장음표시 사용
241쪽
uncia una decocti libram unam comedeiadam, exhibet. Pqd cum ipsa comederit, ab ipsis de capitatur, & coquitur,totinue in balneo comeditur,& ius totum bibitur. Idem factitant aliae, sed alio modon allinam coquendam praeparant, nam pisa , dc triticum ad libram semis in aqm decoctum gallinae comedendum exhibent, quod ubi
totum comederit, decapitatam decoquunt, solamque comedunt,
eiusq; stas bibunt in illa die, quinquiesque inoc illae factitare solent.
Aliae iis non contentae, addunt usum variorum clysterioriam, quibus in balneo non bis unica die, sed ter quaterque utillatur: quos
aliae sola pinguetudine ursi praeparant, aliae hoc clystere uti solent. Accipientes pinguedinis vrs dra. 3. olei siris. id est, sesamini dra.
3. furfurum triticearum man .is. quas furfures in aqua calida per aliquod tempus infundunt, a quibus mucilago exprimitur, qua adipi oleoque permista clysterem faciunt. Ex his, quibus extra balneum utuntur, haec a multis factitari solent. Siquidem ante prandium exhibent quasdam pilullas ita paratas. Accipe mira-bol. Indorum puluerigatorum dra. i. iuiubarum ab ossibus mundatarum, dra. 3. ex quibus una commistis fiunt pilullae. Aliae consuescunt singulis diebus per plures dies,ubi eunt dormitum, deuorare quinque mirabolanos Indos, ad usque etiam septem. Vel aliae eorundem prius intra pulpam unius batech , per noctem unciam singulis diebus ante prandium deuorant. Aliae etiam dum eunt dormitum singula die sumunt mirabo l. citrinorum puluerigatorum unciam, mistam cum faece olei sesamini atque saccharo candido. Aliae sumunt gummi d aganthi unciam semis, quod infundunt in modico aquae per horas duodecim, cui admiscent sacch. candidi tantundem, atque ubi dormitum eunt,deuorant, pluribus que diebus factitant. Aliquae armonicaco utuntur pluribus diebus, eius drag. semis assumentes. Demum aliqui in balneo nouem
diebus sumunt fellis vaccini clatrat in aqua calas distatuti. Non nubiae ex nobilibus utuntur in balneo, decocto radicis chinae, nucae Indicae, atq; colocassiae radice alterato,Viginti diebus, & plus; ex quo auxili j genere plures vidi emaciatas mulieres pingues evasisse praesertimque parato in pingui gallinarum iure. Pauperculae multis diebus simplicem aqua in qua per noctem infusa fuerit seminum
foenu Graeci, atque zizib Cretici semuncia, cum eunt dormitum potant, prius faehu GraecΗm Zizib comedentes. Haec ex AEgynia medica illa muliere, quae pinguefaciendi artem publice per
242쪽
urbem profitebatur olim audieram.
De dulcium balneorum pro sanitate corporam apud
HA A s o tibi gratiam, qui ad pinguefacienda mulierum corpora secreta mihi etiam communicare volueris, quae neque prorsus nobis fore inutilia spero ; nam multa materiam ex qua
pinguedo fit, respiciunt, dulcium balneorum tepidorum usus adiuuat attractionem illiusce alimenti pinguis ad cutim in qua
refrigerata facile toto illo pingui alimento concrescente, pinguedo fit. At tempus est, ut tu eorundem balneorum usum non ad Vorporum ornatum, sed magis ad sanitatem apud eas gentes utilem etiam narres . Scio etenim illos populos plurimum illorum balneorum habere usum, tum ad ipsorum tuendam, tum ad vitia tam corrigendam, atque denuo restituendam sanitatem: proinde de usu illo te in primis loqui, quo se a morbis praeseruant, desidero. A LP IN. Vsus illoruni balneorum maximus. ibi seruatur ad
eos qui ex itinere inflammantur, ipsorumque cutis arescit,ac constipantur meatus: his siquidem utentes, refrigerantur, atque humectantur. QDndo talis sit illorum temperies, Galeno in tertio, de sanit. tuend. docente, ut refrigerent ac humectent, corporaque
illorum difflantur; iis etenim ita affectis mirum in modum ea balianea conducunt. -d in multis saepissime cernitur, qui ab itineribus calidorum locorum arenosorumque,in quibus nihil est quo abvrente Sole illi dessendantur, inflammati atque exusti illis tepidis balneis utuntur. At non solum ab eXterna causa inflammatis exu stisque corporibus usus illorum balneorum magnop ere conducit sed omnibus quoque ex tecore immodice calido ita affectis. Qiha de causa saepissime corpora immodice calida , ac exusta ea ingrediuntur , atque ipsis lauantur. Omnes etiam, qui ex quacumque causa in meatuum cutis obstructionem inciderunt, libere iis ytus tur, calidis ; qui ex frigiditate 3 tepidis , qui ex ustione , tu siceit ite id passi sunt. Multi vero iis balneis Utuntur vacuationis gratia,' quando ipsorum corpora plurimo sangxline redundant, ita ut ab ea
243쪽
plenitudine morbus aliquis oriri possit. Trifariam itaque illi plenitudini ipsorum corporum prouidere balneorum usu assolent, si1 quidem alij in iis sudando sis vomendo, alij que perfrictionibus ad
Vniuersas corporis partes adhibitis plenitudinem tollere conantur, M alij etiam omnibus iis tribus modis vacuantur. Horum plerique semel in mense iis vacuationibus utuntur, alij que non pauci bis saltem. Sunt qui singula hebdomada id facere studeant. G v 1-IΑND. Quam tuto illi has omnes vacuationes in balneo exercere queant, non intelligo: quamquam recte nouerim, quam utilis sit . vomitio multis facile vomentibus, maximeque biliosis atque per aestatem, quando hac vacuatione stoniachus ab excrementis mutatis mundetur. Multos etenim noui a podagra, renumque calculis vexatos, Vomituum crebro usu magnopere iuuatos , eodem que modo,&exudatione atque frictione vario tempore usitatis idem multis contigisse. Sed quam, inquam; tutbeodem tempore simul halitus resollationem exudationemque, atque vomitum quispiam. possit perferre , non recte intelligo. Etenim naturam a multiplicDilla vacuatione haud leuem iacturam subire, stomachique praesertim calorem natiuum, eiusque omnes stinctiones in deterius abire
posse dubitarim. Stomachi naturalis calor in ambiente calidiore multum exolui ex Hipp. colligitur, qui dixit in Aphorismis: Hyeme ventres esse calidissimos, d aestate frigidissimos . Neque immerith, cum multus ambientis calor naturalem calorem dissipet ac resolvat. Corporaque in summe calido coelo degentia contianuis vacuationibus subjiciuntur, ex uo mirum haud est, si multis, . atque magnis non egeant vacuationibus, vel potius eas non recte perferant. Hineque doctissimus senex Hippocrat. sub canem , ante canem fugiendas a medicis vacuationes insignes prodidit, hac eademque ratione, qubd puerorum corpora prae multo calore habeant unde vacuentur; magnis vacuatibnibus inepta esse Gai. pluribus ini is statuit. Cui igitur dubium erit, stomachum in balneo ab illis multis vacuationibus laedi oportere, atque exinde admmodum imbecillum ad concoquendum euadere, eiusque calorem tum a calore balnei ipsum foras euocante, tum ab halitus resolum lionei,exudatione,vomitione,adini dum pati Zex qua illiusce mem' bri labefactatione quamplurimos AEgyptiorum iis vacuationibus alpe indulgentibus, ad concoquendum ventriculum ineptum habuisset atque crebrius, similiariusque eiuste membri cruditatibus
244쪽
Lil π Tert . III ncidis vexari minime miror, etsi non hanc solam causam illius cemembri susceptae imbecillitatis esse certo sciam, siquidem a venere immoderata, ciborumque refrigerantium atque aquae crudae in tu usu, etiam stomachii multis di ex te ipso audierim. ALpis. Vomere nihilominus in balneo humido homines facilius posse,
cum id stomachum relaxet, ad motumque accommodatiorem reddat, nemo sane contendet. Hacque vomitione homines a multis morbis defendi, vel praecaueri posse itidem lapius a multis comprobatum est. Illo vero crebrius frequentato homines ventriculo imbecillitatem aliquam comparare verissimum est, quando huiuscemodi membrum ex validioribus crebrioribusque his motionibus,fieri non potest, ne modo aliquo laxetur debiliteturque. Posse vero aliquando eodem tempore simul hominem in balneo multiplices illas innoxie ferre vacuationes, experientiae repugnare non videtur. fido, Minaturam id saepe in multis aegrotis recisse obseruatum sit, ex quo non videtur omnino aratione alienum, medicum, qui omnimode naturam semper imitari debet, qui quo hinc eius imitator a Galeno in Aphorismorum Hippoc. Comm. Vocatus est , itidem in homine aliquando multiplici simul eodem tempore uti posse vacuatione. GuILAND. Verum dicis, nam MHipp. in multis aegrotis id plane se obseruasse in libris epidemicis memoriae prodidit. Etenimin primo lib. de Metone,scripsit,ipsum
quarta die sanguine e naribus atque sudore decretorie Vacuatum fuisse. Et mulierem trimestri foetu aegrotam decumbentem qui in Deulcis horto, udatione,iluique pituita excretione.Virgines que Abderae , de I arissae sanguinis sudorisque eruptione. Si itaque aegroti possunt innoxie multas aliquando ferre eodem tempore vacuationes, cur non multo tutius recte valentes, praecauendi aemorbis causa ξ Quinimo hoc necessarium videtur pro molienda alicuius corporis uniuersali vacuatione, medicis esse, quando vari j purgandi humores varios vacuationis modos exposcat, tenues etenimichorosi humores per urinam, in se bilem transpirationem, exu dationemque facilius, praesertimque in uniuerso venarum ambitu contenti, acuabuntur, quemadmodum pituitosi ac melancholici
per aluum,& per vomitum biliosi. AL p i N. Dico itaque non ita male jEpyptios aliquυ aliquando pro tollenda uniuersali pleth 0ra simul uti vomitione sedatione, atque frictione. Non omnes Vero iis omnibus simul utuntur, sic libus sola vomitione ac exuda-
245쪽
tione contentis, & aliquibus sola exudatione, M frictione totius corporis. Plerique vero,quibus non est difficile vomere priusquam sudent, & fricentur, copiosa excitata vomitione, in primis stomachum a cruditatibus multis, atque etiam aliis humoribus vexatum exonerant. Vt vero quisque vomat, ad decem usque libras aquae, in qua glycirietat radix , seminaque foeniculi sint percocta, epotat, cum qua evomit multa, & quam facile. Sed illi tamen ea multum iuuantur, quique, & facile vomunt, atque stomachum multis excrementis repletum habent. Difficulter vero vomentibus, quibusque stomachus minime copia excrementorum redundat, neque tutus est, neque utilis, siquidem qui difficulter vomunt, non mediocre periculum subeunt,ne vena aliqua pectoris rumpatur, visus ob laedatur, non minusque fauces, columella, & gula infla mentur. Qui etiam duro stomacho constant, minimeque excrementis multis redundante vomitus ipsum laxiore facit, labefactat, aptumque facit ad recipiendam excrementorum quancumque redundantiam. Neminem siquidem latet, partes imbecilliores factas facilius sibiipsis mandata excrementa a robustioribus partibus susucipere, neque fluxionibus obsistere possent. QEmobrem iis neque tutum, neque utilem esse vomitum puto. G VII AN D. Omnia veris medicinae principiis plane respondere videntur, at de exudatione, & frictione, qua ipsi ita familiariter in balneis iis vacuationis, atque partium roborationis causa Vtuntur , Velim aliquantulum. agas. A LΡI. N. De exudatione haud multa sunt dicenda, cum nullis ij medicamentis sudores prouocare soleant, sed solo calido balnei aere. quisque utens, large, & facile sudat De frictionum autem usu prolixior sermo suturus est, tum quoniamilli in iis peragendis magnoitudio utuntur,tum quod sunt omnibus admodum familiares; proinde deiis nunc prolixiusloquar,quando de exudatione apud eos frequentata illud tantum dixisse sat erit , quod illi postquam vomuerint, eXudant: tempus autemieXudationis, apud varios varie obseruatur etenim aliqui horae spatio, & alii binis aliaque ternis etiam horis sudare solent; nunc Vero de frictionibus steti. monemfacere incipio. G v I L A N D . Recte facies.
246쪽
utuntur. Cap. X VIII. 'ALPINUS. Vsus frictionum in balneis apud Hgyptisa ita est familiaris,
ut nemo ex balneo non fricatus abeat. Eas vero exercentes,
hominem in primis per horam fere in calido balneo commora- tuim , qui Vomuerit, vel saltem exudauerit , in solio sedere iubent, ac sedentis omnes partes corporis manibus variis modis pertractant, atque exercent. In primisque a pedibus incipientes, eos antrorsum, retrorsum, sinistrorsumque mouent, & mox crura coxendices undequaque ter quaterque: postea ad manus exercem das pertranseunt, quas itidem eodem modo mouentes, ac manibus flectentes exercent , sigillatim vero singulos manuum digitos,& mox cubitos, atque ab liis humeros, & scapulas, ab hisque collium primo, caput secundo, tertioq; pectus atque dorsum,ut Vnd quaque flectatur student. Qua singularum partium motione finita , quam singulis ter, & quater fieri contendunt , hominem supinum humi decumbere, atq; hic distendi supra pauimetum squod
omnes camerae habent ex lapillis marmoreis per belle paratum iubent, corpusq; uniuersum molliter fricare deorsum versus a pedibus incipiunt, in primis anteriorem uniuersi corporis faciem, molliter per singulas partes perfricantes. In hac vero uniuersali frictione tribus frictionum generib. Vtuntur. Prima etenim, quam moliuntur est mollis , & mediocris. secunda mediocris ac multa. Tertia est dura, & mediocris. In perfricanda vero tota anteriori corporis facie, a pedibus, ut dictum est, exordiuntur, ipsorumque omnes musculos per rectum, siue per ipsorum longitudinem, manibus superne deorsum dimotis, ab articulo ad articulum pertractant, quod illi tanta concinnitate, S peritia perficiunt, ut non fricatumnullum articulum relinquant. In primis itaque anterioris faciei pedum omnes musculos mediocriter, ac molliter volis manuum fricant, simulq; etiam Omnes articulos,& postea musculos, malleolorum,tibiarum,poplitum,ac coxendicum,molliter,ac mediocriter fricant, & mox manuum, cubitorum,humerorum, 6
scapularum,&post hos vultus colli, pectoris, iitrisque interioris
247쪽
iidem per omnes musculos praestant. Finita hac in postica corporis
parte frictione , corpus in oppositum, vel contrarium mutant, ut posterior pars recte fricetur, quam non secus, quam anteriorem
perfricant. Atque haec prima est frictionum differentia , quam
primo in toto corpore exercent, quae ut dictum est, est mollis, Mmediocris, quam Volis manuum plerique operantur, S nonnullis inunctis oleo sesamino. Post hanc, paulbpbst secundam factitant, quae inter mollem, & duram media, atque multa existit,nam fit ianuper dictis omnibus corporis partibus prolixius, & durius, quam panno lineo crudo omnes exercere solent. Tertia, quae postremo fit, aspera, praeduraque est,atque mediocris, hancq; panno aspero ex caprina lana parato praestant. His tribus frictionum dissere tiis absolutis, corpus uniuersum a planta pedis usque ad verticem capitis communi sapone illi emplastrant , Sc deinde calido dulci balneo cutim lauant, atque ab ea immunditias abstergunt. A lom. tioneque pudenda pilis nudant, emplastro casum illorum subit neum praestante. Demum pedes per horam emplastrant massa quadam ex puluere archenda, aqua communi parata. Pulvis hic fit ex foliis ligustri AEgypti j, Alcanna. & ethaone ab iis Vocati. Haec pasta mirae humidis,& foetentibus pedibus iuuat, nam valenter siccat , adstringit,ac roborat, ita ut multo adiumento stiis, qui pedes imbecillos habent. Colore etiam aureo eos exornat. Populares etenim mulieres consuetudine sibi manuum, pedumq;Vn es eo colore tingunt. G ILAND. Vsas harum frictionum in illis balneis optimis medici me conservatricis principiis recte
respondere cognoscitur, quando & Gal. in z. lib. de sanitate tuen-
,, da deserit: Frictio vim habet soluendi, ligandi, carnem augendi, A minuendi. Nempe dura ligandi mollis soluendi ulta minuendi, se mediocris carnem augendi. Atque Ut audio pleraq; 2Egyptiorum corpora, multo sanguine exuperant, quibus tum balnea. tum frictiones illas posse conducere arbitror, quod iis ipsorum plenitudo tollatur, exind ue corporis oborta grauitas, lassitudinesque non minus, ipsisque interim deperdita appetetia, roburq; quam facile comparetur. Etenim in balneo primo calido , & humido corpora per insensibilem transpirationem, atq; sudorem tenuioribus succis
vacuantur, moxque contentos in musculis,articulisque motione,& stictionibus mollibus humores resoluunt. Prima vero, quam inhalneo tentant, frictio, quae mollis est, cutem Uerit, atque laxat.
248쪽
tu qua multus sanguis ex Vniuerso corpore trahitur,ex qua frictione mediocriter via is parum rς soluitur, caroque ab eo gignitur.
ususque ob id huius frictionis apud mulieres,ut impinguescat, ibi est affectatissimus, ea si quidem de causa molli a cibo frictione hae
utuntur ; ut ex ea attractum alimentum non distatuatur sed in caranem, vel adipem vertatur. Secunda frictio, quae mollis est medio
criter,atque multa,multum attracti sanguinis resoluit, SI euacuat, culaneosq; multo plus meatus aperit,ia laxat,ex qua corpore multum turri vacuato,tum laXato,tertiam frictionem, duram, mediocriter mi liuntur, ad sistendam resolutionem ac vacuationem atq;. ad cutiri densandam atque firmandam. Duro etenim asperoque panno ex caprina lana contexto cutem parum vel mediocritoe
omniunt corporis partium fricant. Apparet itaque illarum frictionum usuili non esse pro vacuandissorporibus omnino spernendum: Caeterum hinc non leuis oriri dissicultas videbitur, quando non aeque illas frictiones omni b. corporibus, pro qualibet tollen da humoriam plenitudine, conducere posse no immerith sit suspicandum: Siquidem humores calidi atque te nites,suapt qatura, S quam facile per cutim vacuari queunt,fiigi di vero ac crassi nequaquam: quod Gal. in lib. 3: epid .his verbis docuit, dicens: Saepe e. enim dictum iam est, ut humores corporis calidiores tenuiore ;paratissimi sint ad excretionem: Crudis vero & crassis; aut per ab- .escessum aut per sympepsim, id est, cococtionem natura medeatur. e. Ex quibus frigidis humoribus atque crassis corporibus exuperantibus pessime has frictiones posse conducere arbitror, quando ob crassitiem per tenues corporis meatus illis permeatio non sit eommoda, veluti iis quae tenuioribus calidioribusque abundant multi fore adiumenti has assirmare possumus. ALPIN. nquam eam ob causam multi crassis,frigidisque humorib. exuperantes mirum in modum ab iis frictionibus laedantur mult6sq; ego hac causa in dissiciles viscerum obstructiones incidisse obseruauerim alios . in putridas febres, nihilominus Vomitibus copiosioribus, vi Egy- ij priusquam fricentur, facere consuescunt,stomacho a cruditatibus probe purgato,illos innoxie ac tuto fricari eo modo posse di
cerem. G TILAND. Cum,te assirmante,pleraq; illorum corpora,stomachum ex superius a nobis cognitis causis imbecillum atque infirmum obtineant,crebrioribusque, cruditatib. Vexentur, non minusq9e. exinde continue ea corpora hypochondria habeant .ali
249쪽
quibus cruditatibus, ac flatibus repleta, non video,eos tuto fricari posse, etiamsi copiosius in balneo prius vomant: unica etenim die in multis multa red datia excrementa, pos e vomitu expelli non cogito, quamobrem cogito illas frictiones multis multarum ob structionum occasionem esse posse ut ex Gal. lib. . des nit. tuend.& 8. meth .med. proditum est. Auerrhoesque acriter alenum, in lib. de sanit. tuend. docentem febres ex cruditatibus ortas frictionibus curari debere, damnat, quod corpora illa perfricata,quin in obstructiones incidant,minime effugere possint. Caute itaque usus ille vacuandi corpora per frictiones tractandus erit. Sed nunc tempus est, ut ad quos morbos tollendos iis vrantur balneis, narres, quando iam satis superque de lais frictionibus a nobis dictum sit: non desunt rationes multae utrique parti fauentes, quibus earum usus suaderi,& dissuaderi poterit, quod nostrum non est in praesentia contemplari. Sequere itaque reliqua de usu balneorum in cu-
tatione multorum morborum enarrare
De balneorum apud 'γptios ad zarios morbos
BA L N Ei s illis ex aqua dulci paratis, non secus quam antiqui utebantur, Hgyptij nostri temporis ad varios tollendos morbos uti solent: nam iis interim humorum minuentes eo modo, quo dictum est, plenitudinem, corpora a multis morbis ex plenia tudine ortis subleuant: interim, cutis meatus adstrictos, atque ex calore, vel fragore, vel siccitate eqnniuentes aperientes, multas febres exinde genitas sanant. Multis etiam morbis ex sola sicca &calida temperie, vel ex sanguine, vel bili acutiori, vel ad exusto humore obortis, opem praestant. Multasque tum internas, tum externas inflammationes persoluunt. Etenim balnea illa ubi volunt, vacuanr humorum exuperantiam, cutis meatus laxant, aperiuntquς, ω inflammatas partes aliquando refrigerant,ac siccatas humectant,carnεmq; non minus a cibo utentes generatat, atque ob id gracilioribus Vtiles existunt. Gui LasD.
Iro quibus autem particularibus m0rbis, iis aegyptij vii soleant, scire
250쪽
scire cupio. Α Ι Ρ I N. Vsum illorum exercent ad febres ephi meras omnes ex caliditate, frigoreque, nec minus ex siccitate obortas, atque etiam ad putridas, quae eX copia sanguinis, bilis amarae atque exustae oriuntur,ad hecticas quoque,& ad Omnes inflammationes, melancholicas,variasq; cutis defoedationes, S ad luem veneream, ad suppressas'; nienstruas purgationes, atque etiam ad earundem immoderatos fluxus, ad ophtalmias, hemorrhoidii dolores, &vrinae suppressionem. GUILAND. Mirum non est, si1 balneorum ille usus, vel illorum morborum causis, vel ipsis morbis, dum recte omnia comparentur, eos prodere possiit e ctus; in febribus fere omnibus balnea ex dulci aqua parata usum usque in antiquis te maporibus apud omnes praecipuos medicos, habuere, neque immerito, cum ea tali sint temperie ac facultate praedita, qua calfaciunt,
humectant, refrigerant, siccant, euacuantes per porros cutis . Gal.
enim in 3. lib. de sanit. tuend. de iis dixit: Dulcium calfactaru aquarum, si media temperie sint, vis calida,& humida est sin tepidiores
sint, humida, frigida: quod si iusto calidiores fiat, calida quidem, sed non perinde humida. Ex quibus dignoscitur illorum balneo-
rum usum febribus, atque inflammationibus etia' es e utilissimum. Siquidem omnes febres in hoc conueniunt, quod in calore siccitate consist ut, siue ipsarum essentia ignea existit, quam corrigere ac delere pos uni tepida dulcia balnea, quippe quae refrigerant atque humectant, ex quo omnibus febribus causis coniunctis carentibus ipsa valde conducere videntur, atque etiam aliis simul causas habentibus quales putridae existunt, quae pro causis, exuperantiam Variorum humorum putridorum, atque vasorum
obstructiones habent. In iis etenim etsi febrium ratione balnea conueniant,non tamen in principiis ipsam, quando prius febrium cause sint auferendar, quae fere contrariis medicamentis auferuntur. In Ephemeris vero febribus causis carentibus statim in principiis homines in balnea tepida ducunt,Veluti eos quibus una cum febre quaepiam etiam causa adest,qualis obstructio cutis meatuum existit, vel meatus iidem ex .siccitate constipati, in eadem balnea moderate calida in primis ducunt, & mox in tepida, illis etenim conueniunt calida, quia aperiunt obstructiones, quibus si ablatis, mox tepida conueniunt, & iis quibus cutis ex siccitate constipata remansit, tepida maxime conueniunt,quae refrigerando atque humectando tum causam, tum morbu respiciant. Q d Gai, in lib.8.