Vitae Italorum doctrina excellentium qui saeculis 17. et 18. floruerunt. Volumen 1. 20 auctore Angelo Fabronio Academiae Pisanae curatore

181쪽

rro telligunt inmisissimi Censores in dirigenias huyus. moti judkiis naturam , fabulam , materiem .

σκοπον poematis , nee non mores , ingenium,

religionem, Aginata saeculi, in quo vixit poeta , omnemque demum satum reipublicae spa-erandum , O in perscrutandis omnibus operis par. ribus pene ad scribendi sollicitudium. in monebat Quintilianus, descendendum . Qui magmeexemplaria omnium saeculorum , Omniumque hominum adprobatione o consensu laudata reprehendere audere ob quaedam νitia. O si vis enam errata nam quandoque bomu, ut ψebat ille, dommitat Homerus minime audiressi sunt, O tamquam homines, qui cor non habent, neque pubiaritudinum csspectu movet r . O qui cum Minae

ipsi vitiosissimi, nil nisi maeulas O naevos videm ,

eontemnendi. Sane paucorum es artem; erit ameaverrere quod manus non ιam artis , quam n

turae exi mandum Eloquentem enim phil sophum nullas recte judicabit, nisi sensum habeat humanitatis O virtutis, ae nullus de opti mo genere orationis O Pscsis ex vero proma tiabit , nisi sedem motus ciantur in illo, qui his scriptis euussam dederunt , quibusque velut umquodam tum scriptoris tum auditoris ansimias dein

182쪽

17 Ibet incendi. Ipsa ars DGandi ex natura σ-era videtur , ωm ipsam tantummodo consuluerit. O praecepta, quae olim, hac consultrice, condidit,

O dispersa collegis , quamvis sancti putentur , Deila violati patietur, si suadebit utilitas, quam,

relictis magistrorum auctoritatibus, in primis δε- Fendam esse monebat meo quidem judicio monitorum omnium sapientissimus Quintilianus. Si magnus ut Sophocles 5 Cornellius doleo uehementer tragicos poetas deesse Italiae . qui Gurris possur aequari admirationem commovebis, si ui Euripides O Racinius, mollis O tener tigiariorum animos incies, si in Homerus, Dantes O Aresus, res sic plagas, ut ante oculos positae videantur, neque paucis ofendar maculis , neque inquisitor nimium severus exigam scripta tua ad omnes leges O praecepta Aristotelis: O exto quilis a delicatioribus, ut fateantur Minime prae ridendam quamdam libertatem, Almo licentiam iis, qui magna remare O volant O possunt. Profecti neque Homerus, neque Dantes, nequo mellius e Gallis, neque Sarapearius e Britannis , ut de ceteris sileam, adeo admiraendi extitissent, si nostris rixissent temporibus, quibus ει-

183쪽

273Mi fundamentum esse debeat litterarum o ve-

maris amor. mirari debemus Censoria munus eos

purumque sbi assumere . qui partium studio ducuntur, O qui quiidquid habent vocis o linguae, in turpissimum calumniae quaestum conferre nou dubitant. Neque illud magis admiror semidoctos homines tantum sibi in hoc genere tribuere, quaam tum vel doctissimi minime auderem, cum nihil difilius sit in omni re videre, quid sit pubiarum , quid rurpe, quid utile , quid non . Is ex eo praesertim intellio potest, quod plurima uxerunt saecula, antequam homines didicerint in rebus physicis patienter o lente interr

gandam naturam , plura eventa inter se conferenda atque conjungenda , ipsa experimenta,

ne irrepat error, saepius repetenda, O ad pamea aspirandum inventa. quod raro O sero O quasi per gradus verum omni ea parte se se prodat. Eadem ferme dicito de metaphysica , quam cum diu separassent homines a morum scientia , ut inanibus speculationibus rotam concederent, vis sunt imitari Virgilianum illum luctatorem .essi alterna brachia O protendit O jacut , O auras verberat tertibus. Ut in humanioribus lit.

184쪽

I74 oloris critices genus Deum habere debet, quod derios revocet, O rectum ingressos irer in proposito confirmet ; quam umoriam potestatem ii tantummodo poterunt sibi arrogare, qud diu Omultum Ant in philosophicis sturiis persati . Si me audiunt, hi cordati viri philosophiae imperium ad alias quoque artes traducere studebunt, quibus homines O sapientiores O meliores fiant, Oeaigent praesertim ab hisoriae scriptoribus quis enim ignorat illam O apellari , O esse Hrem stram vitae ut in mores O naturam populorum inquirant, perscrutenrur eorum leges euerilesque inflautiones , dogmata, praejudicaras que opiniones, O eum assectus , vitia , virtures , ingenium , educationem , religionem, dista plinam, diνitias, fortunam hominum, locorum IArum , O temporum conditionem explicaverint, detegant caussas , ut loquimur, physicas O moratis omnium humanarum vicissitudinum. Si omni rempore historici, oratores , Foetae , ceterique hujusmodi scriptores, quibus jus esse videtur ho- nimbus, veI aeternam laudem tribuere vel fem- .piternum dedecus infligere, philosophiam eongi Dissent, non doleremus, nunc quaedam ut os

riosa elytri , quae omni turpitudine foedara 34-

185쪽

II dentur, O heroum nomine appellari, qui multum in fundendo sanguine valuerunt. Esse igitur δε-bet , ne lonoua digrediamur I quaedam norma

O renia quam sequantur O siriptores O critici, O hanc a natura sumemus tum in poesitum in ceteris hujusmodi artibus , quae ab humanitate nomen habent, quibus O addere possumus picturam , sculpturam O architectaram , adeo ut, quidquid vel nimia religione artem tum , vel ornamentis onustum est, resque, ut sumo esse debent, proprie o ordine O ratione quumdam minime reprisentat, o perfectione plurimum abesse dicere aebeamus. Veritas dominari debet

in omni disciplina ac praesenim physica , sic urphilosophus demonstrer quod potest , ereiat quod

ei demonstratum est, rejiciat quod demonstrationi repugnat, deque ceteris omnibus rebus sapiemur dubiter. Nam cum nimia credulisas, tum oblinata incredialitas aeque a ersamur philosophiae. Iam si quaeras quid praestare depιοι Opossit in morum scientia vinua, O illa praesertim, quae homines Dιi suorumque ficu mamantes facit, meridiaaa in luce caecutire pyiaberis . Has respicies regulas in exercenda atta

crisica, si tamen ea copia etiamρι-- ο

186쪽

me , eoque inmit acumine praeditus eris, quod ipsa ars requirit. Poteris etiam in ferendis j. diciis, quae ad elegantiam pertinent, consuere magna exemplaria, O Graeca praesenim, non quod auctoritas plurimum valere debeat , sed

quod dulitari haud potes , Graecos scriptores Oartifices. He hoe arris, 'e naturae, sive quod probabilius est, utriusve fuerit, sive quod nublas habebant praeter naturam ipsam, quos imbearentur , superiores omnibus fuisse in utroque

genere pulchritudinis exprimendo quorum in altero venustas est , in altero dignitas . Metam omni Doctrina excultus, quam moratus esse debet critieus, O ita animo constitutus, ut ab odio. inνidia, ac nimio statio aeque alienus , tum amici errata Ebere notet , tum inimici merita libenter efferat . cum modestia libertatem Ameritatemque , cum humanitate severitatem conmjunget; O dum cujusque rei quae sit vis , quaεcuctoritas, quod pontas, examinat, tantum it Puer proprio judicio auctoritan ue, quantam eat gere veritas ipsa videatur, quae omnis effati nostri fertis O moderatrix apparere semper δε-bet. In alietus quoque testimoniis adhibendis m pia opus es Esuismia , cum rario , non audis

187쪽

quando tempus, quo homines vel sapientiores Halienis dictis conquirendis toti erant, fatale ibIud fuisse ad optimarum disciplinarum interitum confiteri debemus. Sapiens riticus mea sententia nime silum acuet ad examandos malas I bros , quorum pravius vel mediocriter doctis ostendit; O bellator Arenuias non aliena debit, rate , sed sua ipse virtute valebit. Videat etiam atque etiam , ut certa ratio O moderatio O et gantia quoque Orationis emineat in suis dictis , eum facile suspicemur homines moveri aut ob trectatione , avi assentatione, qia multis O impolitis verbis alios reprehendunt O laudant. Quamvis ea fit ridiculi natura, ut acri sortius, Aerui est dictum Horatii , & melius magnas plerumque secet res, raro tamen illa ruendum consuluerim critico, quod saepe o Dat veritati; Oad deprimendos magis , quam ad humaniter instruendos homines factum videatur . Haec Galla multa , quae perfecti critici speciem exhibent , adeo propria erant Gallanii , ut in iis

hominis sapiens mi imaginem possis intueri. D

Iebat vero ille vehementer , vel invidia qua iam , quae a gloriosa aemulatione plurimum Tam. IX.

188쪽

abes, vel apud nos Italos morem ferme exoles isse scripta, quae edituri sumus inlatam, cum prudentioribus communicandi, omnique studio inνeniendi Quintilios, qui male to nata incudi reddere jubeant ci); atque hinc

feri ut opprimamur librorum copia , quam se non aucturum sancti assimabat, quamvis ea esset doctrina, ut ne 7ue arroganter, neque siperbe p tuisset scriptis suis immortalitatem polliceri. Ut, nam ne haee ab re inepteque dicta a te purientur, qui cum veri um pulchritudinis judicium habeas, illud Roscii apud ciceronem ansemis striptorum nunquam non inculcandum minnere soles, caput esse omnis artis videre quid deceat. Vale. Florentiae N. Non. Octob. MDCC XXI.

189쪽

I79 CAELEST IN Us GALIANI UsT T Ominis do strina Sc virtutibus , minimae

vero fumosis majorum imaginibus nobilis vitam scribendam suscipimus, quod cum satis diligenter praestiterit Appianus Bonase-dius, qui inter Caelestinos facile nunc primas tenet, hunc ita sequemur, ut e commentariolo illius judicio arbitrioque nostro quantum, quoquo modo , videbitur, hauriamus . Natus est Caelestinus Gallanius ait. Μ DCLXXXI. V. Kal. Oelobris in quodam Dauniae pago , ubi ejus parentes Dominicus Gallanius & Cajetana Turturessiae rusticari solebant , cum esset Foggia perce lebri Apulorum emporio oriundus. Illiberuli ter sane domi educatus nomen Caelestinae

familiae Aletii dedit , ibique philosephiae

operam navavit. Sed philosephiae augustum nomen haud mereri videntur illae Scholasticorum ineptiae atque deliria, ad quae Caelestinus , quamvis invite , exercitatus fuit.

190쪽

8o CAELESTINUS Tam perversae institutionis fastidium ut Ie-niret. naistus magistrum Graecarum litterarum, his ita studuit, ut brevi Aristotelem legere, ejusque praecepta cum de arte in torica, tum de philosophia tenere potuerit. Sic etiam magistros suos poterat illudere, qui eum se Aristotelicos profiterentur, nunquam ad illius philosophi sensus penetra verant. Post haec Romam concessit ad ex colenda rerum divinarum studia, in quibus eadem , quae in philosophia, dominabatur barbaries. Cum conquireret undique Caelestinus indignissimae servitutis solatia , sorte fortuna ad ejus manus pervenere Renati Cartesii opera , quibus nihil meo judicio magis idoneum ad vivida adolescentium ingenia philosophiae Sc geometriae amore inflammanda. Ea quidem sic legere coepit,

quasi diuturnam sitim explere cuperet; sed adolescens geometriae expers atque ignarus saepe in iis haerebat; quare nulli studio p percit, ut hujusmodi adjumentum sibi coinpararet. Vigilabat de nocte cum certo Valetudinis detrimento, increpantibusque colle

sis solitus erat respondere, satira esse doctum