장음표시 사용
161쪽
bet admitti, ut patet actionibus quae eXcerceta tur ante & post acquisitum habitum. Confirmatur : quia tanta est connexio inter
affectum concupiscibilem & irascibilem , ut hie non laboret nisi ad obtinendas vel conseruandas
Objicies: illae potentiae distinguuntur , qua habent actus & obiecta diuersa; atqui appetitus concupiscibilis & irascibilis habent actus & obiecta diuersa; ergo distinguuntur inter se. Probo minorem , appetitus concupiscibilis non fertur nisi in delectabilia, irascibilis contra interdum fertur in tristia: in primo est gaudium, in secundo est ira; ergo illi duo appetitus habent obiecta diuersa diuersolque actus. Respondeo : distinguo maiorem, potentiae illae distinguuntur vel phusice vel metaphysice, Concedo : physice semper , Nego; nana alioqui plures essent appetitus concupiscibiles e, concupiscibilis enim multos habet actus diuersos; sum cie ergo, si statuamus distingui metaphysice & virtualiter.
Quaeres primo, quodnam sit subiectum appetitus.
Respondeo : aliqui dicunt esse cerebrum , ne forte inquiunt, cogamur dicere illum ferri in incognitum , saltem in animalibus quae animam habent diuisibilem , atque adeo appetitus debet esse in eodem subiecto ac sensus; sed haec ratio non conuincit; sufficit enim , si sensus appetitum dirigat : & quando dicitur nihil volitum, quin prius cognitum , hoc intelligendum est 6 c, ut cognitum esse debeat a supposito quod appetit, non vero ab ipsamet potentia; misi me hoc dicendum.
162쪽
Disp. III. De Anima sentiente. Is T
est in sententia eorum qui dicunt potentias esse realiter distinctas, placet igitur mihi sententia eorum qui dicunt appetitum sensitiuum esse in corde ; ibi enim est appetitus , ubi maxime passiones sentiuntur ; at passiones sentiuntur maxime in corde , ergo in corde est appetitus ; sicut enim sensum internum in eapite constituimus , quia operationes illius ibi fieri variis signis intelligimus, ita appetitus sensitiuus in corde statuendu Ist , cum motiones ex eo appetitu prodeuntes in ea praesertim parte excitari sentiamus. Existimo tamen non esse cor subiectum adaequartum appetitus , cum fames & sitis sint appetitus sensitivi, & tamen non resident in corde, 1ed stomachi orificium est eorum sedes , ut notat Cambraeus in opere , t 'An de connοἱtre les hommes c. .
Quid sit potentia loco-motiua ct quodnam illim si biectum.
potentia motrix nihil est aliud quam princi,
pium motus quo vel totum animal, vel saltem aliquod illius membrum loco- mutatur , duplex enim est motus , alius naturalis qui nullam praesupponit imaginationem , qualis est motus cordis & arteriarum , alius vero est animalis qui Praesupponit actum phantasiae, & de isto intelligitur quod mox diximus, quaeritur autem virum sit potentia distincta ab imaginatione & appetiatu sensitiuo : pr. quQ. Aduerte ad motum progressivum tria concusexere scilicet cognitionem intellinus aut imagi-
163쪽
nationem,appetitum M virtutem actu moventem. Cognitio aut imaginatio concurriti ut dirigens , appetitus ut imperans , virtus ut exequens: ratio est, quia animal motu progressivo mouetur , ut quaerat conuenientia & fugiat disconuenientia
ergo ex appetitu; sed appetitus dirigitur a potentia cognoscitiua aut imaginativa. Hoc positos
Dico : potentia loco- mortua distinguitur aphantasia & appetitu tantum ratione organi pr Timi , eodem modo quo dirimus unum sensum
Probatur et nam phantasia residet in cerebro , appetitus in eorde, potentia loco motiva secu dum omnes medicos proxime in musculis, & per illos in caeteris partibus ; musculi enim sunt partes organicae constantes ligamentis, carne , neruis, arteriis & venis , hisque omnibus apte admotum dispositis; nerui enim spiritus animales deserunt, caro humiditate sua neruoram siccitatem temperat :arteriae venae spiritus vitales 1 u ministrant alimentumque praebent, haec Omnia facillime concipientur,si explicare possimus quo modo fiat motus & appetitio. Quaeres igitur, quomodo potentia appetitiua
εc loco- motiva actus suos exerceant. Respondeo et nerui omnes e cerebro nascuntur dc per totum corpus per aliquas combinatiane.
disperguntur: duo igitur sunt , quos Anatomici
sextum par seu coniugationem vocant, hoc peculiare habet, ut in multos exiguosque veluti surculos initio pullulat, qui mox coeuntes uno membranae inuolucro conteguntur ex illis surculis , Vnus fertur versus cor , nec dumtaxat ad pericorarum, ut voluit Galenus, verum etiam ad
164쪽
Disp. III. De Anima sentiente.
ad ipsam cordis substantiam pertingit, oc iam patet quomodo motus a sensibus in cerebro excit ti derivari possint ad cor. Pr varia horum motuum qualitate & conditione necesse est e corde in arterias minorem maioremve sanguinis abundantiam defluere & quidem reeipiendo sanguini sic egesto, aptissimaτ sunt arteriae illae quae ascendunt ad cerebrum,nec dubium est quin eum recta sursum porrigantur , pars sanguinis subtilissima spirituumque plenissima per eas feratui ; illi ergo spiritus in cerebro permiscentur vapori qui ab ipso cerebro,aemittitur , evaporantes scilicet per arteriolas quibus plexus choroides contextus est , iamque graues effecti, naturali impetu decidunt in partem illam quae vocatur medulla spinalis , e quacum nerui per totum corpus discurrentes undique pullulent, fieri non potest quin spiritus hxpondere adiuncto decidentes, vel ipsi in neruos delabantur, vel alios se priores in eosdem propellant qui, si vis illa a tergo minime urgeret , tardius utique descenderent ; quod si magna spirituum abundantia defluat, tam velox est, ve-pleto infimo caeterorum quoque neruosum, im . Pletio, vi momento prope modum fieri videatur :si vero pauci sint spiritus, sufficere quidem pose sunt implendis neruis infimis , reliqui tamen sere vacui remanebant. Alter neruorum sextae eo iugarionis ramus excurrit ut diaphragma ; priorem enim iam supra diximus ferri ad cor, eoquσdeferre obiecta cerebrum ingressa , & a posteriori motum seu passionem ab obiecto in corde excitatam ad cerebrum reportari , mox videbimus , pars haec constat membrana mulauiosa iniculus medio roperitur circulus neruorum cui ab I ligato
165쪽
ligatur inuolucrum cordis, quod vocatur pericordium : sensu acutissimo praedita est, quem ramo alteri neruolum sextae coniugationis debet, iude patet omnem motuum varietatem quae existir in corde , ei quoque communicari necessario , cum enim cor palpitatione Iua moueat pe-zicordium , & hoc rursus cum diaphragmate iungatur, fieri non potest, quin motus Omnes
di vibrationes cordis diaphragmati quoque im-Primantur; neque vero ibi subiistunt, sed mini-iterio ueruorum sextae coniugationis perferuntur ad cerebrum, ubi per hunc demum circuitum passiones omnes in corde excitatae percipiuntur.
Rursus quia omnes musculi sunt ita dispositi
per totum corpus , ut unus cum alio communicet , ideo spiritus ex uno in alium transeunt , secundum quod determinantur per spiritus e ce-zebro continuo descendentes , ita ut per inflexiones x circumflexiones quas ob musculorum disepositionem subeunt aliquod e mcmbris, aliqua
do totum corpus trahant modo verSuS nam partem, modo versus aliam, modo lente, modo
subito, prout spirituum motus lentus est vel praeceps, ut autem tota res haec clarius adhuc pateat.
Dices : quo pacto spiritus missi a cerebro ad
determinatas corporis partes certo derivari posse sunt , ita ut a recta semita nunquam aberrent, sed ipsissimos illos neruos ingredjantur,quorum mi nisterio animal motus naturae suae consentaneos exequitur. ' Respondeo diuinam sapientiam meatus neruorum ita aptasse ut pro diuersitate motuum spi-α Titus diuersos neruos ingrediantur 1, vel enim diuersi sunt, vel saltem dum motus cordis cerebro PQ ueruos communicatur , fit ut aliqui ne res occludata
166쪽
Dio. III. De Anima sentiente. Icr
occludantur , impediturque ingressus spirituum in illos , apertis aliis per quos spiritus influunt in partes motui congruenti necessarias : spiritus autem sic defluentes ad varios determinant m rus , verbi gratia, cum obiectum aliquod iucundum , diffusione spirituum circa cor delectatio- ne illum perfundit, mittuntur statim spiritus alia qui in neruos opticos quibus essicitur; ut animal ad obiectum istud aduertat, ocu osque in illo 'defigat, uti e contra, si obiectum iniucundum siemetumve incutiat, animantis oculi totumque caput ab eodem naturaliter auertuntur. porro ex
hoc oculorum & capitis motu oriri poterit in priori quidem hypotnesi , accesses animantis ad obiectum; in posteriori vero fuga seu recessus ab
eodem , nam ex conuersionei ceruicis in unam
partem aperiri poterit aditus spiritibus in eos ner-uc., quorum ministerio reliquum corpΗs moue tur versus obiectum ; eiusdemque in aliam par tem conuersio, alios sorte aperi et, unde motus priori contrarius, fuga scilicet, ab eodem obiecto proficiscaturmaotus vero neruorum in prio ri ceruicis conuersione oritur ex qualitate & -- pia spirituum, qui a corde eiusque vicinia aiacendunt & pro horum quidem varietate varij item nerui eorumdem receptioni idonei a natura fa
Quando autem cor magnam spirituum abundantiam ad cerebrum mittit , haec abundantia sensum communem opprimit, ita ut sensatio particularium circunstatiarum quam illi sensus externi impertiuntur, nullum sere effectum in cerebro sortiatur; atque ita ordo naturae perturbaLur, & tunc dicimus hominem excaecati violen
tio passionibus. sic patet quomodo sine ullo i dicta
167쪽
dieio & ratiocinii exercitio omnes motus externi exerceri possint ab animalibus brutis , ut tamen veritas illa Marius innotescat, sit
V AESTIO III. An Motus, actionesque varia brutorum
ACtiones quas in brutis mirari solemus a
quattuor capita reduci possunt. Primum est ealiam quare ipsum rationis exercitium prae se ferunt, quales sunt dubitare, terminare , adinvenire, & id genus. Secundum, est earum quas bestiae innata quadam docilitate & exercitso nonis numquam pertingunt. Tertium est actionum qu mundam quae continuata strie sibi inuicem connexae longo temporis spatio perdurantes . ex metoodo peraguntur, Vt rationis dii cursus aperte in iis esucere videatur. Quartum denique erit nonnaliarum actionum quae rationem hominum
supergredi videntur, quales sunt futurorum prouidentia &c. Illorum omnium principium facile deprehendetur, si ea quae in superiori quaestione tradidimus, intelligantur, attamen motuS quo pe Iagantur talis est quem describemus ex Diεbaeo qui illum eruditissime obseruauit & graphice de
Dico primo : bruta proprie neque dubitant , neque determinant, neque eligunt. Probatur : motus & actiones quax illorum actuum speciem prae se ferunt, procedere possunt a Pnantasia, appetitu & potentia motrice sine
168쪽
Di P. III. De Anima sentiente. I σ3
sine ullo indicio aut ratiocinio , ergo nulla est ratio aamittendi in brutis illos actus. Probo antecedens : uianifestum est obiecta dispatia si se eodem tempore animanti os erant dispares motus in ipsius corde excitare quare si unus siespei , alter timoris, fieri non potest quin quod
prior incepit, posterior interrumpat , indeque sequentur in animantis cot8e fluctuationes quae dam similes iis quas obseruamus in mari initio
aritus sui insurgentis conita tumulum arenarum qui se fluctibus eius opponit , omnesque eo rum insultus aliquandiu repellit : videbis identidem fluctus hos superare tumulum conantes, fracto mox impetu per eiusdem decliuitatem elabi, tanquam periculum aliquod ex vite riori vumuli parte metuerent : deinde vero collectis Viribus iraque ut ita escam, spumantes , eumdem aggredi continuaque ac dubia aestus sui reciprocatione aliquandiu laborare , donec aucta suctuum vehementia , quasi audacior euadit aqua, magnoque demum impetu in sui gens tumulum victrix transcendit, lateque inundat. Hanc vides quomodo mare suo modo dubitare & concludere videatur , idem cum proportione dic de
Obiicies : vulpes , primo mortuam se simulat
ut gallinae tanquam ad exanimem audacius accedant. Secundo nocturno tempore cum tenebrae reliquum corpus abscondunt,pculos in gallinas defigit;ut eorum scintillationi allectae, quietis suae locum deserant & ad ipsum volent. Tertio, corpus paulatim in aquam immergit ut pulices quibus mordetur primo in eius caput , deinde in ramum arboris quem ore tenet , insiliant, quo demum viri cum ipsis relicto , in aqua ipse enatat. . Quarto,
169쪽
Quarto, imminentibus canibus caudam urina sua perfundit, eandemque hinc inste excutiendo e natur liquoris illius acrimonia canum oculos pumgere , ut ita retardata eorum persecutione , ipsa
per fugam euadat. Quinto, vulpes canibus pressa vivarium ingressa est, ubi dentibus se inter animantium occisarum cadauera suspendit, donec a canibus locum illum praetereuntibus perderetur. Sexto , rustici in Thracia cognoscere volentes num fluviorum hyeme congelatorum glacies sat firma sit, ut gradientium onus sustineat, obseruant trum vulpes audacter super eam incedant, vel post admotas glaciei aurcis exploraturae, scilicet, num 4 ubterlabentis aquae sonum percipere pos
Respondeo vulpes postquam infructuoso l . bore gallinas persecuta est, humi forsitan fatigata procubuit solis in praedam oculis intenta, iliis induciis gallinae audaciores factae ad illam accesserunt , & illa facto repente impetu invadit, rapuitque. His gradibus ad praedae fruitionem primo
petuenit quibus una cum euentu in memoria reconditis, accidit postea, ut sollicitante eam fame motusque similes prioribus in cerebro causante ad easdem actiones impulit, quae deinceps saepius repetitae in consuetudinem abiere , & quia habitus facile communicamur proli, fit ut illae quas genuit, in consimiles actiones ferrentur per species quas dicere possumus insensatas. Porro qui
actionum harum euentum dumtaxat obseruant ex apta , & ut ita dicam , artificiosa ordinatione mouentur , ut eas non sine consilio & discursu quodam rationis fieri opinentur : communiter
autem non prius in gallinas insilit vulpes quam illas saltu assequi valeat, quia antea motus quu
170쪽
Disp. III. De Anima sentiente. Iss
illius cor incitur, non ita fortis erat, ut vulpes
Ad se eundum : scintillatio illa prouenit ex attentione in praedam , & ad illam accurrunt galli- 'nae, sicut muscae ad candelae flammam circumuolant, vel etiam immodicus timor vertiginem c pitis essicit, & sic decidant , vel etiam timore corruunt, vel demum halitus e vulpino corpore exeuntes animalcula veluti fascino ad se trahunt:
sic dicitur magnus bufo mustelam crebris gyrationibus fugam frustra molientem attrahere. Ad tertium : moneo istis & similibus experientiis non esse nimis fidendum'; Huis enim testis Oculatus illarum Θ Si igitur verum sit aestate pulicibus pelli, mecesse est vehementem cum calore, pruritum in corpore ipsius excitari, repersensque aquam sentit partium quae sub aquam sunt, restia
gerationem, attrahiturque ad immergendum t tum corpus , arborisque imminentis ramum ore
prehendit metu immersionis , tu quem pulices aquam fugientes iustiunt , vulpes interim sat refrigerato corpore ad sylvas redit, rςlictis quos attulerat comitibus, perceptaque ex hac actione utilitate simul & voluptate, quotisscunque par rediens occasio, similes e memoria in phantasiam species euocat, eandem repetit, donec tandem in consuetudinem abeat , sic mulus ille Thaletison ustus sale in fluuio quem ingressus erat, forte concidit, colliquatoque in aqua sale, onere leu batur, quo successu effectum est, ut quotiςscunque deinceps ad suuium accedens oneris molestiam sentiret, in aquam sponte procumberer, ne prius ab hoc reuocari potuit, quam ei sacci lana referti loco salis imponerentur, qui recepti