장음표시 사용
151쪽
tentiae loeo- motiuae Interim dico canem cognoscere aliquem finem materialiter , non formaliter: quam solutionem omnibus aliis experientiis as- ferre poteris , verum proprie talis sensatio neque cognitio neque iudicium dici potest,sed tam
Dico quarto , nullus sensus interialis percipit obiecta insensata. Probatur primo : bruta non percipiuhi amicitiam & inimicitiam in abstracto , quae obiecta insensata vocantur, quia cognoscere per abstrae ctionem conuenit tantum potentiis intellectualibus, Confirmatur: omnia quae bruta esticiunt pra sente lupo aut alio inimico effici possunt sine co-fnitione inimi et tiar ; nam sicut viso obiecto no- is bono illud saepe saepius appetimus , quin re flexe noscamus delectationem aut ipsam bonitarem , ita possumus malum timere & horrere viso obiecto nobis malo sne notitia inimicitiae, hominesque timidi, si solum noctuae ululatum a diant , rigent metu , rogati autem quid timeant, nihil de inimicitia respondent , sed de ululatu aut voce audita. BIuta igitur trahuntur phymeis qualitatibus, quin sit opus apprehendere ini micitiam: saepe excitantur odore qui excitat spe ciem dulcoris sanguinis,aut e contra doloris quem
Confirmatur secundo:brutum non habet per se species insulas de obiecto insensibili: nam si homini non infunduntur species intelle rurales , cur infunderemur bruto neque eas species bruta perscnsus acquirunt, quia non intrant pereoS, PCquς
ixem per discursum , quo igitur pacto eas acqui xant i Deinde eum eognitio inimicitiae sit nobi
152쪽
Dil'. I I I. De Anima sentiente. I
lior x personior cognitione coloris lupi , non potuit ex illa deduci ., nec species inimicitiae eisipecie coloris. In homine ex phantasmate de colore resultat species intellectualis de eodem colore,non tamen de alio obiecto. Probatur secundo , si aestimatiua cognoscereteonuenientiam obiecti , cognosceret relationem; at non potest cognoscere relationem , ergo neque conuenientiam. Probo minorem : relatio non est sensibilis, sed tantum intelligibilis ; ergo aestim elua non potest cognoscere relationem. Respondet Marcus a Baudunio conuenientiamι aut disconuensentiam non esse relationem, sedens absolutum,etiamsi non possit a nobis intelligi sine relationss. Contra: si conuenientia & disconuenientia non potest intelligi sine relatione, relatio est de illius essentia. Deinde fateor conuenientiam , aut disconuenientiam in concreto esse ens absolutum, quia nihil est aliud quam res conueniens , & Eparte rei non datur vlla conuenientia in abstracto, quae sic sumpta essentialiter est aliquid relativum; fateor autem 1ensum internum seruire conuenientiant in concreto , hoc est, res conuenientes, se nego sentire conuenientiam in abstracto.
Buomodo flat sensatio,θeciesque remaneane
OVid circa quaestionem hanc sentiendum sietae ilὸ colligi potest ex his quae superius di-
Ninius , non tamen parui emolumenti erit, si uostram expressius proposuero sententiam.
153쪽
Dico primo : spiritus per neruos in musculos defluentes eosque inflantes modo magis , modo minus, modo illos , modo illos , pio ut a cerebro varie distribuuntur, motum Omnium membrorum causant , si lamenta autem ex quibus componitur substantia interior sensui inseruiunt, & quia con . tinentur in tunicis semper inflatis ob spiritus semper decidentes , statim atque mouetur pars , aut membrum cui adhaeret aliquis neruus , statim Ctiam mouetur pars cerebri a qua procedit: non est autem necesse ad cognitionem, & multo minus ad sensationem , ut anima respiciat quasdam imagines , aut saltem concipiendae sunt illae imagines valde imperfectae, quomodo enim ab obiectis formari & ab organis recipi possent, non pa tet. Igitur motus illorum filamentorum sunt veluti vestigia quaedani obiectorum quibus obiecta repraesentantur : nec mirum , cum signa & voces di scriptura nobis multa repraetentent, licet signa non sint aliud quam motus digitorum, voceS mO-t S aeris , scriptura sit atramentum varie dispositum per motum digitorum : nam caecuS motu
obiecta discernit, ex quibus facile colligitur quid snt species sensus interni. Ideo, Dico secundo, species illa: non sunt qualitates
Probatur primo': duplex dicitur esse species; alia impressa alia expressa. Impresta nihil est quam motus ut ab agente impressus saltem mediate,& sicuti in lingua relinquuntur quaedam vestigia locutionis, & in manu scii ptionis , quae vestigia nil aliud sunt siue in lingua, siue in digito, quam habilis quaedam aptaque dispositio, ut facile deinde consimiles motus peragantur, tunc est ha bitus 3 quando enim bis aut pluries potentia
154쪽
Disp. III. De Anima sentiente. '
aliqua vitalis exercuit se aliquo genere motus, fitcius repetitione promptior ad eundem facilius &viuidius exercendum, cum opus fuerit, eo fere modo quo rotae post aliquas peractas circulationes facilius mouentur circa axem. Impressas igitur species possumus imaginari in cerebro sicut si-caturas in papyro:species vero expressa est actu lis repraesentatio ; cum igitur sufficiant motus, aut dispositio ad illos, non est cur recurramus ad qRalitates neotericas.
Probatur secundo , omnibus illis argumentis quibus probauimus non dari tales qualitates; deinde non est assignabilis causa productiva illarum , nec explicari potest quomodo e potentia subiecti educantur ; quomodo enim ex eodem subiecto eademque parte subiecti possunt tam diuersae species educi quomodo ex eadem: arte cerebri educitur species albedinis, nigredinis 3 &C contra quomodo e tam diuersis subiectis possunt similes species produci , verbi gratia, pungaturpes spina , species spinae pungentis debet educi e toto medio quod interiacet inter pedem & cerebrum.
Dices talem esse naturam specierum , Ut non habeant contrarium , ideo omnia illa verisicantur de illis sine repugnantia. Contra : ratio aliqua tradenda seret; maxime cum obiecta sint contraria, videtur necessarium species etiam sibi inuicem contrarias esse. Obiicies cum Digbaeo contra primam concla sonem ; nerui sunt laxi ἱ ergo non potest motus in Eorum extremitatibus reccptus usque ad cere
Respondeo, Nego antecedens , quia inflantur
155쪽
nurui & contenduntuI multitudine spirituam in eos in fiuentium .cobiicies secundo cum eodem: imaginari non potest tantam motuum multitudinem , quanta in usum hominis instrui memoriam oportet tanto tempore, quantum memoria repeti potest, absque cons ione in cerebro contineri. Respondeo idem argumentum fieri posse contra illius opinionem quomodo enim noli potest i partes oui ectorum, quae curn lairitibus animalibus ad cerebrum peruenerunt ibi te Iuentur tam bene Orcii natae ; agitur set cor hoc esse mirabile, sed non multo magis, quam quod in eisdem digitis seruetitur tot species motuum tum ad icta P c xam, tum ad pulsandum claue cymbalum. Obiicies tertio cum eodem: illae impressiones in sensu communi factae deberent semper conis seruari , atque adeo moueretur continuo cerebrum, sicque obiecta continuo repraesentare t. Respondeo non bile necesse , ut species motus in actu servcntur, sufficit remanere quandam di Dpositionem ad eundem motum, sicut papyrus, aut linteamen semel plicata aptiora sunt, ut eodem modo iterum plicentur. Deinde adueniente specie consimili , priores excitantur , quatenus fila menta motum consimilem cerebro imprimunt continuantque ad instar prioris motus , & secundum dispositionem relictam : unde non semper actualiter repra entat, quia non semper actualiter est motus. Confirmatur doctrina nostra: nam qui percutiuntur in oculo, sibi videntur videre ignes & fulgura , quod tribui debet motui illorum fila mentorum nerui optici ἱ ictus enim mouet illa fila,
156쪽
Disp. III. De Animasentiente. a s r
sicut moueret lux vehemens, & eadem vis posset causare sonum in aure, inde etiam fit ut postquam apertis oculis solem per aliquod tempus aspexe- rimus , deinde iisdem clausis, nobis videamur virdere diuersos colores, quod prouenire non petest, nisi ex eo quod fila nerui optici vehementer re insolite moti non potest tam cito a motu abstinere; sed quia motus minuitur, non splendor lucis repraesentatur, sed debilis color. Quaeres an admittendae sint aliquae species insensatae.
Respondeo si per species insensatas intelligamus species aliquas specialiter infusas a Deo brutis ad regimen eorum, Nego ullas esse admittendas ; ut superius iam dixi ; si veto intelligamus simpliciter species quae non acquisitae fuerint per
sensus externos illius animalis quod illas habet, Concedo admitti posse : nam potest mater ouis, verbi gratia , foetibus suis easdem inclinationes imprimere, ut paulo latius infra vigebimus , mediate tamen,ut patet, species illae sunt sensatae. QMeres secundo, in qua parte cerebri praecipuὸ fiat sensatio interna. Respondet Cartesius epist.lom. 2. epist. 3ς. co narium esse prineipalem sedem animae & locum, ubi fiunt omnes cogitationes ; quia , inquit, non inuenio in toto cerebro ullam partem aliam quae non sit daplex, & cum unicam rem tantum vide mus , necesse est ut species quae per duos oculos ingrediuntur, in aliquo loco uniantur: unde illa
glandesa sita est in medio inter omnes concauitates, Sc sustinetur circundaturque paruulis ramulis arteriarum carotidum , quae deferunt spiritus ad cerebrum : arbitroi tamen etiam aliquas species quae memoriae inseruiunt esse poste in di- G 4 , uersis
157쪽
uersis corporis partibus, sicut habitus cithara dinon est in solo capite , sed etiam partim in musculis minus, &c. Digbarus vero existimat sedem phantasita esse septum lucidum , quod est corpus quoddam tenue instar membranae, magis tamentitabile , quo duae cellulat separantur. Volunt alij sensationem internam aequaliter fieri in omni pa . te cerebritat vix aliquid certi determinari potest.
De Appetitu Potentia loco- motiva, Paruis naturalibus.
PPET 1 Tvs & Potentia loco moistiua ita sunt coniuncta , ut Unum
explicari non possit sne alio , sicut enim appetitus supponit sensum , ita potentia loeo- motiua supponit appetitum qui ad
illam ordinatur , ideo de utroque in e dem articulo agemus indiscriminatim tractaturi in alio articulo de quibusdam quae communiter parua naturalia dicuntur.
158쪽
D4'. I I I. De Anima finitiente. Is 3 ARTICVLVS I. Pe Appetitu 2 Potentia loco
O nium creator persectissimus Deus inquit
Titelmanus cuius perfecta sunt opera, cuiuanimalium naturam sensitivae virtutis Aobilitate praeditam, caeteris omnibus insensibilibus creaturis vellet praeferre , voluit & appetitiuam vitiuetem adiungere , qua valerent per seu sitiuam apprehensa amare, vel odisse, prosequi, aut fugere, itemque de praesentibus gaudere,vel tristari; quorsum enim conduceret res obiectas in apprehensione mirabili sentire, nisi talis esset adiuncta virtus, qua erga res sensatas possent iuxta rationem obteiacti apprehensi, moueri & assici . Quare nullus dubitat dari tales potentias in animalibus, tum quia experientia constat bruta magno ardore inquirere, quae ad vitam tuendam sunt necessaria , & ab iis quae molesta sunt se tueri , tum etiam quia constat hominem intrinsecus propendere in obiecta sensibilia etiam voluntate reclamante et illa autem vehemens inclinatio non nisi ab appetita
senstiuo oriri potest , qui aequὰ aliis animalibus
concedendus est. Ut autem hoc melius innotes-
at, quaestiones sequentes iustitue adae suut
159쪽
a id ct quotvlex Potentia appetit in s in quo subiecto.
DIco primo : potentia appetit tua est facultas
animalis, quae ex praeuia im 'ginatione tendit in obiectum sensibile , vel a malo sensibili retrahit. Explicatur: dicitur potentia animalis , ut distinguatur a potentiis mere naturalibus S reliqua adduntur ut appetitus sensitiuus a rationali distinguatur, ubi nota terminum, Appetitus , sumi indifferenter tum ad significandam potentiam, tum ad significandos illius actas qui alio modo dicuntur passiones : dicitur autem tendere in obiectum tensibile utpote sibi proportionatum. Additur quod retrahat a malo sensibili, quia eadem potentia illa duo contraria respicere debet, sicut eadem potentia visiva album & nigrum habet pro obiecto. Dico secundo : appetitus diuiditur in irascibi- Iem & concupiscibilem. Concupiscibilis est ille qui prosequitur bonum non arduum , aut auersatur a malo non arduo , hoc est , malo quod sine dissieultate vitari potest; bonum vero dicitur non arduum quando sine dissicultate acquiri potest. Appetitus concupiscibilis communiter sex actus
numerantur, tres circa bonum, scilicet amor reia
pectu boni simpliciter, desiderium respectu boni absentis , gaudium respectu boni pranentis : tres circa malum, scilicet odium respectu mali simpliciter, fuga respectu mali absentis,tristitia respectu mali Praesentis ia
160쪽
Disp. III. De Anisa semiente. rss
Irascibilis respicit bonum arduum & malum,& illius quinque sunt actus , duo circa bonum spes. boni ardui; attamen tandem acquisibilis, desperatio boni nullatenus acquisibilis , non potest
osse tertius actus circa bonum arduum, oporteret enim ut ille actus haberet pro obiecto bonu praesens,sed bonu praesens no potest esse arduum.Tres sunt actus circa malum, scilicet audacIa,cum malum videtur euitabile, licet cum quadam difficultate ; metus , quando malum apparet, ut vix
euitabile & imminens ; denique ira ; quando malum apparet ut praesens Sc dissiculter expellibile, quandoquidem est malum arduum. De his actibus agere pertiuet ad Moralem.ideo eos hie
nec definiemus , nec eorum numerum examinabimus : quaeritur autem virum illi duo appetitus - sint duae potentiae realiter distinctae, asserunt ali qui ex neotericis , quia putant eas esse qualitates neotericas , sed Dico tertio : potentia concupiscibilis & iras. eibilis physice non distinguuntur,sed tantum sor- maliter. Probatur primo et quia cuius est velle unum .pp'sitorum , eius est nolle alterum, & ideo in parte rationali est unicus appetitus nempe vo
Probatur secundo e concupiscibi sis ille dieitue qui tendit in bonum sensibile secundum se,iraia cibilis vero est ille qui tendit etiam in bonum sensibile , sed quatenus arduum & aegrὸ obtineri potest ; at hoc non lassicit ut constituatur distinctio specifica realis inter illos appetitus , quia seqaere ur eundem specie actum non posse fieri eam facilitate & curu dissi ultate, quod non de-