장음표시 사용
251쪽
Cap. III. DE PRAESAGIENDA VITA ET ΜORTE AEGgor. 23 proprium esse pulsum , non Paucis Visum est, quoniam pleuia dicta membrana costas subcingens inflammatur. Atque haec de pulsuum causis susticiant. ibus praemissis facile agnoscemus, quales pulsus facultatem robustam, & quales praeimbe-eillam s1gnificent. Firmam & robustam facultatem, quae in
ebrde quidem sedem habet, judicant hi pulsi is, quippe ma
gnus, longus, latus, celer, Vehemens, dicroru8, vibrosus, iitidosiis, atque major, altior, longior, Vehementior. EX extremis Vero solum Vehementissimus robore valere faculi, tem demonstrat. Horum pulsuum primo VehemenS, Vehementior, Nehementissimusque, Sc secundo loco magnuS, te tio altus, quarto VibrosuS, quinto undosus, atque omnium
postremo bis feriens, robur in facultate denotant. Vehemens enim pulsus, Gal. in 1. de praef. ex pulpλ cap. 7. docente, a facultatis robore semper fit, ac quo sit vehementior, tanto robur majus esse facultatis: & paulo post: ait: at robustissima cum yehementissimum, tum etiam majorem, excitat pulsum, sisemitique, si nihil variet usus, rariorem. In libello de pulsibus scribbit Galen. vibrosum pulsum, quoniam robur facultatis significat, calorisque copiam, idcirco optimam aliquando Crisin praenuntiare. Horum vero pulsuum majores, & austioreS majorem quoque virium firmitatem denotant, ad eXtremum deducti, excepto vehementissimo, qui omnium maXime robur perpetuo testatur, infirmam facultatem significant. Pulsus praelanguidam facultatem denotantes hi profecto exsistunt, si j licet, parvi, anguiti, humiles, languidive, intercurrerintst , myuri omnes, vermiculantes, formicanteS, atque ad eXVςmum qui perveneruiar, vehementissimo excepto. IstorumqV0que Vim imbecillam declarantes, alii diminutam, alii humorum multitudine, aut vitio, gravatam ac oneratam esse de-ςQVRRat, c& alii cum per se infirmitatem, tum ab humoribus,hx dictum est, audiam, denotant, uti Gal. demonstravit iu0qζsi' de pulsib. nuper citato cap. 34. Ex se ipsa imbecillam fa-ςult tem Oitendunt pulsus, nullam habentes inaequalitatem, ς uti ab inaequalibus gravatam coarctatamque aut ab humo xkψu , aut ab aliquo morbo, facile dignoscitur. Horum Vero
252쪽
omnium inaequalium Vermiculantes, formicante8, intermit tentes, Sc myuri deficientes; & ex aequalibus, languidi, par vi, submissi, maxime sunt exitiosi, VirtutemqHe maXime lati guere decernunt, omnium qile maXime languidissimi, minimi tardissimi, humillimi. Qitare ii omnes praelanguidam faculta tem ostendunt, alii ipsorum magnam, alli majorem, atque alii maximam, cujusmodi sunt formicantes, languidissimi. CAp. IV.
De pus bus salutem , exitum indicantibus. Pulsus optimi, qui salutem in aegrotis pollicentur, hi pro
secto exsistunt, quippe parum aut nihilo a statu bene vulentium mutati, atque aequaleS, ordinati, magni, VehementeS,& languidi, parvi, inaequales, ac inordinati, si minus languibdi, majoreS, aequalioreS, atque .ordinatioreς eVadant, qu0d ipsi virtutem languentem augeri atque instaurari significent, veluti exitiales habentur, magni, vehementes, aequaleS, Ordinati, qui minuuntur, languidi evadunt, inaequales atque in0rdi
nati. De quibus Galen. in lib. 3. de crisibus cap. 9. ita scrip r: Sed manifel tissime ex puisbus cognoscuntur , neque enim parvo is terstitio disserunt, qui mortis ratione eitius, quam spera tar, sit quandam falsini declinationem perseniunt, ab iis, qui verea
clinant. In utrisque enim febrilis calor distatuitur. Fit V x0 hoc eX causiS maXime contrariis, siquidem naturae robori inhXime contraria est imbecillitas. Vehementior igitur fit coniiβης magis Pulstis dc sequalior atque ordinatior in bona declinari0 ne, expellit enim natura fortis omnem subito febrilem cst se rem. Debilior vero atque inordinatior & inaequalis est pulsi' in mortalibus declinationibus. Languidi itaque inaequale , ιδ ordinati, qui continuo subito fortiores, aequaliores, atquζ Qx dinatiores evadunt, si modo in melius ipsorum mutasὶ0 ς0' trans sit, salutem non obscure promittunt. Sed illorum sty m RQm Prosequamur, qui non ex accidenti salutem praediς xς Vidqntur, sed per se , cujusmodi sitiit primo adnumer*pq
253쪽
CAp. IV. DE PRAESAGIξNDA VITA ET mRTE AEGROT. a 39nia iis atque Vehemens pillius, qui facultatis roboris nobis indkio sunt, omniumque maXime, si probam in ipsorum differentiis servaVerint aeqUalitatem. Ad hoc quoque genus attunere videntur hi omnes, quippe altuS, longus, latus, celer, major , longior, altior, latior, celerior, Vehementior, non tamen ad extremitatem in sila specie aucti, vehementissimo excepto, qui omnium certissime salutem praesagit futuram. Salutares quoque Judicantur, Vibrosiis, undosus, Sc dicrotus.
de Undose Galen. in lib. de pti . ad tyr. cap. 3 s. ita scribit:
Hic enim pulsus undosus, inquam, sudorem ut plurimum nuntiat, ae tanto magis , quaHt0 molior quidem fuerit , non tamen tenoris
vacuus, si ver0 ipsti intercurrat altus, firmi simum habebis su ο-ris Dum semper enim hic aliquam excretione ignificat: cum
undoso quidem vel absolute magno, non tamen dur0, criticum sudorum, cum vibroso autem, vel absolute duro, men seruorum potius, vel eruptionis sanguinis e naribus, vel per baemorrhoidas, vel alvo exturbata. Ceterum cum dictum a nobis sit, pulsus omnes,
sanorum pulsibus similes, bonum praenuntiare, distinguendum erit, in quo morbo fiant, siquidem in quibusdam usque adeo malioni stimis febribus perquam sanis ssimiles apparent, atque quando exitio quoque proximi exsistunt. Sed de iis posterius accurate. Nunc de illis, qui exitium praesagiunt, sermonem
habeamus. Sed id memoriae prius mandandum, ut nunquam praesa
Ox solis pulsibus malis judicium feramus sed aliis signi S una gientes. 0nspectis, ac simul collatis. Nam pulsus pam, humiles, xRrdi, atque alii facultatem impotentem significantes, si una aliam la signa illuxerint, exitiosi judicabuntnr. Cauti quoque
osse debebimus, ne ii ex aliqua extrinsecarum caussarum tales py dierint, ne judicium fallax reddatur. Hinc rogatos Velii MQdicos medicinam factitantes, ne pulsuS aegrotorum tangant, in pilus causas procatarcticas seu praegressaS intelleXerint, at-qης cognoverint, quales ex iis pulsus fieri debeant, atque ut ii ς0rpus aegrotum, omni prorsus alteratione animi Vacuum. HiRς prudentes Μedici perdocti, antequam pulsius in aegroti S JgRnt, non parum temporis conterunt, us priuS jucundaStruit0ri48, vel aliqua jucunda, referant, ad sedanuum alteratum
254쪽
in aegrotis animum. Quique postea PHlsus tangunt, neque subito exeo pulsu judicant, Ied ad minimum, ubi quindecim aut
plures pulsationes obserVarint, cum pleri Sque aegrotorum prin cipio pulsius a indico contactus, yel a timore , Vel aliqua alii alteratione appareat alteratus, Proinde Π0n nisi plurimis 6h servatis pulsibus de salute aut de morte erit judicandum. Sed ad propositum redeamus. PulsuS itaque nuper scripti, si inicum signis malis observantur, eXitium certum portendent. Ad extremitatem quoque omneS deducti, excepto vehemenatissimo, qui perpetuo salutarior, lethaleS sunt. Minimi vero languidissimi, tardissimique omnium exitiosissimi habentur. De quibus Gal. in litillo de pulsib. cap. 2 a. ita scribens, est, quae a nobis sunt dicta confirmavit. Sed omnes pusus, qui a naturali 1Ometria multum recedunt, noulinii sunt, ut Perra langli,
dissimus se tardi mus , rarissimus omnium est deterrimus; psi fus autem minimus, b molli muri, durissimus, postea freque
tisimus, at non celerrimus, neque maximus, sed hi sunt modice periculosi, solus autem in extremis optimus est omnium vehementi mus. Sunt vero alii ex inaequalibus vilde exitiosi, scilicet
formicantes, vermiculantes, intermittentes, intercurrentes,
rari δύ myuri. Formicantes enim omnium sunt exitiosissimi, quoniam, ut Gal. nobis in eodem Pilato lib. eap. 4. est auct0r, ad eXtremum naturam venisse denotant. Atque si ipsi postea augeantur, in foribus exitium significant. Pulsuum ver0 in termittentium alii prorsus lethales, atque alii ad exitiosos pro Xime accedunt, horum etiam alii in uno tantum pulsu inter mittunt, ac alii in multis, & alii intervallo unius pulsati0ni , atque demum alii multarum. Qui in uno tantum pulsu inter mittunt, maXime timeri debent, praesertimque si subsequζsi ipsorum motus anteriori sit minor, quemadmodum qui m0 tum subsequentem habent majorem anteriori, minori cum pς riculo obserVantur, eoque etiam minus periculi portenduphsi quies intervallum unius pulsationis non superaverit.
que Gai. tu a. de praesag. ex pulsib. multos cum iis pulsithyievasisse mortalium memoriae prodidit. Ex hisque pulsi 'in' maXime senes atque pueri evadunt, nam in juvenibus pj 'ς suar
255쪽
Cup. IN DE PRAESAGIENDA VITA ET MORTE AEGROT. et 1 sint exitiossi, ut Ga L ibidem tradidit, dicens. Quies vero tem ure unius pulsus inter siministermi fi0πes moderatissima est, moliati ste ex ea senes pariter , pueri evaseruot. 'uvenum autem ne hi bis quidem ullas. Qui vero duorum arat plurium pessuum
1 mpus arteriam quisfieItem habuerunt. certum per exitium inditurunt. Ex pulsit Vero Imitas pulsationi S intervallum intermittente plureS evas uni, praerique& senes facilius. Curri in gγpto dominicum a rege pharmacopolam quinquagenarium vidi , qui ex mala Victus ratione cum copiam vitiosόrum humorum coacervasset, sine febre in tantam corporis debilitatem incidit, ut vix moveri, ac vel etiam loqui posset. In ipso pulsus internaritens per plures dies fuit observatus, qui eo usique perseveravit, quoad probe medicamentis purgatus atque
vacuatus sanguine vireS recuperavit, quo tempore cessavit intermi illo. hiare senes atque pueri ex hoc pulsu non ita pessime se habent, ut juvenes, in quibus plane exitiosos esse hos pulsus intermittentes voluit Gal. Tamen, etsi plerumque hoc
vel 'um experiatur, juvenem annos natam stipra viginti, pleuriticam ab hinc multos annos apud Hermetem Furca-
ruram jurisconsultum clarissimum vidi, in qua usque ad diem quintam pulsus ita intermittebat, ut prima die singulis septem aut decem pulsibus intermitteret spatio unius pulsationis, A secunda singulis sex aut quatuor, & tertia singulis tribuS , &qdarta qua die morituram quisque merito judicasseo cum delire prorsus eiser, nihil exspueret, difficillima respiratio, limquieustima, & cum pulsus 11ngulis pulsatis duabus pulsationibus ita intermiserit, ut immobilis multo intervallo arteria ma-d ret, pulsusque subsequentes languidi exilesque essent. Nubil0minus praeter omnium spem 1imul cum urina multa materia crassa pituitosa excreta, nulla alia observata Uacuatione,
RHt judicio a natura facto. Sed hujusmodi castis raro fiunt, Vntque in arte medendi veluti monstra. Sunt vero plerisque JRVQuum ejusmodi pulsus intermittentes exitiales, quod in ju-Venibus maximum recessum a statu salubri declarent, idque py pterea, quod juvenes ob validum virium robur non nisi aisertillima causa in talem affectum incidunt, indicio enim nobis
256쪽
sunt, naturam magna humorum multitudine aggrwari, qu6ὴ curatione sanari maxime est difficile, cum fortissima eausi
morbifica se gerrime tolli possit, veluti levis causa facili neg6.tio tollitur, a qua senes ob invalidum facultatis robur facilius juvenibus in morbum labuntur, qui etiam ob id facilius Nube
facilius levis quam fortis causa adimatur sanantur. Ex in termittentibus etiam, qui subsequenteS motuS sive pulsus ali teriori habent debiliores, apprime sunt perniciales, tametsi aditeria in ipsis minus, quam uniuS pulsit S intervalltim, conquiuescat. Ex ipsis facultatem magis ac magis debilitari nobis indi catur. Hisque pulsibus mytiri maxime comparantur, qu0d ipsi semper magis ac magis diminuantur, ex quo & ipsi credum tur pernicialeS, ipsorumque maxime myuri deficientes, sive intermittentes, quippe qui eo usque decrescunt, quoad immobilis arteria remaneat, veluti qui ad imperfectam venerunt
immobilitatem, quippe myuri deficientes appellati, & qui ab arteria reddita immobili denuo pulsare incipiunt, minus sunt
timendi, modo signa alia meliora una illuceant. chidam etiam observantur, qui ex natura hos pulsus vel etiam recte Valem
tes habeant, ex quo caute Medici ad judicandum agere debent, ne decipiantur: exitiosissimi quoque sunt, languid11simi, mini mi, tardistimi, atque rarisiimi, de quibus Galen. in lib. a. a praesag. ex palpbus, ita scripsit. M autem eorram pul tam iugeri frigiditas casu generandorum , quae ooeupet vel corpus cordis, vel Diritum, vel anguinem, quem continet ejus mus, vel partem aliquom vicinam. Atque si corpus gyum cordis teneat ingens frigiditas, imlanguidi os reddit pulsus, tardissimos, , minimos, ut maximi
bac viget. uuae vero proficiscetur ex parte alia, raritatem longiosiqitimi cetera, quie diximus, gene a a natura avertit. Itaque qui dam in illis simi, cum pulsus habeant non longe minorς justo, at tardiores languidioresque, tamen e vestigio pereudi ΜOIS autem tum minus potest declinari, cum tetigi frigidix icorpus ipsilm cordi S. Repentina porro & 1n altera diti ercimtia fit. At moriuntur priores illi inter dormiendum potius, β jam non amplius expergiscantur, alteri hi cum illo mod01 tum etiam inter loquendum nonnulli eorum, ut impex xii
257쪽
Cap. V. DE PRAESAGIENDA ViTA ET MORTE AEGROT. a 3ebmmode videantur habere, silbito, ut qui animo deficiuntur, exspirant. Orum quὶbusdam simul prorupit sudor, ali quibus non prorupit. Quamobrem ex ii S apparer, raros pubsus, multoque magis rariores, simulque minores, languidioresque, exitiales utique esse. Sed age dicamus, cur pulsuscipius
in moribundis sanis similes appareant. Ex quibus Medici plane decipiantur, necesse est. CAP. V.
Cur pulsus is quibusdam febribus exiti s appareant aliquando
recte valentium similes ἐSaepius fit, ut in aegrotis, malignis morbis laborantibus, pulsus ita sanorum 11 miles observentur, ut non raro vel etiam doctissimi Medici decipiantur; non minusque urinae, cum boni coloris, tum stibi antiae, tum etiam in quibus laudabilia comtenta resideant, in exitiosis morbis apparent: quae artis medicae ignaris mira, seu monstra in natura, Videntur, cum tamen haec docti Medici, quibus rerum causae non sunt ignotae, non admirentur. Nunc de pulsibus agemus, & quomodo, etsi bene Valentium similes ac optimi appareant, futurum exitium sibgnificent, dicemus. Ue urinis vero, cum hic de his loquendi Π0n sit locus, postea sitis locis agemus. Sed modo rem ipsam de pulsibiis dicamus. Hujusmodi pulsuum observatio non in 0mnibus morbis fieri solet, sed in malignissimis tantum, pr sertim in febribus peltilentibus, neque in omnibus: Gal. in unde sili de praef. ex palph. cap. 3. ait, hujusmodi pulsus in pesti- quando stris febribus observari, quas hecticas pestilentes Medici vo- νες)nt, quod aequales, exterius obscurae, sine ulla alteratione, ca-l re quidem exili appareant, ex quo aegrotantes se febre ve- stri neque putent. Distinguuntur etiam pestiferae febres in
ζphemeras, putridas, atque hecticaS. EphemeraS UOeant, qline pestifera.*phemerarum modo invadunt, atque cordis spiritibus corru- rum di
p senerantur; putridae quoque putrefactis humoribus cordis fiunt, ab ephemeris maxime distinguntur ex eo, quodH h a Putrb
258쪽
putridae putredinis signis non careant, nam in ipsis, urino, citidie, temtes, turbidae , subjugales, cum conrentis aliquam do erassis malis apparent: in i Psis quoque aliquando exanthe matha apparent, aliquando tumores. In ephemeri S Vero, quae spatio unius diei interimunt, aut saltem tribuS ad plus, nul lum putredinis in humori S signum apparet- Gaio itaque vult in hecticis cum pulsus tum m inaS. bonas Videri, propterea quod aut arteriae stat corde frigidiores, i aut qaod temperamen
torum in corde sit pugnantia , de illa ita scribit: sivorinueontin t aliquando, vis arteria, quis frigida est, sed a cord calefit, nec pam n pius , qui frio as est, edat, nec
gnum, qui calidus, sed inter ut inque medium, qui mori ratus est, nutu ratis. Et celerita etiam moderata pulsus erit horum assectuum, itemque , vehemeiatia I de rata. Pugnat, tia vero temperamenta in corde hos facere posse non est mi, rum, siquidem, ut ait Galen. aliquando cordis corpus sequ0ssit frigidius, humores, seu stibit antia contenta in ventriculis
calidi or, quod forte fit in pestiferis febribus, ubi ingens putredo cordis corpuS affecit, ex quo calore fere exstincto redditur corpus cordis frigidius, cum humores tamen contenti linflammati sint, aut aliquando contra, quippe ubi humores aequussint frigidiores, dc cordis corpus calidius, quovis horum modorum contingit fieri pulsiis moderatos δρ fere naturales,
de quibus Gal. ita sic psit. Qui sane astectus, vel optimos ut dicos fallant, quod nulic quoque in maxima pestilentia accidi Quidam inde ab initio ad mem usque, alii per totum morbiim)probum pulsum habebant, qui perparum deflexi et de natura, φ*iquidem praeter ceteros perierunt. Animadvertiti usque eos primi
eX acredine caloris, atque ipsa caloris specie, denique qV0 Pulsis, Parum pr.cter naturam immutati, iis in eo statu p x petuo maneat ; nam in speciem praecipue hecticarum, Vocant, febrium incidunt huiusmodi pulsus. Si qui essens j. ter aegrotOS, qui se negarent febricitare, his febris, occup-xqIPὶ0 cordis corpore, plane erat confirmata, & ut ita dicam, i 'habitu. Demum tertiam caulam pulsiium moderatorum
259쪽
Cap. VI. DE PR ES/GIENDA VITA ET MORTE AEopor. Mue pestiferis quibusdam & exitiosis morbis, ita eXpressit. Quod riro in sermum praeterivimus, ubi aer , quem spirando aetria, mus , infecitiis putrediue sit, ac putredo corpus cordis attigerit, illi putus fluvi. Nec jam quicquam habet admirationis, si eos pulsus, quOS memoravimus, rati affecti peste habeant, obpe-1thelitem respirarionem; nec si omnino moritur1 sint: atque
propter hasce causas in febribus, vel etiam lethi feri pulsus re- die valentium similes observari solent.
C a P. VLDe praedictisne ex respiratione , quidque pirimo ipsa st , atque quod ipsius disserint ibe observentur ἐVariarum in aegrotis respirationum observationem ad Prae dictionem nedum utilem esse, sed quinimo multUm necessariam, neminem latere , certe scio; sed ex ipsa tamiorem qu0que quam ex pulsibus haberi in morbis praedictionem, non pauciS Visiim est, ac vel etiam esse certiorem, quod Pulsus secile a qualibet etiam causa extrinseca mutantur, hine Medici, sistiterationes extrinsecus pulsibus illatas incaute perspecta' ba' bderint, sepe decipiantur . Hinc Hipp. nulla , vel saltem P Vrςst, de pulsibus scripsisse, non paucis est persitassem. De resipi'Istu0ne Vero, quod ab ipsa certiorem ad prognosin notitiam
Μ dici assequi possint, saris accurate multa nobis tradidisse, d. V/rias non minus in multis aegrotis ut apud ipsum in Epidemit. legitur spirationum differentias ad prognosis Judicium
λ RQtasse. Qiare de hac quoque ad praedicendi rationem accu 2ῖς nobis in praesentia est agendum. Sed antequam de Praedi'Mi0He a respirationibus agamus, primo qu1d ipsa sit respiratio, Respira- PMque ipsius sint differentiarintque cause cognoscamu8. Quid Do quid.
sit non aeque omnes sentiunt. Asclepiades respirationem 'tist animae generationem affirmavit. Praxagore Uero anim 'λςj corroborationem placuit. Sed Philistion, Diocles calO-e rin ti esse ventilat onem, & refrigerationem Voluerunt. HiPP0crat. rectius caloris nuti itionem atque refrigeΓaUO
260쪽
nem. Porro hi, cujuS tantum gratia respiratio fiat, enarrant. Nos vero dicemus respirationem nihil quidem aliud esse, quam pulmonum pect orisque sensibilem motum, quo pulmones di latantur, ac comprimuntur. EX quo dupleX apparet, primo inspiratio quippe de exspiratio. Atque his duabus respirationi bus duplex quies, sive ut Galeno placuit, duae cessationesteque res bondent, una scilicet, qute est ante dilatationem, at post ipsam altera, quae ante quoque compressionem est. Di, latatione enim frigidus aer inspiratur , quo sane innati caloris si Galeno de libro eaos respirat. credimus) symmetria comservatur , animalisque spiritus substantia nutritur. Galenus scripsit in primo libro de respirat. disser. cap. 3. respirationem calori, qui circa cor est, esse utilem, ac pulsus calori, qui per
totum animal est dispersus; hic quidem a pulsibus refrigeratur, veluti cordis calor a respiratione. Exspiratione vero fu- motum halituosumve excrementum a corde eXpellitur. Ceterum, ut recte fiat respiratio, cerebrum recte valere est necesse, utpote, quod septum transversum, rhoracem, ac omnes musculos respirationi servientes facultate moveat, itemque c0r,
pulmonesque. Quibus quidem membris seu partibus liesis, re spirationem vitiari, est necesse. Ex quibus medicinae scrip re triplicem respirationis causam faciunt, unam quidem animulem facultatem, moventem musculos, septum tranSversum, pς
ctus, pulmones, & quae in cerebro sedem habet; alteramquo instrumenta respirationi servientia, praenarrata; atque tertium usum, qui est innati caloris refrigeratio, spiritui naturalis nR RER - tritio, atque genitarum fuliginum expurgatio. Sud his: i essi. -'d xςsPirationis notitiam pertinentibus, respirationis qu0'que differentias in medium afferamus. Primo itaque per rς spirationem tum inspirationem, qua frigicium aerem attrahi mus , tum exspirationem, qua fuligines excernimus, intelli gimus. Cujus quidem respirationis duae inprimis appar*pydifferentiae, quippe quaedam motum respicientes, & quaed/mquIetem: ad motum attinentes penes magnitudinem,parvii i*φ' Velocitatem, tarditatem, spectantur , quatuorque numero ς