Alberti Heronis Snecani Frisii, ... De prouidentia Dei libri quinque, in quibus immensi & aeterni Dei prouidentia, noua methodo, & nouis plerisque argumentis contra impios philosophos, & totum populum atheorum defenditur

341쪽

tibus quoqi tandem materia desceret. Nei 'dici potest ab anima certam illis magnitudinem praescribi, prout ipsa reliquo corpori certum augmenti modum determi natinam capilli animati n6n sunt. Ac Galenus pros elo quem de quantumlibet obscuris quaestiabilibus semper viden aliquid dicere, hic tamen ingenuε suam ignorantiam confitetur. Id ergo cuius nulla ratio naturalis afferri pὀtest,nbn malEsortassis inter diuina mi racula

numerabitur. Semper etiam admirabile mi

hi visum sust quod stomachus cibos matri

foetum firmissime retinet, quoad hic maturuit ille concoctus est.Nisi enim vel intelle ctu praeditae sint eae partes,vel singulari qua-dan, Dei erouidentia regantur, qui fieri ρο-

test, ut teniporibus tam oportunis stringan- . tur& laxentur;vt gallinae uterus, qui aliasta in angustum introitum habet, vi yix acus in ham inseri possit, tempore partus tam la- id pandatur, Ut tantae magnitudinis ouunt

nite disseustate transmittat. Itaqui non d i i starem hanc rem inter diuitiae prouidentiae r menta referre, si per Phylicos liceret

Hi enim contendunt eadem naturae facesti

te haec vasa vim habere, id quod primum iis ea inciderit, undique amplectendi ac sbris α neruis suis costringendi, atque idem cuni te i nutatum est, ut ipsis oneri futurunt . X esset

342쪽

esset laxatis ijsdem eijciendi. Plura etia alia' commemorarem, quae magni auctores pro-

uidentiae ad sublunarem mundum pertini genti indicia esse voluerunt, & in primis quod ulmi, tiliae, populi albae, solitiiij tempore sic vertuntur, ut alia parte coelum r spiciant, quam pridiei quod rem ut stupen- Li is e dij. prouidentiae naturae erga homines do cumetum tragicis vociferationi us Plinius prosequitur,nisi *Vnus P mir culo ducit, alius naturae acceptum ferre malit. His ergo omissis ad ea experimenta transibimus, quae nulla tergi Hersatione eludi possunt.

IIumam, nomism occulto quodam insim adquasdam rugerendas incitara . M primum rationib- probariposse

NTEavam ad experimenta historica veniamus, quae hominem diuino instilictu subim de incitari testantur: non poscἰ sum dis Simulare, quid sentiam ce vulgatissimo illo argumento nulli existimat se demonstraste,ctum voluntatis ab externo agente prouenire. Si enim aliquid virium hanceorum probationem habere putemus, ideo negligi no edebet,quod magno adiumeto ad prouideria. tiari

343쪽

tiam illustrandam sutura sit. Si verb ea nul- lius ponderis esse arbitremur quam iusta ratione ita sentiamusdocendum erit ne sine causa ab alijs dissentire videamur. Sic ergo .

nonnulli argumentantur. Primus actus voluntatis est amor finis', ex hoc enim eorum. quae ad finem conducunt, amor progigni- . tur.Is autem nςque est b ipsa Voluntate,ne- Ratio o- .

que ab obiccto; ab alia igitur extranea causa stendens proficiscetur. Non esse a voluntate ex aperspicitur,quod tunc in hominis potςstate situs esset. Nam actus quos voluptas ipsa in ostiema

e producit, quomodo noli erunt Volunta causa pro

ri j Sed amor sitis seu boni in genicte, non

potesta vpluntate rospui,non est ergo in ar- bitrio voluntatis situs . Sςd n que ab obiecto,quod cogitatio voluntati amanduiti of fert, ς volunxatis actio existit. Nam si hoc obiectum sui ambrem in voluntate necessa ,rio producere valot etiam quaelibet alia v labunt, ac nulla oo modo libertas voluntati

relinquetur.Quodsi nec ipsa volunt f si huius primi actus .effectrix, nec obiectum, sequitur aliud e ternum agens, ad eam efficiendam rςquiri.illud autem proculdubio Grit ipse Deus. Is enim solus in i orpoream hominis mente ipse incorporeus illabi, ea mad boni amorem incitare valet. Prae erea ulla ros seipsam de potentia ad actum pem s duc

344쪽

iis' pE PROVIDENTIA

ducere potest, sed hoc ab eo quod ina iam erat seri necesse esse,quain plurimis i cis tradit Aristoteles. Sta volunta sin potentia solum est ad primum actum suum; ergo ab eo quod actu erat potestate ad energiam traduci debet, Deo videlicet. ai' & Ariustoteles hoc idem sentire vidiatur. Is enim: m lib.8. Ethicorum Evd.m iorum,dς primo Voluntatis motore quaestionem propO- suisse sic illam displuit roti

imos τις δε ν θεου. Id est: Quod vero quiritur hoc est, quodnam sit motus inanima princi pium.Perspicuum' quemadmodum cuba in uniuerso DEVS mouet, sic & omn mouere, quod est in nobis diuinum. Rationis Vero principium non ratio, seg praestan- tius quid. Quid vero aliud scientia prάλntius esse dicat quisquam nisi Deum' Hactenus Aristoteles.Praetero omnes Phil bphiqniores fatentur hoc uniuersum non esila cogeriem naturarum quomodolihet cohet 'rentium, sed quae unς comuni vinculo coi y ntur, ordinu videlicet ad unuin pri-Fum motorem, quare iidem, si defendero

345쪽

velint hominem suprema sua sicultate ripartibus uniuersi numerandum esse, nec V

nit & extra ordine illi adhaerere, eande quoque a primo omnis motus princi pio gubernari cocedat, necesse est. Cum v ro mentis humans motus non queat ad prumum uniuersi rectorem interuentu 'lliu

corporis reuocari, eo quod virtus corporea rem tam subtilem attingere non valeat, rostat ut spiritualem naturam ipse spiritus per se moderetur. Ad haec quisquis considerat quam mirabiis ordine res corporeae inter se coniunctae si ni,quodqiis omnes eoru motu ad uniustorporis, supremi videlicet coeli rapidissimam vertiginem,reuocentur, etiam si Arte Deum proclus ignoraret ex illo visibilium ordine aliquid esse colligeret. a quo mentis human , quae sub aspectum non cadit, motus & cogitationes riserentur. Mul to minus is,qui supra coelos etiam Deum tq-tius visibilis mundi choragum agnoscitidi bitare debet, an hominis voluntas, qtiae ipsi. similior est, quam . quicquam caeterorumseiusdem regimini subiecta sit. Nec eludere Pressunt has rationes, qui mentem per phantasiam, quae coelorum influxui subiacet , ad D E V M reducere conantur: nam phantasia non aliter in mentem hominis agit.quam id

quod intelligi d optari debet praesentando,

346쪽

quod genus nonnulli specificaticianum actus appellant. Sed in tali actione a cinio phantasia non depcndςt, verum siue cCeritum in orbem gyretur siue quiescat, quando phantasma vllum facultati intellectivae offertur,ipsa illud apprehendere potest. A qui dependere debebat, si in eo totius uniuersi unitas sita est, quod in omnia primi

inotoris, si non immediath, s item alteri interuentu .esificacia di manet, quemadmo dum ad exercitus unitatem portinet, ut ad Vnius ducis mandatum, quod por tribuno centuriones ad quemque greg rium mi litem peruenit, vs moueatur, vel quiesca Haec est eorum ratio nonnullis additamςntis a me locupletat ,quam ut fateor non esse contemnenda, ita vςreor ne quisquam dicat Aristotelem in illo Sthicorum Eudemi rum loco, no aliter Deum facerς nostrae v iuistatis primum insitigatorem, quam quia ii animarum nostrarum effector est,ac vim ei-dςm impressit, obiecti praesentis notionem di amorem intra se concipiendi. Haec est enim peculiaris eius Philosophandi ratio, quae alii per insitas vires fieri dicunt,haec illς generanti attribu t. Attamen non selum de generali illa mouendi r xione locutum esse Aristotelem, indicio est,qudd tunc nihil ad

propositam quaestionem res ondisset.

347쪽

rebatur enim, quae esset ratio, cur unus ait ro fortunatior esset, ac multis interpositis tandem concludit,primos animorum mo

rus a Deo esse. Quo si nihil aliud signifieare veli qutin DEVM humanae menti facult tem eligendi indidisse, nihil ad Dionysum faceret haec responsio. In sequentibus deri .de, etsi textus sit valdῆ mutilus, ficile tamε apparet, de illis instinctibus ipsum loqui, s quos fit, viij, qui ratio um non sequuntur sed ιξ ad agendum incitantur. crebro feliciter rem gerant. Horum autem, nihil ad generalem voluntatis motionem accomodari potest. Itaque planὶ ea istimo quicquid alibi dicat Aristoteles, hoc loco specialem prouidentiam abeo agnosci. Sed nunc dimita Aristotele ad historias νςii

os, qui etiam quae tumerὶ & inconsillio a grossi sunt Alici exitii terminare sollant: i sortunatos Vero, qui post quantamcunquo industriam a se adhibitam nihil tamen ex a.

348쪽

DE PROVIDENTIA DEI, I

situm sulta multis,num ulla certa causa exti sti quae hunc fortunatum,illum4nsoriun tuna ecticia an Vero. nulla certa regula so tunae munera dispensentur. Ac primum ipsum nomen fortunae efflagit re videtur, vesine ratione ac certa causa unus οἰνοδso risinr aduerso amne & vento nauigare videatur. Contra tamen, quisquis reuoluit casus magnorum virorum,& repentinas quorumdam exaltationes de inopinatas vicissim d tedictiones,ortus quoque & occasus imperi x una conliderati cogitur confiteri id, quod 'ulgus fortuitum appellat, ab occultae alia cuius cavsae destinatione,non raro euenire. Iulius Caesar summa temeritate res max

mas aggressus,semper felicem successumta bust. Vndς factum est, ut opinione de perpetua Caesaris felicitate in omnium animis oborta, nihil deinceps fructi A ab illo tent tum iri crederetur. 6d cum ipse haud ignoraret, existimiuit se nauclero, qui ipsum periculosissimo anni tempore Brundusiani cedonia vecturui erat,ob fluctuum V . , he nriam attonito, nulla re magis an mum additurum. quam si se fortunatum i1-luρὶ CRsarem tesseaperiret. Ignoto enjm habitu, clam hostibus Brundusium petere saluerat. Notum est illud veni vidi vici..

30xum quoicum in trMeetione Hellespoti

349쪽

- LIBER IIII 33i

parua scapha vectus, a Cassio facile qpprimi. posset, solo nominis sui terrore hostem Multis nauibus instrui una in sumn i verte rit. Notum quod Labien qui sub Caesi rem in Gaiiij, strenui ducis ossicio functus erat, postquam ad Pompeiu desedisset, se per infeliciter pugnarit.Nec minus a tran is successibus - uexander Alagnus usus sitisse refertur. Nam cum in pugna ad Gra nicum R0jaces Pertiletiferum illi ictum al- tisiimi sublato ense intentaret, in ipso feriendi conatu a ClitoMacedone exceptus o truncatur. Cumque JMemnon Rhodius rς sis Persarum stipendiarius, aliquot insulas ab Alexandro occupatas ad Darij imperium retraxisset,& in eo res esset, ut is, qui alieno imperio inhiabat, de ipsa Macedonia poriclitare r,ecce inopinato Memnon a rebus gerendis mor au'catus, nec ita multorqst mortuus suit. Ac nescio, quae Nemesis ni omni iudicio Persas orbabat, ut claustra ciliciae angusta,cum id nullo negotio 6cere potuissent, non tueresar, as tali in loco cum Alexandro confligerent, ubi propter angustas multitudo, qua Ionge superioses crant, nulli ipsis usui esset.Vidit nostra aetas Car

tum quintum cum veteribus monarchis r 3a quadam felicitate comparandum, ut eo

. isse

350쪽

I DE PROVIDENTIA DEi

i e dicatur. Pleraque is bella alieno ductii absens consecti,ac propterea nonnulli sortes suspicabuntur,virtuti militum eius tribuendas esse victorias, quae ipsi obtigerunt. V rumhanc suspicionem diluit,quod eosdem milites, qui sub Carolo stipendia merentes inuictos se praestiterant, scribat Iouiu a r se Gallis postea conductos, Vna cum principe etiam sortunam mutasse. Rursum alii in historia tam caeci & amentes proponu tur, ut manifesth appareat ebs fatalibus quia sci mc usis in int ritum trahi. Quot in-

diei, suit Tiario Bessi perfidia patefacta, . quot modis,ut sibi ab illo caueret, admoni tus est' Sed omnia frustra . Itaque Curtius, postquam. Darii tantam narrasesex, subiungit se credere, aeterna constituti ne,nexuque causarum quemque suum ordianem immutabili lege transcurrere.

Rursum tanta Candaulae dementia suit. ut Don nto conquiescere potuerit,* GV xorem suam nudam famulo suo Gugi re-

uctanti,& multis rationibus hoc dissuadenostendisset. Quae res Herodotum comm Hest, ut cum tantam ipsius ςomm . moraturus esse prisatus fueritraην έρκακῶς.Pr tςreato; in historseis occurrui exempla eorum, qui repento

S ad coelos elat subito rursum ad imaprae