Gabrielis Naudaei Bibliographia politica, & Casparis Scioppii Pædia politices, ut & eiusdem argumenti alia, noua editio, reliqvis omnibus emendatior curâ Hermanni Conringii

241쪽

ter subiectum, sive objectum 1 um, & Instrumenta. Finisin exu Inum illud, ad quod omnia praecepta

referuntur. cum ipsum alio non rem ratur; quod in Logica est Disserere, ex quo Ars disserenai defirriturud est ratione traciandae cui his vis rei proposita 6 msectum est vel interdum sive artiS, vel e ternum sive artificis. Internum sunt praecepta , quae id arte traduntur ui in Logica inveniendi ac disponendi praecepta. Externum est,in quo cognito artis praecepta exercentur , sive ad rem conseruntur. aut ad usum applicantur. Tale Logicae Objectum est aestio aut Thema , sive id de quo agitur . aut res ad differendum aut tra ctandum proposita. Eaque vel sim plex, vel composita aut conjuncta, ex subjecto nimirum di attributo con Θ stans. Ohsicium e si opus extremum,

quod ab artifice prae stari oportet, ut fine proposito Patiatur. Sic in Arte Logica

242쪽

mentis actiones sive operationes, nerqvid, dum ratione utimur , vitii facia-mUS. Arte; enim iuvandae naturae in- ti vetae suntnat nimirum caveantur vitia,i

t quae ab iis admitti observatu in est , hai naturalem moao artis vim habent. Si eut iis,qui nullis Logic' praeceptis in structi delebus disserui, uta venire apparet, ut allucinetur ac vel ut rationisi Blaecismum faciant; sive illi simplicibi apprehendant, sive componant aut niqvu argumententur, aut inventa Mindinent. Nam quicquid mens agit,ictorum aliquid sit oportet.. Sicut autem sermonis xyia,quae pu- .ritati advernntur, sti ni omnino quii que Barbarismus , Soloecismus , Nova tio, Peregrinitas, & Archaismus, sive obsoleti verbi usus: similiter Ratio- lnis in universum quinque numerantur' vitia,O bscurum,. Ambiguum, Falsum ,

l Araiusanda natura inventre, 6 Adtiones mentis sive rationis Mitia sermonis. imita rationi

243쪽

GAspAR. sc IOPPIIIn consequens,& Alienum. Nam quicquid ad ti actandum de re proposita as- isertur, aut explicationis, aut demon- i strationis gratia adhibetur: ex quo arm lgumentum vel Exegeticum sive explicans vel soricticum, sive probanS,ex-s sistit. Explicare est quaestionis seu rei propositae naturam declarare per defi- nitionem, distributionem,casus,effectas dsubiecta,adiuncta, totum,partes, paria, s milia, connexa, maiora,minora, dis misimilia, antecedentia , consequentia scontraria,relata,quaeque istis subiiciun- l' tur. Probare est aliquid medium aD ferre, cuius vi praedicatum de subiecto recte assirmetur aut negetur. Nisi au- atem intelligatur quod affertur, nec adprobandum , nec ad explicandum erit idoneum. Obscurit s porro causa est,ut plandia op intelligatur. Ambiguitas

sto, tu al:ter atque oportet, intelligatur.

Probando vero ineptum est, si sit vel sed ii ves inconssequens: qvoriun illud 'in

lis argumenti Logici duplex. Elicare. η Probare.

244쪽

in compositione & divisione, sive in e- nunciatione, hoc autem in argument latione spectatur. Quod denique Α-Lienum est, nec explicationi, nec probationi est accomodatum. sotest autem dupliciter alienum considerari. Nams aut est prorsus heterogeneon , seu di . versi generis. Ut eum quis in Physicis argumeta affert mathematica,& in politi Cis aut medicis theologica , quodit vulgo vocant , De genere in genud tra

sire. Aut cum sit eiusdem quidem ge-d neris,& rem proposita explicandi aut probanssi vim habeat, tamen prius aut polrer US non praesenti Ioco afferri de , ξi bet. Nam methodus doctrinae sive artis suo quidque loco tollocare iubet , ut vitetur confusio, qua veritatis cogni- η tio impeditur. Ista igitur rationis sunt vatia , quae ars Logica corrigere vel cavere docet, obscuris illustrandis,ambiguis distinguendis fal-l sis refellendis , in con ventibus e ne

t Alienum duplex. 6 Alienum genere. 8 Alienum loco. ' Logica docet corrigere vitia rationis.

245쪽

,3 GAsp Ap. se IOPPIIrilandis , di alienis excludendis. Cur consequens est,ut qui in quacunque di- isputatimne afferri aliena postulat quod faciunt qui serpitores Methodi legibus

servientes, & aliena circum sc bentes, reprehendere non dubitant in eos rationes non satis sincere uti ac propterea in schola Logica merito vapulare

Postremo instrumenta artis ea sunt,l ovorum adiumento, sive ope prat stat artifex, quae sui sunt of cii. Et Logicae quidem instrumenta sunt Inventio & sDispositiossicut Rhetoricae propria Eis entio, &-Inventio e si ratio excogitandi argumenti ad quaestionem tractanda ny, id est, vel explicandam , vel IM probandam. Dispositio vero est apta inventorum collocatio. Cujus tressimi speries,si nunciatio, sive Axioma , Argungentatio, & Methodus, Cum enim argumentum explicans collocatur cum quaestione , vel themate simpli-l Instrum a Logica Invenιio.

246쪽

ci,vocatur Enunciatis,aut Propositio : tin qua thema simplex est id, de quo argument tam dicitur; argumentum ver explicans est id de quod de themate di citur. Ut si dicam, Vmmest hab tud :Virtua est q vaestio , si ve tbema fh plex Habitus argumentum expieans. Cum vero argumentum pro-hans collocatur cum themate conjur cto dicitur is umentario. J t si dicam, Virtus est Habisvi , cum crebris acti ν-- acqvιratur. Tu deniq; certa ratione

alia argumenta &argu metationes priore alia posteriore loco collocantur adicitur Metho . Verbi gratia. Dr- 9 ve Virtutis definitionem,divisionem eausas , effecta , subiecta, adiuncta, par ως , consentanea , vissentanea ; sed aliud horum prius, aliud posterius collo- . 33: rpniam eius rei certas habeo lausas , nimirum n, Neritatem, at natura thematis , id est , Virtutis rectὰ cognoscatur c quae Metiodis doctrina

vocam.

. Vos est vel Larisa Mi Prudentiae.

247쪽

236 GAsPAR. S cI OPPIvocatur aut personas,tempora, Ioca, aliasq; reru appendices, sive attributiones, aut circumstantias, quae jamP iu dentiae est Methodin.

Videamus nunc, in quibus artis Po- lliticae constet perfectio, ut de iudicio illorum, qui tam inclementer de scriptoribusPoliticis statuunt,id quod dixistat perspicuum. Finis ergo Politices est Beatitudo, scul felicitas civilis. Quae αυταρχεια definitur,id est copia rerum omnium ad vivendum commode &ex se . tensia ne cessariarum. Nam haec res est, quae homines impellit,ut in s cietate velint vi-Vere; quonia mutuis juvamur ossiciis, nec qViSQuam invenitur, qui inius sibi prae stare nosIit, ovae vitae usus requirit. f Materia subi edia, vel obiectum huius artis est Status, aut Respublica. ossicium, partim condere aut instituere, partim conservare, & corrigere Ii rempublicam. Instrumenta sunt, utilia & noxia publice. Nam

l Finis Politices. g objectum Po,ti η O ium. I Instrumenta.

248쪽

PAEDIA POLITI c A. 23yconditurus aut conservaturus rem 2blicam,necesse habet effugere, quae statui nocent; praestare vero, quae statuit conducunt. Ut fiat quod universe Spi. t ritus Sanctus monet: Qτivult dies .midere bonos sive, cui velut finis pro posita est felicitas) declinet a malo,sfais

Duplicer igitur errant isti Poli- tticorum censores,cum quod in arte no- Iunt tractari, quae sunt εικεία sive artis propria , tum quod postulantea tradi quae But aliena. De priori hinc Gistimari poterit. Proprium artis esse obie- l ctum, sive obiecti tractationem ad artem pertinere, nemo nisi palam insanus negaverit. Respublicae igitur eiusque formae omnes,sive species,quae Politicae It obiectum sunt, a Politito tractari de- bent; ita ut praecipiat , quae cuique ser-mae sint utilia, & noxia , sive quae sint cauta sive modi instituendi, conservandi, & evertendi singulas reipub.

249쪽

3M A S PAR. OPPII peeres. At enim isti vitiosas rethformas praecipue yero Tyrannidem, ab arte exclusam volunt, quod tyrannidis condendae aut conservandae praecepta tradi piaculare censeant. In quo qua se tum eos ratioiugiat, non modo di 'u- tatio, sed & exemplum Aristotelis ac D. Thoniae luculente demonstraverit. s Quod ad disputationem eorum attinet de Politicae subjecto cum absolutetum.comparate agunt. Abselme qui- ldem, dum demonstrant, Politici esse, non tantum de optima , sed etiam.de ἰqualicunque reip. forma,qyamvis deteriori & vitiosa,praecipere. Omporate Iautem dum P Iitico plus vitiosis, qua inde rectis & laudabilibus reipubl. r- dmis, laborandum esse aflirmant. Quod nihil est aliud dicere,quam tyrannidem caetera Sque vitiosas formas esse artis

Politicae abiectum, & quidem magis proWium, quam Regnum aliasque re- qctas

l Nolum tractari Artis propria. Horum errorem Aristotelis in D. .

utant argumentu.

250쪽

das& laudabiles formas. in prior: inveniet Lector principio quarti Politicorum accuratam Aristotelis , & D. Ti, at in eius libri commentario disputationem : qua quod veri PoIsticii munus & Oiscium sit,quamque parum Plato illud custodierit,ue se demont '

Hyatuor porro partibus id destri: t

runt, quarum Prima est nosse, quae rei pub. forma sit absolutὰ ac simpliciter optima, maximeq; optabilis: Alteris nota quae sit optima pro conditione reo rum copiarumq; praesentiti, nam quo rundam populorum ingenia ad optima illam minime sunt accommodata. Sicut Asiaticos Agesilaus in servitute bonos, 4n liberta pessimos esse aiebat iapud alios vero rerum ad commode feliciterq; vivendum necessariarum inopia optima rempubi quae ἀυτ Mim

id est.