De praesagienda vita et morte aegrotantium libri septem [...] cum praefatione Hermanni Boerhaave

211쪽

Cap. IX. DE PRAEsAGIENDA VITA ET ΜORTE AEG M. I9 runt iudicandae. Non minus , & quae in uxore Dromedat. De qua Hippoc. in Epid. o) a. text. I. Sexto die manes erreum esto percalliis toto corpore sudavit , extrema frigida , deliraυit, stiritus Magnus , Prarus, pareto pus convul es , a capite coepe- runt, urinis okos appareVtibus paucis , , cum sillis sanguinis ,

quae praece sterim , mortua es. chiae omnia ssimul certum extutium indicabant. Idem judicium ex hypochondrii tensione in Philistat) i. mi, aIte diem , cum ex septi transversi magna

inflanimatione factari et convulse, simul c- pessimis signis. In

phrenitico H etiam praeterquam ut nuper a nobis ex Galeno est demonstratum , quod omnes convulsiones in phreniticis exitiales) etiam id convulsiones ipsius habuerunt, ut lethalia signa simul cum convulsionibus tunc illuxerint, quando virin lenta vomuerit, febris esse horrida, idor copiosus prima die, assiduus toto corpore, multum delirium , secunda die aphonia, febris acuta, suciavit, non intermisit, quo tempore eXibtialissimae factae sunt convulsiones, quae in febribus exitium certe praedicabant. Eodem itidem modo,& quae in muliere QCyzicti die decimo quarto, cum extremorum frigiditate, delirio, crudoque plane existente morbo: atque haec iunt, quae de praedictione a convulsionibus fuerant dicenda, seb quorum genere cum & singultus comprehendantur, de ipsis agendum Π0n Videretur, tamen cum singulares stomachi sint singultus c0nvulsiones, de illis quoque sigillatim agendum merito dim imus, atque eo magis, quod Hippocrates de ipsis distiliche quidem a convulsionibus scripserit. . C A P. IX.

qui ingultus in morbis praedicaut 'Asmgultu quoque eventus morborum Uenemur, tametsi idem sit ipsius judicium , atque convulsionis, siquidem ipse quaedam convulsio stomachi est, ut Gal. docuit I. Singultus

ori . 3 . in lib. vero A. de vict. rat. in morb. acutis. singultuS quid. . pellat motus convulsorios: de qua clare satis in comment.

212쪽

mnebi nominari, quando aliud fuerit sermoVis propositum, tit se gustussiubstantiam cognoscemus, melius fortassis fiterit non eo θι

fionem ipsum nominare, sed quendam motum Iasdem quidem tu neris, cullus vomitus, intentum autem N EA O eineuti0rem. Misi sumaebus appetens rerum aliquid, quae in ipso c0Utinentur, eae et Iere, ad duos movetur casus, vehementiorem quidem ia singultibia, medioeriorem illo in Domitibus, siquidem in vomitibus appetit ea thnatum, quae in ventriculi spatio latiori continentur, expellere, in in gultibus autem ea, quae sunt in mo sentriculi ore penitiora. Ex quibus apparet singultum ene motum expultricis stomachi, aliquod noxium expellentis. Veramque stomachi convulsionem singultum dicimus, sed eum, quae eum motu fit, qualis in epilepticis laeso cerebro observatur : aut melius dicamus, simgulms, ut Galen. in Setis. 4. de vidi. rat in acui, text. 69. no- bis tradidit, esse quosdam motus convulsivos. Concitantur vero ex Hippocr. in 6. Aphor. 39. vel ex repletione, vel inanitione , scilicet partium nervosarum, particulatimque oris ventriculi. Replent vero cibi multi, potus, humores, phlegmones, flatus. Siccant calor igneus, immoderatae omneS Vacuationes, purgationes, vigiliae, jejunia , arqης alia hujusinodi. Ceterum singultum fieri ab iis causis, uti verse convulsiones concitantur, praecedit Hippoc. de vera sto machi convulsione locutus , quae ab altera harum causarum fit. Quod vero saepius fiant singultus propter mordicati00Qmoris Ventriculi, qui motus simi similes convulsionibus, qRViconvulsivoS motuS, multi merito appellent, minimeque c0nνηὶ siones, proinde mirum non est, si1 ab aliis causis fiant, ab illis Pip Pe omnibus, qui vel copia gravantes stomachum, vel m0lui 3 quapiam qualitate ipsium laedentes. Nam cum ventriculus c0pi' humorum, Vel ciborum pravorum, opprimitur, aut acrii nia mordetur , aut distenditur flam , aut calore aut frig0x aliaVe qualitate irritatur, aut resiccatur, vel revellitur eo ν' tu convulsioni haud absimili, noxam nititur expellere. in Galen. Videtur in lib. 8. de remp. me . cap. 8. attigisse, ψὴφ

aut repletionem accedit, interdam ob mordacitatem' humρμ' acrium, D' medicamentaria qualitate naeditor in & paulo

213쪽

Cap.ri.) DE PRAESAGIENDA VITA ET Μo E AEGROT. 199 1su ultum oratem me his fieri video , ambus humo bus nissem- θ vibicamen is mimc um mordentibus quos ubi vomitu re- frerint , statim sugustu liberautur. Quia & multi devoratopharmaco ex tribus Piperis generibus constante, si1 statim vinum superbibaar, omnino singultiunt, ex quorum numero etiam ego sim. AmpliuS autem & cibo in mordacem qualiuisitem corrupto aliqui singultiunt, & qtκγd a vomitu statim liberantur, Omnibus notum est. Quidam etiam ex rigore oris ventris singultiunt. Verum pueros maxime singultire comtingit, tum ob corruptionem alimenti in ventre, tum ob pa tis frigiditatem , atque ab iis causis singultus fiunt. Verum in febribus singultiunt homines quandoque propter perniciosam aut stomachi, aut cerebri, aut intellini tenuis aut hepatis, inflammationem, aut presso oris ventris, a cava hepatis parte in tumorem elata, aut propter hepatis fervoris communicationem, aut acri humore e parte inflammata in os ventri,

culi defluente, & ipsium mordente , itemque acris exhalatio irritans 1tomachum, sed haec satis sint de causis, quibus sim gultiunt. Hinc illis cognitis ad prognosticum declinemus, diu singΠlmycemusque ex singultibus eos tantum non esse timendos, quiri P citra febrem ab alium morbum, ex vino aut cibis fiunt, aut β' etiam ad humoribus acrioribus, vel frigidis, vel calidi S, vel c0rruptis. At in febribus quemadmodum & convulsiones p rpetuo timendi sent, omniumque maxime febri supervenientes. inaedam febres dicuntur etiam singultuosae, eX eo quod in ipsis homines fere perpetuo singultiant, augeansur que aucta febre & remittantur eadem remis a, quas sebres IKci lygodes appellant. Quarum quidem Hippocr. membi xii in Secf. q. Lbr. de rat. Ditis. in acuti H text. 69. D Gal. is Comment. dixit, febrem singultuosam appellaxi, in quo sim gultus Permanet, ac per totum morbum simul cum febre ς Rcerbatur, ut plurimum vero eae non parum iuspectae hu'ςri debent, quod fiant inflammato aut stomacho , aut tenui intestino aut hepate. CorneL G us scribit, frequentem singui' 'm jecur inflammatum significare; non tamen simpliciter

pRte inflammato singultiunt aegri, sed quando hepar

214쪽

ad maximam attollitur inflammationem, eXGal. is . a. lieet Hippoc. ibidem dixerit simpliciter. Hepati inflammitionem patienti singultur adven'. s hiare in hepatis inflamma tione singultus exitialis esse solet. Non minusque fit cerebro ac ventriculo inflammam, omniumque ' niaxime, si a vomitu fiat, de quo Hipp. in 7. lib. A Or. 3. scribit. A vomihu sis guttur , D' o litorum rubor , malum. Gal. de ipso ita sentiti Salis passio est convulsio musculis, talis est singultus stoma

chis . qui humoribus infestatur, convenit nonnunquam totum ventriculum, nonnunquam OS ejus gulam. Quos per v0- mitiones abjiciens statim a singiuitii liberatur, qui ii neque peristas cessavetit, duorum alterum ostendit, vel cerebrum ne vorum principium, Vel Ventriculum pati non mediocrem inflammationem, quare a vomitu plerumque perniciem ostendit concitatus singultus, orianiumque maxime in ilei affectu , ex quo Hippoc. in Sect. 7. Aphor. Io. dii: Ab isto vomitus -- guttur, comat , malum. Et Galen. in comment. dixit: nonsemper

in iis somitam adesse , sed quando exitiales sunt , b fl voememtius distorqueantur, stercus eis ascendit, a ne finguli it. here in acutis febribus a vomitu &' praesertim malo singulms asceindens, mortalis erit judicandus , qnalis fuit observatus ab Hippoc. in 3. Epidem. b) Pomm. a. sext. 9. in muliere aegrotante iamendacium foro, de qua ait: Duoderirno vomuit multa, η,

gra, foetida, Ingultius multus, stis laboriosae quae postridis init

In quacunque vero febre acuta singultus frequentior & molesti0Πfuturi exitii nobis erit indicium, omniumque maxime, si a Vo mitu malo , dico vormitum malum ex humoribus aut faetidi , nigris virulentis aut sinceris, qui evacuantur. Ex quo merit' in Sect. q. Oac. prae sec. 3. text. 1 f. in vomitionibus sin ζ iis damnatur singultus. Ab immoderata etiam cum evacuvetione tum purgatione singultus selet esse exitialis, quod resic vris nervosis partibus stomaehus convellatur. De quibus Hip

OOc. ia Sect. s. AN. . Ubi sanguis multus fluxerit, Angultat si usinplm,mβlum: Elia sequenti Aphorisin. Exsuperflua pasi' exitialissi- isPuly0 aut 'gultus steroenanis, malum. Omniumqης mi. exitialissimi sunt singultus, qui immodice purgatis corporiu*Τ'

215쪽

Cap. IX. DE PRAE8AGIENDA VITA ET MORTE AEGROT aor .ie Vel etiam suapte natura debilibuS. De quibus Hippoc. forte is lib. . I, senioribas supra modum purgatis sinoestus supervenerit, non b0Hum. Similiter solent sui lius in ictericis eX tumore aut inflammatio ae hepatis concitari. De quibus in Iacispraesegm a lib. I. sedi. a. comm. I. text. II. lla echabentur: Qui foedati morbo regio n0u adeo acriter senti t, si Dim 'gestiunt, alvi iis exturbaatur , fortasse supprimuntura se ii salis favescunt. Non singultiuπt bi , quovis modo asse fotitute, sed ita pleoo aut inflammato, ut vel prae copia exundam his bilis totus ventriculus aut somactus pavetur , aut mordeatur, τὰ prae magnitudine i ammationis ac fervore opprimatur , quod tum demum eveniresolet, cum lectus maximus est. Verum, uti thalium seu exitialium singultuum judicium confirmetur, signa alia perniciosa, cum quae praecesserunt, tum quae una illuxerunt, tum quae postea, quando singultus exitiales nunquamssili erunt, sed alia ejusdem pernicios, naturae aut ante aut simul conspecta habebunt signa. Ose auctor Prorrheticorumini. lib. b) expressit, dicens et bonis cum sugustu, pessima. Et in C0acis praesagiis: e) Lassati, sagultientes, lupore detenti, mali.

Ρessima signa erunt, sit dores frigidi, extrema frigida non recalescentia in febre ardentissima, non sitire , cibum abhorrere, sudare copiosius, & febrem non intermittere: stilla sanguinis e naribus, & alia hujusmodi multa, quae quisque Videre Poterit , in historia illius mulieris, quae in mendacium foro decumbebat, de qua, ut dichim est, Hipp. in lib. 3. Epid. . . C A P. X.

De rigoribus, atque quid in morbis significini. l rigoribus quoque in praesentia quatenus ad prognosti cum judicandum maxime faciunt, acturi, in primis ipso-IVm cognitionem, juxta nostrum ordinem praemittemuS, Προque inuriliter, cum non possit', eis non probe cognitis, de R 0rbis judicium certum ex rigoribus haberi. Resor itaque es: Rigor n)turalis caloris subita ac violenta, sive, ut ait Gal. in lib. dei id

tum.

216쪽

tum. palp. convuls brigore. Dolorifica perfrictis cum quadam imaequali totius eorporis concultisne agita teque ab expultrice fieultate partium sensibilium , conante foras expellere humores M-

tremo. cros, 090rta. Distinguitur a tremore, quod tremor sit unius&h0r- tantum membri vibratio, rigor totius corporiS. Ab horrore, rQxς qRQ totius cutis & rigor totius corporis. Ceterum duo si hkui cemus hoc Paulo post accuratius. Rigor quandoque fit ei tratus. ullam febrem, plerumque cum febre una: absque febre rigorem concitari docuit Gal. in lib. nuper citato cap. 7. dc in Sta. a. de cauf.Bm Omatum cap. s. atque in lib. de inaequali intemperie cap. 8. qui contra antiquos fieri absque febre rigores derom, stravit. Viditque ipse Alexandriae juvenem citra febrem eXdbctilorum immaturorum esse, quippe ex humore crasso venas obstruente, riguisse. Antiquis vero cognitum haud fuit, citra febrem corpora rigere. Non tamen Hippocrati, cum in primo' libro videmior. Comm. 3. a text. a a. de uxore Epicrati S hoc aperte scripserit, dicens: Epicratis uxor, quae aegrotabat apud Archege tem instante jam partu, rigore eorrepta es, non incaluit ut ferebant,postridie eadem erant. Datur itaque rigor citra febrem, qui a Galen. in Sect. 6. Gmm 3, text. 9. rigor non potens calefieriane Bermeton nuncupatur, Veluti ille, qui potest ca lefieri, quippe quem febris subsequitur , validus concutiens' que ac morbidus dicitur. Sed quomodo cum a frigore , tum ab horrore rigor distinguatur. Galen. in libr. nuper citato detrem. palp. c0Πvuls j rig. cap. 6. his verbis expressit, dicens :In aegrotantibus sane non idem videtur cum eo, quod es horrere, aut frigere. Dicimus igitur subinde accessionis instilium , huic sane cum rigore, alteri cum horrore , alii cum frigiditate sql oboriri, & in omnium Medicorum commentariis idem usus verborum eXsistit. Ita cum quis cum nulla concussione corpinris & agitatione perfrigestit, non hic riget, verum s1 asse tu rigor appellari debeat, inaequalem & praeter voluntatem m0 tum ei accidere oportet, quod si non accidat, sed cutem qui p. frictio rid qVRliter commoveat, perfrictionem nominant: sim& hoiror autem hanc quidem perturbet, quatiatque per quosdam itinquid. sultus, corPus autem totum non commoveat, horrorem no minant,

217쪽

Cap. X. DEPRAESAGISNDA VITA ET MORTF A sstor. ao3 minant, ut hic cutis solius affectus talis exsistat, qualis totius ebi poris rigor. Causae rigorum sunt primo immoderata cum Rigorum ealiditas tum frigiditas. A calore immodico & frigore consertim corpus alterari horrore dc rigore, ii, qui balneum nimistat calidum aut frigidum ingrediuntur, probe sciunt, &a Galen. in lib. secundo de caris D t. cap. S., demonstratum est. Ex quo merito ab Hippocrate a scriptum est: Ulceribus frigidum quidem mordax cutem obdurat, dolorem msuperabilem ficit, rigores febriles. Quidam etiam ex vehementi timore horrent. Veluti alii tremunt ab ulceribus & abscellibus suppurantibus, nec non rigere corpora aliquando ab iniustione &iectione, Gal. in Sedi. 6. Epid. Comm. 3. text. 19. nobis prodidit:

cum dicit. 6 2d ab his cau is rigent , tanquam ab aliquo acri sensibilem earnem laedente. Ex quo merito praecipuas rigorum cau- A biliosissas, biliosos, acres humores Galenus statuit. Hi enim admodum &aeribus sensibiles partes mordicantes, sunt in causa, ut calor naturalis ad ipsos quidem ejiciendos , magno impetu exsurgens, motum illum inaequalem concussivumque in toto corpore efficiat,

quod Gal. in Sect. a. B t. caus cap. s. docuit. Hujusmodi

rigores clare apparent in febribus biliosis, omniumque minibine in iis, quae intermittunt. In quibus idem, quando humores, biliosi tenues admodum mordaces eXxra venaS eXPullii ab omnibus sensibilibus particulis continuatim eXpellantur, quippe ab hac in aliam partem, atque ab illa in aliam, quousque humores, vel ad cutim ferantur, per ejusque poros, scit. Per

sudorem vacuantur, aut ad stomachum pervenerint, ex quΘV0mitu rejiciuntur , aut ad alvum, per quem foraS demittum

tur. Hinc rigores biliosae vacuationes sequi solent. Quod a Gst in lib. 6. Epid. Comm. a. intea t. 6. hisce verbis scriptum est: D sermonibus de rigore sensum est amaram bilem, quae cum im-pζlli persensibilia corpora ad exoret rem fertur, consequi rig0rem. Rig0r vero hujus est generatio. Acres enim ac intesti hum'-xζ. a Venarum expultricibus pelluntur extra ad parteS, a qui'hVS non minus ii expelluntur, cum has ipsorum acrimonia inse stet, excitet expii tricem , vicissim in alias, haeque in gli4 , quousque aut nuper dictum est , ad cutim , aut ad C c a stoma-

Lib. S. Aphor. 2o.

218쪽

stomachum, aut ad Ventrem Venerint, dc dum conantur padites laesae humorem eXpellere , calor naturalis ad eas, ut opem ferat, evocatur. EX quo eXtremae parteS algent eo destitutae Finitaque humorum expulsione, quod est ubi ad cutim, aut ad alium locum extimum, per quem cerni post int, devenatum sit, rursum calor foraS effertur. Plo tempore extrema denuo incalescunt, multoque magi S si calor naturalis r0hu stus fuerit. Quo praelanguido exsistente tarde & parum inca lescunt. In hac itaque humorum expulsione fit illa corporis totius inaequalis concussio ac Vibratio, quae rigor est. Dumque sit haec, extrema calore intus recurso frigescunt. Hinc dum ri gent corpora, una etiam frigent. Qilare rigores ab acribus hu- Abhuin moribus concitantur. Quandoque vero fiunt ab humore era more se venis obstruente. Cujusmodi fuit ille , quem Gal. Alexam ex in juvene observavit, de cujus sane rigoriS generatione, in nuper citato hk eap. 6. Galen. ita habet: autem nat ratis est loris vi impedita rigor oecurrit, cupit enim tanφliam Ascsubstantia nee robore oblu s tum expandi, tum in 0mnes partes eorporis distribui. Probibitus mutem re vi in altis repulsus ad proprium principium refugit: Cum autem ibidem manere nequeat

nam substantiae semper mobili Deo confluere mos est sese ligasiae veluti in Euum congregans aequaliter sane non intro liber0 mο- tu protenditur. Sed vehemensti latione utens, ij veluti a Parcere exsiliens nonnunqua n insurgit mota adversus ea, qtiae transtum ipsius occupant; illa sane impetussa eo bibetur, totum autem cor' pus cum incidit, perturbat. Nam praefer alia etiam vaporo ainune redditus dum illiditur in ea, quae ob lant, intro rursui resilit, seu ictu reperculsus ac iterum ad principium revertitor, Inde rursus erumpens incidit violentius, iterumque refint etiam Mboc Hapsu, idque frequenter per successionem fit, quamdiu πρ β

219쪽

C,p. X. DE PRAESAGUNDA VITA ET MORTE AEGROT. stos spiserum praedictionem , quam sane primum a bonis rigoribus st θω ,

Venemur. Boni itaqUe ri res sulat eorum , qui in febribus b6ui qui observantur, periodici, febri lumque Propria qui sunt sympto- nain. mala. Periodici, qui adt qUotidie aut alternis diebus aut teranis, omnes salubreS , febreS intermittenteS antecedunt, quas

omnes periculo Vacare Hipp. in lib. f A . 43. tradidit, e qse magis, quo major est intermillio, & quo minus est molestiarum tempu8. De his enim in Apb. 63. ait: Quibus quot, die rigores sunt quotidie febres solaciutur. Cum enim , ut Gai

docet in Commento, Per omnem corpori S habitum mora rigores accidant, atque ideo singuli S accessionibu& eXpurgetur, a que evacuetur, non abSque ratione ad infebricitationem pervenit talium febrium intermissio. Hoc igitur est, quod nunc dimini est ab eo; quotidie rigores fiunt, quotidie etiam febres cessant, sic videlicet si & per tertium diem Vel eriam per qua tum. Quod scilicet fieri videtur & in tertianis, & in quari

nis circuitibus, in quibus febres solvuntur, & rilrsus redeunt, quarum proprium est, ut cum rigore redeant. Omnium Vero optimi sunt rigores iudicatorii optimi. CuJusmodi sunt, qui febribus supervenitant continuis in aliquo dierum judicatoriorum, cum signis concomonis, a quibus aut sudores optimi copiosi, aut vomitiones, aut alvi dejectiones aut sanguinis enaribus eruptiones succedunt, atque ex ipsa S febres aut pro su8 soliuntur aut maxime minuuntur. De quibus Hippoe. in quarto si b. A febre ardente habito, rigores e 1 te, fit solutio. Duo vero optimi rigoris videntur esse propria, RiUn primum, ut corpora a rigore maxime incalescant, idque fieri triplicem ob causam, ut Gal. in libr. de trem, po . rigore cu', propria. t. docuit, primo quia calor naturalis ab ambiente represinSin altum colligitur, ut particulis conantibus noXiΟS humoreSς pellere, opem ferat, atque deinde, ut in Sect. 3. lib. de temp. docuit, humore intus emittente enutritus & auctuS, totuS Vehementer seras expanditur. Secundo quod calor obviolentam illam ad

p)rtes corporis permansionem, motionemque non Parum ac ςQRdatur, veluti lapides ferietimque ex mutuo contritu atque siduo motu valde inealescunt. Demum calor dum eX also re

dii, serventis aliquid humoris secum ducit, quo incalescit cor

220쪽

pus. Quo vero corporis natiVUS calor fuerit robustior, eo cor pus a rigore calidius fiet, & quo minus fortis eo minus est ealidum Hinc corpora probe calefieri a rigoribus, bonum est qui naturam firmam ac Viribus potentem significet, veluti econtrario, ut paulo poli: Videbimus, quum nihil aut parum incalescunt, ex rigoribus PesIime eos se habere naturamque praelanguidam testatur. Qilare a rigore corpora malit me cale fieri, quocunque fiat modo, optimum erit. Quod in omnibus, a quibus cum optimae Vacuatione S, tum Purgationes fiunt, observatur. Alterum est optimorum rigorum proprium, quippe quod optima aut evacuatio aut purgatio succedat. Addamus quoque, quae aut febrem prorsus tollat, aut saltem diminuat. Eiales sane in multis aegroti8 Hippoc. observavit, quippe in tigore EpIcratis, quae apud Archegetem decumbebat, in

Charione, in Larista Virgine, in rore apud Timeneum decumbente, Philistide. De Epicratis uxore in primo Di dem. a) Omm. 8 text. aa. ait: Die decimo quarto superriguit , I bris aeuta. Quinto lecinio conruit bili b, flava, Dbcrebra, δε-dmit. libera febre, set noctem non febris acuta, 'Erinis crassicum eandido sedimento. Et de Charione in Lb. 3. Epidem. bH Comm. a. text. a. yeptimos et riguit, se s acuta, per totum corpus sedavit, judicatus es, , eodem modo putea in recidiva, septimo decimo superriguit, febris acuta, sudavit, febre es iere torie liberatus: de Virgine Lariss e Dib. o 3. eae noribus largiter multum suxit inhorruit, ac mox sudasit toto corpore multum γealidum, me febre est udicata. In libr. sero to Epidemior. t

text. 83. meminit sororem, quae erat apud Timeneum climrigore judicatam : & e tu Sect. . quo me libr. text. 66. philistidem Eraclidis uxorem eodem modo cum rigore judicatam. Aliquan do in sanguinis profluvio rigor est bonus. De quo in Se f. 3. I ror

rhet. f) 168. legitur: sivibus in principio largum sanguinis prq fluvium, rigor suxionem β t. Neque immerito aliquand0 ζ

immodica vacliatione calore toto una cum sanguine intus rQ

currente. Nihilominus in morbis hujusmodi r ores longita dinem Praenuntiant, nam ut Gal. ait in Comm. Ubi morbVm