P. Rami, ... Liber de Caesaris militia, ..

91쪽

nisset quam quid ageretur sentire possent: Sic sexto libro hyeme nondum confecia 5: Nerub& Senones inopinantes priusquam conuenire aut profugere possent,oppressi uint: Sic Aruerni hyeme summa Gebennae altitudine &nivibus, quibus sese tutos arbitrabantur, celeritate sup ratis, parua manu latissime peruagata perterriti eorumque copi ,quod usu venturum C sar opb Dione praeceperat, e Biturigii finibus reuocatae: Eadem celeritate Bituriges clim coniurationem meditarentur, imparati & priusquam in oppiada confugere possent, equitatu circunuenti, intereaq; vulgatae illud incursionis sigilum, quod incendiis aedificiorum intelligi consueuit, interdicio si1blatum, ne aut copia pabuli frumentique deficeret,si longiusprogredi vellet, aut hostes incendiis terrerentur, tantaq; celeritate omnibus locis Caesar occurrit, ut nulli ciuitati, spa--itium de aliena potisis quam de domestica salute cogitandi dederit, qua celeritate & fideles amicos retinebat, δc dubitantes, terrore ad conditiones pacis adducebat. Pompeiani Petreius &Afranius noctu proficiscendum non putant At Caesar exploratis regionis, albente coelo, omnes copias castris educit, magnoque circuitu nullo certo itinere exercitu ducit: Nam quae itinera ad Iberum pertinebant,castris hostium orpositis tenebantur, ipsi erant transcendendς vabies maximet ac dissicillimq. saxa multis locis pra

92쪽

P. RAMI LIBER

rupta iter impediebant, ut arma per manus n6 cessarid traderentur, militesque inermes subleuatique alij ab aliis, magnam partem itineris conficerent. Sed hunc laborem recusabat nemo, quod eum omnium laborum finerti fore existimabant, si hostem Ibero intercludere &frumento prohibere potuissent: Ac primo ABaniani milites visendi caussa, laeti ex castris procurrebant contumeliosisque vocibus Prosequebantur Caesarianos neccssarh victus inopia coa istos fugere. Erat cnim iter a proposito diuersum coqtrariamque in partem iri videbatur: Duces vero eorum consilium situm laudibus ferebant, quod se castris tenuissent: multumque eorum opinionem adiuvabat, quod sine iumentis im- , pedimentisque ad iter profectos videbat, ut non posse diutius inopiam sustinere cofiderent: Sed ubi paulatim retorqueri agmen ad dextram c5spexerunt, iamque pri os . superare regionem

castrorum animaduerterunt, nemo erat adeo

tardus aut fugiens laboris, quin statim castris exeundum atque occurrendum putaret. Co ςlamatur ad arma atque omnes copiae paucis praesidio relictis cohortibus exeunt rectoque ad. Iberum itinere contendunt. Erat in celeritate, . omne positum certamen viri prius angustias montEsque occuparent. Sed exercitum Caesaris, viatu dissicultas tardabat. Afranij copias, equi latus Caesaris insequens morabatur: Res tamen, ab

93쪽

DE C. IVL. CIE s. MILITIA.

Afianianis huc erat necessario deducta, ut si Priores , montes quos petebant, attigissent, ipsi

Periculum vitarent, impedimenta .lorius exe . citus c ohortesque in castris relictas seruare non

possent: Quibus interclusis exercitu Caesaris, auxilium ferri nulla ratione poterat: Cofecit prior iter Caesar, atque ex magnis rupibus hactus planitiem in hac contra hostem ciem instruit, e que celeritate Pompeianos deditionem facere coegit. Simillima itineris & diligentia & ast tia Pompeius in Graecia circumuentus est, Ca sar acie instructa decertandi potestatem Pompeio fecit. Vbi illum suis locis se tenere anima uertit, reducto in casti a exercitu aliud sibi consilium capiendum existimauit . Itaque postero die omnisus copiis magno circuitu ,dissicili angustoq; itinere, Dyrrhachium profectus est,sp rans Pompeium aut Dyrrhachi ii compelli, aut ab eo intercludi posse,quod omnem comeatum totiusque belli apparatum eb contulisse, ut a cidit. Pompeius enim primo ignorans eius co silium, quod diuerso ab ea regione itinere pr fectum videbat,angustiis rei seu mentariae compulsum discessisse existimabat: Postea per exploratores certior factus, postero die castra mouit, breuiore itinere se occurrere ei posse sperans: quod fore suspicatus Caesar, militesque adhortatus ut aequo animo laborem ferrent,parua parte noctistitinere intermista mane Dyrrhachium

94쪽

Ρ. RAMI LIBER

venit cum primum agmen Pompeij procul cor

neretur. atque ibi castra posuit. Hic alterum ce tamen non, pugnae vel caedis, sed diligentii de celeritatis vides, quo Pompeius opportunissima sibi ciuitate interclusus cst.

COHORTATIO.

I go haec de ordine, cohortatio reliqua est,

- cuius lex a Caesare Pharsalico praelio laudata& celebrata quaedam ait,animi incitatio atque alacritas naturaliter innata omnibus,quae studio pugnae incenditur: hanc non reprimere, sed augere imperatores debent: Neque frustra antiquitus institutum est, ut signa undique con cinerent clamoremque uniuersi tollerent . quibus rebus Sc hostes terreri & suos incitari existimauςrunt. Hanc nimirum militi legem quarta

Philippica Tullius usurp uit, cum ad Quirites

ita loquitur, Faciam igitur ut imperatores instructa acie solent,quanquam paratissimos miliares ad praelianduin videant,ut cos tamen adhortentar, sic ego vos ardentes & erectos ad libe tatem recuperandam adhortabor. Quapropter in pr liis it vires,locus,ordo,sic vel maxime cohortatio requiritur, quam vere cotem militaris virtutis appellare possumus : Itaque si quando alacritas animi absterritis militibus defuit, nunquam praelium sibi ante committendum Caesar existimauit, quam cpita cohortatione confirmasset.

95쪽

DE C IVL. CAES, MILITIA ue

masset. Monuimus antea, quanta cura milites, Germanici belli terrore debilitatos recrearit, tu orando qua facultate plurimum valuit) tum hostem ipsum non in odium modo, sed in contemptum adducendo, unde tanta praeliandi cupiditas incensa est, ut ispo praelu die Romani complures , in hostium phalangem insilerent& scuta manibus reuellerent &.desuper vulnerarent. Caesar ad Dyrrhachium aduersis duobur praeliis eodem die usus est: Hic igitur eloquentia dc authoritas eadem adhibita est ad pristina alacritatem recuperandum: Concionem apud milites habuit, hortatusque est ne ea quae acci dissent grauiter serrent, neue his rebus terrerentur, multi sique secundis proeliis unum aduersum& id mediocre opponerent, habendam fortunet gratiam, quod Italiam sine aliquo vulnere cc

pissent: quod duas Hispanias bellicosissimorum

hominum peritissimis atq; exercitatissimis ducibus pacavissent,qubd finitimas frumentariasque prouincias in potestatem redegissent: denique recordari debere qua felicitate inter medias hostium classes, oppletis nod solum portibus, sed etia litoribus, omnes incolumes essent trans. portati : si non omnia cederent secunda, fortunam esse industria subleuandam quod esset ac- . ceptum detrimenti, cuiuis potius, quam suae culpae debere tribui: Locum se tutum ad dimicandum dedisse, potitum esse hostium castris,

96쪽

p. RAMI LIBER

expulisse ac superasse pugnantes: sed siue ipsorum perturbatio , siue error aliquis, siue etiam fortuna, partam iam praesentemque victoriam interpellauisset, dandam omnibus operam, ut acceptum incommodum, virtute sarciretur: quod si esset factum,dςtrimetum in bonum verteret, uti ad Gergouiam accidisset: a que ij, qui ante dimicare timuissent, ultro se praelio osse Yent. Hac habita concione, nonnullos signis ros ignominia notauit ac loco mouit: Exercitui quidem omni tantus incessit ex incommodo dolor tantumque studium. infamiae sarciendae, ut nemo aut Tribum aut Centurionis imperium desideraret, & sibi quisque etiam poenae loco grauiores imponeret labores , simulque

omnes arderent cupiditate pugnandi. Cum superioris etiam ordinis nonnulli oratione per- 'moti, manendum eo loco & rem praelio committendam existimarent: concra ea Caesar neque satis militibus perterritis confidebat,spatiu-que interponendum ad recreandos animos putabat . Itaque sauciorum & aegrorum habita ratione , paulo pbst , Gomphis in Thessalia expugnatis, praeda urbis, milites recreauit, nec priusce praelio quicquam statuit, quam re stumetitaria praeparata confirmatisque militibus,& satis logo spatio temporis a Dyrrhachinis praeliis intermisso fatis perspectos habere militum animos videretur. Sic in Britannia cum Romani

97쪽

premerentur, Caecatisque aduentu hostes constitissent : Caesar tamen perterritis militibus, adi, lacessendum hostem & committendum praelium alienum esse tempus arbitratus, suo se loco continuit. Atque ad hanc alacritatem fiduciam que animorum constituendam plurimum valet cum , eloquentia, tum authoritas, quae postremis praesertim bellis tanta fuit, ut milites ini ipsius imperatoris vultu ait Hircius Africano bello vigore mirabilique hilaritate omne auxilium reponerent, huic acquiescerent: In eius scietia& consilio omnia sol procliuia fore sperarent: Ac reuera ut est ibidem Caesaris nomen authoritasque magna ex parte hostium minuebat audaci arri Atque inde etiam illa Caesariano- rum de seipsis tanta persuasio, ut Centurio cum aliquot veteranis eommilitonibus suis captiuis Scipioni libertatem & stipendium promittenti si contra C sarem militare vellet, Elige r

spondit ex tuis cohortem unam,quam putas csse firmissimam & constitue contra me: ego au tem ex meis commilitonibus quos nunc in tua tenes potestate,non amplius X sumam: tunc ex

virtute nostra intelliges quid ex tuis copiis spe- rare ebeas. Cohortatione vero Thapsitanum in Africa praelium pene sine practio confectum est. Carsir pedibus circum milites concursans, virtutesque veteranorum praeliaque superiora commemorans blandeque appellans animos

98쪽

p. RAMI LIBER

eorum excitabat . Tirones autem qui nunquam in acie dimicassent, hortabatur ut veteranorum virtutem aemularentur eorumque famam, no- . memlocumque victoria parta cuperent possidere. Ex hac Caesaris cohortatione tantus ardos in Caesarianis ingener tus est, tantusque terror in

hostibus, ut Caesare ipso pene inuito Caesariani in hostes impetum fecerint ac vicerint. Caesar

autem in omnes partes cursitans,colore vestitus

agnoscebatur: Id enim Caesaris insigne in praeliis esse consueuerat ut est libro septimo) vi si vox ab omnibus percipi no posset, praesentia tamen principis & adhortatio colore ipso percia

peretur: Denique tutum valet ad victoriam una militum cohortatio , ut in victoriis Caeterorum, aliquid aliquado defuerit , cohortatio niiquam. . Caesar enim vicit aliquan cum paruis copiis contra magnas, ut posterioribus bellis: tum insequiore loco ut ad Mundam,tum ordine non satis instructo, ut contra Nerulos: nunquam vero

vllam victoria reportauit, nisi militibus collo latione animatis & accensis ad praelium. Atque haec disciplinae capita Caesari tam propositan rut,ut quod initio posui) partibus infinitis prudentiorem fuisse quam fortiorem merito statua mus. Quinetiam quod armis assequi posset, c silio longe maluit sui in Hispania contra Petreiu& Afranium: )Nam cum milites ardore praelii-di flagriarent signumque pugnae flagitarent, -

99쪽

sar in eam spem venerat, se sine pugna & sine vulnere sitorum rem conficere poste,qudd rofrumentaria aduersarios interclusisset: Tum ve- se,ut ipse disputat,cur etiam secundo praelio albquos ex suis amitteret 3 cur vulnerari pateretur optime meritos de se milites Z cur denique fortunam periclitaretur λ praesertim cum non minus egit imperatoris, consilio superare, quam glidio . Sic Africano bello cu lacesseretur a Scipionis exercitu, non egrediebatur e castris timi

dumque se hostium opinioni praebebat: Neque

iccirco copia3,quaquam erant paucar,tiro nuntque non educebar in aciem,'ubd victor ae si orum dissideret , sed referre arbitrabatur cuiuΩmodi victoria essecfutura: Turpe enim sibi extistimabat tot rebus gestis tantisque exercitibus deuictis, tot tam claris victoriis partis, ab reliquis copiis aduersariorum suorum ex fuga collectis, se cruentam adeptum existimati victoria.

DE FORTUNA.

IN bellis plurimum posse fortuna, quin hu

manarum rerum domina vulgo dicitur summisque viris ad amplitudinem & gloriam &ad res magnas bene gerendas, diuinitus adiuncta, ideoque in laudibus excellentis imperatoris quarta ab Oratore essicitur: Fortuna etiam aid

Ca ac tertio belli ciuilis plurimum potes cuin

100쪽

: P. RAMI LIBER

in reliquis rebus, tum praecipue in bello parui

momentis magnas rerum cQmmutationes eri

cit: Sed Caesar de tam multis victoriis, nullam selet fortunae tribuere: Quod vacit, scientiae &virtutis putat esse: quod aliquando non vi riis, sed certe praeliis aduersis sit usus,id demum fortunae tribuit: totis Gallici belli comentariis fortunam a C fare Eburonico tantum bello lippeulatam commemini, quasi fortuna & cladem lius belli Romanis intulerit & ylliopem eripuerit . ahinum & Cottam legatos ab Ambio ige

Eburonum rege cum toto exercitu caesos exposuimus. Erant numero pares Romani, sed a duce ait Caesar & sextuna deserebantur. Hic Caesu & se & fortu am legionariis defuisse coi queritur,tanquam OGr alias dc scientiae dc vi tutis militaris caussas adhibiturus fuerit. d a liam fortunam ei ciendum..Deinde cum Amri biorigem Eburonum regem propterea ulcisci

modis omnibus conaretur, eoque cum decem legionibus & equitatu toto, contenderet,L.Minutium Basilium cum omni equitatu praemittit: si quid celeritate itineiis atque opportunitatu temporis proficere possit, monet ut in castris .ignes fieri prohibeat nequa eius aduentus procul significatio fiat, sese cohsestim subsequi dicit. Basilius,ut imperatum est facit celeriter ς Mikaque Oninium opinjonei' cqnfecto itin in multos in agris inopinantes deprehedit, eorum . indicio