tertiana.

Da intermittentibus primo dicendum, qu bd

facilioris sint cognitionis qua continuae quae ab eo de humore nasciitur ab his quae faciliora sunt ordine doctrinae incipiendum. Intermittentes seia bres aut sunt exquisitae, quae ab uno latum &simplici humore fiunt aut nothae & spuriae, quae a diuersis pendent humoribus mixtis: inter febres intermittentes tertiana facilius dignoscitur, breui otest & frequetius homines affligit. Dignoscitur autem rigore in principio febris exorto cum punctutis, quod bilis sparsa per habitus & partes sensibiles. eas pungendo rigorem moueat,rigori succedit calor acer & feruidus, sitis ingens a bile partes superiores ventriculi calcfacientes & siccate. Cum logissi ina est progreditur ad duodecim horas, quod nulli alteri febri putridae couenit, finitur vero cum sudore vaporoso toto corpore spat so, is nascitur ex putrido humore,bilioso attenuato,& exhalate permeatus cutis. Desinit vero in febricitatione perfecta, quod omnis materia comota, quae defluxit in partes sensibiles expellatur habetque interuallum minimum 2 . horarum . hanc nasci a bile unus est omnium authorum consensus: potest aute id per- ipi per excrementa quae biliosa sunt ex sympto malis supra descriptis, quae demonstrant bilis dominium, tum ex causis. Solet enim nasci in his qui sunt calido & sicco temperamento in iuuenibus aestate praesertim, & in his qui victu calido & sicco sunt usi: Atticennas c. 37. tract. 2. lib. . alia recenset signa exquisitae tertianae, quae non sunt