장음표시 사용
81쪽
bat,veteranum militem spectatae virtutis secundum rorarios, minus roboris aetate factisq;: te tium accensos, minimae fiduciae manum, eo &in postremam aciem reliciebantur : Vbi his ordinibus exercitus instructus esset, hastati omnium primi pugnam inibant: si hastati profligare hostem non possent, pede pressis eos retroc dentes in interualla ordinum principes recipi bant. tum principum pugna erat: hastati sequebatur,triarij sub vexillis considebat sinistro crure porrecto, scuta innixa humeris, hastas sub recta cuspide in terra fixas, haud secus, quam vallo septa, inhorreret acies, tenentes. Si apud
principes quoque haud satis pro perὰ esset pugnatum , a prima acie ad triarios lensim reser Datur. Inderem ad triarios redisse, cum laboratur,prouerbio increbuit. Et sic Varro triarios dictos esse ait,qubd in acie tertio ordine extremis sebsidio deponebantur. Triarij cc surgentes mi in interualla ordinii sitorum principes & hast tos recepissent, extemplo compressis ordinibus velut claudebat vias, unoque continente agmine, iam nulla spe post relicta, in hostem inced bant id erat formidolosissimum hosti, cum velut victos insecuti, nouam repente aciem exta gentem, auctam numero cernebant. Hactenus
Liuius de triplici Romanorum acie, ut in hastatis stos esset iuuentutis,in principibus robustior aetas,in triariis spectatior virtus,ut ordines milia
82쪽
tiae loco pariter & virtute cresceret, robusti milites hastati robustiores hastatis principes,robustissimi omniti triarii. Sed eode deinceps Liuij loco eprcli j administratione,res tota plenius in-tςlligitur,cum Latini pari militiae disciplina ad
uel sus Romanos proeliatur,nec vexilla cu vexitilis latum vniuersi hastati cum hastatis,principes cum principibus, sed Ceturio cu Centurione, si
turbati ordines non esset,concurrendusbi esse sciebat: Primo igitur utrumq;.aequis viribus,e dem ardore animoru gerebatur res: deinde ab laevo cornu hastati Romani non feretes impres sionem Latinora, se ad principes recepere, tum Decio Consule altero pro legionum , romanorum victoria diis superis inferisque deuoto coim
sternatae cohortes Latinorum,fugam ac vastitatem late secerunt. Simul & Romani exolutis r ligione animis, velut tum primum signo dato cohorti, pugnam integram ediderunt: nam &rorarij procurrebant inter antepilanos, addid rantq; vires hastatis ac principibus. Et ille ros videlicet fuit,unde nomen hahent ait Varro, qui bellum committebant ante: ideo quod antὰ rorat , qua pluit. At triari j genu dextro innixi,nu tum Consulis ad consurgendum expectabant: procedente deinde certamine, cum aliis partitibus multitudo superaret Latinorum, Manlius Consul audito euentu Collegae, cum ut ius fas.
que erat, lachrymis non minus quam laudibus debitis
83쪽
debitis prosecutus tam memorabilem mortem esset,paulisper addubitauit an consurgendi iam triariis tempus esset: deinde melius ratus integros eos ad ultimum discrimen seruari, acce ses ab nouissima acie, ante signa procedere iubet: Qui ubi subiere extemplo Latini, tanquam idem aduersarij fecissent, triaribs suos excitau runt. qui aliquandiu pugna atroci cum & semet ipsi fatigassent,& hastas aut psetes regissent authςbetassent,pellerent vi tamen hostem,debeti
tum iam rati,peruenitimq; ad extremam aciem: tum Consul triariis , Consurgite nunc . inquit, integri aduersus sessos, memores patriae parentumque & coniugum ac liberorum , memores . Consulis pro vestra victoria morte occubantis. Vbi triaris consurrexerunt integri refulgentibus armis, noua ex improuiso exorta acies, receptistin interualla ordinum antepilanis, clamore sublato principia Latinorum perturbant: Hastis. que,ora fodientes,primo robore virorum caeso, per alios manipulos velut inermes prope intacti euasere,tantaque caede perrupere cuneos,ut Vix quartam partem relinquerent hostium. Sic igitur praelium Romanoru a Mersus Latinos a Liuio narratur,unde pugna hastatorum prima,s cunda principum, tertia tertiae aciei, sed ita ut rorarij inter antepilanos primo procurrant: d inde etiam accensi eodem procedant, ut tum
denique viribus hostium vel exhaustis vel debru
84쪽
Iitatis, integri & recentes triarij pugnam capeL serent. Polybius eundem ordinem describit alsertius , legionem quadrifariam diuidit inpianos minimos natu, hastatos iis proximos aetate , principes florentissimis annis , triarios maximos natu, pilanos quidem hastatosque Seprincipes millenos ducenos: triarios autem se centos. Si maior fiat legio, proportione partes augentur,exceptis triariis,quos semper efiiciunt pares. Haec Polybius paulo clarior Liuio. Sed in .omnibus commentariis rerum a Caesare gest
rum vix semel hastati & principis, triarij autem, rorarij,accensi,omninbque pilani vel antepilaniare vix quidem nomen inuenies: Nec omnino
ordinis huius ulla significatio in tot Cesaris praeliis indicatur, siue id tanquam noti ssimum, de industria praetermissum sit, siue aliam quandam militiae disciplinam Caesar habuerit: quod prania ipsa magis videntur declarare, in quibus milites veterani primos praeliorum impetus sustinent,tyrones ferὰ collocantur in subsidiis, ut suo tempore dicetur. An vero uterque ordo simul seruari potuit, ut in unaqbaq; Caesaris acie, imb legione, hastati se principcs cum suis ant pilanis triarii cum suis rorariis & accesis distinguerentur, & tamen prima aciesKeteranos, po strema tyrones tanquam rorarios vel accisos haberetὶ Dicam quod in Caesare animaduerti. O do aciesque prius instruatur, quam hostis adu
85쪽
niat: Ita tamen , ut nunquam totis viribus uno tempore dimicetur sed pars cetaa extra praelium idoneo loco reseruetur,unde laborantibus subsidium summitti possit: Id enim Caesarem summo studio prouidisse eoque praecipit' icisse diligenter attendenti manifestum est alios in Caesare triarios non inuenio. Actes autem variatur
numero dc figura numero simplex, duplex triplex,quadruplex appellatur. A fricano bello co-tra Labienum Caesar aciem simplicem dirigit, Vt poterat, propter paucitatem Sagittarios ante aciem constituit equites dextro si stroque comnia opponit ,& ita praecipit, ut prouiderent ne multitudine equitatus hostium c rcumuenirentur. Crassus autem aduersus Aquitanos dupli cem aciem instruxit, auxiliis in mediam acient collocatis: At Caelar fere quoties leuiore numero aequas vires habuit, aciem tripliceim instruit:. Sic acie triplici instructa, ad Ariovistum contendit,& acie triplici contra eum dimicauit: Acie tiplici instructa, ad Vsipetum v Tencther rum castra peruenit. Contra Scipionem in Afri ca triplex acies a mane ad vesperam instructa constitit, neque tamen dimicauit: Postea ierbad Thapsum ubi Scipio victus est, Caesar aciem quadruplicem habuit. Ergo sic numero variatur
acies. Figura autem cuneata, quadrata, rotunda
appellatur: Cuneus est dimidiatus rhombus de transformatus in triquetrum valetque ad per-
86쪽
rumpendum hostili aciem : Sic tres Caesaris co hortes ad V arulam duo Sicambrorum equitum millia perruperunt & incolumes in castra redierunt : Caesar penὶ quadrato agmine in conspectum Bellauacorum processit, ait Hircius: hac autem forma Cars iis praelium nullum in commentariis formatu est. Sed orbis i inter figuras pulcherrimus, sic in usu militari pr stantissimus est.Trecentos legionarios Morini solos & a r liquis copiis seiunctos nacti, primδ non ita magno suorum numero circunstiterunt, ac si sese interfici noli t,arma ponere iusserunt,Cum illi orbe facto sese defenderent, celeriter ad clamorem hominum circiter millia sex conuen runt. Quare nunciata Capsar omnem c castris
equitatu suis auxilio misit.Interim Romani mi lites impetum hostium sustinuerunt, atque amplius hom quatuor fortissime pugnauerunt, de paucis vulneribus acceptis,complures ex his occiderunt. Secundum exemplum nobis erit de Domith qui Caesaris Legatus erat) fuso exercitu a Pharnace rege Ponti, Cum victrices regis copiae se conuerterent ad trigesimam sextam imgionem , ea magnis hostium copiis circundata, praesentissimo animo pugnans, in orbem se re-- cepit ad radices montium qub Pharnaces intavi propter iniquitatem loci noluit. Quare logio Vnica, victorem totum exercitum, artificio
orbis sustinuit ab eoque incolumis euasit, A
87쪽
qui tamen quinto libro videtur a Caesare orbis. reprehendi,quo Cotta & Sabinus Cesaris lega,
ti, ab Eburonibus circumuenti,usi essciat, Cum
que ait Caesar, propter longitudinem agminis non facile per se omnia obtru ,& quid quoque.
loco faciendum esset, prouidere possent, iusti runt pronuntiari ut impedimenta relinquerentur, atque in orbem consisterent: Quod cons lium etsi in eiusmodi casu reprehedendum non est tariten incommode accidit. Nam & Romanis militibus spem minuit,& hostes ad pugnandum alacriores effecit,quod non sine summo timore dc desperatione id factu videbatur. Equitatus Labieni suorum multitudine confisus, Coisaris paucitatem circumire conatur: Clim equi tes Caesaris pauci, multitudine hostium defessi, cquis conuulneratis paulatim cederent , hostis magis magisque instabat. Ita puncto temporis, omnibus C saris legionariis ab hostium equitatu circumuentis , Caesarisque copiis in orbem
compulsis, intra cancellos omnes coniecti, pugnare cogebantur,omniumque animi in ictrorem coniecti,& maxime tironiana . Circunspicere enim Gesarem,neque amplius facere, nisi h stium iacula vitare. Caesar interim consilio hostium cognito , iubet aciem in longitudinem quam maximam porrigi, alternis conuersis cohortibus , ut una post alteram ante signa tenderet . Ita corona hostium dextro sinistroque co
88쪽
nu , mediam diuidit, & unam partem ab altera exclusam equitibus intrinsecusadomas,cum p ditatu telis coniectis in iugam vertit,neque longius progressus,veritus insidias, se ad suos reci- Pit: Idem altera pars equitum peditumque Caesaris facit. Orbis igitur has vires habet ad resistendum ad excedendum: At si par esse non ponsit,ad rectam lineam, cuius conuersione factus est, tanquam ad principiu reductus, extremam salutem ostendit. Praelium vero aduersus ins missimana hostiu partem nostra firmissima pam te inchoetur. Leuis armatura prouoces hostem
Victumque persequatur : Impar, adgrauem a matura sese recipiat, praelium excipiat grauis ar- . matura: hic enim murus aliaeneus est statari
que legionis pugna, quae si vicerit victum ho-ue leuis armatura persequatur. Sed tamen quos de copiis,quod de loco fecimus: sic etiam contraria neglecti ordinis exempla proferantur: Consio nempe tam Frauis aduersaria est,quam numeri paucitas, quam loci cuiusuis iniquitas: Sic Belgae dissipati caeduntur a Caesare, contra quos acie compositos, dimicare veritus est: hi, dicessu constituto, secunda vigilia magno cumstrepitu ac tumultu castris egressi nullo certo ordine neque imperio cum sibi quis primum itineris i Ru peteret & domum peruenire properaret, fecerunt ut consimili fugae prosectio videretur. Hac re statim Caesar per speculatores cogaru
89쪽
Cogntia insidias veritus, quod qua de caussa diastederent nondum perspexerat,exercitum equitatumque castris continuit: Prima luce confirmata re ab exploratoribu&, omnem equitatum qui nouissimum agmen moraretur, praemisit eique Pedium & L. Aurunculeium Cottam Legatos praefecit T. Labiennum Legatum cum Legionibus tribus subsectui uiffici. Hi nouissimos. adorti & .multa millia passuum persecuti magnam multi udinem eorum fugietium conciderunt. Cum ab extremo agmine hi ad quos
vera ima erat consisterent fortit que impetunt I Amanorum militum sit stinerent priores quod periclito viderςntur. neque vita neces . te. nequo imperio .continerenturci exaudito clamore , perturbatis ordinibus omnes in fugas i .subsidiu L pq nerent: ita spe ullo periculo tantam eorum multitudinem Romini interfecerunt , quantum. fuit diei spatium, sub occasumque solis sequi destiterunt, seque in castra
yti. erat. imperarum rcceperunt: Sic in praeliis
Pharsalico, Pontico, fricano, H sipaniensi simulatque interruptus est ordo, nil est nisi pa- 'or,fuga,caedes: Miserum vero praelii genus est, cum viribus & loco inferiores, etiam dissiparid confusi deprehendimur:cuius generis exempla duo sunt insignia, alterii prinid, alterum se-c do iuro. Ax rim ratibus ac lintribus iunctis
Helvetii transibant. Vbi per exploratores Caesar
90쪽
certior factus est tres iam copiarum partes,Hel- .uetios id flumen trasduxisse, quartam vero par tem circa flumen Ararim reliquam esse: de ter- . tia vigilia cum legionibus tribus e castris profectus ad eam partem peruenit, quaa nondum flumen transierat: Eos impeditos & inopinantes aggressus,magnam partem eorum concidit, reliqui sese fugae' mandarunt atque in proximassyluas abdiderunt. Hoc exemplum primum est, alterum secundo libro describitur. Belgae cum Caesar illis aequam pugnandi conditionem nonnceret,protiniis ex eo loco ad flumen Axonamcofitenduntubi vadis repertis, partem suaru co plaru tia duellae conati sunt.C sar certior factus a Titurio, omnem equitatum & leuis arimaturae Numidas funditores sagittaribsque pontem traducit .atque ad Oos contendit,acriter in eo loco
pugnatu est: Hostes impeditos, Romani in flumine aggressit magnum eorum numerum Occia derunt: Per corum corp0ra reliquos audacissime trausire coriantes, multitudine telorum repulerunt. Primos,qui transierant, equitatu ci cumuentos interfecerunt. Sed in hoc toto inopinati & improuisi praelij genere, celeritas illa,
dE qua ante in itinere disserui,primas partes obtinet,nec in praeliis Caesaris alias insidias latiumue dolum fere comperio. Sic Gemianorum ad Mosam quadringenta & triginta millia oppresesa sunt,cum Prius ad eorum castra Caesar peru