De praesagienda vita et morte aegrotantium libri septem [...] cum praefatione Hermanni Boerhaave

221쪽

Cap. X. DE PRAESAGIENDA VITA ET MORTE AEGROT. ao nissenseriis uinis emptio, exceperitque eam rigor,utrimetque Am um redditur exeo, quod cor is difficulter calefiat: Aliquando etiam ecretorie per tremores judicium declarant, ut in Iacispraesagiis

1. libri Comm. I. text. 27. habetUr, atque hi boni censentur rigores in morbis. Mati Vero e contrario sunt, a quibu3 Primo corpora Rigosi, minime incales clint aut parum, quod naturam pycelanguidam niali.

sortificent, de quibus in I. Prorrh. a) scriptum es . A rigore r frigeratio non recalescens, malum. Idemquem secvirdo libro libbetur, quod, ut Gal. st bir in Commen. caloris exstinctionem significat, qiuod in muliere in foro mendacium decumbente Hippocr. observavit. Sunt etiam perniciosi, quos aut nulla sequitur vacuatio bona, aut mala, meritoque dicuntur Critici, sed mali qui non judicant. De iis Gal. in Sect. a. Prorrhetta hesita. Nam qui universaliter de rigorem exesserunt, perpetuo e0ymemmi se oportet,

quod uel tertio vel quamio die fuerit, talium febrium peculiare ess toma. D morbis vero postea appameus judicationem non in tui rint, deterrimum eo fit. Deterrimi si int, qui cuna mala aliqua evcretione apparent, quod sint ex judicatoriis non judicantibus, qui adt mortalia, ut Gal. affirmavit, aut judicii difficilis esse sb-lent. De quibus in Sest, 1. Pror.e 3I. Si ex perfrictioni sudantes

Mu recalescant, malum; ex bis quoque laterum usus, cum dolore rigor superveniens, malum. Sudores vero malos esse cum se gid0S Omnes, tum maxime partium silperiorum, tum copiosos minime februm tollentes. De his Hippoc. in primo Diae d) . 3. Text. 28. de uxore Dromedes scribens, ait: Tertio die circa meridiemsuperriguit. Febris aucta. Urinae eaedem: Dp0

--drii dolor: fastidiosa re nauseabunda, nox molesta, non dormivit, Sudavit per totum subfrigida. Et miter H qive in foro men-d dum decumbebat, itidem saepius ante morem riguit, & cum dore frigido. Copiosus quoque etsi non frigidus, crudo exsist*nte morbo, neque febrem neque symptomata tollens, lethalis Praecipueque si aut die sexto aut octavo conspiciatur. Cu-Jη mos observatus fuit ab Hippocr. in eo, qui incalescen8ς xn it. De quo in primo Epidem. D Comm. 3. Lex. 79. HiPP9ςx 0ctavo riguit febris aeuta, sudavit multum, febre cur

222쪽

re visus e st, non multum dormivit, afmno frixit. Qui die undes,mo Obiter sit in Gar. pr.esagiis a lagitur: quisubivis exsu ut

rigent, letbale est. Quare rigores Omnes mali sunt, quos aut ni illi vacuatio, aut mala subsequitiir. ii ad febrem Vero spectant, de terrimi sent, febrem non tollentes, aut non minuente8. . Qubdapud Hipp. legitur in Se f. bori sim, S 6. hisce verbis. Nebridi tanti rigorsuperCeniens, feDe nou deficiente, malum. Omnium ve ro maginae ex aliqua copiosa vacuatione si id fiat, ut Galen. in 6. meminit, ita dicens: Nam saliqua eoaeustis rigorem subsequatur, quae nullam febris facit intermisonem, pro pter utrumque dissolvi hominem verisimile est, is quia sis ivi titi. . ferre non potest rigoris agitatioIem, j quia ab evacuatione di es vires praelanguidae fuerint ex morbo, hujusm0di languen. rigoreia lethalem elle, Hipp. in eo tib. 4. Ap rg. b ita scripse stibus le- Si rigor incidat febre non desiere te, agro jam debili, hebrios.

alta, Omnes enim rigores quirimque fuerint praelanguentibus visis bus, sunt pernicialest, quoniam eXstinctionem nativi caloris n0bis indicant. Cujusmodi intellexit auctor Prorrhet. c in 1 .Prorr. text. 37. cum dixit: si rigeratio cum rigore non recalescens, molam. Et inscct. a. lib. t post oculorum perversonem n febre laboriosa

rigor superveuiens mortem fatetur. Forte & de his Hippoc. cum in lib. . b. alta Ex multa potatiove rigor b desipientia. motum. Rigent enim, auctore Galeno, ubi calor multi nidine ex Rigbyes stinguitur. Cognoscuntur etiam rigores deterrimi, qui sunt ex deteri imi aliis malis signis vel ante ipsos, aut una cum ipsis apparessu VH ς bus, aut quae postea apparent. Cum malis enim in febribus P i. . continuis Perpetuo timendi sunt. De quibus Hipp. in Stas. I Mi.e)scribit. At, cum se res ardentes inciperent, annuapiabant, quibus exitium in evorem, siquidem satim ab . initio febris' acuta mi corripiebat: a qua juperrigebant, in omnes erant, graviter aui

urinae aut faeceS apparent rigores sunt perniciosi, ut in Sect. I Pror.J textu 13. serapnina est. Scribitur etiamf in Setit,a .lib. te*t 29. clim rigore non agnoscere familiares, seu ignorantiam, mpium ele: itemque , oblivionem. Gal. in tam . ex in signi

223쪽

Cap. X. DEPRAEsAGIENDA VITA ET MORTE AEGROT. et 19 festigeratione & Victium esse calorem judicandum : dc postea seribatur M: AE plissi rigores qVadaHiemis pernicis, flammam uosue cum sudore facies is bis , mala. Et postea rex. b) s6. etiani de hujuimodi rigoribus scribit: in oculorum perversione cum febre ae lolitudine rigor perniciosus. Comator in his male habent. Et in piamo Coacorum .praesagiorum c): Rigores , quibus multa in somnum inclinatis inventa est, utcunque lethales, quod fl eum iis facies flammae in modum exardescit cum sudore, malignum est. Et postea di malignos ele rigores scribit, torporem inferentes. Quod exstinctionem caloris denotent. Et postea H: E rigore eum capitis dolore exsolutiones , lethales sunt. Quod significent cerebrum insigni phlegmone teneri. Quare ex aliis tympto- Rig6ρει

matibus malis augetur malorum rigorum judicium. Quem- exitiales.

admodum quoque latesteXIt alictior Coacorum praesagiorum 1', cum ait: Quibus rigor in noctem incidit, tumque Glictantur migis ae me somno agunt, multum exaestuant. Aut quod in 3. lib. Pror. f tex. 27. sic clarius legitur : Supervenientes rigores j nocte magis quodammodo exacerbantes cum vigiliis , venarum agitationibus in somnis, atque urinae praeter 'arbitrium excernentes, in comatosas aliquando finiunt convulsones. Sed dicamus nos lethales esse hujus odi rigores cum eis malis signis conspectois. Quare in acuta febre rigores cum signis malis, judicium exbtii augent. Sunt etiam pravi ex Coacis praesagiis b), xigores continui, aut frequentes : qui aut interni visceris stippur,rionem indicant, aut frustra tentatam Crisin , aut denique nariVum calorem exstingui. Cujusmodi fuere in muliere in foro mendacium decumbente, cujus historia illustre satis nobis erit ζ emplum ad illustranda ea, quae de exitialibus rigoribus hactenus diximus. Cum haec saepe in eo morbo riguerit, atquessemper cum signis perniciossis. am quidem Hippocr. in libro tertio videmiorum o text. 9. hisce verbis est compleXuS :MVlierem, quae decumbebat in mendacium foro, 'imum en,

224쪽

ffibun D cor illi dolebat , fastidiosa , napis artio , venter turia tus tenuibus paucisque, non dormivit. Alter in die aliquiastu MYhi guit , febris acuta , modicus secvadum copat frigidus sudust. laetio cum dolore dejecit alvus cruda , multa , tenuia. sarto subriguit, omnia irrita sunt in somnis. Qitutum diem laboris transegit. Seato eadem erant, alvus reddidit humida, copio a. Sὸρ timosuperriguit, febris acuta, AElis ingens, se a favit, sub oesρὸ θα per totum corpus sudavit frigidum et frigus partium extre struvi,

nec redibat illis calor. Ite inque noctes exriguit , extremitatis calorem non recipiebant, nou dormivit, nonnihil deliravit, stativi que ad mentem rediit. ω ο cirore meridiem rediit caser siti bunda, coma sit, fasti Bosa : Homuit bibosa, pauca, substi a. Nocte graviter se bimuit, i nihil flevit, multum affatim minaeit inscia. Nono omnia fuerum remi sic Sub vesperam comatosa, abluantu- dum supeTriguit, vomuit amarit, bilissa. Decimo rigor , febris .exacerbata est, nihil dormivit : Maure multi tu qua ni nisi i deret, reddidit urinam , extremae partes receperunt ealorem. Umdecimo virulenta biliosa v0muit,. non multo post riguit , rursusque extremue partes frinycebant. Sub vesperam ritor, sudor frigidus, multum vomuit, nox gravis fuit. Duodecimo Comuit multa, nyyra , faetida: svrgultus multus, sitis latinisset. Decimotertio nigra virluentis U0Muit , re0r : Circet meri iem mutamuDecimo uarto die sanguis de naribus. De Ducta est. Huic perpetuo Oenter erat lubricus , horrebat. Sed tempus est, ut quaedam etiam de prae dictione ab horroribus subjiciamus C A Ρ XL De horroribus Es ipfir praedictione. rorem assessitin esse pravorum humorum per cutim di scurrentium. Gal. iu 1. lib. de humoribus text. Ι7. docui; Hic Vero a sectas motus inaequalis, sue eoneu so totius cutis est Vluti riser totius corporis. Ab horrereque eae hoc distinguitur , si qVe etiam quia horror es motus parvus , Debemensque ,sic myura rigor. Ex quo merito horrorem parvum rigorem

225쪽

em & frigefactionem. Fiunt horrores ab omnibus causis si- Unde. reorum, quippe ObisVamuS in balneis horrores cum a calidot isti a frigido, ab humoribusque commordentibus ad cutim, motis. EX Gal. in 7. bor. Omnes enim mali sicci plenos, cum vehementer calefiunt, horrore vexari Gal. in 6. idem. comment. 3. text. 67. tradidit. Calefiunt enim cum in febribiis ex febrili quidem calore, tum in phleguione. Hinc ex interna phlegmone vel etiam hos concitari in lib. a. Prorrheticor. Qtext. a. scribit, praesertim ii, qui celeriter transmutantur, uti aegri etiam implacidi sint : sed nedum a febribus , sed quovis modo humores commotos horrores concitari, Gal. in

Se f. a. de cares. Impi. cap . s. ita scripsit: Ac mihi idem sco, detur. Eundem De bominem sicuti quiescentem quidem solam inaequillitatem sentire, ita motum horrore rexcercitatum rigore Poncutiente ungeri. Et paulo post: 'am aliqu0s, qui eruditate laborarunt,scimus, cum quievion ntillo lectos dolore: Cum balneum fui sent ingresti, aut in 1ὸlesetis sint , excrementa, que prius quieverunt, cale faciendo, attenuand0,ac in spiritum vertendo, ad motum excitant, quemadm0dum exanimi afectibus ira. Ubi vero excrementa , ut pituitosa aut biliosa acria sint, cujusmodi ex prae- excellenti putredine fieri solent, ad curim mora atque discurrentia horrorum aegrotis si int in causa. Sed his praemissiS ad pro- Iabero.

gnosticum. Horrores primo statuamus nunquam bonΟS, con- rum protinuis febribus succedentes, iis exceptis, a quibus continuae fe- gin osti bres intermittere coeperunt, boni enim hi sunt. Veluti si etiam in ardentibus febribus, qua hora fiebat exacerbatio, frigus, horror aut rigor appareant, indicio enim sunt, naturam Prae-V lidam esse, pravosque humores expellere a VenIS raS. Optimi quoque sunt judicatorii boni, qui concocto quadante- Optimi. BR morbo apparent, ubi bona qYLepiam Vacuatio aut purgatio

silecesserit. God in Larisi e virgine Hipp. vidit , de quasi , 3. Epid. b comm. 3. text. 8 3. ita scripsi: Sexto gie ex naribus wVltum sitiaeit, inhorruitis mox sudavit in toto corpore multum,

226쪽

re inlidum, 'efebre est udicata. Apparentibus itaque cocti6his

signis, simulque&aliis judicatoriis lignis, si horreant aegri, b, num; Criticas enim vacuationeS atqne purgationeS Praecedere lent: De quibus in Sect. I. Oac. proes. c0M. tex. I9. Inl0rrestentis anxii, iis tudine pre si, lumbis dolentes , in profluvium aloi isti dunt. Non particulatim, ut nOS putamu8, sanguinis erupti0nem denotant , sed generatim criticam perturbationem, veluti& auctor Prorrheticorum a) ait: sivi ab horrore smul critieessdarunt, postridie uero ubi inhorruerunt, praeter rationem vigilat, eos sanguinis eruptionem incursuros, puto. od quicquam certi non habere Gal. in Comm. assirmavit. Quare boni tantum h0rr0- res sunt, a quibus continuae febres interimittere incipiunt, atque iudicatorii boni. Mali vero sent primo, qui purulentos ac tabidos explicant, judicatorii mali, atque ubi in principio pestiferorum morborum fiunt. Qui cum propter maXimam limmorum pravitatem, atque ob naturae infirmitatem fiunt, tentantem moVere humores , at nequentem. Quod clarius e

plicare videntur, ubi ab horroribus parum incaluerint. De quibus Hipp. 3. lib. Epid. P0m. 3. b text. 69. scribit: plures eorum , qui febribus pestilentibus laborarunt, horruisse: ait enim: Horrebant, b sub mortem delirabant. od in Crit0ne, qui tertio die ex tumore peltilenti interiit, observatum est, de quo Hipp.r, 1. epid. 3, 6 text. 26. ait: Decubuit eodem dithorrescens, fastidio bs, parum calens : Eodem quoque m0do scripsit m 7.-d text. 39. Artilocratem, qui die tertio e carbunculo pestilenti est defundius, principio horritisse. Ex jsi dicatoriis malis, qui ex Gal. aut difficilis sunt judicii aut lethai Cujusmodi est utin Sect. . Aphor. 4. Hipp. ait: a Judore horrρ- nou boram: Et auctor Prorrh. H in a. lib. text. 3o. Ex lum ρ rum δεχ e ad os ventrieuli recursiones febriles eum horrore, πνρ

sa tenuia, urusta revomentes, mente aberrantes, voce privsit 'Nigra vomentes, m0riuntur. Ea in Sect. 1. Coae. praesc0w. I. te t

8. Qui frequentibus e dorso testibusque horroribus dejuvant, ostoli morbo laborant. Ex quibus colligitur horrores, qui Vomi

227쪽

cap. XIJ DE PRAESAGIENDA VITA ET MORTE AEGROT. aratus malos 3c exitiosos sequuntur, esse judicatorios malos, qui ut dictum est a Gal. in Aph. q. aut simi dissicilis judicii, selliueet ubi non adsent signa lethalia; aut lethales, ubi unum ali, quod lethale illuxerit signum , ut in ea adducta oratione apparet, in qua delirium, Vocis defecto io, & nigra eXcrementa vomitu excreta. In Garis vero praej iis is , dissiciles esse illos horrores, qui saepius fiunt, id est, crebros seu frequentes, quique etiam celeriter permutantur. Quod in Pror. η lib. a. text. 42. ita expressiim est: Ex dorso frequentes horrores, celeriter in aliam transeuntes conditionem, implacidique urinae interceptionem cum dolore indicant. Quod rect e magis in Chaco nuper citato Praesagio declaratur, cum legatur ibi: disseiles sunt; etenim vi Lnae suppressonem , laboriosum n Hum fgnificant, atque iis

tenuis judor obortus, Aspimus. Sed de lethalibus hisce horro-- .ribus Hippoc. in 3. lib. Didem. comm. 3. 6 text. 6s. ita scribbit: omnes is cum multa turbatione erant con unctae. Hem tres enim plerisque turbati, horrores, sudores non decretoriccum urinis multis supra potum, nullam concoctionem re crassim divem habentibus. Quales Hippocrat. M vidit in muliere apud frigidam aquam in Tilassi decumbente; atque tales fiunt ho rores decretorii mali, qui cum signis lethalibus perpetuo eXitium portendunt. Demum sint horrores quoque mali, qui n una febre non tolluntur, sed cum pestimis apparent Vacuationibus, de quibus in I. Coac. praef. c0mm. I. text. 6. scribitur: Lollitudine fracti cum horrore, cum exsudaveriUt,dicii modosae creatuerint celeriter, malum, tum idias tum sic' tempore sanguis e naribus sillaserit, tabisque indicia: ca os id maxima S gravissima illa tabe, quae plurimos Peremit, ςxςbros apparuisse. Hippoc. in 3. Epid. comm. 3. H text. 66.sςxipsit, de quibus ait: Horrebant gae sub mortem delirabant. 5 d non satis sunt crebri horrores ad supprationem & tabem supputa ς inde denotandam, sed alia quoque signa desiderantur, nimi- tionem dexqm anhelitus difficultas, febris assidua . quae noctu augetur,

D d 3 cum

228쪽

eum sudoribus & tussiendi cupiditate, dolore, atque aliis signi;

quibus Hipp.rba a. lib. Progas. a text. 6O. PHrtilentos cogn6sei docuit. Sed tamen in febre continua aut cum Phlegmone in terno, vel materia in pulmonibu S putrescente, perpetuo in dicabunt suppurationem seu purulentiam horroreS multi, fre

quenteS, inordinati cum dolore & respiratione dissicili. Godin Contispraesagiis i scriptum Videtur, cum legatur: Frequens hor popb dissicultas spiritus in doloribus, tabis indicia meti: quatenus indicant pus, & ab eo tabem futuram. In sputi S enim sanguinis

malignis, aut ubi humores in pulmonibus, aut inflammatibin suppurationem vertitur, horrores inordinati, tusses sunt. Qui membranis pulmonum aut thoracis a Putri humore acri reddito commotis fiunt.

C A P. XII. De praedictione a torporibus ac paraplegiis. T070x L er torporem affectum quidem alias intelligendum diximus' A facultatis animalis cum sensus motusque dissicultate, Saliquando quendam obtusum sensum & motum partis alicujus. Unde, Hujus causa est, ut docuit Gal. in I. de cavs. fmptum. cap. Dobsimilio, seu incrassatio, seu obscuratio nervorum, quibuS cad sis spiritus impeditur, perinde enim nervi a frigidis crassisqu humoribus solent obscurari, ut luto aqua dc nubibus aer Ob scuratur ; aut qualitas frigida aut exterior aut interior. In se bribus vero has quoque habet causas, a quibus torpescere par tes selent, quippe phlegmonem, stirrhum, luxatas intro Ver tebras , quibus nervi compressi obstruuntur, seu angustiorς ad meatus redduntur. Illius vero, quippe animalis ruulisti, affectus cum motus & senis dissicultate, causta exsistunt cu rebri refrigeratio tum positiva, ut riunt, tum per exstincti0 In morbis nem calorIS nati Vi. Sed torporum causis perspeius , quid iβquid por- morbis Portendant, Videamus, quando in sanis apoplesi)m tendit, praenuncient: de quibus ita Coacis pro giis e ita scriptum

229쪽

Cap. XII. DE PRAESAGIENDA VITA ET MORTE AEGROT. a I sTbr res j sensus privati oves praeter cossuetudinem ortae futuras obplexias in cisiit, Et Paulo Posi, a ait: Apopinicis perfrictiones se torpores, pravum indicare. Ceterum in febribus continuis

perpetuo torporem malum, Omniumque maxime mentis, quem

ignaviam appellant. Hi enim in acuta quidem febre plane stat

perniciales, cum eX cerebri refrigeratione, aut calori S nati Vi ev t6spositinctione proveniant, utrumque enim Perniciale est. A rigori- quando bus torpores malignos dici Voluit auctor Gae. praesag. lib. I. text. Omnium 14. cum dixerit: Riseres multi torporem inducentes, maligni.

Item in b lib. 3 . text. 1 6 torpores animi seu ignaviam in phreni- 'ticis esse exitialem prodidit; neque immerito, cum aut refrigerato cerebro in phrenitide, quod perniciosissimum esse si gnum alias ostendimus, aut exstinctione caloris nativi fiat. Eodem modo in lib. 1. 6 damnat torPOrem cum surditate, a qua prodeant itillae sanguinis e naribus. Quod nos nedum difficile quippiam, sed prorsus eXitiosum assirmamus. Nec minus in aliqua phlegmone interna, ignaVia mentis perniciosa esse vide tur, quae tantum a flammeo calore, discusso nativo calore, fiat.

De qua forte etiam in lib. 3. Gac. praesag. d ita. Dolor in petitas

firmatus cum torpure, malus is febre Ex inflammatione etiam im terna, neque resoluta, neque sit urata, neque per eripuitionem solum, perniciosum eit, torpentes aegros Videre. De qua id te in lib. 7. Coae. praesag. 4 Secf. a. teaet. 13. ita scriptum est: Exsi iaa citra Judicium hypochonisii dolor cum impotentia Er tompρre, insidio te occidit etiamsi valde modeste babere videantur.

Quare mentis ignavia seu animae torpor in acutis morbiS Pe pQ uo lethalis erit. Alicujus vero partis corpori8 sensum, & Torpor motum obtuliam reddi, qui affectus torpor est partiS cujuspiam alicuju ς0rporis, nunquam bonum, nili critice aliquando appareat, .mQrboque concocto. Non enim impostibile eit, critice hi ' orem a venis ad nervos ta anSmissum, torporem iis partibus besiui. inducere, quae hisce nervis, utuntur, Veluti & tremorem ali-Dando vicieri criticum se perius fuit demoni rarium. Sed hoc Istro contingit, et ex signis criticis facile cognoicitur. Eodem m0 Q Parasylin, seu par lexiam, seu Particularem apople

230쪽

xiam judicabimus; quas in morbis quandoque utiliter eonei tari, humore a venis protrussi, aut ad spinalem medullam, aut ad partium particularium nemos, quibus Obstrilistis paralysi, fit; sed ubi cerebri vitio sit in acutis morbiS, id plane est per niciosum, propterea in vulneribus nuper illati S, ubi partes ali quae resolvuntur, haud procul abesse exitium praedicant. Minus p. ibi. Periculosum poli apopleXiam aliquas Partes motu privari, quas 2 42 . proprie Hipp. paraplexias Vocare solet. Fit Vero aliquando, ut

materia paraplegias faciens, Prout ab una ruit ad aliam partem, eas resolvat paraplectico modo, & haS mutet in convulsiones. Q ias mutationes auctor Prorrheticorum lib. 3.Pr0rrb. a text.26. vidisse his verbis, meminit: Quae ex lumbis ad collum, eapsi que redundant, re Buntque par letifico modo, convulsiva , memtis vaeillationem patientia, auis talia convulsione solvantur J Ex his varie aegrotant per ea profecti. Hocque eX Vario humorum

motu fieri affrinandum est. Quod & Gal. fatetur se vidisse hi see verbis; Nempe , semel ego ita lectum qum iam, perm talionemque varie sese mutuo excipientium B tomatum habentem in ii. Fiebant autem , illi haec praegressis lumborum, collique, bcapitis doloribus, manus tota ab his aegretumsentiebatur, tum mo-sebatur, sicuti j in dictione dictum est par lectico modo, qaum non eset exacta parapis a, mox superveniens convulsos filiorem

eam, atque ad m0tiones expeditiorem fecit, placata autem convalli ne sensim rursem deterior reddebatur. Deinde rursus tum lumbo Trim, tum colli, tum capitis dolore correptus, uniuersam ' i' tamque habebat paraplegiae in manu adauctionem,watque rasi postea non parum convellebatur. Quae eis. verissima sint, tam a quicquam certi non docent, neque enim convulsio paralytisuperveniens affectum selvit, neque contra. ocunqβς modo aegroti ex acutis febribus paraplectici evadunt, perpζῖβ' malum. Omnium Vero maXime apoplexia, i in aegrori in sanis timenda erit, de qua Hipp. in 6. Aphoris. 31. stir

cliuque sani dolore capitis repente capiuntur, j statim muti μ' )jurtunt, in septem diebus pereunt, nisi febris eos apprebea crit Sed de his assessibus, cum posterius seorsum acturi fiusius femus, sermonem hunc claudemus, & quoniam linguae res lin