Punica

191쪽

Pollutae dextrae:uerba Solymi ad luna teste sui sceleris. Dextrae meae : qua poIIui sanguine piso.

Titania Iuna. Danato uisu:oculis meis iam danatis:quasi dicat: Iam no eaequu me uiuere polluid caede patris:&sodiens pcordia ense.Scripsit sanguineislitteris in clypeo haec uerba: Fuge proelia Varro. Tegme:clypeu:in quo erant illa uerba signata cruore. Roseo e .i.aurore & crepusculo marutino iam illucescebat ingrcu uterque suas copias in acie eduxit. Nouectopemqt:ofo Anni,

balis hortantis Mos ad pugna: qua suadet ab honesto&utili totis uiribus nucenitendia: ne tot lab res exhausti frustra suscepti uictans:

T iam iuuenis moestum attollens ad sydera utatu P ollutae deκtrae; et facti litania testis

numeratque res gestas ac difficultates maximo labore superatas:indexponit; miu:ut fit i genere deliberatino:Non opus e insti exhortationibus meas est: qa uobis acia sunt me duce uos hortans.&Puocat ad opera in hac pugna nauandam:qm aliter decorum nostrand seruare o milites. Poenus: Annibal. Stimulantu:eoru Quos irritent uerbisad

pugna. Hercudeis metis:aradibus usque adapulia. Animosa:p naecepitheta laudat suos milites: sibus nihil aniosum & difficile superatu impertu suit. Supbus aquarii ausonidu: superans

copia aquarii omnis italiae fluuios un, de cicit Vir. Fluvioru rex eridanus. Capriuo: que nos coepimus Sc superavimus. Mersus:repletus cadaueribus roman :qm illic fuit secuncta pugna. Ora lydia:r io illa circa trasti clau:

ubi cecidit flaminius. Lidia: hetrusca lydi ut dictiterani tenuerut duce Tyrrheno. Clarior his: cIara sunt in/quit quae simus: sed nihil ad ea quae sequvnf. Titulis:laudibus&rebus μclare gestis. Sitgloria imperatori:satis debet esse gloria praeda militibus distritaeda e: ut serue ab ipso iustitia ni strihutiva:quae sine caeteris uirtutibus esse non potest: Vestra inquit sunt omnia: quae uincendo capietis.Iocusabiusto&utili. Diuibero: ex hispania auriferacissima: ut dictu e. Aetneis triuphis: Dictoriis: qbus romani superarunt carthaginens est Sicilia prio bello punico.&hoc dicit: ut suos ad hoc dedecus peIlendum impellat de recuperanda lau/dem:quam romani extorserant pinea

do carthaginenses iniquis foederibus. Iactauit:ad pompam ostendit. De Istore libyco: quoniani.M. Attilius r γlus cst collega in aphticam traiecerat. Sine sortibus: No etit opus inquit Annibal sorte inter uos diuidere manubias:& enectam: quae quisque acceperit pugna sua sint. Raptor dardanus: ipse po.ro.quem trahit i odium: atque inuitia a tyranide ac rapinis. Vobis: ad uestrii commodum. Effomitum orbem: ad tempora sua respexit poeta. Qui ducis nomen ab tyria origine:iclest uobis carthaginensibus: qui origine habetis a tyriis:& sarranis progenitori/bus nostris dabo agros lauretes feracissi

1 nfandique nocturno mea lumine laeta D ifigis in patrium corpus: non amplius inquit H is oculis:et damnato uiolabere visu. H aec memorat simul ense fodit praecordia et atruS ubstentans uulnus mananti sanguine signat I nclypeo mandata patris:fuge proelia uarro A t summi tegmen suspendit cuspide tarii. D esse tumque super pros Trit membra parentem. Τ alia uenturae mittebant omnia Fagna: A usoniis superi:sensimque abeunte sumbris C onscia nox sceleris roseo cedebat eoo. D uctor in arma sitos libys:et romanus in arma E xcibat de more suos: enisque redibat ualis nulla dies omnisurrexerit aevo. N ec uerborum inquit stimulantum enus egens. H erculeis iter ametis adlapigis agros U incendo emensi nusquam inanimosa saguntos C oncessere alpes.pater ipse superbus aquarum A Aonidum eridanus captiuo defluit alueo. S trage uirum mersus trebia est:atque ora sepulto L ydia flaminio praemitur: lataeque refulgento ssibus:ac nullo sulcantur uomere campi. C latior his timiis plus allatura cruoris L uκ oritur.mihi magna satis sat uero: superque B ellandi merces sit gloria.caein a uobis V incantur.quicquid diti deuotlibero. uicquid in aemeis iactauit roma triumphis.

Q uin etiam ii co:si quid de litore raptum

C ondidit in uestros uenient sine sortibus enses. F erte domos:quod dextra dabitinii uictor honoris E κ opibus posco.raptor per saecula longa D ardanus edomitum uobis spoliaucrit orbem.

ui Wria ducis sarranum ab origine nomen,

S eu laurens tibi sigeo sulcata colono

mos. Arridet: placet: sic Horatius:Ille terraru mihi pterors angulus ridet. Sigeo cesono:troivi&romano cui dedit origine aeneas Reu

192쪽

Buvenatura Suxentu oppida Iucanimquae e regio fertilissima spe brutios: ideo ait poeta: Cetu

fruticantia culmis.Buxentia Igt rura.raticana. Pli.ait Oppio u buxetum graciae prius niagnae nucIucaniae. Cereri:ad cerercii. tritica&fruges.&emetonymia figura:quae est noministropus autore Fabio:cuiusuis e seo quod dicis causama,pter qua dicitur ponere.haec figura inusta ab inuentore:& subieeta ab obtinetibus significatriri cerere corrupta undis. Optare:eligere. sic Hora. in sermo. Optaret sibi quisque. Qui uero extremo:idest uos nailites: q non estis ciues carthaginis donabo ciuitate. Extremo Lansuine.i.qui IA indet tellus seu sunt buxentia cordi. R ura magis:centum cereii fruticantia culmis:

E lectos optare dabo inter proelia cam S. A ddam etiam flauaistriquas gat unda G urgiti state captiuis pascere Upa S. Q uiuero extremo socius mihi cardine byrsae

S igna moves:dextram ausonia:sicaede cruentam

A ttolles hinc iam ciuis carthaginis esto. N eu uos gargani davnique fefellent ora A d muros satis romae licet auia longe U res agat:et nostro procul a certamine distet: H aec die rue atque ultra te ad proelia miles N ulla uoco:ex acie tende in capitolia cursum. H aec memorat:tum propulso munimine ualli

F ossarum rapiere moras:aciemque locorum C oncilio curuis accommodat ordine ripis. B arbaricusleno stetit ad certamina cornu B ellator nasamon. unaque immanior arctus M arma ide&tu maurus atrox: garamasque:maces E t massisae actexet ferro uiuere laetum. MDC.

U ulgus ad imachidae pariter gens accola tali

C orpora ab immodico seruans nigrantia pia oebo. uis posituagmini nascaput:imperi ue Nealces A t partem dextra sinuat: qua flexibus undam A ufidus: etcumo circumerrat gurgite ripa N

M ago regi subiere leues: quos horrida misit

P penae populi:uarioque auxere tumultus lumineum latus effulget cetrata iuuentuS.C antaber ante alios: caestus tempora uasco

A c torto miscens talearis proelia plumbo: B eligenaeque uiri celsus media ipse cohercet

Α gmina:quae patrio firmauit milite quaeque

hi socius in belloquastam affinitate remota. .sa solummodo celatis subim, perio byrsae. i.carthaginis: impertu qppe e tanq corpus 8 subditi membra: &carthago erat captaricuius ciues tuae ha/tur cuperegrinis&aliis imperio habditisqda remora affinitate: prima quippe affinitas e cIuiu ster se postea alio . sed haec Syllii locutio enim1sane stata: nisi sit hic aliqua menda: quod ego arbitror diffici Ic: naque e elicere sensum

ex has uerbis. Hinc:posthac. Neu uos garganus: Mutatioe: Non puteris vovinquite e nunc In apulis: sed ad portas urnis.parta quippe hac uietoria ad uobe recta Iperabimus. Oradauni:apu

quamuis roma hinc ultimu distet. Ex aciePost hanc pugnam tendite in capitoliut& erit uobis sinis Ia M. locus est ab utili. Moras fossaria: aggere:uallu: γsas fossas:quae a pediebat exitum. Cost Ilo loco': qm rinni I pugnatu/rus ad ripas ausisi habuit ratione I f.

romani in meridie: poeni s septetrione Uerliera ut Vulturnus esset romanis impedimeto. Accomodat ripis:Anni/hal prima lueepmissis balearibus ac I Ui armatura fiume traiecit.& quos tras miserat in acie locauit gallos& hispay noxa pe ripa a laeuo cornu: suerutque icastris poenoru& acie.xl peditu milia dece equitu duces omnibus praeerant. sinistruasurubal dextru cornu Maharbal regebat media acie Annibal custa tre naagone. aliter canit poeta qLiuio narret. Nasamomnasamonii milites. Immanior arctus: habes uasta & ina λmania rustra. Laetu uiuere sereo:

adrimachidae populi aphricae sunt bel licosissimitet autore Herodoto ab aegysepto usque at portu plyren pertingunt:

quorum uxores armillam aeream utroque crure gestabant. nupturas vimines

x i:in primis offerebant: ut quam v II et uirginitate spoliaret. Accola nili: aegyptii se aethyopes: quorum corpora sunt nigra ob nimium solis ardorem. Quis:quibusnealces imperabat, Parte dextra:d extro cornu. subiere:subditisuertit imperio magonis si hispani. Leues: expediti ad paenam. Horrida pirenae:bellicosa hispania & sallia. renen molema, nispania S gallia posuit. Effinet:qm ut ait Liui .hispani linteis praetextis purpura tunicis adore mire fulgentibus costiterat. CBrata:hab scetras.1.scuta. Fulmineulatus:dextru cornu robustissimu . Vascoeua conegno utebasgalea.supra dixit Nasco insuetusgaleae. Tepora:caput. BaIearis: baleares milites:a sun

ea utebare. Torto plubo:nator Deci rufunctacuemitti pictu. Instar cladis. Betigenae:hispani Diti ad betanu. Ipse:annibal aut dixi media acie regebat. Patrio milite: carthaginest ac libi

193쪽

Catemus cellam:gallorum:ques accolebat passu:isod tui primo:pereeItica rura. Erigano: pado. hi erat bol. Perfusis:madefaetis aqua eridani: que incolebat. Ille fluuias saepe capos inunὰ dat trascedens ripascu magna iactura colon . Sed quaseifluuius:idest ea parte ciua titui ius retrocedebat.&nb claudetat suos munimine.ac suis uadis Annibal posuit elephantos. Eripit:stubtrahit feciquoniam e flexuosus. Cuneos:agmina. Belua:elephasqin dorso gestat turres cupia gnatori hus domiti:Militat elephati Pli .inqt. turres armatos: i dorsisserui: magna ex parte orietis bella

conficitat :ysternut acies:sterat armatos.side inimico stridore terrefuuIne/ C estarum elidano perfusis saepe calca tris.

rati retro sempretrocedui.haud minore partiu suarum pernicie. Sutrius et phasin hac acie cannesi sortissime puγgnauit: de quo PIi. certe cato cu imperat' nota annalibus describeret eu: qforti sime pliatus inpunica acie Samutradidit uocatam altero dente mutilayto. Nutat: mouet. Mobilis agger ac ieet cumulusquida munitus:o posset moueri.&quodda ualla : quod posset

circuferri. Mures: turres dorso impisitas. Caetera. Llo .i. numidis conce λsit discurrere p caetera loca: ut usus pisceret. Feruere:feruore quoda traga γri. Dulius:du Annibal inqt suos instrueret ad pugna: Sillis se test&pliolare ostederet. Varro iam copias i acie educebat suas temere pugnaturu . Exacta: exclusa e castris. Vnda palleti: pa/Iude 'gia.. Laxabat: patefaciebat. portitor:charon q sua cymba ferruginea umbras trasuehebat. portitores cuγcufilli q portus custodiui:*exigui uectgal. Inde portam . Stat primi:illi qerati pilina acie uidetes scutu Solym1 cu tarmine uetate pugna steteriit: nunclauerutque Varroi: sed ille imprudes talia neglexit. mintlitterae sanguine notatae, omine:tali ostero. &ideo noIebaivgredused torpebat in Martem.

S ed qua se fluuius retro labentibiis undis

E ripit:et nullo cuneos muniminc uallat. T urritas moles ac propugnacula dorso:

B elua nigranti gestans ceu mobilis agger

N utat:et erect os attollit ad aethera muros. C aetera iam ntimidis circumuolitare girosque F erre datum cui sitis: et toto fertiere campo.

D um libys incenso dispensat milite uires:

H o ita loque iter atque iterum insatiabilis urget. F actis quemqcie suis:et se cognoscere iactat uad tra ueniant stridentis sibila laquP romittitque uiris nulli se defore testem: Ι amuarro exacta uallo legione mouebat

C ladum priticipia:at pallenti laetus in unda

I. agabat sedem uenturis portito1' umbris. Facies terribilis: in filius sup mortuit

patre exalmis iacebat. & manu te biit uulnus patris. Reversus dolor:qnsi prius doIuerant morte Mancini muc mortuo fratre solymo snouatafille dolor. Triste: quod uidebas ominari romanis pugnaturis infelicitate cu tali oste/ na auspicarens. Sinailes uultus: ius Solymus referebat satricupatre iuultu. Ductori:Varroni. Arma: clypeu:in quo scriptum erat:Frige:plia

Varro. Ardensan quoda in ano ardore commotusad pugnam. Ferte haec paulo:obiicit Paulo aemilio timorem. S ignauiam muliebrem. Manus haeirtae ac notae in cis eo uetantes p

gnam. Nefanda:qm occidit patre Sa/tricu. Describit:assignat cuique sua munus ad proelium:&opposuit se N alci: qui erat in sinistro cornu. Temperanmoderas:& regit. Iapygae:appulo milite seruiliu at opposuit Annibali Spicetibus dictu e suprad et picenis . hi .n .satype unabros.illi at in lucania.&calabria: quoiu imetropolis est in picentia dextro coinu erat.P.Aemilius,ant primi. quos sanguineae pendente uetabant re notae clypeo:&6Ziqire omine torpcnt.

uκta terribilis facies miseranda iacebantorpora in ampleκum:natusque in pectore patris

inposita uulnus dextia laetate tegebat si lachilinae:mancinique inde reticistis. F raterna sub morte dolor.tum triste mouebat A ugutiuin:et similes defuncto ita corpore uultus.

O tius erro, sciilpam.deflendaquc fata D u tot i panduntatque arma uetantia pugnam. I lle ardens animi scite haec ait OiDina pactio. N amque illumaeuiscemineo stant corde timores M otierit isti manus:quae caede imbuta nefanda C umlatiae expeterent poenas:fortasse paterno S ignauit motiens sceleratum sanMine carmen. Τ um minitans propere describit munera pugnae. uaque feras saeuus gentes:aciemque nesce&Τ emperat hac sese misso cum milite cumque Samnitum opponit signis:et iapigae alumno.

A t campi mediomamque hac in parte uidebat

S tate ducem: librae seruilius obuia adire

194쪽

A nna reficentes umbrosque inferre iubetur.

C aetera paulus habet dextro certamma cornu H is supcrinsidiascontra nomadumque uolacie

S cipiade danir ire manum quaque arte dolisque S cindent se turmae praedicit spargere bellum I amque propinquabant acies: agilique uirorum D iscursu mixtoque simul calefact a perora C ornipedu hinnitu et multu trepidatibus armis

E trabat cecuturbata per agmina murmur.

S te ubi prima mouent pelago certamina uenti I nclusam rabiem ac sparsuras astra procellas P artutit unda freti: Lindoque emota minaces E Ypirat per saxa sonos:atque acta cauernis Τ orquet anhelante spumanti uerticepontum. N ec uero fati tam se turbine solum.

T errarum fuit ille labor. discordia demens

I trauit cellas superosque ad bella coegit. H inc mavors hinc gradiuu comitatus apollo E t domitor tumidi pugnat maris hic uenusam H incitem et capte stimulatus cedes unuA mphitryonides pariter ueneranda bella.

Ι ndiuitesque dei Dunusque satorque quirinus

A lternusque animae mutato castore polluX. C ontra cincta lams ferro saturnia iuno.

E t pallast bicis tritonideseditat 3mphis.

A c patrius flexis per tempora cornibuSammon. M ultaque praeterea diuorum turba minorum

Q. uom ubi molae simul uenietu et gressibus AmaI ntremuit tellus:pars impleuere propinquos. D iuisi montes. pars sedem nube sub alta C ceperunt.uacuo descensum ad praelia coelo. T ollitur immensus deserta ad sydera clamor P hlegraeis quantas effundit ad aethera uoces X errigena in campis exercitus.aut sator eui Q uanta clopas noua fulmina uoce poposcit Ι uppiter: extructis uidit cu montibus irae M agnanimos raptu caelestia regna gigantes N ec uero prima in tantis concursibus hasta V lla fuit.stridens nimbis certante furore T aflorum simul essusus cupidaeque cruoris H incatque hinc animae gemina cecidere procella A ctius insanus dextra qua ducitur ensis

Mis super: preterea 1nquit scipionem

opposuit num dis :quibus dederat ansenibal feruere toto campo ut uua parte opus esset ferret opem suis laboratibus scipio. Scipiadae:scipissi filio.p. corne1ii scipionis. Manu:multitudine, Dolisque qin numidae in ipsa pugnaclo γ os comiser t. Volucroexpeditu aff

Spargere: passim uagari ac pugnare Agilique discursu:clamore suesato scursium est&pugna leuibus prima armis iamissa. Caeca murmur:ipsi caeci ardore pugnae Smidio murmure ud clamota taplebant&turbabat:& piar patione maris quod murmur qGa

disonitu emittit natura tepestare. Par.

turitimore parturientis uides uelle tepestate emittere:&1nclusiam rabie parturire est uelle pareres. Expirat: expirando emittit sonos p Laxa Sc montes: resonat quippe illud murmur in caulmontibus: 1ic murmur militu inclusa propter galeas resonabat quae obmibat ut liber exiret. Spumati uertice:undis spumosis: unde aqua comota alba uideturppter undas fractas. Anhelante: aqua Gmota de impulsam ui uentrie. Nec uero fati: fingit potia in hoc lato fat turbine non solu mortaIes fuisse sollicitos veru erea num1na quae tanto specta Io interfuerui. Discordia demens ab effectu qua iacit holas demen/te S. Coelos.i.ipsos coelicolas. Stimu/latus:qiii aegre serebat hercules: solo ae/qta suisse sagunthua poenis. Veneracta:qm erat mater iovis. Indigetes: dei

poenates de bus dictu est. gator Use

DusTomulus urbis coditor. AIternus:

pollux: qu stet Iae alternis mesibus lacentinam cucastor cecidisset in pugna qua canit Ouidius in fastis: Et polluciuia in coetu pateret:orauit iove ut duobus coetu parti res:uncte lactu est ut al/ternis messibus uiueret. unct Aeneas uirgilianus: Si fratre pollux alterna mor te redemit.supradicta numina stabant D romanis:quae aut sequutur pro anni hale. Edita:nata adtritonide palude. Hammon patrius:iuppitergin lybia Iebas subestigie arietis io dicit patritas. Deserta: a reiis.s. qui acthaec speetacula descenderat:unde coetu evacuaverant ad terra descendetes, Phlegreis quatas:clamore militu pugna ineuiuii clamoribus giganta de horrendae uociiovis fulmsa poscetis intra terrigenas. phlegra est uallis in macedola ubi fuit Pugna gigat ea cucaelicolis. Sator aevi: iuppiter ps parens aetatis Stepost. Cyclopas.ministros vulcani ad lipareata hernam fabricates iovi fulmina. Nec uero:tantus eratardor beIlandi poeta

inquit ut hastae simul iacerenmr nec dignosci posset quae prima suerit. Procella : impetu iaconcursa utrinque hostili. Nimbus: multitudo telorum instar nimbi.

195쪽

Iatet: prostrata est magna pars pugnantu ense cominus:ordo est ea patre qua dueir ensis dextra iacet parabellanta&stabant pugnantes supcadaueras uotu &calcabat adhuc gemetes. Nec magis aut Itbyco:pertinacia milim In pugna Astadiunc loco ccdant: parat moti qui fluctibus impactis resistit & loco moueri nota potest. Prorrudi:retro impelli pubes romana conatu hostili Se contra Auerti:cogi ut det terga. Sarrana naanus:poeni milites. Suo ordine: acie&pugnastaratia. potus:mare illisis fluctibus.calpe mons ad fretum gaditanu. Amisere spacia:adeo consecta erat aedensa acies&pugna ut non esset Iocus&spactu ad ictus inserendos: sed alter B ellantum pars magna iacet super ipsa stomm C orpora consistunt dimicantque enim Flictu:conflictu. Ardescit: uidebas N ec magis aut libyco protrudi dardana nisu A uemue pote tabes:aut ordine mili impulsu alterius clypei. Retunditur: F ixa suo larrana manus quelleret de S itemptetcs niinpacto gurgite ponmαffensa: scuritas qua tela iacta faciebat A . misere in usspacium.nec morte peracta 1s:quibus. Secudo loco:postpri A relatis ereidis te licet: galea horrida flictu

hastae longiores Robustae. Procerae:I5 A duerta araeicit galeae .clypeulque fatiscit . Ceu primas.1. ac si esset in prima I impulsus'pei:atque ensis contunditur ense.

rimo ordine.1nglorius ille dicisqui n5 F es pede:ulrque uiro teritur:tellulque uideri , dum gloria consequutus est.tyrones cu S angula opcrta nequinoeeluque et sedera pede

Iibus: telis quin mittebant in hostes& A bstulit Ingestis ii densa sub ethere telis. niteban aequare pugnas e qui erant in uis astare loco dederat fortuna secundo

Ulteriore ordine adeo ut no possentio C Ontorum longo et procera cuspidis1 r. Iis hostes contingere clamore bella ge/ C eu primas agitent acies:certamina miscent. A -sdemde tenet reti orium ingloruis ordo &horrendis clamoribus ellebat hi M iuilibus certant pugnas aequare priorum.

uuna nec frigore defit. Sude palo λλ M artis inops sevis impellit uocibus hostem. N ec ullum deli test gen .hi sude pugnas hasta romaon. Iaculo uolucri: ueloci H ipintanagrante cientilii pondere pili. y uolucre est quicquid uolat. unde sagit A t saxis fundaque alius iaculoque uolucri i

tam appellamus uolucrem, Harudo: p . , e ε . . h

sagitta harudinea: de phalarim dictu 1 nterdumque ista metuenda falaraea muris est supra ubi cecinit: uix muris toleran I nterdum stridensper nubila fertur arundo' li

ridae pugnae euentu narraturus: poeta di peramus deae quarum mihi sacra colantur. ruotii repetit ad uirgilii imitatione: ex M ortali totum hunc aperire insecuta uoce

addubitatione ut deuitet arrogatiam: P diem tantum ne dat conlidere linguae:): possumusne dicit speraeo murae uico U t cannas uno ore sonem.si gloria uobis e N omplacet neque uos magnis auertitisaus musa emere cuilIause sacra ceIore H uc omnis cantus phoebumque uocate parente

V euiuum posthac animo aestiunda 4

cannas. Aperire in secula:ma reliis i liut pota tacula huius pugnae memoria habeas. Datis:coceditisne hoc meaelinguae ut uno ore cani hoc pitu ad canas uicuapulte. Si gloria vobis: iuidor uobis dignius hac gloria&ti uobis placet adeanthfunacua illa ge poetan nume. Masnis ausis:his meis pricipiis qui audeus res nia nas&fisssupra uires. M te:phoebusno fuit musape sed dρ ad ueneratione:sic et pepoeta . Vesulip posthac: tat eta ut manima deiceps ferata speritate formae quo illa calamitate ad canas interui:romani vpe secudis rebus elatiminitique rem ad luxu se tota mete uerterunt&si Eides luxuria roma' epit euersa corytho A.L. mumio&allata da ex duro& cat . Iege Liuiuatara de cadis belli macedoici:&Pliniu. Posthac:post hoc us. Aio talo.L& ta costationis reta secudi de US ermodrati. namiu ut tratu. Faciteriis arti te es basinicio partu diu Giplain re desidias continentia atque aequitate libido atomphia tuaste krtua simuIeu inciri invi

196쪽

pimus.secvnaa uero rectu auserunt.unde dicit Seneca: Esto in aduenissimiusnn Isperiscatitus Nhumilis.non .n. habuerutromani ea constantia insecuda fortunaqua in aduersa habuerant Iogloria &imperia paulatim amisere.unde exclamat Iuvenalis: Nunc patinaur longae pacis mala se, Dior armis luxuria incubuit uictaque ulcisci forbem: opto inquit poeta ne deinceps romani simile calamitate patians.uidens.n. inciliue tenal su epspiciebat illos tale uulnus pati non posse ques ludis & conuiuiis indulgebant. Trosa

Q uanto tunc aduersa fera sitque hacteivis dro

N ee libeat temptare deis an troia prolin. P arbellum tolerare queat:tuque anxia fati P one praecor lachrymas: et adora uulnera laudes P erpetuas paritura tibimam tempore roma ullo maior eris: mox sic labere secundis V t sola clade tuearis nomina fama. I amqueinter uarias fortuna utrinque uirorum A lternata uices incerto eluserat irasE uentu. mediaque diu pendente per ambas S pe gentes: ribus mauora flagrabat in armis M itia ceu uitidis agitant cu flaminina culm . N ecdum maturas impellit uentus aristas

H ue atque huc it sima seges: mutansque uicissim

A lterno lente motu incuruata nitescit.

T idem barbaricis phactam uiribus acris

D issipat iucurrens aciem clamore nealceia L axati cune perque interuallacitatus

Ι rrupit trepidis hostis:tum turbine uirgo

S anguinis exundat torrens nullumque sub ima C iaspide procumbit corpus: dii uulnera tergo D eslator timet ausonius: per pectora scuas L xceptat mortes:et laeto dedecus arcet. S tabat cum primis mediae certamina pugnae A spera semper amanset par cuicunque periclo S caevola. c tanta uitam iam strage uolebat.

proles:romani iudia troia. Tuque anxia fati: alloquis roma poeta anni . Sincerta dispositionis latom cum tot Iamitatibus premeres .nullo inquit

tempore maior eris qeo quo tales cala, mitatesmagno aro pateris. unde in.iiii

offici Ii.Cicero scribit post hanc pugna ad cannas fractu fuisseatum anni, balis cum romani rebus afflictis tam excelso ais fuissent. Mompostea. Labere: cades& rues. Secundis prosperitaγte fortunae. Nomina cladum: calamitatu quas accepisti magno aio& ab hine nunqdisce ente. Sola fama:nore ipsanct uiribus iam eliceminatis: sed

sola fama quam 'prius habebas: laude

inquit qua meruisti o roma propter aimagnitudine de robur ciuiu tu u in rebus aduersis sola fama tueberis: cum luxus: S uitia mores & optima instituta prostrauerint ut uix credibile sit Q de tu constantia praedicas. Nuper InvLiuius diuitiarauaritiam Sabundates cupiditates desilma per luxu atque libidine pereundi perciendique omnia inuexere. Iamque inter uarias : redit ad narrationem a qua digressus fuerat: sensus est: fortuna belli primo congressu cola fuit& nunc romani nunc poeni uicissim superiores uidebans inde ir γruente nealce inclinata est romanoruacies. Alternata quae uicissim mutabatur.i.cu fortuna uicissim elusisset iras& impetus uirorum. Eluserat: uanayec irritas fecerat qua in cassum utrique milites seviebant cu belli fortuna par esset. Euetu:exim pugnae. Pendete O Ue: dubia&faciente utrosque suspen/sos.nam dubio marte pugnabas. Pla/grabat:ardebat cum marte ancipiti dimicaretur. Mitia ceu uiridiς: aequam romanoriam 3 pcenorum pugnam segeti comparat quae leui uento impulsa aequaliter agitatur. Mitia flamina:mites uenti. Virides culmosmiridem segetem. Nec dum maturas: nondum aptas ad messem.arista dicitur ab ariditate. Summa seges:summa pars segetis quae a satu dicitur: in/terdum accipitur pro terra Nir.in georgicis:IIIa seges demu uotis respondet auari agricolae. Nuγtans, moriens se per uices. Nitescit:re plendet. Tandem:post ancipitem belli fortunam. Laxati cunei: tefactae Srelaxatae romanorum acies. InteruaIla:per ipsos cuneos iam laxatos ut esset in iter acies prius de fisas quoddam interuallum. Trepidis: romanis. Sub ima cuspide: idest nullus cadebat incumbens super ima partem cuspidis:omnesquippe in pectuς excipiebant uulnus εἰ eadebant resupintili accepissent uulnus in temo ore ad terram cecidisset superimam cuspidem quae extitisset ex uulnere accepto post tergum . ineo subiungit dum uulnera tergo timet bellator ausonius idest romanus&italus. Arcet de ecas laeto:defensit morti Enominia:nam dedecus euulnera tergo excipere: ergo romani dedecus a morte pollebant generose ac fortiter cadetes ut illos decebat et marte genti inscribebat&sortissimi habebans Serant. As erasempamas:alludit ad illus uola qui manu iniecit crema da igni caporsenae scriba interfecisset. Par periclo:aloia picula smptus.

Tatastrue: cii tot romam caderet nolebat amplius uiuere sed honeste*patria morte oppetere.

197쪽

proauo:illa lamiola qui fuit me porset ar adque hic origine reserebat suam, Sub nolad.uolebat

mortem culaude ac fama 1.sortiter pugnando cadere:etenim circa tale genus mortis est ipsa larii, ludo. Extendamus: adam uelut imortalitate proferamus. Plinius in epistolis ait: Cu tam augustis terminis uita nostra concIudas studiis memoria extendamus. Nauirtus futile nomen mirtutis Iaus in actione consistit cu actus sit pstabilior habitu&homen virtuti lineactu est futile&nullius momenti :&tunchomo habet humana laeticitate:more philosopho loquorcu exercet uirtutem

N aliquid ex illius praescripto agit: δἰ irim S ed dignum proauo laetum: et sub nomis morte. fortitudinis nomen futile est nisi ille

dicit se fortem exerceat sortitudine ubi oportet:& an oportet.& quia sorti/tudo proprie est circa mortem quae ac

cidit in bello:ideo subiugit nisi adsint

rempora. Decoris lethi: clarae mortis honestae 8t 1 qua qui uuli sortis haberi decora seruat suum .fortis si opus est Nusus exigit non debet p patria mortem recusare aliter no erit appellandus soretis sed potius timidus. Futile: uile di fere nullius precii de estimationis nisi ponas in actu in quo consistit laus cum finis sit praestabilior quod eadfine. Patiendo:tolera do incomoda & adseuersa circa quae uersas uirtus. Limite agit. . imisit se in medios ea parte qua dextra poeno' faciebat limite Aulam inter acies romanas supra dixit laxans . cunei di interualla irrupit hostis. Ferffceuola quadam animi robore ac impetu in medios hostes quu acies roma λnas limitem agebant. Gestarmina: spolia ronanis adepta quae uolebat effiges hastae 6 circuserre ad pompa. Subit: ferit. Gnusmsque ad capulumsiste, nusiungi cu ablativo singulari &geni

palearia pendenti Hostilia:host i adesepta. Concordi uirtute:pari fortitudie ac robore. Dum stat:duexigis contra scaeuolam. Succidit: cecidit succiso &: uulnerato pede ense quem calcauerat. Danauit: maculauit pede ense. Amici gabarisque scaevola ense c5foderat. Tade:post hosintereptos furor& imypetus scaeuolae couertiti se tela nealce. Fatalia: mortea Ilatura scaevolae. Fulmine:su Iminatis ipsos hostes. Exilii: ruitastpugna. Ardes:ipse nealces. Taclaro note: scaeuesae. .&alluditad illuscaevola et dictus e.C.mutius cordo: 8c .annos natus re admirabile usus est

ut dixi. Ad praemia caedis: qm magnu putabat praemisi nealces si nece ta dati noli uiro intulisset quod iactu silicis assequutus est. Torrens avfidusqIabifex monte gargano:& est qsi torrens qui in estate sere desiccas: in hyemeaut auges. Malae:maxillae ipsius scaevolae. Vultus: facies:haec uocabula poetaec Audui:na facies ad corpus:uulius ad alam refers de a uolutate lingis inde dicimus iratost maesto uultu & longa lataque facie. Sanies concreta: sanguis ipse mixtuscuterebro instar saniel:na saniesyprie putredo edi sanguis putrefactus. Atraobscura iam morte. Manat:decidui di sunt. Elisis orbibus exclusisoculis:elidere est excludere

extraque elicere.Virgi.Ter spuma elisam S rorantia uidimus astra, Trunca fronte: priuata oculis' animo:eiusdem uoluntatis. i.amico suocaspro. Metuens superesse:hic erat uerusamicus qui nolebat uiuere mortuo casipro. Lucis idem auspicium: princ pium uitae auspicium dicitur uel a pastu autum uel ab auium inspectione:&quia consul capiebat priusqpraelium iniret factum est ut dicamusauspicia duetiam atqueprincipium Sauspiciti non modo auspiciu capere sed etiam incipe.

I spinil frangi res atque augescere uidit

E xistim. breuis hoc uitae quodcunque relissim E Ytendamus est.nam uirtus futile nomen N idecoris adsint patiendo tempora laci. D ixit:et in medios qua dextera concita eniL imitem agi uasto connixus turbine fertur.

H ic exultantem calarim.atque erepta uolentem

I nduere excelsocesi gestamina trunco E ese subit capuloque tenus ferrum impulit ira.U oluitur ille ruens. atque arma hostilia morsu A ppetit:et mortis premit intellure dolores. N ec gabari sicliaeque uinam tenuere furentes C oncordi uirtute manus.sed perdidit acer D um stat decisam gabar intea praelia deTtram. A t sicha auxilium magno inrbante dolore.

D um temere accelerat calcato improuidus ense

S uccidit et tundeserto uestigia plantae

D ainnauit dextraque iacet monentis amicLT andem conuertit fatalia telancalce.

F ulminei gliscens iuuenis furor.exilit ardens N omine tam claro stimniante ad praemia caedis. Τ um silice scopulo auulsumque montibus altis.

D etulciat tonens raptum contorquet in ora

Τ urbidus incusso crepuerunt pondere malae. A blatusque uiro uultus concreta mento P er nares cerebro sanies fluit:atraque mananto rubus elisis et trunca lumina fronte. S ternitar unanimo marius succurrere caspro C onatus:metuensque uiro superesse cadenti.

L ucis ide auspiciu ac patriuet comune duobus

198쪽

aupertas: sacro iuuenes 'aeneste cietatiiscuerant studia et iuncta tellure serebant. egeac nolle ambobus idem. ciataque toto

emeainac paruis diues concordia rebus. ccubuere simul. tisqueeκ omnibus unuI d foliuna dedit iuncta inter praelia mortem. A rma fuere decus uictori bina simeto

S ed longu tanto laetari munere casus. H aud licitu poenis.aderat terroreminaci S cipio conaetis miseratus terga cohortis. E t cuncti fons uario malifauusque comarum C urtinet a primo descendens consule brutus. A tque his i illa uiris acies repararet ademptu M ole nova campii subito in turbine poenus A mina frenasset iam procurrentia ductor. I sque ut uarronem procul interpraelia uidit E i iuxta sagulo circvuolitarerubenti. L ictorem. nosco pompam atque insignia nosco. F laminius modo talis ait. tum feruidus acrem I mentis clypei tonitru praenunciat iram.

H eu miseraequari potuisti funere paulo S itibi non ira superum tunc estet ademptum A nrubalis cecidisse manu. si sepe querere U arro deis quod sidonisi diuigeris ensem.

N am rapido subitam portans in morte salutem P rocursu incepta sese in discrimina uertit S cipio. cpenu quail est ereptus Opimae C edishonor mutat lepiget maiore 1ub hoste P raelia: et erepti titina ad flumina patris E xigere oblato tandem certamine Poenas. S tabant educti diuersis orbis ab oris

uanto non alias uidit concurrere tellus M arte uiri.deintraque pares.sed caetera ductor

A nteiballatius melior pietate:fideque. D issiluere caua turbati ad praelia nube M mors scipiade metuens tritonida pomo A duentuque deum intrepidis ductoribus ambae C ontremuere acies.ater qua pectora flectit P allasgorgoneo late micat ignis ab Ore.

saero praeneste:dirato sertunae ut di,

ctum est. Miscuerant studia:excolueranturos simul&seminabant in coniunctissundis. Dures concordia: qui . cordia res augentidiscordia vcro minutans. Paruis rebus: humili sertuna qm in rebus magnis rara est concordia:

unde ait Cicero i officiis: Na quicquid' eiusmodi est in quo non possunt plu/. res excellere in eo plerunque fit tanta contentio ut difficillima lit sancta seruare societate. Votis ex omnibus: qin optauerant imul moti cum pariter uiuere coepissent. Simetho: hosti q hos . duosamicos intersecit. Primo cosulem brutus exactis regibus fuit primus consta I apud romanos. Fons: go 6 causa ilIius ca Iamitatis qnd temere pu gna iniuit paulo II ega uiro pruden tissimo etia dissuadente. Mese noua: Nouo impetu. Frenasset: repressisset agmina romati equi iam procurrebat in poenos. Sagulo rubenti:paludameto consulari quod erat coccinea. P ω Pam: Mularem. s. sed pompa proprie

est spectaculu in prosperis rebus & etiain aduersis qualis est in trivpho & i su/nere. 6c est pompa solennisquida apparatus Nostentatio: Cicero: sed iam e pom in uera aciem descendamus: δ Vir. 1 olenta clucere pompas ad delubra iu/uat. In segnia:cessularia. s. Heu miserair poeta uarronem tunc fuisse miserucui non Iicuit moti manu annibalis. Funere: pari laude na ortis:sed nomerebatur qm fortis non erat sed audax

quod postea ostendit fugies ex acie raqlepus. Opime credis:qm spolia opima erat quae )ux duci detrahebat ut ὸictu est. Sub hoste maiore: scipione quem Poeta uarroni consuli merito praepbit. Erepti patris: qisi ad ticinii fluuisthameras patrem uulneratii in castra remtit. Stabantiparati.Lad lingulare certamen annibalesscipio. Educti: nutriti in diuersis regibibus: Annibal enim

apher: Scipio romanus erat: tales uiros inquit nunquidit tellus concarrere. Marte: peritia militari. Dextra το .horeac uitibus: sed scipionem praepiat annibali propter pietatem & sedem caannibal esset impius & perfidus. Di

siluere caua: fingit poeta martem faue

tem milianis & pastadem poenis des qdisse ad certamen. Caua:concaua qua nubes est corpus rarum&dat locaque Aristoteles dicit esse ultimam supersiaciem corporis ambientis locatum. Scipiade:scipi M. Poeno:annibali qua i tritonide pallud repta fuit pallas &mars fuit pξ romusi. Intrepidis duetoriri:scipione Sanibale notimetibus abae acies hostiles. .&romaae timuerat i aduem martis&palladis:ornat hos duos claris si toto orbe impatores poeta ad lauae

stipioisil postea uicit inibaIe. Micat ignis:uide hac micat ignis exoremedusto. Egis: scutu pallidis.

199쪽

isi Ia: caput medusae quod erat 1n ide habebat capillos serpentinos ad quod poeta aIludit: NocuIi uidebatur

esse cometesadeo uibrabant. Uertex: ConuS galeae. At mavors nunc descri/bit martem. ethnea incendia:flammas ethneas singui poetae cyclopes vulcani ministros ela horare arma sub ethna monte propter flammas quae exire ui λdens ex cratere illo ethneo naturaliter Incendia: spledore cu esset ex auro. Fulua:aurea crista quae erat Rape I, Ieam. Mensi.i,cum c ouissentqtii quisqueaufferet. Vicissim: mutuo in illa pugna quae cominus parabatur .i. alter mensus est illum alterauderet citeget prope hostem luc.n .animi robur 3noscitur cffad manus uennam est:

in audaces & timidi fugisit. Spectari

uideri adiis: in desipestitores dicuntur in theatris. In obliquu: scipionem oppositu. Poeni:anni lis. Ferocis:hel Iicolae pallados. Porgebat:porrigebat scipioniensem elaboratu manibus craclopumbethna. Maiora: si iussisset pallas.i.iubebat interficere an nibalem suffudit ora: inflamata est & praeseiram tulit. Golgona .i.irata superauit roruitate uultus ipsius meduis. Montis sargani. Sason:insulae regioe ad avfidu de qua dictii est. RUem:ioue haec omnia finguntur ad imitationem Dirgilii. Iris fuit filia thaumantistat fa/hu canut 6 conuersa in arcum caelestem nuncia est iunonis& iovistatas habet autore Homero ex auro: pedes etiad quia pleraque mitti ad discordiam dicis iris. Succinctam nubibus:alludit

ad ratione naturale qm iris non fit nisi in nube:lege AristoteIe&Pliniit. Morus: perturbationes& discordia martis B palladis. Idea:uerba iovis ad irim. Enotristerris appulis &italisabaenotro fratre peucetii ut dictum est. iras

germanae:iunonis inimica: romaniS.

Leges parcaru:fatu ipsum quod erat Ut roma eet caputomis. Virus 6e estus: uenenata rabie &excandescetia. ut

de Dellant.i.dic palladist, nisi desistat cognoscet plus posse mea fulmina qua egis.i. scum quod habet & quo freta superbit&im audet. Absistemus:discodemus inquit pallas. sed pallade pulsa: ex affectu quem habebat erga suos Ioquitur pallas&seruat decorum petasonae poetarum .introducit illam dubitantem de euentu puMae &timentem an se iuppiter permitteret spectare acies ex alto tacto cum partau esset iovi. Nu auertet fata:an auertet hanc calamitat a romanis q se prese te haud duhieiaqsi illata cernebat pallas. Arua gargani:appulia ubi est nions garganus

S ibilaquei ortificis torquet serpentibias egis:

F ulgens sanguinei geli u uibrarc cometen U t credas oculi summaque in casside largus V ndantes uolunt fimas ad sedera uertex.

A tmavors moto perturba aera telo:

E t Arpeo campum inuolens emea cyclopum M unere fundente loricam incendia gestat. A epulsat fulua consurgens ethera crista. D uctores pugnae intentiquauranique uicissim A udere et propius mensi tamen Mina serentis S ensere aduenisse deos:et laenis utreque

S pectari saperis:addebant menti Siras. Ι amque ictu ualido librata a pectorcpoena P allas in obliquu dextra detorserat letas ampE tgradivus opem diue ponare ferocis si xemplo doctus porgebat protinus ensem

E ineum in pugna iuueni ac maiora iubebat.1 um uirgo ignescens ni sui olenta repente S uffudit flamis ora: atque obliqua retorquenSL umina turbato su nauit gorgona uultu. E rexere omnes immania inebra chel drisi gide commota.primique furoris ad ictus. R etulit ipse pedem sensim a certamine mavors: H ic dea conuulsam rapido conamine partem

V icini montis scopulisque herentia saxa 1 n marte furibunda iacit longeque relatos E Ypauit sonitus tremefacto littore lasson. A t non haec superusallebant praelia regem. D emittit propere succinctam nubibus irim

Q uar nimios frenet motus ac talia fatur. I dea et oenotrus ueloκ allabere terris G ermaneque inices dic pallas mitiget ira N ee speret fixas partarum uertere leges. D ic etiam desistis. nam inius et cmS.

F lamiferae noui mentis nec colligis iram

si gide praecellant tu horrida fulmina nosces Q uae post accepit dubitans tritonia uirgo

N ec sat certa diu patriis an cederet armis.

Α bsistemus ait campo. sed pallade pulsa

um fata avertet: eloque arcebit ab alto C emere garganistruentia cedibus arua.

200쪽

H recessata caua paenum incretamianu .

S illam diuersa tulit:terrasque reliquit. A t gradivus atrox remeantisi ethera divae A bscessu aeuocat metes.fusorque peFOLI pse metu magna nebula circudatus atra R estituit pugna couertunt signam amque I inaurat itali uersa formidie cedem. T uniueiis positus custos si flamina carcer I mpio copressia tenet coetuque metes

E utique et boreae paret chorique no ue1 unonisprecibuspromissa haud parua ferentis N egnatem eoi uulturnu i pretia capis E strenati placet hie ire exitiabilis ultor. ui se postsi emae mersit cadente baratro C Mepitque ignes et flamea protulit ora E uolat horredo stridore. ac davnia regna

P erfiat ages ceca glomerato puluere nubemzE tipuere oculos aureaioceque manusque

V ertice harenoso cadentes flebile dietii. X orqueti ora globos italum: llare mamplis

ussa laceratur rabie tum mole ruina: S remuntur tellure et miles et arma tubaeque A tque omnis retro flatu occusante refertur L ancea et interdum rutulis cadit irritus ictus. A tque idem flatus penorum tela secundat. E luelut ameto contorta hastilia turbo

A diuuat ac tyiasipellit stridulus hasta se X um deso fauces praeclusus puluere miles 1 gnava mortem compresso meret hiatu I pse caput flauum caligine conditus atra

V ulturnus multaque coma perfusus arena

uersos agita tergo stridetibus alis N unc media i k5tem uenireclamate procella o buius arma quatit patuloque is latore. I nerda irentos pugnae etia iamque ferentes: H ostili iugulo ferruconamine et ictu A uertiti dexteramque ipso de uulnere uellit. N ee satis insonias passim sedare cohortes I n martem uomit immixtas mugitibus auras B isque dei summas vibravit turbine chistas. in uar dum romuleis exercet pretia turmis

Poenia annibale: hoc fingit poeta ad inrita toem.Uita Diuersa:ua d1uersampte.i.abstulit annibale a cospecta scipionis. Fusocia indebat. Aequor:ca, pos. Manu:globo roman e instaurat pugna mauors. Signa:agIas quae ia rer cedebat. .Ver a:qm iam poeni ne/hant. Cum uentis positus custos .i eo lus qui precibusiunonis emisit uulturanum afferetem maxias lamitatri r manu. Cui : Iocustodi carcer tenete reos uetos. Ruetes coetu: eruetes acola P auras uerretes:si eolus smitte,

ret:&ponit noa uent e. Carpis Ius: planis ac expositis uero cui eolus imparat:unde Martialis balnea uetosa lupi: Iam appeIlat. Iiisessio capis. i. v et obnoxiis.nappplanitinulturnus in apalia maxie regnatasippe no opponitu alisis mos fianti uulturno :inde sine spedimet oraq rex tota pflatapulta: de hoc ueto Iluius ait Romanis i meridiem uersis poenisi septetrione uetusque uulturnum incole regionis uocat aduersus ro/maos cohortus multo puluere i ipsa ora uoluedo a spectam ademit. Effrenat: emittit&freno soluit. loqtur ptranstatione. Hic ultor:uentus. Irae: ipsius iunonis quae nusi romanox calamitati has satiabaL Baratro ethnae in cratere illu piundu q ein sumitate ethnae motis siciliae taratra e vorago Dfunda: Unde Martialis ima pie stomacni bara/trum appellat: dicens extrω ructus caue ita baratro. C5cepit ignes: in ipso harai qm nisi iniIta uoragine uetus ingrederes no generares illic ignis. Flammea: iflamata igni que coceperat. Daunia regna:apulia. Ceca nubem: ab effectu ga obcaecare uides holes: 15 ait eripuere oculos aure. Agens: impellens. Globos cadentes: ardentes cumuIos harenae. Uertice har so. cumulo harenae. Iussa:precepta:& madata belIadi solusis rabie uulturni:qin no poterant iussa duon exequi milites ipediti fame uulturni. Occurtate: Ipediente suo curso:retorquebat hastas roman uulturnus. Irritus:uanus ipediente ueto. Rutulis:romanis. Secundat adiuuat. Turbonpetus ipsius uulturni adiuvabat hastas poenobiail amem qu da amentu e ligula qua iaculu ualidius

emittimus. Ignava morte:turpe: nam

turpe erat puluei suffocari: contraque fortitusin pote odi. Meret: dolet Ota ignaua morte cadat. Hiatu:ore cIauso. Ipse:uulturnus. Agit: pel Iit ipsos romanos uertos 1 fuga. Clamate:st ridete. Feretes:romaos inseretesferrum iuguIo hos tu quos uulturnus auertebat: nec sinebat pomos uulnerari. Voinuonredo emittit. Uibrauit:cocussit.