장음표시 사용
391쪽
Ici6ra ventis labaret, justo deniq; titulo displiceret, id libere quisq; salva Majestatis reverentia coram Repub: profitetur: salie sibi non molestum, neo in κliquo honoris iacturae loco ponendum. Proinde videntur res noltra velut in vado quodam adhaerescere, idq; eo tempore, cum Velis oc remis festinandum sit . suadere sese colloquium; cujus cunctationen a neu res ipsa desiderat, ec ratio praecedit: utq; ad illud t an Senatorius status quam Equestris ordo sua suffragia conferre velint, ta Divertos ac singulos invitare. Pacata intus Republica , egestoque e vilcerious, quidquid turbidum saluti obstaret, ab externa potent Ia, ec venientibus A toris periculis facile securitati Reipub: de intra paucas horiss eonsuli posse: cum nulla media desensionis sui adversus hostiles impetus Respubl: habere Misit, quam toties repetita, praxi seliciter probata, quin in legum volumine praeseripta continerentur, di quae fulmineo laepe sine igne sonat. Nam nova experimento dime ilia, usu plerumq; Reipuo: fuere iterilia. Relabentibus post haec ad diversa studia Nunt ijs, Regni primas in semvore ec vehementi spiritu: incusabat praecipitantiam conlilior uni, quod unico diei angusto spatio ingentia Reipub: negotia complecti destinata sent, quod defensionis, bellique rationes sine magno Exercituum Duce, ad quas a prine ipe ministerio literarum vocatus esset, tranare deliina sent. Cum tamen nunquam melius, exasti usq; , quam nauta de ventis, Mathematicus de stialis, Medicus de morbis, Dux de bello consuli possit: i)s subernandi Regni hae nae committuntur manibus, α ijs tractantur, quas robur sic magnitudo commendat: cujus praesentia facie Lgaudium magnum omnibus fratribus. Usq; adeo publica libertas magno Parabilis est , cum plures in eam incumbant. Sed ante omnia, duranda vulnera, quae ex ditatentia Respublica accepisset, his nulla ratione convenientius mederi posse, quam colloquio, idq; in absentia Prinei pis hahendo, ne cujusqnam libertas Majestatis reverentiae umbra obius cetur, aut plus in verbis inhonestae assentationis, quam ingenuae veritatis praeseserat. Venit mihi in mentem locus scripturae saerae: En famuli tui Bagellis eaeduntur, di injus E agitur contra populum tuum. Non dixerunt, injuste agis, ne Regem omenderent, aut hono i Regio detraherent, sed dixerunt; injusth agitur, scilicet ab exactoribus tuis, a ministris tu is, ac sorte contra intentionam tuam. Proximam porrb diem deputationi ad materia securitatis tractandκ; suffectura. Die lunae eradicandae e pectoriis ciuiu dissidentiae destinanda,invitatis ad salubre opus,quotquot haberi possent,Sentitoribus.Rεὶ inquendu callidis praetensionibus te-pus, quo senescant, Plerumq; in iocentes recenti invidiae impares. --la potest, qui velle. Vocabat inte im princeps senatum,cc acceptis sententi js, suppressa colloquij taeultate, constitu Lionem de securitate Nuntiorum legi permitetebat; quod Mareset, aluus quidem Equestris prompte executus; reliquis tamen sellionis inter incerta clis eur suu abi jt: quia Regni primas; qui sembl sibi induxit In animum, licere , quod velit; pa- theti h votum suum finiendo, postrem1 addiderat: proinde ample i . aut exequi non suspectum velint consilium , dum semonem ad candelas extrahi nunquam se permissurum ob praesens periculum, quod , quidam pugionibus accincti licearii reperiantur. Venit inter Mareschaleus Regni, di Supremus Exercituum Dux. Ce vatim, prout quisque e procerum, aut Equestri ordine splendidior, in adven-riim ejus effundebantur. Multi certandi omeso quidem quasi ad insolitum spectaculum confluebant, avebantque videre,qui, ille quantumque nomen, quod Miem obumbraret; ' cur elevamini super populum Domini, de ut m
392쪽
jora semper solet de magnis vulgare fama, percrebuerat per urbem ru- mor venientis seeusti exercitus, concitando odium, quod parabatur in amorem , sicuti inerant non tena nendae comitatui copiae. Cracoviensis Russi. que Palatini , vexilliser Regni, castrorum de vigiliarum praesecti, sat grandi satellitio, Rex quoque lenitate, di ossicio imperatoriam gloriam Apud populum meriturus, iplendidam Germanorum turmam, venienti obViam l ivit; quod autona non venit gratum, perditum est. non uistum. lneulabant Terrestres Nuntij uti Ubytius Vexillifer Gostinentis , Gomolinteiu, ra- latinus Syradientis, di Capitaneus Oi ieeimensis Ducatus Nuntii, qui in- eulatis militidus quod curiam ea die irruperant, faeta repetitaque prote
statione ex Senatu exuellerunL.
Sequenti clie Mareleti tuus Equestris Ordinis, qui cum se in res magnasaeeingat, nihil est, quod in illo deiideres; relationem data copia Senatui coisram Rege fecit: Serenii simae M tis Urae indefess e curae, ac Senatorinus vicem implentibus auspiciorum Serenitatis vrae adleribendum, quod obdurati protesta litium animi admiserint moderationem. di magno consilio sint parati rellituere activitatem: dummodo reliquis Comitiorum cliebus nil, praeter materiam lecuritatis, tractandum suseipiatur. Diffidentiae porromon ego Regnum unquam stabile putaverim , ubi in dissi dijs , aut oclijs quis reis gnat, quae nihil aliud, nili male affeStorum laesio esset animorum, ut non in Comitiis, di theatro Regni facilis ad omnia, multoque mobilioris ad violentiore, affectus populi, seu in recessu conclavis per deputandos summos quosque e Republica viros remedium adhiberetur. Consilia Regni, adhibitis sollini, quos lex ad tractanda negotia authorasset, paeate haberet Lur. Id postquam protestantes obtinuerint,regredi paratos en, neque enim Rem publicam, quae omnem salutem in recte expeniis consilijs reponeret, mentem esse protestantibus, nimiumque crudele studium deserere: ita malus, ubi bonum se simulat, tunc est pessimus. At Procancellarius Regni, facta per Mares chalcum Curiae audientia, ut occupatos rumoribus, di converso8 ad famam civilium desideriorum animos, terrore externi belli oecuparet, ectractabiliores consilijs ae Republica redderet, praefatus de promptitudine sua, de egregio in publicum animo, ut quanae per absentia coni iiijs demisset, tantum cura di vigilantia promptum haberet eompensare. Tu reici belli magnitudine extollebat, de quo certitudine periculorsi, tanto magis ad consulendude patria universos Comoveret,varia .ueretaq; indicia memorabat. Superest aut de vestra citius correctione laetemur, aut de vestra imminenti ruina certe inconsolabiliter lugeamus, arescentes oc tabescentes prae timore,
di expectatione, quae nostrae supervenient patriae, jam aliquoties Occidentis Imperatorem pro solito erga Christianam Rempublicam amore, firmum Regem de molimine Turearum monuisse, paria e Valaehia adferri, eosdem ex Transylvani a Nuntios . At Rempublicam orbatam consilijs, destitutam viribus, extra spem auxiliorum, tantum egestate, di cliscordia conspicuam, diffidentia dc civilibus dissi dijs ad exilium ruere. Qui adversatur multis, multorum in se iras Meenuit. Proinde de pecunia, de cogendo vali do exercitu cogitandum potius suadere. quam diffidentiarum ignem in cl-vium pectoribus tectum, aegreque latentem, inanibus, ac saepe falsa rumoribus suffixmminare. Ad hoe porro consilium invitati expedire magnum Mareschalcum Regni, utpote supremum Exercituum Ducem, ineujus laudos multi se antecedenter effuderant, ita illum togam iduisse, ut sagum nun quam exueret, ita pulchro quodam connubio honorem Bellonae, dignitatem Marti junxisse, dum Senatorem agat, Martem profiteatur, honoraerijs sal cibus triumphales inserendo laurus. Extolletiant plerique, quam sit in privato sermone gratus, in responsis gravis, di circumspectus, acer in senten-
393쪽
iijs, sed sane supercilio, in iudicijs severus, ii ne imitianitate , in paenis decernendis adeo moderatus, ut etiam ipti iacinorosii, quos pinnis afficien dos, leges iamcerunt, animadverterint illum non homines, sed crimina insectari. utque punire, morbos, rioa aegros tollare. Eundum proinde iterum repetiit i 'roeanuellarius , idque negoti j per telectos e Republica viros, rei Erilitaris gnaros, in paucis imo numero tractandum conducere. Nam quod Naa us contingae potest dam atrocis belli documentarii Z quum ipsius VeZyri tu premi Ottomani earum copiarum Rectoris, quarta Juni j datae ad principem liturae , quas Referendario Regni de Turci ea lingva in latialem commentas legendas tradidit. Iaterarum teries erat, qua neque quidquam cer ii, neque atrox continebatur. Alseritis Ucra inam ditionem Vestram, de Cosae os subditos vestros esse, cum haec gens antiquitus libera, di sui linris fuisset, Regnoque vestro per Commissiones, di certis quibusdam tractationibus sponte aecessissct . Verum cum vestram tyrannicam dominationem,oc intolerubiles iniurias diutius sufferre non posset, arma corripuille, di v
hiscurri pro libertate bestando, sese in pristinum statum vindicatse. Libere proinde ad Celsi. Simam portam invicti Isimi Caesaris mei supplicasse; ut illorum Patroemium suscipere disnaretur, quod Serenissimus Caesar inlita erga miseros, dc supplices facilitate, facere dignatus est, concesse vexillo framea Dorostenkio . Itique nisi tempestive eum invictissimo Caelata
meo composueritis, postquam Exercitus, di infinitae copiae fines vestros cum Serenissinio Imperatore, jam Adrinopoli movente, attigerint, sciatis non tractatu. leu feroci gladio, dc judicio altissimi, negotium istud dirimendum. Addidit Procancellarius: timendum ergo; ne forte cum venerit, non qualeSUellemus, inveniat nos. di inveniatur a nobis, qualem nollemus. Certum est, consultius esse periculis credere, quam diffidere, quia citius tristia, qua laeta eveniunt. Rationis tamen judicium nunquam negligendum esse, sua det prudentia. Cur enim post perpetui foederis cum Otton antea domo pacta pax nunquam violata rumperetur cur clarigatio vilium personarum Ministerio ageretur sorte quia sublimitatem nostram suam ruinam existimat cur literae ad principem non ab ipso Caesare, sed a Ministro ejus scriptae essent ὶ potuisse efferam nationem, di superbum tyrannum, innutrit
arrogantiae, contra putrium morem, contra Majestatem, decoremq. ma-xnitudinis imperij, de nunciato bello, pretium pacis petere, aut distractis'mperii viribus di attrita expediticine Circassiensi Tartarorum potentia deIIum Rei b. dc ob metum vieini exiiij universae Christianitati facere, cujus vires jam pridem manifestius in conservanda amplitudine imperij, quam quaerendis provincijs laborarent. Repetita memoria collati Doro enhio a porta Banderij: Quibus de causis vir eruditae artificio simulationis, modo harum, modo illarum Partium Legatos, alia palam, alia seu rein mentiendo, ac pollicendo ipsa spe ineundae Societatis mirifice sustinebat, cui faciis rebellare, ad mendacium selicitatis venturae non difficile placari ad veritatis praesentiam, repullulat aconitum, quod non radicitus extirpaveris. dem rebellionibus ingenium est, quod calidis morbis, celeritate indigent, ut opprimantur, nam opprimi non poterunt facile, ubi vires suinplerint. Uotera haec di quid nisi minat' an non potius fuisset vigentem factione Dom-Henhilum, viridus integrum, bello non concussum, in tempore augilio firmare, di Vorainae imperium petere; quam invalidi, enervis, ae ere-hris praelijs exhausti, incertam sequi fortunam, sed industriae Oe iri senio quid non in rebus humanis liceat , fama quoque populum teneri certum est di hare inventionis, artiumque seges Nec hoo inane, aut sine pondere medium fuit : invitandi ad eonsilium defensionis Reipuba Mas num Mare se haleum Resiai. quando aut spernenti
394쪽
nenti ingens invidia subeun la esset, aut ii venire dubitaret, speele olli ch pertrahi posset. Neq; multu intereue putabant, an ancipitem seu pro pitium rebus, consiliisq; assectuna adferret; dummodo reete praetenti
bus rebus consuleretur : ut se ilicet armatas preces in aciem promittamus, ec opportunitate lonSe maxima captus, parum sincera lide veterum, cri recentium nuper pactorum, conuitionem acceptare queat. Saalubrem Interim moram, tempusque allaturum animis lenitatem sperabatur. t 'olle fortunam suum negodium agere, quae saepe male consutita, Actaq; , quoties voluit, etiam ferro ad Jugulum adaeto, in melius mutare novisset. Peritus nimirum auctor conlit id, arcis, erat tranquillae po- tellatis, quae sine Violentia cunsta rectius peragere, mandataque fortius urgere imperiosa cluiete soleret. Expeditis literis progressius ad thronum Procancellarius, exortaeq; turmatim Voces quod solutione sedionis non nisi violatis veteris Reipub: saepe enim talia exempla necessitas exigit ) institutis magnum conlilium dimitti poss: z: quando neque Comitia elapio termino prolongationis, neque activitas ad prolonganda longius Comitia obstantibus protestationibus absenti iiiii Nuntiorum posset haberi, magno tumultu per summam confusionem testabantur. lam pri neeps paulum a throno progressus erat ; erat res spectaculo digna, oc aestimatione sortis humanae ista varietate miranda; clam auditis Nuntiorum vocibus, quibus compellabatur, rursus regrediebatur, nec ficto pavore aut habitu virtutis, sed institutorum, legum, libertatis patriae, verum in cunctis retinendi studium monstrabat, neque aliter decere summa Rerum publicarum capita; quam ut persona principis, non solum animis, sed etiam oculis civium serviat.
aa. Junia medium sole tenente diem, supremus pegni Mareschati
ιeus procerus pulcher, si quis alius, suberant vi floriae thitae testes, ae
Praeeones plurimi, nam ex eo , tanta authoritas fuis, ut ad illius praesentiam omnia bona in publicum quisq; sibi polliceretur splendidi dimo comitatu arcem ingressus, Principem in conclavi praeitolantem, de aliquot pedes offici j causa progressum comiter salutavit, Verbis. Sestu,a QVultu magnj fidentiae studiosus dum prae conccptae de se contulit magnitudini. Nulli post haec sociato sermone, tantum se ad Regin alem Majestatem ire declaravit. Ubi velut propitiam votis suis precaturus juno nem , ac spectosa humanitate reliabitus, rursus ad Principem regressus est, nec diu moratus ex arce ad epulas primatis abi)t. At jejuna consilij Respubl: plurimis frustra tritis diebus occulta moestitia, α calamitRse sua satiabatur. Nemini tamen , maxime eum tabella , aut idaea externorum morum regulari absoluti imperia prudentia venienti, insolitum, mirumq; videatur: cum id ex libertate sit vitium; quod non simul Deo Julii conveniant; sed di alter ω tertius dies cunfiatione coeuntium biiuΠaatur , potentioresq: cunfit a consili)s trahant, non trahantur: neopatrias timeant leges, quamvis servire noluerint. Distiteri tamen contumax, aut importunum esset: versam esse ob validiorum nimiam potentiam, invalido, spretoq; legum auxilio, omnem Comitiorum, quia nullo in hoc communi consensu Tribunitiae potestatis, sine prolongatione Protrasta comitia, oc usurpata aftivitas solvendarum sessionunt , ctim Comitia deliissent: non temere adversa casuum aestimat, quem fortuna
395쪽
A. Gi67a limitata consilia. Sessio quoq; apud Patres de Societate, quae lenime tum animis ac dii fidentiae allatura sperabatur, nudavit vulnera . ltimulante privati odij pertinacia in publicum exitium. rrimas enim Regni incusatis Reipub: temporibus, ec perstris to ambiguis verbis, nee quo u cerent , inclinaturis, principis regimine: tandem auerbe increpuit Ministros Regni, qui praeteritis Comitijs nulla publica necessitate, sed ad manifestam oppresssionem civium, α infinitorum occationem malorum vocatorias motus ad arma nobilitatis literas extradere praesumpsissent: praestat tamen scire, quod melioribus legibus ministri status pugnabant. quam ille ce uinit. Caeteras quoq; exorbitantias, sub obtentu privati, aut publici iuris, levi verborum attiger ad impetu: quae casus Obtulerat, in sapientiam vertenda ratus, non tanquam in arena, sed quali in profue-nio paratas ultrb in Lenam erumpere monstrans. Ad extremum fervore, ec male cuncta ministrante impetu patefacto velut pectore, re nudatis ultimis arcanis, quae gloriam mereri non possent . Quamvis tam
grandis diffidentiarum somes utcunq; obrui α sipiri posset; nihilominus tamen ingruente Otto manici belli mole, bc supreinis prope periculis, fateri se necesse habere, neq; nos de selisioni propriae lusticere, neq; principem pares vires tuendae securitati nostrae. α conservandae saluti , ac libertati afferre posse; ut idem locus munimentum affictionis e)us esset, qui ante fuerat ornamentum honorum. Quomodo ejus auxilium implorabimus, qui nullius auxilij copiam habet. Permittat Majestas Sua se non laedi, sid admoneri. Nuncius autem Siradiensis non obtervato ordine dixit: Quid interest, quis Dominus est, 1iem per una servitus est. Sed altius ista penetrabant , quina dicebantur. Alienae scilicev vires, ec e ternae potentiae accessio monstrabatur. Nam cui peregrino, rerum tamen Europae gnaro imponi poterat, ne dum erudito Patriolae legum , morumq; perito, externis Principum vicinorum auxilijs, non benignitate DEi, ἐκ proprijs viribus sese, Rempub: adversus hostiles impetus tot per saecula tuendo , conservasse. Magnus quoque Mareschaleus Regni, res expectatione cunctorum paeatiores adserendo, adversus prospera ecadversa vultu oc alii mo aequabili, molliori sernione, sed non multum distantia, in ligni tamen prudentiae temperamento mouerata dirieruit: U. tiq; DEiis clim inchoaret hoc opus mundi, quo nihil potest esse nec dispotitius ad ordinem, nee aptius ad utilitatem, nec ornatius ad pulchritudinem, nec majus ad molem, quae fieri ab homine non poterant, feeit ipse. Cum autem dissensiones eontinuarentur, cum jam ob abitum Ubyciij rea ap- rupta esse Comitia multi proclamarent, Procancellarius Regni appropin- propi Ut quare in dies cum infestis nationibus Turcarum Caesarem Reipub : finibus, qui ta Junij Adrianopoli movisset, monstrabatque Italico idiomate a praecipuo Ottomanicae domus Ministro Status scriptas ad se literas quibus significabat: si Respubliea Legatum ad portam ablegaret, antequam Exercitus Danubium transmitteret, posse eonsuli Reipublicae quieti, si id spretum aut neglectum fuerit, impossibile esse non modo transigere, sed nee detra . ctatu quidem cogitare. Tandem idem prodancellarius . throno princiis iapis declaravit: graviter quidem peccasse Ubyiatum, quod cum protesta ri. tione abivisset, non legis, non violati Patri j moris necessitudine, seu vano arcendorum a conssiliis arbitrorum praetextu, di in summa nihil prosuturo, vertim illum Principis cura, di circa bonum publicum vigilantia revocari posse, fatali Reipub. infelicitati, quo nam modo eonsuli possit 3 non videre; cum humana nae deficiat prudentia. Non tamen deserere Sereni
396쪽
smum Primipem debitam sibi supremae pro Republica curae stationem. Pro - - .i6 ainde oblatis unicuique procerum punms, quibus au privatum conlilium invitabantur, Reipublicae saluti di integritati Patriae studuisse, sed i preta Majestas; vili sunt pigri in re publica, qui sblent . in privata eisse uiligentilii: Di.
negleAum consilium, augentibus in dies fatis periturae Reipubl. non tam signa, quam portenta, qui ut imperium evertant, libertatem praeferunt. Verum ut detur adhue meliori fortunae Reipud. locus, reiicere Principem praesentem ad diem Iunae sessionem. igitur impetrata sibi audientia audex ieiunensis senili vultu e6que moestitiae accommodatiori trilli IeriIione. auditis ingeniosis salubre Reipublicae eoni ilium superaddere voluit, inculavit obstinatos civium ad peruendam Rempublicam animos, actisque principi gratijs, quod ed usque magnorum procerum opera in reconcilianuis non tam sibi, quam libertati di Reipub. infentis animis aulaborasset, obriseerabat per viscera patriae intermedium ordinem, ut, qui amore nolunt, obligentur stare in officio metu. Sanctus Petrus monet: servite Dominis non ibium bonis, sed etiam discolis, ut univerius Senatus, Mare tu halcus denique Equestris Ordinis cum Nuntiorum Collegio si non a medium primatis; liceat nobis tanti viri pace id, quod sentimus, eloqui; erga Rumpublicam, ae certo conseientiam, Patriae dc Religioni obnoxiam, qua persuasionibus, qua precibus aggrederentur. Postremb protulit: Coriolanos equide haec Patria non habet: sed exempla timet. Maret chalcus interim Equel iris, quia vera forma abierat, speciem Comitiorum usurpabat, consulebatque privatim accedendo Palatinatus, an prolongationi subsariberent 3 permit tentibus universis quia tamen prolongatio sine activitate liberae vocis non modo concedi, sed nee rite nominari poterat non interpellare Equestrem ordinem, magnum pro Repub. consilium die lunae habendum pronunciavit.' Sequenti die Selisio Majoris Poloniae celebrabatur, ubi promi leue con foederationi ordinum Regni a Nuntijs subscribebatur: in turrecturos sese contra quosvis hostes, qui pacem internam perfidia dc seditionibus turbando, in Majestate Principis libertatem, in Republica communem statum , in perverssione status Religionem , cultumque Numinis turis .hidi cives, divorum, hominumque obliti: quis enim laetam Principis fortunam deseruit, destruere molirentur: strepebantque continuo minaees voces, arma fratrum, di vindictam ultoris UEt in desectores vocando. Jamq; nihil, nisi ipso omine atrox Comitiorum Catastrophe expectabatur, cum coacto Senatu, offusa ingenti multitudine, dc facta per Cancellarium M. D. Lit. audientia; Eliscopus Culmensis ita incepit; mentiri, veritate celare non possum: iterata toties deputatione locijs Episcopo Lyoviensi, dc ex Equestri ordine Osavieeimensi, di Golubleuli Capitaneis, ad Regni prima tem, caeterosq; , quorum amplissima adfuit copia: ad extremum non ins liciter sese officio fulictos esse. Quando unus ex illis mitis Pornpej moderatior ingenio, accepto omnium consensu , nos ea instruxit declaratione. quam in publieo renuntiare nos impositum stringit officium. Quieti se Reiprut par. egregios cives, consulturos. Proinde neminem frequentaturia naagnu Reip eonsilium lese polliceri, nili quε lex ad eam admitti praerogativam persual erit. Verum diversis materijs corrumpi consulendi tempora, nunquam is passuros. Ηbminu generosoru esse honestis rationibus victoria quaerere, turpibus, ne saIutem quidem: quando solo securitatis Reipub: negotio, consumptis per inania Comitijs. per tantae jacturae pretium rependi posset. , Abdicationem principi, quo uno au praesens medio, ab imperitis, di ad Violenta pronis velut oblato flagitio, mobiles populi mentes concitarentur, nun
quam se publice, nisi in privatis apud Principem audientijs suasisse, idque tantum Principia deliberationi leniter insinuasse, dum liuet, quidquid libet.
397쪽
A. I6 72 Disquireret apud se prius, Raetueretque, quid illi in extrema Regni calamitate, in destituta omni ope humana Repub. faciendum esset, non enim se Reipub. status, ut quibusdam suggillatoribus videretur, adeo imperitos, ut sitne consensu id omnium Regni Ordinum, di recentis exempli abdicationis rationidus probe expensis posset contingere, aut sine violatione pactorum di manifesto Prineipis tam erude praesicari periurio; ad quae flagitia non modo impellere, sed ab illis Principem reducere mentem mihi, rationemque esse: lanare, si quae vulnera, non rescindere, nec in om- . nia anxie inquirere, ut apud exteror sit notum inveniri bonos, non fieri; fortius semper bonos pro Rege, quam alios contra licSςm Pugnatores, agere. Obedientia principi interdicere voluisse, quid miria n, quando lubente novi sanin lege; si principem quemeunque krtieulum Pactorum Conventorum violare contingat, jam ipso facto, vi. judicioque, lege subditos a praestanda manumitti obedientia. Constitutiones lub Stephano Bathoreaec Sigismundo III latas, quae restricta libertate, ter Principem moneri prius a primate in Senatu praescripserint, antequam obedientiae renunciandum esset; praejudicare praesenti legi non posse; cum in jure sequentia ligent, nihilque conformius ad libertatis ingenium accommodari possit, qua habere velut in promptuario ad manum remedia, ne leges di libertas Reipublicae vel levissimis Dominationis flagitij . de nunquam sine flagitio Regnantium artibus laederentur: quod si non esset, nihil felieitati nostrae de- iset, praeter moderationem dc fruendi artem. Eam in nobis resolutionem non modo legum, sed promiscue pactorum Conventorum excitavere lae ones; qua, falva conscientia dc Religione Senatorij muneris reticeri non decuit. Ne tamen tanta moles oneri esset di dii pendio temporis de Reipub. seeuritate consulendi, graviores tantum exorbitantias, magisque Reipub. statum afficientes, cum authoritas Regum temper tempore valescat, ita subditorum mora interit; per Regni Caneellarium proposituros. Tum Proin cancellarius Regni diffidentiam essu asseruit; quae eb usque salubrem vim tractandorum negotiorum moraretur. Vetum non minus obstate protestationem Nunti j, qua ademptum omne jus de Repub. consulendi, id praesenti casu, quam nocivum sit, edoceri: cum deputatio ad modificationem eXorbitantiarum sine afilivitate rite institui non possit. Proinde compellare se collegam protestantis, ut omnia sub rati habitatione ejub, quaecunq; λd prat sens Respublica eonstituisset, aeoptare non recusaret. Quidam Uidisse eum in urbe; judex Sanoeensis obvium sibi familiari excepisse sermo-nς, arguebat, omnibus deinde placitum cogitantibus consilia, quae non poterant stabili re quandoquidem lex disponeret; ut eadem die, qua coepissent Comitia, finirentur rejici Semonem ad proximam diem. Idem Proean cellarius Regni a throno declaravit cum voto principis: ut ad primam Julii Comitia prorogarentur, nominatisque e Senatu Deputatis ad exorbitariistiarum discretionem, Cujaviensi, Plocensi de rosis aniensi Insulatis, Mareschaleum quoque Equestrem ad eandem operam hortabatur. Sod fremittarejectum. corrupti en m dc abominabiles facti sunt in studjjs suis. Lingua eoriam gladius acutus; spretumque cum praeiudicio liberae vocis, ademptastilicet activitate publica tractandi negotia, consilium . Altero post die erumpebant voces, quibus Mareschaleus Equestris aciva Iedicendum Principi impellebatur, multique gravibus Comitijsdc acribtas contumelijs, quamvis in Elamore, di tumultu verborum suspectam cunctationem, nee sine malevolentia immeritam Rempublieam tanto tempore per ludibrium haberi incusabant, eum pars petita Sessione porrecturam se priaecipua exorbitantiarum puncta per magnum Regni Cancellarium pro-roluit. His sermonibus tandem, ec pudore negati colloqui j exstimulati: et K.
398쪽
orbitantiarum puncta in seripto Episcopo Cujaviensi porrexere; quibus ille A. C. 167a
acoeptis, impetrata audientia, apud aspernantes omnem moram, ut con si ijs, ita Reipub. inimicam, ita coepit: parvas moras habere maSna commoda, difficultates obortas intervallo debellari; tenere scie, quamvis antiis quos casus recenti memoria: nunquam diebus divino cultui sacratis pro perum fortita esse quaecunque consilia successum. proinde cum spes conuiuincendorum affulgeat Comitiorum, donarent id Christianae pietati, quoniam tribulatio proxima est, concedorent honori principum Eccletiae, ut saltem si nollent amplius de Reipub. negotijs consulere, die criss ina sub actu hodierno Comitia terminarent. Festum diem fecisset nisi esset. Exor
tus interim clamor, nam noluerunt intelligere, ut bene agerent, tertias univer tales literas bellicat expeditionis continuo petentium, ted praesumpta dicendi voluntate Episeopi Cujaviensis: utique est D Eus judieans in terra: paullim quievere, tum ille, laudata eorum in patriam ec Principem pietate, illorum conatibus ut aiaret, Numen precatus, supplicare sese principi protulit, benefac Domine bonis di rectis corde; ne vota Equestris Ordinis in concedendis literis Generalis motus moraretur. Vocabat interim Princeps Senatum, di exploratis singulorum sententijs, currentibus non occurrebant offendicula, per Procancellarium Regni declaravit: non deponere animum Serenissimum Principem, quin cuncta in melius censura sint, quando ad desideria vestra inclinat aurem suam , quando vota sua reduit Domino in conspectu omnis populi, quando vellet sua Maaestas dimittere omnes secundum desideria cordis eorum, quando congregati de Nationibus in oblatis exorbitantiarum articulis, nihil atrox, a civilibus med ijs alienum proponant. Sed otam non modbtractatus, vertim ipsa lectio, quando in tribus philuris continerentur, dita Cretionem temporis petant: uni eo id principem ab Equestri ordine η gitare volo. ut exiguae tolerantes morae esse vellent, ne Comitia, nesci-αntes corruRnt, ne internam Reipub: pacem praecipitantia perverterent. Vocatorias armorum Equestris Ordinis literas, elli Rex extradere velle dui suis consilijs timore malorum sublato saturentur sine publicis Palaistinatuum declarationibus extradi non posse. Ad eam vocem fremitus ecexe rationes; tanquam pretiosior esset ob metum pessimorum respeεtus invidiae, α vilior cum excidio bonorum Reipub: salus. Urgentibus deinde acriter Mare se halcum Equestrem ad valedicendum ; ipse miserabili oratione instantibus oecurrit: Ut si damnatis tantillu temporis in supremam recollectionem concederetur, cur sibi ad infelicem Comitiorum e xitum, suae nimirum calamitatis zompendium, brevis mora, ec nullum ulli mortalium allatum dispendium in praemium laborum privilegio Da. terni affectus non procancellarius stans pro grauibus Majestatis rursum exuepit; quandoquidem ita omnino videretur vobis, ut Equester Orodo ad beneficam expeditionem ultimarijs literis vocetur, non refragari eorum desiderijs Serenissimum principem, modo in id univertorum consensus accederet.
Non obstantibus his, sine intermissione Maraschalcus Equestris, vo- Cibus, di continuis clamoribus compellabatur; ut erga prinei pem supremo ordieio fungeretur: id si negligere praesumeret; plurimi Nuntiorum ituros se ad Principem, ec valedicturos testabantur. Sed Magnus M. D. Lilvaniae Cancellarius solitis sibi artibus, cum eum vix intelligeres agere, Cum ageret tamen; cunctationem, torpentemq; Mareschalciam juvare Volens, a throno Principis declaravit: non desperare Serenidimum
Principem de facilitate Equestris Ordinis, ac proinde praesentem solve Iia r
399쪽
re s ssionem, edocens, vel udoEius ait afflis temporibus: nihil esse utilius Regno, cluam Ualidum, sperriendis rumoribus populi, iuxtaq; invidiae haberi Prinei pem. Sed non eadem semper arti fides, quando non idem domina suibus insenium , tvmporum ratio, di tolerandi in ibbditis patientis. major experientia monitravit aliud conducibile , facta certiebantur. α animus videbatur. Eam itaq; vocem secutus atrox clamor dicentium ec clamantium: egebant pedes eapite, ec pedibum egebat caput, statim apparebant valedicentes; descendentiq; de throno Regi quidam Nunt ij ob vij suere, exhibita reverentia quali ulitato erga principemo Teio fungerentur. Ita Comitia accelerandis rebus praeter ordinem indicta, eunctatione Icmetu vani terrori, protra da finivere: quae si in spatio duarum s eptimana. rum finitκ fuissent: eludi ostentatio virium adversae partis poterat, di si non melius, certe maturius consuli venienti ab Oriente tempestati, quam eo tra naturam pene e saxis Verius, quam fluctibus violenter turbidi .foli cierent. provocarentq;. Non vidisset Senatus di Eques adempta aftivitate ob metum , pavoremq. potentiae, non minus cum turpi ludibrio, qui m extremo liberae vocis periculo prolongata Comitia. Non jpectassent oculi civium, quodq; magis dolendum etiam externorum, vacillantem Senatum, trepidos, fetasq; labore Ministros . di vix secretos eorum iermones , lice formidine, temporarias inter magnos viros amicitias, falsaq; odia . utinam t. tum compati possim, quantum doleo; nihil siancti prisciq, moris inter projectos ad servitutis artes, Dominationemq; volventes, o caeteros libertati, quam palam tuerentur, in secreto inimicos, conversam consiliorum formam.
in transversum ams Comit ijs, immutata Majorum instituta ; dum nimia lenitate misera Respublica ambitum, furoremq; fert Civium , aut declinat. Ita apparebat, ut virtuti bellum indictum esse videretur. Non vidisset reia pub: oecupatum praesidio, velut pro manibus hoste, Regni armamentarium, ad calamitatem quilibet rumor valebat, di quanquam quies urbi esset, strepitus telorum . di facies belli erat, militibus ut nihil in commune turbantibus, ita sparsis per domos ae palatia, simul in rabiem erupturos timebatur. Fortiuna permissa facere id, quod faciebat. Hine metus per omnes, passimq; fuga, nocens habet aliquando latendi fortunam, nunquam fiduciam, Se
in basilicas, saeraq; asyla supellectilis exponatio; qui timore aliquid agit . nihil agit. Egregij cujusq; judicio, jam pudebat incepti, jam poenitebat,
pace suspecta , tutius bellum Reipub: erat, consilium in hostes unicum . armari manu; sed tune specie eonsiliorum, tanquam in arena ante acies tractatus instituebatur, deponendi principis, qui gaudebant de ascensu, tismebant de lapsu, quod Reipub: defendendae par non esset, nee Reipulaetantum virium , di se ipsam salvare pollet, altius consilium speciosa sapientia tactum, trahebaturq; a mora Comitiorum tempus, saepius sparso rumore, declaratoq; studior jam se callida de exobitanti js, jam de securitate tractaturos; di cum nihil horum praestaretur, non modo consulendi tempora, sed di rerum gerendarum opportunitas palam Reipub. eripiebatiar. Expectabantur nimirum tristes Nuntij irrumpentium Orientis Exercitia-um in citiones Reipub. ut ad externi belli molem, rumoribus intestimaaudaeis diffidentiae facinora obscurarentur. Gravia haec di vix tolerancia mala, sed civilis prudentiae judicio standum: securitati prius, quam ultioni fuerat consulendum, projectae contumeliae quonam modo tolerari poterant, cum non modo virorum, sed etiam mulierum, ad tantum fa- .inus adhibitum sit consilium, ideoque deterius . felices cicadarum maros, uxores quorum nullum de se edunt sonum. Tentanti scemina solo inseritoque suo sortiter animata, ut est insens animi contra fas juramenti, cla- tam ἀ
400쪽
tamque Reipub. fidem, principi suadere abdicationem imperij; malitia ud A. C. i67a
peior veniat, se simulat bonam. Quaesitum deinde omni arte oc colore; uti rincipi obedientia interdiceretur. Conscriptas exorbitanti calamo magno numero exoroitantias, quae si juste examinaveris, lapienter dixeris: pede nintium Reipub. orbitatem instantias fuisse, di quia adempta activitate in Senatu lugubri lcenae facultas non dabatur, ut declaratis ferociter, quae exorbitata elient, poliremti obedientia interdiceretur; hinc dici poterat a Reso, di rei ponderi ab alia parte: cur me verberas i quia tu vis. ideo laesaltu principem, α amicos Principis inani spe reconciliationis: praecipua te tantum puncta, idque ad modicum rostricta ordinem, quo tempori contuleretur, declaraturos, di quia illae artes astu colebantur, tandem innumeras tricas cic querelas produxere. Expectabatur lucrum ex tempore, cum jus mortem up pecudant, vitam oderant, ex certamine circa materiam ex
orbitantiarum, validum in Senatu dissidium. lnvidia id, quod ridet, loquitur, non quod subest; α hine votiva negandae Principi obedienciae opportunitas. Verum eluti tam iniqui conatus propitio in rem Polonam Numine, i ubtracta Comitiorum aesivitate, donec mitigati animi in fidam concordiam coalescerenι, quae quando non modo non sequebatur, sed nullum
ipsius sineerum deprehendi posset indietum. Iratus dum ad se redit, libitune traicitur. Seeuta est Comitiorum jactura, quae tristiori Reipub. fato, di grandiori periculo aliunde parabatur. Quare quasi nihil gravius obstinatio pati poduisset, quod intra invidiam . di furori simillimum nocendi studium, citra publicam stetisset inauriam: aliena commoda di sua damna pari dolore partiebatur. Sed tacita erat in animis Φra, quidquid Patres faciebant, displicebat: quod nocuisse non sit concessum. Hinc ob pudorum
prolati facinoris, di metum armorum classicum tonantis Equestris Ordinis . Et quoniam manifestis erroribus sublidium ab audacia petenduiri es set, praecipitia consilia, ad extremum desperatio, passimque ferales voces: ut nili eorum animi favorabilibus conditionibus placarentur, sublequeretur que ante discrimen venientium Palatinatuum reconciliatio; cuneta valit Ias di extremus furor occuparet. Movere hae minae quemlibet pollent, nudum homines patriae amantissimos. Polico mitiale tandem consilium mira frequentia celebratum est. Punsta consultationum haeo erant: Utrum mediatio cum Caetare Tur flustriis
carum per Dueem Transylvaniae suscipienpaῖ an submissio Dorosae nici Reipub acceptandat α nobilitas Regni ad Generalem bellicam expeditionem convocanua esseti Primas dixit, oblitus cavendum elie in ali sdicere, quidquid in se statim retorqueri potest: quod se non modo coniIlia dandi in tanta Reipub. calamitate post rupta denub Cinuidia, vel multiplicata in publica damna malitia, sed oc verborum inopem,ac poene elinguem esse,visere se palam nullas in Repub: opes, opemque, ac Pr inde impossibile desperatis jam rebus afferre consilium. Nihilominus tamen clam sese contingat reflectere super puncta praesentis consultationis miserum est tacere cogi, quod cupias loqui, quomodo rcgere po test, cum regi non possit diviteri se tamen non poste; egregia pruden tia conscripta esse, plus tamen lenire Reipub: vulnera, quam sanare. Metuendum semper esse scivi Reipubl; quam tutam Velim. Non quRm multis placeam, sed qualibus, studeo. Circa reliquas deinde materias illustri ingenio executus deliberationem. Vocari ad arma Equestrem Ordinςm, α extremas Reipub: vires exponi exitio dissuadebat. Recensitis querelis, α ambigua multorum Palatina tuum nobilitati. de Principei ama, quod non ita pridem, sed ec ante saepius ad communem motum