P. Rami, ... Liber de Caesaris militia, ..

181쪽

aliis septem C. Fabium Legatum postrem δ ipse

eum vehementius pugnaretur, integros subsidio adducit. Restituto praelio ac repulsis hosti bus, in alias partes anim si intendit, nec iam ci dem repellere, sed victoriam parare meditatur id quo Labienum miserat, contendit: cohortes quatuor ex proximo castello deducite equitum se partem sequi, partem circuire exteriores' muniti'nes, & a tergo hostes adoriri iubet. Id nimirum est, quod a Vercingetorige in obsidione Avarici praetermissum diximus, & nunc a Caesare studiose prouisum & procuratum praeciapua victoriae caussa fuit. Labienus postquam neque aggeres,neque fossae, vim hostium sustinere poterant, coactis undequadraginta cohortibus, quas ex proximis praesidiis deductas fors obtulit , Caesarem per nuncios facit certiorem quid faciendum existimet. Ecquid inquam,Caesar in extremo discrimine Θ Accelerat, ut praelio inter- .st, eiusque aduentus ex colore vestitus, agia ci- . tur: turmisque equitum & cohortibus visis, quasse sequi iuuerat, ut de locis superioribus ac declivibus& deuexis cernebantur , Galli praelium committunt. Vtrinque clamore sublato excipitur ruinis ex vallo atque Omnibus munitionibus clamora Communis erat etiam Romanis ista cohortatio: Romani missis pilis, gladiis rem gerunt. Repente post rergum, equitatus cernitur: cohortes aliae appropinquant: hostes, terga

vertunt,

182쪽

fg c. IV L. Cas. MILITIA. D

uertunt,fugientibus equites occurrunt. Fit ma gna caedes. Sedulius dux & princeps Lemovi cum occiditur. Vergasillaunus Aruernus, uiuu in fuga comprehenditur. Signa militaria septu ginta quatuor ad Caesarem reseruntur: pauci ex tanto numero, se incolumes in castra recispiunt. Interiores Galli conspicati ex oppido caedem & fugam sitorum desperata salute,copias a. munitionibus reducunt: Fit protinus hac re audita, ex castris. Gallorum fuga. Quod nisi crebris subsidiis ac totius diei labore milites essent de- festi, omnes hostium topiae deleri potuissent. De media noctem istus equitatus, nouissimum agmen consequitur, magnus numerus capitur a

que interficitur, reliqui ex . fuga in ciuitates discedunt. Quid plura' obsessi deduntur,arma traduntur, principes producuntur: e captis praedae nomine singula capita militibus distribuuntur: reseruatis tanae Heduorum & Arvernorum viginti millibus, si per ipsos Caesar ciuitates eorum recuperare posset. Sic Caesar victoria uti didic rat . A tque ita captiuis his redditis, maiorem tiam victoriam adeptus est: Duas enim no Alexias, sed totius Galliae longe potentissimas A vernorum & Heduorum ciuitates recepit. '

DE PRAELIO NAVALI.

Α Quis eadem bella propemodum gerunt quae terris:Nam & patenti aequore concuse

183쪽

P. RAMI LIBER

ritur & maritimae urbes oppugnatur ac propa - gnatur.Nauale Caesaris praelinin Gallia Veneticum &Britanicum est. Ad Veneticu bellu C arnaues logas in Ligeri aedificauit, remiges ex pro- uincia instituit, nautas gubernatorξsq; copara uit. Venetae naves , ex robore confeci ae erant: Transtra ex pedalibus in altitudinem l abibus, confixa clauis ferrreis, digiti pollicis crassitudine: Carina planior erat, prorae ac puppes erectae, anchorae pro funibus; serreis cathenis reuinebe, pelles pro velis alutaeque tenuiter consectae. Culiis nauibus Roman classi eiusmodi congressus erat, ut una celeritate & pulsu remorum praestare , reliqua pro loci natura, pro vi tempestatum illis essent aptiora & accommodatiora: Neque enim his Romanae, rostro nocere poterant, ran-

ta in his erat firmitudo: neque propter altitudi- facile telum adiiciebatur, & eade de cavo. sa minus commode scopulis cotinebantur. A cedebat, ut cum saeuiro ventus coepisset δc se visuto dedissent, & tempestatem ferrent facilius, &in vadis consisterent tutius, & ab aestu derelictae :nihil saxa & cautes timerent: Quarum rerum omnium Romanis nauibus casus erat extime scendus . Vbi igitur classis conuenit ac priamum ab hostibus visa est, circiter ducetae vigin- ti naues eorum paratissimae, atque omni genere armorum ornatissimae e portu prosectar, Romanis aduersae constiterunt. C satis classis numero .

184쪽

DE C. IV L. CAE S. MILITIA. dis

maior fuit, ut mox videbitur significari. Neque tamen satis Bruto, qui classi praeerat, vel tribu nis militum centurionibusque, quibus singulaenaues ei ant attributae, constabat, quid agerent, aut quam rationem pugnae insisterent: I stroeni unoceri non poss. cognouerant. Turribus autem excitatis,tamen has altitudo puppium ex gallicis nauibus superabat, Vt neque ex inferiore loco satis dommode tela adiici possent, Minissa,a Gallis grauius acciderent. Vna erat magno usui res praeparata a Ron auis, falces praea cuta inscrtae astixaeque longuriis, non absimili forma ruralium falcium. His cum funes qui antennas ad malos distinebant, comprehenii adductique erant nauigio remis incitato praerumpebantur: Qibus absciis is, antennae necessarib conci lcbat, ut cum omnis galli is nauibus spes

uia velis armamentisque consisteret, his ereptis, omnis usus nauium uno tepore eriperetur . Reliquum erat certamen positu in virtute,qua Romani milites facile superabant, atque eo magis, tiod in conspectu Caesaris atque omnis exercitus res gerebatur, ut nullum paulo sortius factu latere posset Onancs enim colles& loca stuperio ra yn deerat despectus propinquus in mare, ab

exercitu tenebatur: Atque ea videlicet militibus velfit in theatro decurrentibus magnae cohortationis alacritas fuit, quod exercitum, quod Caesi rem imprimis lectatorem de iudicem virtutis

185쪽

P. RAMI LIBER

haberent. Disiectis igitur ut diximus, antennis cum singulas Venetas,binae aut ternae Romanae naues circunsisterent, tanta nempe Caesarianarunauium classis fuit, milites summa vi transcendere in hostili naues contendebant. Quod posta quam Veneti fieri animaduerterunt,expugnatis copluribus nauibus,cum ei rei nullii reperiretur auxilium fuga salutem petere contendebant. Ac iam conuersis in eam yarrem nauibus quo ventus ferebat, tant subito malacia ac tranquillitas extitit,ut se loco commouere no possent. Caesar in sitis rebus secundis non selet appellare foti nam, ut dixi: Attamen mulieres & imbres Au ricesis fortuna C sati ad victoriam commilitones dedit: Attamen hic rursum ventos ipsos c militones dedit. Atq; hic Pompeianae felicitatis illiuὰ quod a Tullio memoratur veru fuit,ut Caesaris voluntatibus no modo ciues assenserint, ch obtemperarim , hostes obedierint, sed etiam venti tempestatesque obsecundarint: nec Caesar dissitetur, Haec res ait,ad negotium conficie dum maxime fuit opportuna: Na singulas Romani consectati ita expugnauerunt,ut perpaucet ex omni nutriero, noctis interuetu ad terra pe uenerint, cum ab hora ferὸ quarta usque ad solis occasum pugnaretur. Quo praelio bellum Vene- . torum totiusq; orae maritimae confecturn est:Nachm omnis iuuentus, omnes etiam grauioris a

186쪽

D Z C. IVL CAE S. MILITIA

eo conuenerant: tum nauium,quod ubique sue- rat,vnum in locum coegerat quibus amissis, reliqui neq; quo se reciperent,neq; quemadmoduoppida defenderent,lhabebant: Itaque se suaque omnia Caesari dedideriit:In quos ed grauius C sar vindicandum statuit, quo diligentius in relis quum repus a Gallis ius legatorum squos Veneti recuperadorum obsidum suoru caussa retinu rant) coseruaretur. Itaque omni Senatu necato, reliquos sub corona vendidit. Hic Caesar clemestiae suae immemor fuisse videtur: nulla tot belliueius maior severitas animaduertitur . Adhuc Caesaris est historia, ubi naualis praelu instrumeta cernimus , rostra ipsa nauium tanquam arie tum , deinde turres & falces: Secunda Caesaris expeditio naualis in Gallia libro quarto tradiatur,si tamen nauale pr lium dicendum sit,quod in litore,partim e nauibus,partim a peditibus M , equitibus comittitur. Nauibus circiter octoginta onerariis coactis cotractisque, quod satis esse ad duas legiones trasporta las existimaba qui quid prςterea nauiu longaru habebat,Qu stori, Legatis pr fectisque distribuit. Huc accedebant octodecim onerariae naues quae ex eo loco mitilibus passi tu octo, veto tenebatur, quo minus in eundem portu peruenire possent Has equitibus distribuit, reliquum exercitu in Gallia reliquit. Publ. Sulpitium Rufum legatum cum eo prae dio quod satis esse arbitrabatur, portum tenere

187쪽

iussit. His constitutis rebus nactus idoneam ad nauigadu tempesta ς , tertia sere vigilia soluit, equitesque in ulteriorem portu progredi, dc na' tres conicendere ac se seq*n iussit, a quibus cum id paulo tardius esset administrata ii hora ei citer diei quarta cum primis nauibus Pritannia attigit, atque ibi in o nibus collibus ex po tas hostili copias armatis conspexit Cuius loci haec erat natura atque ita motibus angustis mare co-tinebatur, uti ex locis supprioribus in litus telum adiici posset hunc ad egrediendu locum nequaquam idoneu arbitratus , dum reliquae naues eo conuenirent, ad horam nonam in anchoris expectauit: Interim legatis tribunisque militum conuocatis,& quae ex Voluseno cognouisset Jcquae fieri vellet ostendit, monuitque ut rei militaris ratio maximeq; ut res maritime postularet ut quia celerem atque instabilem motu haberet, ad maluim. & ad tempus omnes res ab his ad ini- mlharentur. His dimissis & ventu & ςstum uno tempore nactus se dum, dato signo & sublatis anchoris , circiter millia passitu octo ab eo loco progrςssus aper o ac plano litore naues constituti: At Britani costio Romanoru cognito, pra inisso equitatu de es dari s quo plerunque genere in praeliis uti consueuerunt reliquis copiis subsecuti, Romanos nauit,' egredi prohibebat. Ecat ob bas caussas summa dissicultas, quod na-

Cuer

. S.

ucs propter magnitudinem nisi in alto constitui

188쪽

DE C. IVL. C AE S. 111 LITIA.'

non poterant. Hinc praeliu illud e tam variis generibus nauali,pedestri, equestri permistu committitur Militibus auto,ignotis locis, impeditis manibus magno & graui onere armorti pressis,

simul & de nauibus desiliendum & in fluctibus

consistendit, & cum hostibus erat pugnandum, cum illi aut ex arido aut paulii in aqua progressi, omnibus mebris expeditis, notissimis locis,audacter tela coniicerent & equos insuefactos in citarent. Quibus rebus Romani perterriti atque huius omnino generis pugnae imperiti, no eadealacritate ac studio quo in pedestribus uti pretiis consueuerat,viebatur. Qi d ubi C sar animadiuertit,naves longas, quarum & species Britanis erat inusitatior & mot' ad usum expeditior paulum remoueri ab onerariis nauibus & ternis in-cirari, & ad latus apertum hostili constitui, atq; inde fundis, sagittis, tormentis hostes propelli ac summoueri iussit: quς res magno usui Romanis fuit Nam & nauium figura & remorii motu& inusitato genere tormentorii permoti Britani constiteriit, ac paulu m0do pedem retulerii Sic antea Suessiones & Aduatici machinis inuisis & inauditis permoti sunt. Tum decimae legionis aquilifer cohortatione & excplo virtutis, caussa victoriae attulit. Romanis enim militibus cunctantibus maxime propter altitudine maris; qui decimae legionis aquila ferebat, contestatus deos,ut ea res legioni feliciter eueniret, Desilite

m iiij

189쪽

P. RAMI LIBER

inquit csimilitones, nisi vultis aquila hostibus

prodere, ego certe meu Reip. atque imperatori ossiciu praestitero. Hoc clim, magna voce dixisset,se ex naui proiecit atque in hostes aquila ferre coepit: Tum Romani cohortati inter se ne tam dedec' admitteretur, uniuersi ex naui desili runt. hos item alij ex primis proximis nauibus clicospexisset subsecuti, hostibus appropinquariit. Hic cohortatio magna est e signisero legionis decimae inter omnes Caesiacis legiones omnibus praeliis cclebratissimae. Pugnatu est ab utrisq; acriter, Romani tamen quod neque ordines se Mare, neq; firmiter insistere, neq; signa subsequi poterat,atque alius alia ex naui, quibuscuque signis occurrerat, se aggregabat,magnopcre perturbabatur: Locus Romanis,& ordo decrat. Itaque magnopere hostes notis omnibus vadis,ubi ex litore aliquos singulares ex naui eggred ietes conspexerant, incitatis equis impeditos ad Orsebatur. plures paucos circusistebant: alij ab latere aperto,inyniuersos tela coniiciebat: Requircbat latea Cesar & locu de ordinem: nuc etiam numeru copiarum &vires itaq; cii non solii loco&ordine, ted etia numero suos inferiores esse ani- hmaduertisset,scaphas longarii nauiu, item speculatoria nauigia militib' copleti iussit.& quos laborat c5spexerat,iis subsidia summittebat. Romani simul in arido costiteriit,suis omnibus co-

secutis , in hostes impetu secerunt atq; eos in su-

190쪽

DE C. IVL. CIE s. MILITIA.

gam dederiit,neq; longius prosequi potuerunt, . quod equites cursum tenere , atq; insula capereno potuerunt. Hoc unum ad pristina fortunam C sari dcfuit. Hoc praelio C sar, non tam naualiquam litorali Bittannos pacem petere coegit, sed ipse a Britannico mari pene pacem petere coactus est: Nam pace cum Britannis firmata post diem quartum quam est in Britanniam verum:naues octodecim,de quibus supra demonstratum cst, quae equites sustulerant ex superiori portu,leni vento soluerunt. Quς cum appropi quarent Britanniae, S ex castris viderentur, tamia tempestas subito coorta est, ut nulla earum, cursum tenere posset, sed alis eodem unde erant, sprofectae referrentur, aliae ad inferiorem partem insulae quae est propius solis occasum, magno cum periculo deiicerentur: Quae tamen ancho- Eris iactis cum luctibus complerentur, necessario aduersa nocte in altum prouectae continentem petiueriit. Haec tempestas maris, Britannos fines velut ulciscentis fuit,& nouum ac peregri num regem indignantis . Disscultatem Caesari ex inscitia Oceani, & nauigationis huius ins lentia creatam, antea demonstrauimus: Itaque

Britannis magis lacessitis quam deuictis, Apace cum quibusdam ciuitatibus facta, quddpropinqua die equinoctij nfirmis nauibus hyemis nauigationem subeundam non existim

bat, ipse idoneam tempestatem nactus, paulo