장음표시 사용
41쪽
Cap. H. DE PRAEsAGIENDA VITA ET mRΤΕ A Gllor. a Pi f. cap. 33. sic ait: Quae igitur sis ipse cordis corpore refrige ratio magna, eatenus etiam pulsus languidos mcit j tardos, B parvos, quatenus' se dominatur. Quae vero ab aliqua alia parte proci citur , raritatem plusquam, alia praedicta genera a niturali statu amovet. Ubi ergo corpus ipsum cordis refrigerationem suscipiat, mors inevitabilior est , ac raritas quidem pulsum essusque adeo pernicissa. A respiratione itaque ac pulsibus arteribrum si c nos vitalis potentiae debilitatem discere quimus, tum vero ab animi deliquiis, quae syncopes Μedici appellant, tum a cordis palpitationibus, de quibuS Hippocr. in secunda se f. phori . 41. ita meminit: Qui frequenter ac fortiter absque causa manifesta exsolvuntur, derepente moriuntur. Et Galen. in tam mento : Slauti es iste, cui dum exsolveretur, cor fortiter palpiti bat , atque hic derepente mortuus es, nun aliter quam isti, qui acutissimis cordis assectibus, quos lyncopes vocant, arripiuntur. Sed de symptomatibus vitalem naturam praelanguidam, morboque infirmiorem denotantibus haec sussicient. Nunc illa, quae naturalis potentiae impotentiam seu debili talem declarant, itidem spect emus. CAP. VI. De debilibus actionibus facultatis naturalis ex iustus B tomatibus c0gnoscendis. Dies um est alias, unam praecipuam esse actionem, qua cor
poris partes omnes conservantur , scilicet nutritionem, ob hanc enim corpora diu vivunt, & ssine ipsa contabescunt.
Hujus ope humidi stubstantifici , quod in partibus corporis
consumptum, seu eXhaustum est , seu resolutum , continue restauratur, atque regeneratur. Huic autem quatuor actiones famulari superius diximus , unam quippe cibum, seu alimem tum , seu nutrimentum attrahendo, alteram retinendo, tertiam coquendo, ac quartam eXcrementum eXPellendo, seu excernem do. Hisque non minus aEtionibus robustis exsistentibus, animal probe nutriri atque Viruere. Nunc oppositum illis praelanguibdis existentibus neri statuimus; scilicet in corporis partibus, D a innu-
42쪽
inmitritionem fieri, atrobiam Graecis , qua corpora siccantur & contabesciunt. Stomachus autem instrumentorum naturali huic potentiae servientium praeei PUIIS, ante ea8 qua tuor actiones, alia etiam utitur, sine qua aliarum tisiis haud recte consisteret. Haecque cibi atque potus appetentia dicitur ; se a penuriae seu carentiae pabuli sensti prodit, atque innotescit. Duplexque haec appetentia, sive appetitus, unus cibi, quem Amen, alter humidi seu potus, quem sitim appellant. His si careant corpora, morbis inculpara, diu non vivunt in morbis
langis nihil cibi in appetentia eli deterius. o dixit Hippocratesa L a. libr. b. 7. in moria diuturno cissi faν fidium, malum. Et Galenus in tammento. Fasidium cibi per se ipse pravum est stgnurn in murbis diuturnis. Nam in iis, qui a talibus morbis sunt evasseri, coni artus affectus solet accidere, vehemens scilicet es
borum appetentia. Quod speciatim de Dalentericis Hippocr. b in sec. 3. b. 3. clarius hisce verbis expressit. Indi cultatibus imte1tinorum cibi fastidium, malum, si cum febre, pejus. In morbis
vero acutis nihil est deterius, quam te oros cum ciborum omni um, tum PotuS appetitu carere, etenim duorum alterum necessavrio equetur, aut eos mente motos esse, aut naturalem facultatem
stomachi exstingui, ut Galen. in lib. a. A Orf. 6. assirmavit. De quibus plura apud Hippoc. exempla habentur, quibus in morbis acutis ciborum, potusque sublatum desiderium, seu appetitus, lethalis, dignoscitur, quod in Hermocrate Euryanactis Virgine, PDrio,muliereque apud frigidam aquam decumbente, & in aliis, qui obierunt, fuit observatum. De Hermocrate Hippoc. in 3. Epydem 6 com. 3. texi 3. ait: Toto tempore cibos averyabatur, Npaulo
mist gustare quicquam non valebat; & de virgine Euryanactis in libbro tertio. Did. M 3. rex. 3. Qu0svis cibos toto hoc tempore fastid, vis neque appetivit quicquam, non 'iat: & de muliere apud frigidam aquam ' Cibum fit idiebat. idem de siti dicendum erit, nimirum sublatam in ardentibus febribus aut delirium, aliut facultatis naturalis exstinctionem, denotare ; de hac Galen. in primo Epidem. ita scribit. Huc accest ad cumulam aliud Ilu in exitiobam, quod cum antea aestuassent , amplius non fit,
43쪽
Cap. VI.) DE PRAESAGIENDA VITA ET MORTE AEGROΤ. 29rent, atqui, quaudo, qui antea siti flagrarent, postea essent a Piliberi , horum duorum sit nece se est alteraltrum, aut morbi solutio,
aut virtutis exstinctis, ita ut praesentia mala amplius non sentiant. Uti in Hermocrate atque in aliis moribundis Vistim est, de illo Hippoc. tam. a. text. 7 3. Si orta lingua matruit, Iron sitiebat. Atque haec de naturalis facultatis infirmis, seu debilibus amonibus, ex appetituS ratione cognoscendis, nobis sufficiant. Nunc de reliquis quatuor agamus. itaque partes corporis, si improbe humores, quibuS nutriuntur, attrahant, in innutritionem quem affectum Graeci atros iam Vocant necessario incurrent. Idem, & quae attractum humorem, quoad concoquatur, non retinent, denotant, facultatemque debilem esse pretemonstrano. Uti in lienteria seu levitate intestinorum quod si inploma cum perpetuo malum, tum in acutis morbi S, quia sublatam reterm tricem significat, summe exitiosium est , observamus. Eodem modo concoctricem, seu alteratricem seblatam, diminutam
atque vitiatam quos aflectus Graeci apemiam, brassipepsiam ac di pepsiam vocant,) ejusdem naturalis facultatis debilitatem de-ΠOrare non minus, quam e ultrix itidem laesa faciat, est dicendum. Quare ex quatuor iis laesis actionibus hujus facultatis imbecillitas nobis innotescet.
Quas actiones, quippe attractricem, retentricem, conco-ctricem, atque e ultricem, laesaS eXcrementa e corpore eveuntia maxime ostendent, nimirum, quae eX Ventre, stomacho, pectore, vesica, & ex curis meatibus rejiciuntur, non minusque a sanguinis eruptionibus. Quibus addimus abscessus tumoreise in corpore erumpentes, qu1 ad eXcretricis vim diu gnoscendam, maxime faciunt. Itaque has quatuor assioneSnaturalis scilicet facultatis sublatas, imminutas, atque Vitiata Primo ex malis alvi dejetitionibus cognoscamus, postea, eX maiiSitidem urinis, sputis, vomitibus, sudoribus, & a sanguinis erupti Pnibus, ac vel etiam ab abscessibus erumpentibus. De malis vero EX d dejectionibus actiones naturalis potentiae debiles deuotantibuS, Hippocr. in lib. 3. uidem. 8 rem. 33. text. 4O. ita habet. Alvus bis pleri que turbata erat, atque de ectiones crudas excernebant, ' 'multas, tenues. Et in libro quatio Aphorismorum. 6 seu,
44쪽
bustis e tabe laborantibus capisti l capite defluunt, ii alvi pro fluvio superveniente, moriuntur. Et in libro septimo, a spato phta sis, jfluxus. chiod Gal. iv Cogi/m. AN. 6s. ita est in
terpretatus. Fluxum autem vel de capistorum defluvio, set δε humida de ectione, protulit: ambo consueVerunt eVenire, cum tabidi ad extremum mali, perducuntur : alterum eX siccitate, altera ex potentiae debilitate. Eandem facultatis debilitatem cruentam alvi dejectionem praemonstrare Galen. in primo lib. Prorrhes. Imm. a. docuit. Idem & urinae profluvium, diab Graecis dictum, significat, praemonstrare enim magnam retenti icis & alteratricis facultatis debilitatem, ait Galen. in 1. hbr. cap. a a. de Crisbus. Copiose item dejectiones in priueipio momborum, bilisse, virides, lividae, nigrae, vers 0Arta, nurae, pravae sunt. Cum, Galen, autore in 1. libr. cap. . de Crisbus: De cernentia in melius non satim appareant, sed ubi natura humo
res concoxit. Hae retentricem debilem , aut eXcretricem immaturius, multitudine aut prava qualitate humorum grava tam eXcernentem , Ostendunt. Paucae quoque in die decretoerio apparenteS, quae continuo si stantur, languorem & imbecillitatem expultricis, denotant. De his Hippoc. in 1. Epid. b)C0mm. 22. rex. I. ita habet: Ventres eis forte humecti essent, flatim maligno modo sistebantur. Aquosas vero candidas, aut ad, modum croceaS, aut spumantes, Hippoc. ω lib. a. Progas. Hi L Ia. N 29. damnaVit; non minusque paucas glutinosas, pingueS , candidas, subcroceas, leves, quod colli quationis sint indicia. His esse exitialiores nigras, lividas, opimas, &foetidas. De nigris in lib. bor. 21. Hippoc. dixit: Dyjectiones nigrae, qualis es sanguis niger, sponte venientes, Ilaecam
febre, me sive febre, pissimae. Et paulo post: A or. 23. stab
buscunque ex m0rbis acutis, aut diuturnis, vel ex vulveribus,
me quovis alio modo extenuatis, nigra bilis, sue uti sanguis nyger dejuper exierit, postridie moriuntur. Atque hure pauca obibter de malis de)ectionibus naturalem facultatem debilem , ejusdemque actiones maxime laesas praemonstrantibus, dixi,
Ex urinis mus. Idem nunc eX uriniS maliS perscrutemur , quatenus
m/li β. actiones naturalis potentiae debiles ollendunt: De his in 3. Spidem.
45쪽
nihilque decretorii quicquam vel boni. In Prognosticis b) scribbit: Urinas nigrins in mulieribus j viris, , in pueris aquosu, perniciales esse. Et in lib. 4. Aphorism. a. Quibus Eri albae repernicuae malae praesertim findelirantibuta appareant. Has Galbis Comment. dixit, conspici in iis aegrotis, qui exitio proximisi int. Tenues aquosae in bilio is acutoque morbis pssiae e munt, quod omnium maxime cruditatem humorum s1gnis cent, ut Galen. cum in loco citato, tum in primo de Crisibus docuit. Eodem modo crassae, turbidae non residentes, quod itidem naniram praelanguidam ostendant. De his Gal. in . Apli. o. cap. . Quae non re sent, si vires adfuerint, longum fore mombum ostendunt, si imbecillitas adpit, aegri ' rtem praenuntiant. Et in quarto lib. de Sanitate tuenda: Si vero vel omnino nullas a
ratio, vel id, quod sub idit, malum fit, imbecillitas naturae Agni icatur. Idem notant, quae subsidentiam crassam farinae crassiori similem habent. Galen. in . Aphoro tam . 3Ι. enim dixit, tales urinas exitiales e se, quod is acutis morbis ex fium, , in mitioribus saltem longitudinem praen nitent, na
tura crudum humorem longo tempore coquente. Plurimi vero morte praeripiuntur, antequam aegritudo diutius protralis
tur, dc quicunque ex ipsis sunt liberati, iis omnibus in longum producta est aegritudo. Nigrae etiam omnes pravae sim exitialissimae cum nigro sedimento , cujusmodi minxerunt phyliscus & Silenus o moribundi. Pingues itidem ac oleos se, quod liquentem calorem significent, damnantur. Addimus copiosas crudas, quae concoctoricis potentiae debilitatem, tum ipsam etiam eXcretricem laesam indicant. De quibus Hipp. in 3. Epid. QC0mm. 3. tex. 6 I. ita meminit: Urinae multae erant, neque erantibae ex potu ingesto sedilium excedebant, neque enim inerat cras Llii δε, vel c0ncoctio, vel purgatio proba. Idem ex malis spuris Ei misς imprehenditur, scilicet naturalis facultatis actionum imbecil δ' ' litus in morbis sane partium spiritu saerum. Etenim in pleuribiic S, aegrotos nihil exspuere, morbum crudissimum denotare, M len. in primo de Crisb. in 1. Comm. I a. posteritati tradidit : de sputum supprimi cum in his, tum in stuppuratis eXitium
46쪽
praemonstrare in lib. de consit. Ant. Meditae testatum reliquit. Ain plius ex Hippocratis lib. a. Proga icorum a cap. 18. in suppura tis excreationem biliosam exitialem' esse scimus, sives unctim bilis & pus, sive simul excernantur. Nigra quoque sputa, flava, ΕΨ Kh viridia,livida &Versicolora, Pessima existunt. Exsanguinis quoque guini; eruptione Potentiae hujuS infirmita8 cognoscitur, ubi sane parcius, eruptio , quam sit opuS, erumpat, debilis expultrici S non raro elio nota. Hinei e PVRν - omnes stillae sanguinis e naribus in febribus acutis ac inflammatio nibus maxime damnantur, quippe quod nobis expultricis facultatis praelanguescentis sint indicio. Dodbsippoc. in primo Epidi)c0m. a. text. Ι7. ita annuit. Necsangitis denaribusnspaucus, almodum paucus erupit, postea H text. 63. Nam 'gliscus quidem immenon NSFlenres, quibus parum quarto die jquiato ex narib Uiltabit, 1 rtem obierunt, Sc Galen in . Com. 6 . de V A. rat. in aeutis: Novimus enim, quod sanguinis e naribus stillationes, malum semper quippiam este ait, Propterea quod natura quidem incipiat, quoci superfluum est, excernere, sed ob propriam imbecillit,tem nequeat. Eam Vm0 Prorrh. est . Sanguinis stillatione n furam, c0yectam an cerebro abundantiam conatam esse ut ea pesteret, sed nequivile. In morbis si quidem, quorum Proprium videtur, ut per sanguinis vacuationem selvantur, ubi non erimperit, si tamen per aliaS ViaS aegrora corpora non fuerint vacuata, Praelanguidae naturae expellentis est indicium. Ex quo dixit Hippoc. in primo Epid. d) com. a. text. 6s. Sanguis autem plinrimis erupit, praecipue adolescentulis , adultis , quorum periit maxima pars, quibus sanguis non erupit. Ex sudo- Idem significat in febribus continuis aegrotos sine sudore, Vel alia bona vacuarione judicari, ut Hermocrati evenit, de quo
P yy scriptum est e : quarto decimo die a febre erat liber, nonsudavit & paulo post: Iterum vigesimo die es judicatus a febre liber, πον sudavit. Aut si sudores erumpant, sed tamen pauci, vel morbum non sblventes. quassius in quarto Aphoris f) sit febricitantisudor superveniens, febre non deficiente, malum: V lclarius de praelanguidam expultricem significantibus in prim' Prorrh. sic habet: Sudores quoque, qui coeperunt quidem, fli
47쪽
non solum febrem, neque aegrotoS allevant in eodem libro a):
Si in hypoebondrio, febre refrigerata, ar res relinquuntur, tum is , tum eum sudorib-, malisunt, & in alio libro b inquietis tib eum dore est mala tu acutis morbis, b flammans quoque otiis
sudore sapies HS mala. Aut mali sunt, qui non eX toto corpore , sed ex aliqua Parte tantum erumpunt. Quos Hippoc. in I. Did. o Com. Ι. t .a . ita meminit: Sudabant semper quidem, sed non ex toto corp0re. Et auctor Prorrheticor. d) in 3. Prori λtex. 34. eXiguum sudorem cum eXtremis refrigeratis malignum atque pravum esse Voluit: & Hippoc. in 1. Pro F 08. frigidos, & qui circa caput tantummodo eVeniunt, Vultum Sc cervicem; hosque cum acuta febre exitiales esse statuit. Mali itidem si int,
multi non juvantes, de quibus Hippoc. iupra in I. Epid. 1D Com.
2.tex. 26. Sudorta multilbis tantum aberant, ut recrearent, ut etiam
contra laederent. cvare taleS OmneS sudoreS naturalem potemtiam debilem, morboque Viribus imparem esse ab excreticis cognita imbecillitate, praemonstrabunt. Nunc eX Vomitibus quoque malis idem cognoscamus. inorum Pauci, multique non Ex vomi. juvantes, mali exsiliunt, de quibus in I. Epid. g) Gm. a. text. tibus pra.
M. Hippocrates Phreniticis convulsones ,sed se virulenta vo- Vis,munt, se ex his quidam subito moriuntur. Significant enim naturam coepisse eXpellere maloS humores, non potitisse, in principio quoque morborum copiosi mali sunt, si inplomaticique vocati, omnium pessimi porracei, lividi, nigri, versicolores, graviter olentes, ex Hippoc. in lib. a. Progno f. b) text. 39. ita 1cribente: Si sero Domitio fuerit porracea, livida, aut nigra, quicunque ex is fuerit color, motam esse censendum est, jsi idem homo
omneΙ Γ0murrit colores, exitiale admodum est. Ex abscessibus ilibdem mali sunt, non juvantes, etsi magni sint & plureS, quia naturam omnem humorum copiam non posse deponere nobis sint ' 'indicio. Parvi itidem non siibsistentes, neque Venientes ad suppurationem , pravi existunt, praesertim si statim exorti dissoLVantur, atque intus recurrant. De his Hippoc. in lib. I. Epid. i)Com. a. text. 3 s. dixit: His juccedebant abscessus aut majores, quam
48쪽
ut ferri possent, aut minores, sam ut pro desent qui am. S dstatim redierunt, j deteriores evaserimi: 6. Epidem. n)com. a. teXt. IO. Absces, veluti bubones, inim quidem suu germina halantium tum aliorum tum praecipue viscerum, maligni. His facultatem imbecillem esse, aut a morbi vi exsolutam alii nobili viscere ipsius primo instrumento, in quo sedem habet, valde laesio , dignoscimus. De his malis abscessibus satis accivirate Hippoc. in I. lib. Didem. b) m. a. text. 38. ita meminit: Papulae parvae, quae non elent excernendis mortus , statimque remnes ebant, aut secundum aures tumores ingricantes, qui nihil iis nuntiarent. Gibus in articulos praesertim in coXendicem de cumbebant, paucis decretorie cessabant, statimque superati ad priorem statum redierunt. Atque haec obiter de actioniblis omnium facultatum, quippe, animalis, Vitalis atque naturalisa probo statu in malum mutatis, naturam morbo, contra queui pugnat, viribus imparem nobis praemonstrantibus, dicta sint. Transeundum vero nunc est ad morborum virium dignoti0nem, ut ipsi Setiam cognitis, naturaque ac morbi viribus imuicem comparatis & collatis, de morborum eXitu, certum pro
gnosticum assequi possimus. CAP. VII. De cognostendis morborum viribus, atque in imis ex quibus
ipsorum cum robur, tum imbecillitas cogusatur. Cognitis naturae viribus, morborum quoque nunc si int cognoscendae , quae uti nariirae vim ex actionibus, tum DP tibus seu robustis, tum debilibus cognosci, diximus, sic nobis etiam ex symptomatibus, quibus morbi ad varias partes corporisOPPugnandaS, utuntur, innotescent. Horum quaedam una' cum morbo, quem sequuntur, apparent, quaedam postest Haec morem seu modum morbi produnt, illa ideam seu spe, ciem, atque magnitudinem. Ideam vero denotant propria morborum symptomata, quae Path nomonica Graeci apellant, quaeque simili cum morbo apparent, ipsumque perpetuo coinconi,
49쪽
eomitantur, ut in pleurae inflammatione, pleuritide vocata, dolor in altero laterum Vel in utroqne punctoorius, febris continua, tussis, respiratio difficilis, pulsus inaequalis, durus, serrinus nuncupatus, ideam seu speciem istius inflammationis denotant, & phrenitidem, febris continua, & delirium perpetuum expli'nt, & sic de aliis omnibus. c ilibet enim morbus propria signa seu symptomata habet, quibus ejus species seu idea detegitur, ac ab aliis distinguitur. Haec itaque recte Morbo.
perspecta ac cognita non parum nobis erit ad umenti, ad cognoscendum morborum cum robur , tum imbecillitatem. Et 'μenim omnes Medici non ignorant, pleuritidem esse morbum, na- π'Τ' turam corporis magni S ViribuS OPPugnantem. Od dc Padi eognos tem cordi, visceri praecipuo , Uicinam inflammaveris, cujus fe- citur ex-bris assidua, dolor lateris, tussis, respiratio difficilis propria
ac certa sunt symptomata. Haec Vero vel pauciora, vel parva, ac levia observata, mitem morbum, minus natura corPoris, cum sympto qua pugnat fortem, declarant, Contrarium indicant plura, matibu magna seu vehementia, quippe magnum, naturaque robu- paucis,stiorem. Uti sunt dolores pungentes, vehementes, assidui, utrumque vel unum latus UeXantes, morbum sane magnum ac
dissicilem detegunt, quod partem tum respirationi serVientem, agni, tum cordi, nobiliori visceri, proximam maXime laedant. Visce- levibus rum vero nobilium affectus esse magnos & graves Hippocrat. Vel sexti-
in secundo Promi'. M text. o. ita scribit: Dolores, qui cum febre sunt circa lumbos , inferas sedes, b praecordia attige aut, rn- feras relinquentesseris, exitiales admodum sunt. Ea in libr. 4. Aphorismorum. b) In acutis febribus convulsones, si circa fiscera dolores fortes, malum. Respiratio itidem in his quoque difficilis, tussis molestissima, sicca seu inanis, aut cum sputis perniciosis, seu malignis , aegerrime eductis, nihil aegrotos juvantibus, pulsi isque duri admodumque insequales , morbum maXimum nountsi a robustissima natura superandum, praemonstrant. Crebra enim respiratio, ut Gal. docet tu I. Epidem. cum dolore gravem
inflammationem supra septum transversum Anificat tussis magnas cas. sine sputis morbum crudissimum, non secus ac urinae oqu0saeis febribus ardentibus eonspectae. Gal. itidem is 1. de Crisib. au-
50쪽
istore, ostendit, de qua in ser. etiam de covstit. art. Medi exit. ex Symnom. ut, nihil onanino exspuere perniciosum est,
tim quod significet flurcionem in phlegmone quasi devinctam
teneri, part m vero, quia ea; Unruersa interi HS contenta, cor rumpetur. De quibus Hipp. in Ι. Epid. o c0w,3. intext. 18. ait: multi praeterea infestabantur arida tussi, nihilque excreabant. Cum qua etiamsi pauca cruda Vel PraVa excernantur, malum est, magno enim ac dissicillimo morbo naturam conflictari, nobis sigmficatur. De his Gal. in M. de totius morbi Emtor. cap. 16.
ita meminit: Magnum etiam morbum ostendunt , si etiamstutum pleuritide Es perimeremonia laborantibus, vel nigrum vel fulvum vehementer, Cel limaas, vel impesse foetidum est; eoque magis, quod nihil juvat, sed quod dolorem nou levat. ut Hippocrat. in l ib.2. Progn . b comm. I. text. I a. cap 6. text. I. nobis tradidit. l lare ex hisce symptomatibus, pleuritidem perniciosissimam duenotantibus, morbuS magi S Veneno resertus ac propterea dissicillimus praemonstratur. Veluti ab iisdem, ut nuper dictum est, mitioribus ac levioribus, morbum naturae Viribus infidi lmiorem, ac quem haud dissiculter ipsa natura superabit, conm lprehendirnus. In hac enim pleuritide neque febris magna seu Vehemens apparet, neque ma HS dolor , neque admodum aegri dissiculter re pirant, neque valida iusti vexantur, facile- . que &ciro concoctum eXcrementum eXspumat, neque in pubiu multa durities & inaequalitas observatur. Atque hic est modus praedicendi salutem & mortem eX morborum idea, seu spe-. lcie, qui penes propriorum signorum,'quae Pathognomonica lappellant, magnitudinem ac vehementiam, ut recte a Galeno in 3. de Crisbus proditum est, attenditur, atque nobis ex iis innotescit. Levia & parva, morbum debilem ac levem prae- . monstrant, magna & Vehementia, magnum & curatu dissici, lem. Idem nedum symptomatum vehementia, & parvirate nobis innotescet, Verum etiam numero. Etenim si symptoma' ta Pathognomonicas . propria, praeterquam quod magna sint, etiam numero plura eXstiterint, utique morbum natura Poten tiorem declarabunt, A debilem paticiora. Ceterum non quoe symptomata numero plura in morbo apparent, paucioribus syma Se t. I. p. 939. inter Litt. D. S E. p. 4 i. sal, 33.