De praesagienda vita et morte aegrotantium libri septem [...] cum praefatione Hermanni Boerhaave

241쪽

Cap. I. PRAESAGIENDA VITA ET MORTE AEGROT. et ictio quaedam ipsius animalis in partibus, quae vivunt; actio Vero omnis prodit a propria ejus facultate, idirco vitae actio

a propria Venit facultate, quae Vitalis appellatur. Facultas Actionis autem omnis Veluti actione indiget, ut innotescat, ita &vitalis in- actio instrumento: actionis vero Vitalis primum instrumenta iiiiii est spiritus Vitalis, qui cum a corde ad omnes corporis particulas confluat, Ut cum illi S communicetur, aliis quoque opus habuit instrumentis, scilicet arteriis, per quas ipse ad quasvis corporis partes ducitur. At quoniam vitalis hie spiritus calidam maxime effervescentemque naturam habuit, ideo, ut conservaretur, aliqua ipse opus habebat refrigeratione, alioquin seipsium Ocyus consimpulset, vitaque privasset animal. Siquidem corpus aliquod actu calidum sine aliqua eventilatione, & refrigeratione diu manere incorruptum non potest. Itaque & vitalis spiritus a natura, ut diu conservaretur, pluries ventilandus, ac refrigeranduS erat. Hinc natura quae nunquam in necessariis defecit) alia instrumenta animali concessit, quippe asperam arteriam, & pulmones, qui cum

dilatarentur, intus aerem frigidiorem exciperent, cordique per arterias communicarent, quo cordis caliditas, atque iraneus spiritus refrigeretur, compescatur; dc cum comprimerentur, ipsum quoque calorem eventarent: expellunt enim ς0mpressione vapores, seu fumos fuliginosos a corde, Plirioremque reddunt vitalem spiritum. Erant igitur necessaria omnia haec instrumenta facultati vitali. inae quidem a quolibet Vel etiam illorum vitiato laeditur, & infirma redditur. Quod sine a pulsiium accurata observatione nobis maxime innote-istit, non minusque & a respirationibus. Nulla vero operatio ip*ct tur, quae robur & infirmitatem hujus facultatis vitalis pyy clare magis manifestat, quam pulsus & ipsa respiratio, qRibus in hoc libro, ut una cum ex aliis superius illustrah), prognosticum in aegrotis venari possimus, accurate a nindis est agendum.

242쪽

C A P. II quid sit pulsus, atque quot generibus pulsus omnes

comprehendantur ἐpulsibus prognosticum in aegrotis Venari possimuς haec primo nos novisse oportet; scilicet quid pulsus dicach tur, atque pulsuum differentias, & causas. Pulsus vero nihil quidem aliud est, quam sensibilis cordis dc arteriarum monis, quo hae attolluntur & submittuntur. Dividitur pulsus primum

in motum dilatationis, quem Diastolen minc rapant, atque in m0- tum contractionis, quem etiam Systois Graeci dicunt. Ab hisque duobus motibus cordi S, arteriarumque, nati VUS calor generatur, ac conservatur. Diastolis enim motu aer frigidus ad cor attrahitur, qui Vitale robur, unde spirituS quoque vi, taliS generatur, eXcitat, ac recreat. Systoli 3 vero motu sum dum eXcrementum, quod eX humorum deustione generatur, expellitur. Quamobrem ex dilatatione cordis & arteriarum Perpetuo quantum caloris cor habeat, facile deprehenditur, pulsuum atque non minus, quibuS eXcrementis fuliginolis exuberet, differen. ex motu contractioni S nobis innotescit. Comprehenduntur vetiae ha- ro omnes pulsus eX Galeni doctrina, in primo de PulsuumhςnxVy disserentiis, decem generibus. Quorum primum eX motus qusta Ex motus litate accipitur, tresque habet differentias, utpote quoniam q*-Rin' ipsorum alius est magnus, parvus, atque demum aliuS mediincri S, qui e neque magnu S omnino, neque parvus, sed mζ

dio modo se habens. Dividitur vero quilibet ipsorum rilrsu in latum, longum, profundum, angustum, brevem, humi lem. Μagnus dicitur longitudine, latitudine, ac profunditaNi vel omnibus iis itina junctis. Veluti parvus dicitur, anguiu)t,eVitate, humilitate vel omnibus iis una copulatis. Medio In moti Q cris Vero dicitur, qui neque parvus, neque 'magnu8, qVV m latitudinem, longitudinem, profunditatem, angustiam, by vitatem atque humilitatem attinet, exstitit, sed qui medio siqhabet, m0d0. Secundum genus in motionis tempore, Vel 'in . Gal.

243쪽

cap. II.) DE PRAESAGIENDA VITA ET MORTE AEGROT. et29Gal. ait in motus qualitate consistit, cujus tres sunt disserentiae , quod alii ipserum sint celeres, alii tardi, & alii medio se habeant modo. Celeres quidem fiunt pulsis, quando arteria modico tempore mOVetUr, atque e contrario, cum longiori movetur tempore, tardi eVadunt, mediocris Vero, cum medio modo se habet arteria ad temporis motum. Tertium ex ictus Ex ictu qualitate, Vel melius a Virtutis potentia accipitur, cujus etiam qualitate. tres observantur differentiae, utpote Vehementia, Janguiditas,

seu infirmitas, seu humilitas, & quae ad has medio modo se libbet; scilicet pulsus vehemens, languidus, seu remissus, seu humilis , atque mediocriS : Vehemens autem est, qui tangentis manum valide percutit, Sc pulsat, & ex opposito languidus, humilisve, sive remissius, qui perdebiliter tactum ferit: mediocris , qui mediam servat ad utriumque proportionem.

Quartum Vero genuS ex tunicae arteriae qualitate speEtatur, quippe aut prima aut secunda; prima quando eX remperamen' eae arte.

to arteriarum alii calidia, scilicet a calida arteria , alii frigidi riae qua. ex frigida, alii humidi ab humida, alii sicci ex sicca, sentiantur. Ex qualitate secunda , alii duri ob arteriam induratam, alii molles ex arteria molli, aliique medii inter utrumque eX arteriae duritie & mollitie temperata: duri pulsis dicuntur, qui tactui valide resistunt, Se e contrario plurimum cedenteS, molles. Ii a vehementibus distinguuntur, quod duri valide ta- hi pressi humillimi reddantur, & vehementes perpetuo digitis pressa arteria valide percutiant, dc pyilsent. Quintum Pulsiuum/tempog Rus a tempore quietis accipitur; tresque itidem habet dis- re quie-istr*ntias; quippe una crebritatis sesi frequentiae, altera rarita- u..u , dc tertia mediae conditionis: pulsus creber dicitur, qui breVeh)bet tempus quietis, contra rarus, qui longum. SeXtum ge- Ex pleni- δη spectatur penes arteriarum, quae digitis tanguntur, plenitu- xudine,&Midem atque vacuitatem. Ex qua pulsus alii pleni, alii vacui ap- p ii Ruir, ex eo quod ii plenam & iiii vacuam arteriam deno-20x Septimum genus a rythini ratione accipitur, qui qui' Α Vm spectatur comparato ictus tempore cum tempore quieti , uti ratio. qVM proportio, ut Gai. Sect. 1. de docuit, temPOrὶS ne.

iςid ad tempus quietis. Alii rythmum in pulsibus ordi-

244쪽

tate.

Pulsuum

nem dixerunt, alii conVenientiam dilorum esse temporum intessese, ictus 3c intervalli. Hujus generis duae spectantur disse rentiae, quippe quae Eurythmus dicitur, &Arythmis. Ideriae si dixerimus consonum & dissonum , seu ordinem servam

tem, atque ordine turbatum. Eurythmus pulsius appellatur qui secundum vel aetatem , Vel tempus anni, Vel regionem temporis proportionem serorata, Veluti, qui temporiS prop0r

tioni non respondet, Arythmus dicitur, cujuS tres spectantur differentiae, prout tribus sane modis in ipso rythmum vitiari contingit. Primus scilicet, qui mediocrem Eurythmi digressidanem habet, pararythmusque ob id appellatur, & qui multumarythmo recessit, heterorythmus Vocatur, veluti Echyrissimum vocat Gal. qui plane omnem rythmum seu consonantiam c0r rumpit.Octavum genus pullinam spectatur penes ipsorum sequblitatem & inaequalitatem, hujusque duplex est differentia, scilicet aequalitas & inaequalitas. AEqualis pulsus dicitur , ubi

multorum vel unius tantum pulsus differentiae ad se invicem pares ac aequale8 eXistunt, & contra inaequalis. Pulsuum ve- ro inaequalitas duplex observatur, quippe , una in uno ista' tum pulsu , . atque altera , quae in multis pulsuum generibus spectatur. Rursus inaequalitas in uno pulsu, aut in una pstri arteriae, aut in multis fit. His propositis, de iis modo agamui pulsibus, qui in uno pulsu & in una tantum arteriae pari sentiuntur: qui duobus modis considerantur, uno modo pede arteriae motae situm spectantur, uti quando arteria sursum, deorsum , antrorsum, retrorsum, sinistrorsum, ac dextr0rsum deducta. Atque altero, in motu, cum aliter inceperit, & stli ter finierit moveri, juxta unum digitum citatior, & desis pitardior, aut e contra incipiens tardior , dc desinens citarior Hocque fit tribus modis , quippe aut cum motus continyssi apparet, Vel cum intercidit, vel cum recurrit, atque vel uri hii ferit: si itaque manens continuus, δι non interpolatus, a ςς leritate ad tarditatem transierit, aut a tarditate ad celerit xςφfit pulsus a nostris impar eitatus dictus. Quemadmodum y quiete intercisus, systole ac dyastole citatior seu velocior ῆpp rear, capras salientes imitatur, quae cito ad aliquam arb0xς 'I saliunii

245쪽

cap. II. DE PRAE SAGIENDA VITA ET MORTE AEGROT. a 31 saliunt, inibique morant P, mOX cito deorsum praecipitantur, ex qua merito similitudine Pulsius caprisam a priscis Medicis suit appellatus. Est&alnis hujusce generi S pulsus dicrotas, aueque bis feriens dictu8, quod digitos arteriam comprimentes aliquando bis feriat, & pulset: qui aliquando a robusta facultate fit, arteria tamen Vitiata , utpote immodice indurata. Nunc de ea pulsuum inaequalitate agamus, quae etsi in unico 'RURUM pulsu fiat, tamen in multis arteriae partibus etiam spectatur. Haec vero bifariam fit, uno modo, quum motuS manet conti- s. l. ''nuus, dc arteria juxta aliquos digitos moveatur celerius, & juxta aliquos tardius. Secundo quum motus intercidit ita, ut aliquidigiti motum sentiant, & aliqui non. Juxta autem diastolis quantitatem in pluribus quidem arteriae partibus inaequalitas est manifesta. Ex quo genere plane sunt myuri, sNe decurtati, in una hastole, atque illi quoque, qui innuentes, sive circum- mentes, appellantur, Veluti ejuSdem generis quoque sunt pulsus hi, quippe undosiis, Vermiculans , formicans, hecticus, convulsivus, vibratus, sive turbulentus & serratus. Sunt Ve-r0 myuri sive decurtati hi, qui magnitudine in una diastole diminuuntur, & decurtantur, ut, si primum manu magnum latitudine quis tetigerit, paulo post: angustiorem illum evasisise, Viderit, ac perinde myurum illum vocavit, quod caudaem0do imminuatur. Circumnuentes vero significant dyastolis

brevitatem cum extremorum utrorumque Veluti mutatione.

Vnd iis pulsus, a quibusdam fluctuosus appellatus, fit, quam d0 Π0n simul universa arteria dilatatur , attolliturve, sed Perist fus prima, deinde secunda , mox tertia, ab hac quarta,m0ru continuo manente, in modum undarum sese eleVantium, ῆς quidem, ut altera unda semper priorem eXcipiat. Undosus yςy0, si totus in parVitatem dessinat, ac minuatur, Vermis

PQqui fit similis, ex quo vermicularis & VermiculanS UOc formicans quoque dictus fit, cum motibus multis amisi h in unum prorsus exiguum desierit, estque omnium Pul' 'Vm languidissimus, & creberrimus. Heetidus etiam habita q sebrem heineam similitudine eis appellatus, quoniam Ue uectica febris nullam magnam habet murationem , ira dc hic

246쪽

lite pulsiis hecticiis dicitiar, quod perpetuo sibi similis constet

& duret. Conuulsivus, qui cor Vulsionis modo reti actus Vi detur, aut ubi arteria retracta sit. VibratuS motui jacul6ruri maxime comparatur, atque digiti ab arteriis quasi jacul6ruriges pulsi modo feriuntur. Serratus quoque dicitur, quando alia pit,bus ince- arteriae magis & alia minuS Prae duritie dilatatur, quali; in qualibus pleuriticis observatur. Sed his pulsibus cognitis, tempus est ut multu, inaequales declinemus, quorum inaequalitas n0n in uno genere pulsuum sit, sed in multi S, quae aequalitas a no stris collectiva, & a graecis 6nihmattista dicitur. Hoc vero se nere comprehenduntur pulsuS, deficienteS, intercidentes, es curtati, Graecis dicti. Hi tamen differunt a myuris, quos nuper eXplicavimus, quod hi in uno tantum pulsuum genere fiant, atque isti in multis. Deficientes autem pulsus

fiunt, ubi non solum in uno aut etiam in multis magnis unus minor apparet, sed aliquando totuS motus ab arteria aufertur. Hos Galen. proprie magis in I. lib. de disser. luis intermittemtes appellavit. Tollitur Vero motus arteriae quandoque totus ita, ut per duas & plures pulsationes arteria maneat immobilis. His contrarii seu oppositi sunt intercedentes, quippe cum exspectata quiete in medio tanquam silerflua quaepiam inter ea cidat percussio. bmurus autem, sive mutilus, sive decurtatus

pulsus vocetur, ille quidem est, ubi primo secundus pulsus pau lo minor fit, tertius secundo, & tertio quartus, & ira usque ad plures pulsus magnitudine ac vehementia fit minutio Horum alii ad arteriae immobilitatem perveniunt, ipsi P myuri deficientes appellantur. Alii post arteriae immobilitat mdenuo pulsare incipiunt, qui ob eam caussam deficientes r currentes nuncupantur ; & alii non ad absolutam imm0bili tatem Veniunt, sed ubi valde imbecilli & obseuri, languidi

simique evasere, postea rursum paululum augeri incipiuox p*hthique myuri recurrentes vocantur. Demum ad postrem'in' natio genus Rccedamus, cujus quidem generis sunt, 0r x

insidiua. Dati & inordinati. Ordinatus dicitur, qui ordinem puls/R tio. aliquem servat, etiam si fuerit inaequalis. Neque obitat, ςης inaequalem pulsum, & ordinem posse servare : contra inor h

247쪽

Cap.ΗΙ. DE PRAESAGIENDA VITA ET MORTE AEGROT. 233 natus est cujusVis ordinis eXpers , tametsi etiam ex aequalium sit numero. Et haec sunt, quae breViter hic de pulsibus perstringenda duximus , eX Galen. lib. I. de disseren. pus. deprompta. Qui de ipsis plura desiderant, legant libros Galeni, quos de disser. pu . scripsit, accuratius ; sed his pulsuum differentiis praemissis, atque sedulo perspectis, ipsorum modo camsas consideremus, ut nihil ad pulsuum notitiam desideremECAP. III l De cavo pulsuum, j quales robustam facultatem, jquales imbecillam indicent ppraecipuae causae pulsuum tres numero, ex Galen. in I. depulsuum cauf. pulsuit , e X ssisti mi, quippe pulsandi necessitas una, se causae cunda iacultas ipsa vitalis, & tertia instrumentum facultati ser Viens. Necessitas pulsandi, sive usus animalis caloris insiti tuendi gratia est factus, ut scilicet ab eo refrigeretur,'dc, si quid halituum fuliginosortim ex humorum ustione contractum sit, excernat; ad gignendum enim vitalem spiritum, ut calore0rdis perfrigeretur, animalis caliditas, quae ignea est, desiderat, quod diastole sive dilatatione facile sit, perinde ac si stoleiive contractione fuliginosum excrementum expellitur. EX caloris autem spirituosi seu vitalis varia quantitate, Varia quo que in pulssibus fit dilatatio, veluti cum maxime igneus est spiritus, frequenter, maximeque ac celeriter dilatantur, Pubs isque sunt celeres, veluti calore a frigiditate commoderato Rique imminuto oppositus pulsus efficitur, quippe rarus, ta du , parvus. Simili etiam modo facultas pulsationem efficiens, si multa sit, & robusta , magnum pulsi ini ac vehementem ef-fQit , & exilis, imbecillave languidum & parvum. Instru- 'RIVM quoque vitiatum pulsus evariat, etenim dura arteria Oxum, mollis mollem, plena plenum , dc Uacua Vacuum pulsum reddit. Possunt vero hae causae pulsitum cum a mul'2 ς'usis extrinsecis, tum intrinsecis impediri, atque exinde pulsus mutari. Extrinsecas intelligimus causas, quas Vul

248쪽

, 1. PROSPER ALPINUS Lib. N.

gus Medicorum res non naturales & Gal. iv H. artis dies stralis conservatrices appellat, a quibus omnibu8.causae. pul suum, & pulsus ipsi possunt mutari: intrinsecae Vero sunt tetrres corporum, remperamenta, humores qualitate, aut quanti tale, aut putredine, viscera graVantes, tridenteSque, & omne,ia morbi ac symptomata, quae pulsus permutant. Sed age sino larium pulsuum causas nunc spectemus; quaS qui accurratius vireau. scire denderant, legant libros Galeni de pulsuum cavsts est'. 1. sis. Nos circa has pauca quidem scribemus, eaque solum, qu0rum cognitio ad progilosim ex pustibus indagandam nobis visa est opportuna. Sed rem ipsam aggrediamur , a pulsu magno in cipientes. Magnus itaque pullus fit ex vitalis facultatis magn6

robore seu firmitate , ex multo calore in corde exsiperante,sNe ex usi, multo, accedente quoque arteria facile dilatabili,

seu quae facile dilatari, & comprimi possit. Veluti parvum contrariis a causis fieri, Gal. in I. lib. de praes . ex puisb. pr0di, dit, quippe ubi aut facultas infirmior aut imbecillior evaserit,

aut propter arterias induratas, Vel denique propter paucum usum, id est, paucum calorem in corde eXsuperantem. Μ diocris cum medio ad haec omnia se habet modo , atque isst de aliis omnibus, qui mediocres appellantur, utpote quorum natura, dc causae mediae sunt inter extremas. Pulsus longus sit ob corporis seu arteriae gracilitatem , & virtutis firmitatem, atque ob caliditatem etiam colliquantem , ut Galen. in a, s

de praesag. ex pulptas docuit. Ab oppositis vero causis, scilicuia crassitie arteriarum, facultatis imbecillitate, ac a refrigeratio ne Pulsus brevis efficitur. Angustus prodit nobis ex angusti circumpositarum regionum arteriae, facultatis imbecillitate, que ab initrumenti duritie , atque cutis rugositate & crasti*i

veluti latus ab oppositis fit, sed potissimum propter e sep

rantem humiditatem, ex secundum naturam, vel ab exrespi)causis. Altus ob auilam facultatem, dc ob arteriarum molty

item. Humilis a diminuta δι infirma facultate, δι ab ini id menti duritie. Celeres, de propter facultatis robur, dc propyς usum multum, id eit, plurimum calorem. Tardie contrario pxq Pter facultatis infirmitatem, diminutum calorem , praescxxo

249쪽

C. III. DE PRAESAGIENDA VITA ET MORTE AEGllis. stasque ob frigiditatem. Dicebat enim Galen. in eodem nuper eitato lib. eap. a. Celeriorem pulsum calidum ostendere temperamen tum , veluti tardiorem frigidiuS. Frequentes vero fiunt ob multum usum , id est, multaria caliditatem, & rari ob pineum usum. Vehemens pulsius a facultatis robore semper fit, cujus Sc languidi causa& Gal. in eodem a. lib. de praeseg. expuisbus cap. 7. hasce praesertim Verbis expressit dicens: His

mens pulsus a facultatis semper robore sit , ac quo si vehementior, tanto robur majus esse facultatis; languidus ex facultatis imbecillitate, ac quo si la uidior , hoc facultatem quoque imbecilliο-

rem est demonstrat. Durus Vero, uti Gal. nobis auctor est in libello de pulsus , fit ob arteriae corpus ab immoderato frigore congelatum, Vel ab excedente siccitate, vel ab alicujus viseeris scirrho, vel a magna phlegmone, vel denique a convulsiva aliqua passione, in nerVosa aliqua parte facta. Mollis ab humectato instrumento, quippe arteria: quae humectatio saepius fit arteria ab extrinseca aliqua causa humectata, veluti abusii dulcium balneorum, ab otio & somno multo, & ab humida victus

ratione: veluti ix ab intrinsecis causis, omnes cum morbi tum symptomata, ab humiditate concitata, arterias humectare poς sunt, qualia sunt comata, lethargi, hydropes aquosae, ac alii humidi affectus. Pulsis plenus proficiscitur, aut ab humorum Q0pia, aut a vini potatione, aut denique a maxima ciborum repletione. Veluti a fame, inedia, evacuationeque Pulsiis inanis seu vacuus fit. Rissimum habentes in motu, in qui id aequalem probamque corporis adesse temperiem testantur, veluti qui diastolen systole habent celeriorem, calorem ostem duRt corpori praevalere. Sed ad insequalium generationemd clinemus. Fiunt omnes inaequales pulsis, ut Gal. docuiti' a, de praesag. ex puisbus cap. 4. ab obstructionibus , aut ex ς0mPressione initrumentorum , aut humorum abundantia ad 'ςultatem quidem collata, aut demum ex cordi S inaequali tim ψmperie. De causis vero intermittentium, quOS etiam alii

d*ficientes vocant, Gal. ibid. hisce verbis scripsit: humorum via creat impedimenta, quominus motum debito tempore auspicetur, v l per crassitudinem , vel per eopiam humorum , quae Obruat, aut

250쪽

pedinem saepe etiam foris illis, quo ViΠcurum sit, copia ej ij j

di essunditur, nonnunquam instar oneris gravat, interdum etin

spatia , in quibus distenduntur, occupat. Atercidentes quoque tui sus ab iisdem causis pro iciscuntur, minori tamen cum noxa fiunt

quam intermittentes. Recurrentes ex facultate quadam imbecilis sed renuente ac resisterne tamen, 0riuntur. murorum causas Gal. in nuper citato libello de pu . ad tyrones cap. s. ita comple

Xus est : Constat autem omnes tales pulsus fieri ob imbeciditus facultatis, quae interdum quidem ipsa sola ex propria ratione infir ma fit, interdum vero j ob aliquam multitudinem, vel compresflonem, vel obstructionem arteriarum ccri vicinarum, ita, ut mixta esciatur lectio. Et intercurrentium causas in a. de prasex prodidit, dicens, nam intercurrens ex crebritate si in aequali, quod fimctionem cor obiit minus plenam , ac postularet usus. yam id ipsum fit, ubi a copia humorum oneratum cor', illitin strumenta obstructa, aut in arctum coacta Caprietans pulsas ex inaequalibus interdum cordis intemperiebus licitur e Dicrotas, se bis feriens ex instrumenti duritie, atque a virtute Calida lia

scitur, nonnunquam etiam ob inaequalem cordis temperiem.

Uodsi pulsus ipsi sunt arteria quidem humectata, b facxlta'

te aliqvinia forti, seu robusta. Ex qua solent non raro ejusm0di pulsus undosi sudorem fluxurum praenunciare. Aliquando etiam a praelanguida facultate fiunt, qui facile in vermiculas res transeunt, utpote quando facultas magis ac magis est d, minuta, ob id Gal. in libello de puli . cap. a a. ait, vermiculaniς fieri pulsus praelanguente facultate , quae si in pejus labaxβx)nulloque modo restauretur, vivificetur, facillime in sermi cantes mutari, qui omnium sunt exitiosissimi, quod ad e ixς mum facultarem venisse denotent. Conuulsivi excitantur pyi' cipio nervorum inflammationem aliquam sistinente , & Ux bulenti, quum usus pulsandi magnam sublationem requirit, vitale robur sua funitione uti non potest. V1brossi ex facultat , IV bore atque caloris copia ortum ducunt. Et serrati a nerv0ig rum Partilum aliqua oborta inflammatione, hinc pleuriri Qxyφ