Summa philosophica juxta scholasticorum principia : complectens logicam et metaphysicam

31쪽

additum speciem comtituit. Hilio vides Cur gerilis Oeetur pars determinabilis essentitae disserentin e contra, arfide terminans suiliuet quia illa ab hac contrahitur a aliquam speciem determinatum. Proprium voeatur illud quod eum Ssolatin eoi neutitur se ab illii Decessario climatiat undo sit ut in omnibus solis ne senilior invenitur individui sinu. ad speeio in portinent. 'ue ullas ridendi et saeuitas loquendi v. g. hominis

proprietates Unt.

A eidens. Quando iiiiii aliquid in re ita ut ab onpossit abesse, quin res desinat esse id quod si illud

nigra, illud quadratum SUPPOileretur. 19. Notio nos itide quae genera Oeuntiar inter Se OmPn- rari POSSUnt e qua Comparatione quum mens detegat duo divorsa genera aliquid commune habere, deum generis ultioris sibi fi ornant et illii up genera erunt, retia te ad

hanc novum deam, Poeterum Dumere uti gentur. Pergere in ista comparatione mens OSSet et genera altiora eum

generibus altioribus conseren ad ideam magis magisque generienna Seendere. Datur tamen limes aliquis suiliuet datur genus quoci spodies altioris generi evadere nequit, quia nullum altius genus clari potest se a pari Speuies

datur quae nunquam genus evadere potest, quia nuda magis infima specios potest constitui. Illud uenu supremum, haec pecie in m a voeari solent. Illa autem omnia genera, qud inter ista duo dantur senera subalterna Cantur. Ex istis oneribus illud sui quo poeius immediate conti notur ad quam datum individuum Pertinet, Oentur 9enu promimum et disserent in i a quis huic generi addita, speciem ejusdem dati individui onstituit, volaturdis erentia illima seu speei est. 90 onili in Seque nrita bella ab oculo Ponit.

32쪽

SUBSTANTIA

CORPORE INCORPOREA CORPUS ORGANICUM IN ORGANICUM VIVENS ANIMAΤUII INANIMATUM ANIMAL RATIONALE IRRATIONALE

HOMO. ART. III. - DE TERMINIS DRALIBUS.

20. iis de terminis oralibus dici sol sent, ad tria potissimum redueuntur, quorum Primum Spectat eorum naturam

et vim Significandi alterum eorumdem partitioneS; tertium eorum hiSum. Primum jam exegimus 6, 7.); duo alia hic Versamus. Notamus tamen haec duo si ad termino Orate Pertinere ut etiam actu quo exprimunt, aliquatenu attingant; quod praesertim valet relate ad aliquas terminorum diViSioneS. 21. Terminorum partitiones ad quatuor praecipua re V Camu ; quare eo dividimus in reales et logicos in simplice et complexos in absolutos et con notativos demum in DiVoQOS, aequivo eos et analogo S. De terminis singularibus, collectivis, particularibus, et universalibuS. nec non de abstractis et coneretiS, nihil dieimus conferantur

quae diximus agentes de dearum partitionibus. Quare :19. Realis torminus ille est qui X primit Objectum prout

extra mentem existit vel existere poteSt; 09iou8, qui refert objectum prout in mente habet vel habere potest Xistentiam Veteres vocabant primos termino primo intentionis alteros, secundo intentionis. Unde terminii primae intentionis est ille qui significat rem secundum Statum quem habet a parte rei Vel extra mentem terminus Secundae intentio-

33쪽

DE TERMINIS ORALIBUS. 19 nisistinii signis eat rem Sestiundum aliquem Statum quem ab intolleom recipit, ut sunt genera et Spe ieS, te.

29. Simplem terminus dieitur ille qui uni eo constat VOCabulo compleru8, qui pluribus, ut Plato Plato philosophus p homo ς homo pruden8. Terminus complexus significatrem et rei affectionem. Terminus qui rem significat diei tur principalix qui rei asse etionem, incidens. Porro terminus inuidens si principali conveniat Secundum totam ipsius

extensionem 3. b. appellatur emplicativu8 Sin minus restrictivu vel determinativu8 V. g. homo mortalis homo prudens. Attributum mortale convenit homini secundum totam e XtenSionem quam terminu homo habet ergo est terminus incidens XplieativuS; et quoniam e Contra non omni homo sit prudens, lite terminus convenit principali

Secundum partem Xten Sioni qua gaudet; Si ergo terminus incidens restricti VIIS 3'. Ut inutiles quaestione praeeaVeamu Dionem V partitionem terminorum in absoluto et connotativos nos ita ascipere ut terminum absolutum dicamus illum qui objectum exhibet quod in se sine ordine ad aliud intelligitur atque huc pertinent teraque e SubStantivis terminum ei O COD- notativum dicamus illum, qui objectum exhibet quod cum ordine ad aliud cogitatur. Huc pertinent eum terminiqui exprimunt in concreto modo asse ClioneSque rerum omnia se adjeetiva nomina tum estiam substantiva lura quae objectum Xprimunt sub eo aspectu quo refertur ad aliud sic dominus dicitur per respectum ad subditum pater per reSpectum nil liunt coena Per respectum H

49. Uninoeus terminus ille dicitur qui pluribus tribuitur

juxta eamdem omnino significationem, quatenus exprimit in omnibus rationem eamdem. Sic o animal corpus organicum Sentiens ' semper significat, sive dicaturi homine, Sive de pecude. quivocu e Contra pluribus attribuitur Sensu omnino diverSO, quippe qui in pluribus expri-

34쪽

20 LOGICAE PARS PRIMA.niit ratioties omnitio diversaS; ut quunt malum dioimus defodium persectionis debita et notissimum Domi genus. Analouus tandem terminus ille est qui medium veluti te notio eum inter univo cum et Qqui Vocum, Pluriliusque attribuitur Secundum significationem Partim eamdem et partim diversam, pro diversa objectorum analogia. Analogia objectorum alia est proportioni8, alia attributioni I et ii aedrursum Vel ut die Solet eum forma intrinseo in omnibus analogis, vel eum ornia intrinSeca ili uno, Xtrinseca in

ullis Igitur:

a Terminus analogus analogia attributionis uni forma in uno intrinseea, in aliis extrins00a est ille qui tribuitur pluribus ob ordinem quem uiuunt ad rationem unam per terminum Xpressam. Haec ratio in uno proprie reperitur, in aliis non his tamen idem attribuitur nomen propter ordinem quem ad rimum habent. Si sanum dicitur de animali, de Cilici, de ob re vultus de medelina; Sanitas tamen proprie non est nisi in animali cibus autum diei

tur Sanus quia Sanitatem ilham eonservat; ob ir Vultus,

quia illii in manifestat modiuina quia illam restituit e te. b Datur se alia species analogis attributionis illa se . in qua id quod nomen exprimit operitur in omnibus illis quibus nomen attribuitur, quanquam id in divorsis rebus

diverso reperiatur modo ut eum id quod nomen exprimi est in uno imparticipato modo et independenter, in aliis parti stipato modo et dependenter a primo. Nomina omnia quae Deo et erenturis communia sunt, hane habent unalogiam. c Terminus analogus analogia proportionis illo est qui de pluribus a'ἴ0dientur, quae Seeundum aliquam proportionem Con Veniunt. Si autem proportio habitu do similis quam duo habent ad alia duo. Unde analoga proportionis non diduntur quatenus inter Se sunt Similia Sed quatenus similos habent habitudines ad alia. Si per istam analogiam dieimus virentia prata ridere, quia quemadmodum

35쪽

DE TERMINIS ORALIBUS. 21s habui risus in o ininis ultri ita se habet viror herbarum in prato. Metapli irpe hue ertinent. 22. Usus terminorum dicitur suppositio. pde generatim loquendo triple est: materiali8 losica, et realis . Possumus eniti aliquando vostem 19. Vel adhibero pro voco ipsa ut cum dico: homo est vo duarum Syllabarum vollertis declinationis et Suppositio est materialis 2'. volpro Significanda re Secundum illum moduna existendiquem habet in mento, ut eum diem liomo est Deoies; et suppositio dicitur logica 3'. Vel pro re Se eundum eum O- dum e Xistendi quom habet 0Xtra mentem et Suppositio est realisa ut si dicerem : homo est animal rationale. Suppositio I gi ea et realis communi nomine dieitur e vi formalis.

De suppositione materiali nihil tuemus ad grammati eos Spectat de ea agere Suppositio autem formulis lures habet divisiones quas videre licet apud Fonse eam Instit. Diale et lib. VIII. c. 19 seq. , vel etiam apud Tongiorgi Logica, lib. I. c. b. Unum hic commemoramus, illum Suili et in qua vox adhibetur ad significandum aliquide immune pluribus in seia Si distributivo, quo in easu suppositio dicitur distributiva. 23. Suppositio distributiva est sergo usus termini pro

omnibus suis inferioribus in illatim enumerandis. V Inferiora dicuntur objeota quibus termitius communis vel clea Communi applicari potest. Hostu suppositio distributiva potest esse completa vel in ompleta. Erit Comi leta, Cum terminus usurpatur pro omnibus et singulis individuis quieeontinentur in ejus Xtensione, ut in Xemplo : Omnish0m est mortalis, videre est; unusquisque enim homo est mortalis. Erit in completa, eum terminus usurpatur noti

pro singulis individuis, sed dumtaxat pro singulis individuorum Deoiebus ut si dicas: Omne animal terrestre fuit in lusum in area Noe . Utraque Xoeptionem habere poteSt, quo in casu dieitur u eommoda. Patet autem XCoptionem ilisam aliundo lii obitri obsere quod si praestatur jam ho o

36쪽

22 LOGICAE PARS FRI IA. it S Verba illi onme, nullum, SenSi accomodo explieanda Sunt. Non ergo ex eo quod locutiones illae adhibeantur,

Ouinis exceptio debet excludi Atque docilis satis.

CAPUT SECUN DUM.

DE SECUNDO MENTIS ACTU.24. Quid juclidium quid propositio sit antea vidimus;

hoc in capite reliqua quae hane alteram menti Opei n-tionem respiciunt tractare intendimus. Qui ad quatuor

redue possunt ut primum sollicet agamu de riaecipuis judiciorum disseruntiis deinde de terminorum valore in propositione ; tertio de propositionum proprietatibus; quarto de praecipui propoSitionum SpeciebuS

ART. I. - DE JUDICIIS ET PROPOSITIONIBUS. I. De vinolDriis ducticiorum cluserentiis.

25. Judicium, ut diximus, definiri Solet actu quo percipitur obj00tiva identitas vel objectiva diversitas duarum idearum. Cum sola dearum comparatio nos oeet eas unum idemque vel diVersum Obje etiam repraesentare, judicium est a priori si e contra experientia de objeoto habita est ea quae nos docet duas dea ad idem objectum se ferri vel Soeus judicium est a posteriori. In illis una dea ex alia veluti mortisvit 6 ab alia xeluditur in his ideo duas ideas simul conjungimus vel ab inVidem et aram VS quia experientia id faciendum esse suadet. Sit judicium :totum 8 majus sua partes in ipsa dea totius deprehendimu ideum eae e88u8 8 Fra partem contineri est ergo judicium a priori judicium e contra proserimus a Posteriori cum ferrum calidum tangentes, habita caloris SenSatione. pronunciamus hoc ferrum 8 calidum. Utrumque esSepotest immediatum vel mediatum, prout ad convenientiani

37쪽

DE JUDICIIS ET PROPOSITIONIBUS. 23 vel repugnaritiam terminorium detegendam, medio utimurvo non .

26. Utraque judiciorum species plura Ortitur nomina. Judicia a priori Vocantur quoque analytica, quin per analysim seprehendimus unam deam in altera contineri pura quia identitas vel diversitas objectiva duarum duarum deprolienditur in ipsis deis, quin ad sensuum XΡerientiam

re Currum US; Nece88aria, Non enim res potest se habere

aliter ne est; hine absoluta evin a nuda ondeant conditione demum metaphy8tea eum Versentur Ciren Veritates POSita Supra ordinem tib sieum et oti tingentem ob contraria rationes judieia a posteriori vocantur syntheti a emptrica, continsentia, eo iditionata, physica ui tamen animadverte etiani judiciis a posteriori competere ne eeSSitatem aliquam illam e quae dicitur hypothetica, quaeque in eo est, ut licet res aliter se habere possit, donee tamen eo modo est, de sueto non se habet aliter. 27. Divisionem hane adaequatam esse semper philosophi agnoverunt. Seeus aiatio visum est. Hi asseruit non omnia judicia syntlietica osse a posteriori, Sed quaedam esse quae medium Veluti obtinent locum, quaeque judiuia synthetiea a priori voeat in Critica rationi purce. In eo confutando immorare nee aeat, ne hujus os loci. Legi

possent ea quae habui Tongiorgi Logion lib. II. c. iv ;

animadversionem unam XSeribimuS. Men per Se non

audient nec judieare potest nisi ' subj00ti ut prpedientii dentitatem se divorsitatem objectivam percipiat. At in judiciis syntheticis a priori mens nullo modo identitatem latino vel diversitatem percipit. Non enim potest mensuli unde illitam assoqui quam vel x ipsa dearum consideratione qua intelligat iis idem objeetum vel diversum re-PraeSentare Vel e consideratione objecti qua intelligat illud binis deis rupi pessentari. Sed primo modo judicium Ponitur a priori et analyticum altero modo Syntheticum et a POStert iri. Ergo Peliugnat human: mentis indoli ut

38쪽

24 LOGICAE PARS PRIMA. per se ad judieta syntliotien sint ut et a priori deveniat. Die Jyei se potest enim temeritate voluntatis indue mons

ad judieandum sine ratione. Undo divisio in judicia a priori set a posteriori adaequata labori debet.

28. Propositio omnis dupliei onstat terna ino quorum convenientia vel discrepantia pro dieatur. Quίaerimus litoquinam sit valor utriusque in propositione. Spectare possumus vel Xtensionem vel Comprehensionem Aoprimum de ea tensione sub ieeti. - a Subjectum osse potest vel singulare, vel artieulare, vel Colle oti Vum, Vel universale hine tota propositio, prout hoc vel illud subjeotum hul et respondens sibi vindieat nomen. Quoniam eo terni dictis Clara sunt aliquid tantuni odo sto propositionibus universalibus alti ingemus. Propositione uniVel sales trifariam patent, quia triplex distinguenda est universalitatis species, metaphy8ica hy8ica et morali8. Univorsalitas metaphysten habetur quando subjoetum itud aiunt i pedientum sibi vindicat, vel a se repellit, ut nulla Sit ossibilis Looptio: v. g. omni circulu habet radios equales. - Universalitas h3 Sio habetur quoties 1 dieatum singulis subj0oti inferioribus convenit X ruinario natur0 Cui Su; hino Xoeptio non est absolute impossibilis. Cum ergo hujusmodi Propositione Proferuntur Seni Per subintelligitur em ordinario natur e cursu. - Uni ei SalituS moralis nititur moribus hominum qui ieet ConstanteS sint, Xoeptionem tamen ali OSsunt; liomine i iipse libero agunt. - Quod si in propositione artio hilari Subj0otum non habeat illum notam aliqui, Vel in univei Sali noti habeat designationem omnes, tum e sensu et Subjeeta materia determinandum os utrum de aliquibus vel de omnibus Sermo sit, et iroinde utrum Sit articu iris vel

universalis assertio. Illud generatim diei potest quod si pri0dicatum illius propositionis Xprimat roprietatem li-

39쪽

DE JUDICIIS ET PROPOSITIONIBUS. 25

quam Subjecto essentialiterio11Venienteni vel essentialiterret Ugnantem, POPOSitio os absolute universalis; si Contra 1 pddientum Proprietatem Xprima Subjoelo ooidentalem, propoSitio cenSetur magi minusVe artio hilaris prout tale praedicatum pluribus vel aueioribus individui sub subjueto contenti convenit.

sitionis uirmantis esse terminum arti eularem neganti Se contra esse terminum univerSalem. Etenim in mi mativa propositione dicitur quidem datum praedientum dato

Subjeoto Convenire, non tamen asseritur illi Soli convenire. Ita qui asserit omnem hominem SSe mortalem, non Γο-Ρterea negat alia dari entia qu o mortalia Sunt hine terminus mortalis in allato Xemplo Sumitur Se eundum partem tantum Xtensioni Sun). In propc Sitione autem negatiVa,

iden i pedienti negatur esse objeetive identi ea eum dea subjecti. Id manifeste importat subjectum ab omnibus differre quibus idea praedienti convenit seu differre ab

omnibus iis quae sub Xtensione 1 pddienti Continentur. Ergo Cum Pro POSitio negata est, 1 indieatum Sumitur in Sensu uni Versuli Sumitur e contra arti eulariter eum propositio est amrmativa. Attamen Si ris dionium DPOΡΟ- sitionis mi mantis Sit terminus singularis, vel Singulari aequivalen - quod habetur eum raedientum si definitio essentialis subjooti in eo usu suppositionem habet uni-Versalem, ut Videre est in hoc Xompli, Omnis homo est animai rationale. Aliis orbis e Xooptio tum ab filo eum, Cum 1 pddientum ita Convenit subjuolo, ut nulli alii conveniat vel eum sis joetu in in tu'; 'dientum t Oi in illud, utenta veritate, converti litissit. Sio ut Vere dicimus omnem hominem osse animal rationale, ita a veritate non desectimus eum sSerimus Omne animal ratio inde esse hominem.

30. Hau tenus de aetensione v milienti quid de jusdem

40쪽

omprehensione ' Docent iterum dialectici iii propositione affirmativa praedicatium tribili subje et juxta omni set insula notas comprehensioni Suae . Ut enim praedientum inter et subjectum identitas mi metur, requiritur ut quidquid per praedientum Xprimitur idipsum in Subjecto reperiatur. In propositione nutem NegatiVn, Omprehensio praedicati compleaeive Sumpta remo Vetur a Subjecto, quin tamen asseratur inter Praediculum et subjectum nihil omnino commune reperiri. Cum dieitur . . Homo non 8 Anselu8, non negatur quasdam nota in utroque Simile reperiri, ieet negetur de homine complemi ηeartim notarum, quae naturam uti gelidam eonStituunt.

31. Ex totis facit intelliges quid sit quantitas, quid

qualita propositionis. Quantitatem dialectie voeant propositionis X tenSionem, e qua pendet utrum propositio Sit partieultaris, an universaliS, te qualitatem ei OVOeant propositionis formam, qua fit ut propositio sit amrmans vel negans. Ut autem tela lori compendium fiat, per quasdam litteras propositiones de Signant vocatur propositio universalis hirmans I universalis negans; I particularis hirmans o partieulari neganS. Hinc versio uti illi memoriae juvandi gratia: Asserito, negati, verum generaliter ambo; Asserit , negat , Sed articulariter ambo.

ART. II. - DE PROPRIETATIBUS PROPOSITIONUM.

32. Proprietates propositionum alis sunt absoli tin, aliperelativo . Absolutae dicuntur illse, quae uni propositioni SeorSim Sumpta Conveniunt atque spectant propositionis quantitatem aut qualitatem. De his egimus. Proprietate relativae sunt illae quae propositionibus ad invicem

conver8io et inquipollentia. 33. OPPOSITIO. Propositiones duae idem subjectum idemque praedicatum habentes, tum quantitate, tum qui1-