P. Rami, ... Liber de Caesaris militia, ..

201쪽

P. RAMI LIBER

tigna transuersia iniecerunt non longe ab extremis parietibus, quibus suspenderent eam contignationem quae turri, tegumento esset futura: supraque ea tigna directo transuersas trabes iniecerunt, easque asseribus religauerunt: has trabes pauid longiores atque eminentiores quam extremi parietes erant,effecerunt,ut esset ubi togumenta praependere tossentad defendendo; ictus ac repellendos, cum intra eam contignationem parietps extruerenturneamque contabulationem summam , lateribus lutoque constr verut ne quid ignis hostium nocere posset,centonesque inseper iniecerui, ne aut tela tormentis milia tabulationem perfringerent, aut saxa ex catapultis lateritium discuterent. Storias autem cx funibus anchorariis tresin logitudi eniparietum turris, latas quatuor pedes fecerunt, easque ec tribus partibus quae ad hostes vergebant,eminentibus trabibus circum turrim pra pendentes religauerunt, quod unum genus tegumenti aliis locis erant experti nullo telo neque tormento traiici posse. Vbi verb ea pars turris quae erat perfecta, tecta atque munita est ab omni ictu hostium, pluteos ad alia opera abduxerunt . turris tectum per seipsum prensionibus ex contignatione prima si spendere ac tollere ceperunt: ubi quantum storiarum demissio p tiebatur antiam elevabant:Intra haec togumenta abditi atque muniti,parietes lateribus extru

202쪽

bant: rursusque alia prensione ad aedificandum Iibi locum expediebant. Vbi tempus alterius contabulationis videbatur, tigna item ut primo

tecta extremis lateribus instruebane, exque ea contignatione rursus flammam cotabulationem stoliatque eleuabant. Ita tuto ac sine ullo vulnere ac periculo sex tabulata extruxerunt: sen

strasque quibus in locis visena est, ad tormenta mittenda in struendo reliquerunt. Atque haec lateritiae turris c.ostructio fuit: Constructio musculi deinde explicatur, & materia & forma, tum consecti deductio ad turrim:Vbi igitur milites hi materiarij, laterariique ex ea turri, quae circum essent opera tueri se posse confisi sunt, musculum pedes Lx longum ex mate ia bipedali , quem a turri lateritia ad hostium turrim

murumque perducerent,facere in lituerunt, cuius musculi haec erat forma. Duae primum ira

bes in solo aeque longe, distantes inter se pedes quatuor collocantur, inque eis columellae pedum in altitudinem quinque defiguntur has inter sie capreolis molli fastigio coniungunt, ubi

tigna, quae musculi tegendi caussa ponant, collocentur. eo super tigna bipedalia iniiciunt , e que laminis clauisque religant, ad extremum que musculi tectum trabesque extremas , qu dratas regulas, quatuor patetes digitos defigui, quae lateres,qui super musculum struantur, οῦontineant. Ita fastigiato atque ordinatim structo,

203쪽

Ρ. RAMI LIBER

ut trabes erant iii caprcolis collocatae, lateribus lutoque musculus, ut abi ii qui ex muro iaceretur, tutus es sci, contegitur. Super lateres,coria an ducuntur, ne canalibus aqua immissa,lat res diluere posset. Coria autem, ne rursus gni ac lapidibus corrumpantur , centonibus conteguntur. Hoc opus omne tectum vineis ad ipsam turrim perficiunt habitoque inopinantibus hostibus, machinatione nauali phalangis subiectis ad turrim hosti im admotuent, ut aedificio iungatu . infid igitur tandem Massiliensibus quantum animi tum superfuitὶ Certe quantum viris fortibus in summo discrimine debuit. Hac turri hoc musculo perterriti subito oppidani ait Cesar saxa qilam maxima possunt vectibus pro-m ent praecipitata elaturo in musculum deuoluut Ictima firmitas materi sustinet,& quicquid incidit, fastigio musculi delabitur. Id ubi

vident, mutant consilium. Cupas taeda ac pice resertas incendunt, easque de muro in musculum deuoluunt: inuolutae labuntur delapsae alateribus longuriis furcisque ab opere remouentur: itaque Massiliensium machinatio Auditur, at illa interi in sub musculo milite vectibus infima saxa turris hostium, quibus fundamenta continebantur, convellunt: Mustulus ex turri lateritia a Caesarianis, telis trirmentisque defenditur,liostόsque ex muro ac turribus submouentur; non datur libera muri defendendi facultas:

204쪽

DE C.'IVL. Cas. MILITIA. reo compluribus iam lapidibus ex ea quae suberat

turri subductis, repentina ruina pars eius turris concidit, pars reliqua consequens procumbebat: Denique iam miserae ciuitati nil nisi direptio, caedes, extremaque expugnatae urbis mala restabant. Massilienses, origine ing niique eruditione Graeci erant, solo coeloque Galli, gallicae vires hactenus pro patria strenuὸ fortiterque dimicarunt: Extrema spes salutis ab ingenio & eloquentia expetitur: Tum igitur Massilienses turris repentina ruina commoti, inopinato malo turbati, Deorum ira perculsi, urbis direptione perterriti, inermes cum insulis sese porta foras uniuersi proripiunt: ad legatos atque exercitum stipplices manus tendunt. Qua nouare oblata, omnis administratio belli consistit milites que auersia praelio ad studiumaudiendi & cognoscendi feruntur. Vbi hostes adlegatos exercitumque peruenerunt, uniuersi se ad pedes proiiciunt, orant, ut aduentus Caesaris expectetur: captam, suam urbem videre, opera perfecta, turrem subrutam : itaque a defensione desistere: nullam exoriri moram posse, quo mi nus cum venisset, si imperata non faceret,ad nutum e vestigio diriperentur. Docent si omnino turris concidisset, non posse milites contineri, quin spe praedae in urbem irrumperent v bumq; delarent. Haec atque eius de generis com-

ii iiij

205쪽

p. RAMI LIBER

plura ut ab hominibus doctis,magna cum misericordia fletuque pronuntiatur. Haec eloquela tiae Massiliensis dimicatio fuit: omnia machia

arum tormenta experti Massilienses, tandem eloquentiae tormentum illud experiuntur,quod

in pace Romanos Massiliam enim ait Strabo, Romani libcntius liberos disciplinae causa, quam Athenas dimittebat) Romanos inquam,

docere consueuerant πειρω ἀυ τυραννον ανρρω nil

milis, Suadelam hominibu) reginam solam esse: Frgo regina

II a regii dictis animos π pectora mulcet. Commoti legati, milites cx opere deducunt, oppugnatione desistunt, operibus custodias relinquunt. Induciarum quodam genere misericordia facto,aduentus Caesaris expectatur: nuuluay ex muro,nullum a Caesarianis mittitur telu: ut re confecta, omnes curam & diligentiam remittunt : Caesar enim per literas Trebonio magnopere mandauerat, ne per vim oppidum expugnari pateretur, ne grauius permoti milites& defectiqnis odio & contemptione sui & diutino labore,omnes puberes interscerent, quod si facturos minabantur: aegrEque tunc sunt re- enti quin oppidum irrumperent : grauiterque eam rem tulerunt,quod stetisse per Trebonium, quo minus oppido potiretur, videbati r.Sic igitur inducia pactae sunt. At interim dum Caesaris adventua expectatur, recordatio pristinae libertatis

206쪽

tatis obsessorum animos tanta subiit, ut datae fidei religione nulla moueretur,quin omnia Romanorum opera tot mensium laboribus extructa uno temporis momento corrumperent. Itaque sine fide s ait Ca ar) tempus arq poccasione fraudis ac doli quaerunt: interiectisque aliquot diebus, Caesarianis languentibus atque animo remissis, bito meridiano tepore cu alius discessisset, alius ex diutino labore in ipsis operibus

quieti se dedisset arma vero omnia reposita co- tectaque essent, portis foras erumpunt iecundoma nocive veto ignem operibus inferunt. Huc sc cistulit ventus, uti uno tempore agger,plutei, testudo, turris tormentaque flammam conciperent, & prius haec omnia consumerentur, quam quemadmodum accidisset animaduerti posset. Caesariani repentina fortuna permoti,arma quae

possunt arripiunt: alij ex castris sese incitant, fit in hostes impetus, sed muro, sagittis tormentiGque fugientes persequi prohibentur dili sub murum se recipiunt, ibique musculum turrimque lateritiam libere incindunt. Ita multorum mensum labor, hostium perfidia & vi tempestatis, puncto temporis interiit. Tentaverut hoc idem Massilienses. postero die eandem nacti tempe statem maiorique cum fiducia, ad alteram tu rem aggeremque eruptione pugnauerunt multumque ignem intulerui. Sed ut superioris temporis contentionem Caesariani omnem remise-

207쪽

P. RAMI LIBER

rant, ita proximi diei casu admoniti, omnia ad

defensionem parauerant: Itaque multis inters istis,reliquos infecta re in oppidum repulerunt. Ergo haec Massiliensium in desperatis rebus admirabilis virtus fuit: Sed tamen frustra, cum legionarij superessent, a quibus nouae machinae

nouaque tormenta possent instaurari : deletae& corruptae machinationes ac machinatores supererant Itaque militia illa tignaria ac cementaria multo acrior quam antea reuocatur. Trebonius ea quae sunt amissa multo maiore militum studio administrare & reficere instituit: Nam ubi tantos suos labores & apparatus male cecidisse viderunt, induciisque per scelus violatis, suam virtutem irrisui fore perdoluerunt, quod unde agger omnino comportari posset nihil erat reliquum : omnibus arboribus longe lateque ii finibus Massiliensiu excisis de conuectis, aggerem noui generis atque inauditum ex lateritiis duobus muris senum pedum crassitudine

atque eorum murorum contignationem facere

instituerunt aequa fere altissidine,atque ille congestus ex materia fuerat agger. Vbi aut spatium inter muros aut imbecillitas materiae postulare videretur, pilae interponutur,traosuersaria tigna iniiciuntur,quae firmam cto esse possent:& qui quid est contignatum, cratibus costernitur cratesque luto integuntur,sub tecto miles dextra ac

sinistra muro tectus, aduersus plutei obiectu, o-

208쪽

DE C. Iu L. CAE S. MILITIA. io

peri quaecunque usui sunt sine periculo suppo

rat.Celeriter res administratur: diuturni laboris detrimentum, solertia& virtute militum breui reconcinnatur: Portae,quibus locis videtur cruptionis ciussa in muro relinquutur. Atque hine Massiliensium inata est desperatio : Nam ubi viderunt ea quae diu longoque spatio refici non posse sperassent, paucorum dierum opera & l bore ita refecta, ut nullus perfidiae neq; eruptioni locus esset, neque quicquam omnino relinqueretur, qua aut vis militibus, aut ignis operiabus nocere posset: eodemque excplo senti sit totam urbem qua sit aditus a terra muro tu rribiliaque circumiri posse, sic ut ipsis consistedi in suis

. munitionibus locus non esset, cum penὰ edificata in muris ab exercitu Caesariano moenia via derentur, ac tela manu coniicerentur suom m-que torinentorum usurn, quibus ipsi magna spe-xauissent, sipatio prorinquitatis interire, par que conditione e murio ac turribus bellandi data, virtute se Caesarianis adaequare non posse ii telligunt'. ad easdem deditionis conditiones recurrunt. Caesat interim ex Hi sipania reue

titur, Massiliamque venit, Massilienses itaque omnibus defessi malis, rei frumentariae ad lummam inopiam adducti, bis praelio nauali sup rati, crebris eruptionibus fusi, graui etiam postilentia conflictati ex diutina conclusione Amutatione victus spannico enim vetere atque

209쪽

P. RAMI LIBER

hordeo corrupto omnes' alebantur . quod ad huiusmodi casus, antiquitus paratum in publicum contulerant ) deiecta turri labefacta ni gna parte muri, auxiliis prQuinciarum dc ex cituum desperatis , quos in Caesaris potestatem venisse cognouerant, sese dedere sin fraude constituunt: sed paucis ante diebus L. Domitius cognit Massiliensium voluntate , nauibus tribus comparatis , ex quibus duas familiaribus suis attribuerat, unam ipse conscenderat, nactus turbidam tempςstatem, est profectus : Hunc conspicatae naues, quae iussit Bruti consuetudine quotidiana ad portum excubabant , sublatis anchoris , sequi coeperunt, ex iis unum ipsius nauigium contendit & fugere perseuerauit, auxilioque tempestatis ex conspectu abiit: duo perterrita concursu Caesarianarum nauium, sese in portum receperunt, Massilienses arma tormentaque ex oppido, Vt est imper tum proferunt : naues ex portu nau sibusque educunt, pecuniam ex publico tradunt. Quibus rebus confectis , Caesar magis eos pro nomine & vetustate, quam pro meritis in se ciuitatis conseruans, duas ibi legiones

praesidio relinquit. Quamobrem Massiliς oppugnatio tam laboriosa fuit ut Caesar etiam triumpho dignam iudicaret: in quo tamen reprehenditur a Marco Cicerone non ex rei m ditaris dia

sciplina, sed belli, sed triumphi causam, vexatis

210쪽

DE C. IV L. Cas. MILITIA.' 1ον

ait, ac perditis exteris nationibus , ad exemplum amissi imperij, portari in triumpho Massiliam vidimus & ex ea urbe tritiphari, sine qua neque nostri imperatores de transalpinis bellis

triuini harant. Sed tamen Caesar pro nomine ocvetustate Massiliam conseruauit : nolaine Avetustate non tantum armorum quibus pluriamum poterat , sed humanitatis & literarum, unde etiam Romani eruditionem vitae ac morum petere solebant.

ALEXANDRIAE Op-

punatis. AZsar confisust fama rerum gestarum, cum tribus ferὰ millibus legionarioru , in AEgyptum, quo Pompeium fugisse audierat, conten' dii: Pompeius ab AEgyptiis prius interfectus est quam Caesar Alexandriam peruenisset. Alexanaria urbs est AEgypti medio Nilo diuisa , unde pars dimidia Africae, pars reliqua Asiae esse diacitur: alluitur autem mari a septentrione, & lacu quem multis fossis Nilus essicit, a meridie: Portus maris geminus est duobus e contine ii promontoriis obiecta Pharo insula conclusis Portus orientalis Acrolochias dicitqr, estque o re commodiore: sed nauigantibus propter interiectas petras periculosior: Itaque in insula Pharo turris est magna altitudine, mirificis op