P. Rami, ... Liber de Caesaris militia, ..

191쪽

p. RAMI LIBER

post noctem mediam naues soluit, tum omnes incolumes ad continentem peruenerunt. Equidem valde miratus sum tota hac Ca aris historia,nullam Britanniae nauem nominari, nec ullum per Britannos cum Romanis nauale pro

lium committi. Caesar quinto Gallici belli anno Britanniam ingenti octiligentarii nauium classe repetit sed ei prςlium nauale nullum nisi cumventis & tempestatibus fuit,quod supra iam de

monstratum est. Q

OBSIDIO M ASSILI AE.

. A D nauales pugnas, Massiliae dc Alexandriae obsessioncm reficiendam existimaui , tametsi genus est cum terrestri naualique praelio co- iunctum: Massilia urbs origine & artibus liberalium disciplinarum graeca bellicis studi s plane gallica, sere tribus ex oppidi partibus mari alluitur: liqua quarta est, quae aditum habet a terra ex Gallia atque Hispania, ad id mare quod attingit ad hostium Rhodani. Massilienses indissensione ciuiu Romanoria, Pompeianas partes secuti,portas C sari clauserat:Itaq;vires quas potucre ad urbis defensione comparauerat: ALbicos barbaros homines, qui in eoru side anti qui tus crant,montes sie supra Massiliam incolebant, ad se vocaverant: Frumentum ex finitimis regionibus, atq; ex omnibus castellis in v bem

192쪽

DE C. IV L. CAE S. MILITIA. y

hem conii erant: Armorum ossicinas in urbe instituerant: muros, classem & portas refici bant . Nec Caesaris oratione dimoueri a sente tia potuerant. Interea Domitius partium Pompeianarum nauibus Massiliam pervcnit, atque ab his receptus,urbi praeficitur. Summa ei, belli administrandi permittitur. Eius imperio clas.sem quoquoversus dimittunt: onerarias naues, quas ubique possimi, leprehendunt atq; in portum deducunt, carum clauis aut materia atque armametis instructis,ad reliquas armandas reficiendasque utuntur, frumenti quod inuentum est in publicum conserui, reliquas merces corn-

meatusque ad obsidionem urbis, si accidat r seruant. Hic communis Massiliensium apparatus fuit ad Massiliae propugnationem: Quibus iniuriis permotus Caesar, vires ad oppugnat

dum contrarias comparat, legiones tres Massiliam adducit turres vineasque agere, naves lon-,gas Arelate . numero duodecim facere instituit: Quibus effectis armatisque, diebus triginta, aqua die materia caesa est, adductisq; Massiliam, his Decium Brutum praeficit. C. Trebonium legatum ad oppugnationem Massiliae relinquit. Hic communis item apparatus est ad oppugnationem futuram,deinceps praelia erunt geminarum contentionum . naualiu & terrestrium eru-

ptionum permultarum: Prima naualis contentio,authore Domitio, Pompeianarum partium

193쪽

P. RAMI LIBER

principe Romano facta est. Tum igitur Massilienses usi L. Domitij consilio, naves longas expediunt numero XVI i , quarum erant undecim tectae: multa his minora nauigia addunt, ut ipsa multitudine , Caesariana classis terreatur: In gnum numerum sagittariorum,imagnum Albiacorum, de quibus supra demonstratum est, i ponunt,atque hos praemiis pollicitationibusque incitant. Certas sibi deposcit naves Domitius, atque has colonis pastoribiisque quos secum

adduxerat, complet. Sic omninus rebus instructa classe, magna fiducia ad Caesarianas naues procedunt, quibus praeerat Decius Brutus : Hic . ad insulam quae est contra Massiliam, stationes obtinebat. Erat multo inferior numero nauium Brutus: sed electos ex omnibus legionibus se tissimos viros antesignanos, centuriones Caesarci classi attribuerat qui sibi id muneris depoposcerant, ut tanto viribus superior esset. hi manus ferreas atque harpagones parauerat, magn6quo numero pilorum, tragularum reliquorumque telorum te instruxerant.Ita cognito hostium ad-

Dentu .suas naues ex portu edlicunt, cum Massi- .

liensibus conssis it: pupnatum est utrinque rissime atque acerrime, neque multum Albici Caesarianis virtute cedebant, homines asperi &montani exercitati in armis: atque hi modo diagressi a Massiliensibus, recente eorundem potis citationem animis continebam, pastoresque

194쪽

DE C. IV L. CAE S. MILITIA.

indomiti, spe libertatis incitati, sub oculis Domitij suam probare operam studebant. Ipsi MaLsilienses & celeritate nauium & scientia gube natorum ςon si, Caesarianos eludebant, imp tusque eorum excipiebant, & quod licebat i liore spatio producta longius acie circumuenire Caesarianos,aut pluribus nauibus adoriri singulas,aut remos transcurrentes detergere si pocsent,contendebant. Cum propids erat necessario ventum,ab scientia gubernatorum atque a tisicij ad virtutem montanorum confugiebant. Caesariani, qui minus exercitatis remigibus munusque peritis gubernatoribus utebantur, quiq; repentὶ ex onerariis nauibus erant producti, neque dum etiam vocabulis armamentoria cognitis: tum etiam grauitate & tarditate nauium impediebantur t Factae enim subitδ ex humida materia, non eundem usum celeritatis habebat. Itaque dum locus communis pugnandi dar tur,aequo animo singulas binis nauibus obiici bant,atque iniecta manu ferrea, & retenta viraque nave, diuersi pugnabant, atque in hostium naues transcendebant:& magno munero Albicorum & pastorum interfecto, partem nauium deprimunt,nonnullas cum hominibus capiunt, reliquas in portum compellunt. Eo die naues. Massiliensium, cum iis quae sunt capta , intereut nouem. Id primum Massiliensium nauale pro .

tium,eaque prima clades fuit: ubi videmus vi

195쪽

P. RAMI LIBER

tutem militum quavis nauium disciplina ad victoria ri potiore esse. Terrestris opstagnatio propugnatioq;, deinceps terra grauior exoritur. C. Trebonius Caesaris Legatus duabus ex partibus aggerem, vincas turreiq; ad oppidum agere instituit,vna erat proxima portui navalibusque,altera ad partem qua est aditus ex Gallia Hispaniaque . Atque hic legiones, palae, securis,dol brae, non gladii,non enses praeliatur. Caius Io bonius ad haec opera perficienda masnam iumentorum atque hominum multitudinem ex omni prouincia vocat vimina materiamque cci portari iubet. Quibus comparatis rebus, aggerem in altitudinem pedui octoginta extruit. Sed tanti erant antiquitus in orpido omnium rerum ad bellum apparatus,tantaque multitudo

tormentorum,ut eorum vim nestae contextae viminibus vineae sustinere possent. Asseres enim pedum duodecim, cuspidibus praefixi ,otque hi maximis balistis misit, per quatuor ordines cratium,in terram defigebaratur. Itaque pedalibus lignis coniunctis inter se porticus vinearum integebantur, atque hac agger inter manus a Romanis Proserenatur, antecedebat testudo pedum sexaginta, aequandi loci caussa, facti item ex fortissimis lignis, conuoluta omnibus robus,

quibus ignis iactas& lapides defendi possent:

Sed magnitudo operit,altitudo muri atque tu rium, multitudo tormentorum, omnem administra

196쪽

DE C. IUL C ES. MILITI A.

nistrationem tardabat: Crebrae tamen pcr Albicos eruptiones fiebant ex oppido, igni que ag-mri & turribus inferebantur: quaeiacile Caesariani milites revellebant magnisque ultro illatis detrimentis,eos qui eruptionem fecerant,in oppidum reiiciebant. Haec terrestris oppugnatio, propugnatio prima est. Sequitur alterum nauale proelium authore Nasidio item Pompeianarum pallium, principe Romano maioris apparatus maiotisque calamitatis. Interim L. Nasidius a Cn. Pompeio cum classe nauium sedecim, in quibus paucae erahi arrati, L. Domitio Massialiensibusque subsidio missus,praemissa clam nauicula, Domitium Massilienses'; de suo ad uel tu certiores facit , eosque magnopere hortatur ut rursus cum Bruti classe additis suis auxiliis constigat. Massilienses post superius incommodum , veteres ad eundem numerum ex nauasia

bus productas naues refecerant, suriamaque industria armauerant : remigum gubernato iamque magna copia suppetebat piscatoriasque a Liecerant atque contexerant, ut essent ab ictu remiges tuti has sagittariis rorinensisque compi uerant. Tali modo instructa classe omnium s 'morum, matrumfamilias, virginumque haec

cohortatio gallica fulto precibus & fletu excit

ti,ut extremo tempore ciuitati subuenirent, non minore fiducia quam ante dimicauerant, naues

conscendunt: Communi enim fit vitio naturae .

197쪽

Ρ. RAMI LIBER

vi in vitiis latitatibus atq; incognitis rebus m sis confidamus,vehementiusq; exterreamur, ut tum accidit: Aduentus enim L. Nasidij, summa spe& voluntate ciuitatem compleuerat. Nacti idoneum ventum,ex portu exeunt & Purocnta quod est castellii Massiliensium,ad Nasidium

perueniunt, ibique naues expediunt rursusque se ad confligendii animo confirmant & consilia communicant. De tra pars Massiliensibus attribuitur,sinistra Nasidio,codem Brutus contendit aucto nauium numero: Nam ad eas quae factae fuerat Arelate per Carfarcii ucaptiuae Mas silensium accesserant sex: Has superioribus diebus refecerat, atque omnibus rebus instruxerat: Itaque suos cohortatus,quos integros superauiosent, ut victos contemnerent, plenus spei bonae atque animi aduersus eos proficiscitur. Facile erat ex castris C. T ebonij atque omnibus superioribus locis prospicere in urbem, ut omnis iuuentus qyae in oppido remanserat omnesque superioris aetatis cum liberis atq; uxoribus ex pu-Dlicis custodiis aut ex muro ad coelum manus tenderent,aut templa Deorum immortalium a dirent & ante smulacra proiecti, victoriam a Diis exposceret: Neque erat quisquam omniunt qui non in eius diei casu, suarum omnium so runarum euentum consistere existimaret: Nam honesti ex iuuentute & cuiusque aetatis amplissimi nominatim euocati atque obsecrati,na-

198쪽

bes cosi enderat: ut si quid aduersi accidisset, ne ad conandu quidem sol quidquam reliqui fore viderent: si superauissent,vel dominicis opibus

vel externis auxiliis de salute yrbis confiderent. Comisso praelio, Massiliensibus res nulla ad vi tutem defuit, sed memores eorum praeceptorum quae paulo ante a suis acceperat,hoc animo decertabant, ut nullum aliud tempus ad conandum habituri viderentur: & quibus in pugna,

vitae periculum accideret, non ita multo se reliquorum ciuium fatum antecedere existimaret.

quibus urbe capta, eadem esset belli fortuna patienda: diductisque Caesarianis paulatim nauibus & artificio gubernatorum mobilitati nauium locus dabatur: & si quando Caesariani facultatem nacti ferreis manibus iniectis nauem religauerant, undique suis laborantibus succum rebant. Neque vero coniunctis Albicis comminus pugnando deficiebant, ncque multum cedebant virtute Caesarianis, simul ex minoribus nauibus magna viciminus missa telorum, multa Caesarianis de improuiso imprudentibus atque impeditis vulnera inferebat. Conspica- . taeque naues triremes duae navem D. Bruti, quae ex signo facile agnosci poterant, duabus ex. partibus sese in eam incitauerant: sed tanta re prouisa,Brutus celeritate nauis enisus est ut pa uo momento antecederet.Illae adeo grauiter inter se incitatae conflixerunt, ut vehum entissime

199쪽

P. RAMI LIBER

utraeq; ex concursu lab orarent: Altera vero perfracto rostro tota collabefieret .Qua rema ima Luersa, tuae proximae ei loco ex Bruti classe naues crant, in eas impeditas impetum faciunt,celeriterque ambas deprimunt. Sed Nasidianae naues nulli usui fuerunt celeriterque pugna excesserunt. non enim has aut respectus patriae aut propinquorum praecepta ad extremum vitae periculum adire cogebant. Itaque ex eo numero nauium nulla desiderata est: Ex Massiliensiti clas. se quinque sunt depressae, quatuor captae: una, cum Nasidianis profugit, quae omnes cite iorem Hispaniam petiuerunt. At ex reliquis una praemissa Massiliam huius nuncij perferedi gratia cum iam appropinquaret urbi, omnis sese multitudo ad cognoscendum effudit & re cognita tantus luctus excepit, ut urbs ab hostibus capta eodem vestigio videretur. Haec igitur naualis offensio cladesque secunda fuit,& quidem superiore longe grauior & tristior. Vbi Massiliensibus neque ordo neque cohortatio defuit, sed vires minores fuere. Succedit deinde terrestris secunda dimicatio: Massilienses enim, tantus hominum vigor tantaque virtus vel indesperatis rebus fuit, nihilo segnius ad defensionem urbis reliqua apparare ceperunt: At contra Massilienses, opus laboris admirandi sti gioniri is excogitatur dc absoluitur primo lat ritiae turris,deinde musculi Et hic militia rursus

200쪽

DE C. IV L. CAES. MILITIA. dis

materiaria, lateraria,cementaria est. Hic asciae &trullae legionarios exercuerunt: Ac turris sex t

bustatorum fuit, ita ut primam contignationem secundi & secundam tertia & deinceps superior inferiorem superaret erat,ibus paulo logi ribus&cminentioribus unde tegumenta praepend.rent ad inf*riorem contignationem defendendum. Sed Caesaren audiamus. Est autem animaduersit in ait, a legionariis, qui dexteram partem operis administrabant, ex crebris hostiurn irruptionibus, magno sibi csse praesidio

posse, si pro castello ac receptaculo, turrim ex latere sub muro fecistent,quana primo ad repentinos incursus humilem paruamque feceriit: huc se referebant: hinc siqua maior oppresserat vis, propugnabant: hinc ad repellcndum & pros . 'uendum hostem, procurrebant. Patebat haec quoquoversus pedes xxx, sca parietum crassitudo pedes v. Postea verb ut est rerum omnium

magister usus j hominum adhibita solerti , in uentum in magno esse usui pone si haec esset in

altitudinem turris elata. Id hac ratione perfectum est:ubi turris altitudo perducta est ad contabulationem , eam in parietes instruxerx t ita, ut capita tignorum,extrema parietum structura tegerentur, nequid emineret,ubi ignis hostium adhaeresceret. Hanc insuper contignationem, quantum tectum plutei ac vinearum passiim est, laterculo astruxeruntisupraque eum locum duo