Punica

221쪽

Gratanmm: Liuilis ait quo in tempore adeo magno a ciuitas uitiat consuI1uarroni ex tanta clade cuiuς ipse maxime causa fuisset redeunti & obuiam itum frequenter ab Oibus ordinibus sit εἰ gratiae acως, derepv. non desperasset qui si carthaginensiu duetor fuisset nihil recusanda supplicii foret.a wde etiam in romani dictaturani uarroni obtulerunt plena exemplosu inquit Cicero in .iii .deo ficiis nostra respu. tum saepe tum maxime bello punico secundo quae cannensi calaλmitare accepta maiores atas habuit qun rebus secundis: nulla timotis significatio: nulla mentio pacis. Magna mente:ai magnitudine. Auis: maioribus romanis &roma ala inuicto qui malis minime succuni bebant. sceptris superbis:potem &claro imperio roma . Vrbi: romae quae habuit ori nem a laomedonteis id est troianis. Reduci liberato a periculis . Non gratartudest uidebans non ire gratulatu uarroni sed repetitum illos qui sua culpa ceciderant gratulari e gegratari est nemo testari laeticia qua afficimur de alicuius sature aut stelicitate Consulismarronis. Mutomon praese ferente aliquod signu Iaelicite&ipse aspernabatur honore a superis danaruAt patres: lade nunciata romanis cli/ctator exauctoritate senatus lanius dictus est &.T.sempronius magister equitum delectu edicto iuniores ab annis xvii. &quosdam praetextatos scribunt quatuor ex his legi oes &miIle equites effectitatem asstocios latinuque nomGad milites ex formula accipie dos mit/tunt. formam noui delectus inopia ii, heroru capitum atque necessitas dedit octo milia iuuenu validortim ex seruitiis prius sciscitantes singulos uellet ne militare empta publice armauerunt. seruitia nerui quos elegerunt sortes&robustos. Pudor: non puduit romanos armare seruos psalute patriae qua non militabat nisi liberi & nobiles quorum ars militia erat. Infixu. .eratromanis reuocare in pristina dignitatem

quacunque dextra romana imperi u .

In leges parcasu in pristinu Delicitaγtis cursum ut parce uolebant qm fata erat romanos imperare. Uelietia arta mare seruos. Pretexto uelamine:ipsa pretexta qua usque ad.Xiiii. annuute,

Datur: nunc aute praetextat armauo

runt praeter antiqum patriae institutu.

Cede hostis:idest pubescere cedendo hostes. Ιidem obsecrantes: Annibal post cladem ad cannas copiam secit redimendi captiuos: dece elegerunt ipsi

captiui qui romam ad senanim uenere senatus aute captiuos redimere noIuit

Pensarent: redimerent delectum ex omni aetate haberi:inquit.M. iunius captiuorum Iegatus apud Liuium octo milia seruoru armari audio non minor numerus noster est nec maiori pretio redimi possumus q hi emuntur. Dura runt: passi sunt&sustinuerunt reddere poeno idest annibali qui tantam romanorum constatum mirabatur:&ob id illius animus fractus est. Cuncta adeo scaetera:affert rationem quare sen tu captiuos redimendos non censuit:quia scilicet superauerunt omnia scaeIera de omnem culpam peimiseriant se armatos capimam potius erat moriendum fortiter quam turpit uiuendUm. Danx natis: ipsis qui uerterant ter hosti &ex pugna fugerant fuit inrpositum a senatu ut militarens in sicilia usque ad finem belli. Damnatis: quos senatus damnauit quoniam terga uertassent hostibuspraeter decorum romani nominis. Meritaretanailitate-

E rgo omne effundit longo se mine uulgus

G ratantum magnaque actu se credere mente

T es intur quod fisus auis. sceptrisque superbis

L aomedontiadii non desperauerit urbi N ee minusinhelix culpae grandique pudore T urbatus consultitubantem ad incenti gressim P ortabat lachrymans deiectu attollere uultu A e patria aspicere: et luctus reuocare pigebat uod uero reduci tum se populusque patresque O sierrent. no gratari sed poscere natos uisque suos:fresque simul misereque paretes I re uidebantur laceranda ad consulis ora. S te igitur muto lictore inuectus in urbem

D amnatum superis aspernabamr honore. A t patres filiusque simul moerore remoto P raecipitant curas raptim delecta iuuenta S eruicia armantu e claudit castra saluti P ostposituspudorisfixum aeneia regna P artatarin leges quacunquereducere dextra P roque arce: et sceptris et libertatis honore V et famulasarnaare manus imma suom C orpora praetrato spoliant uelamine et armis

Ι n litis cinguntipuerilis casside uultus C lauditunatque hostis pubescere cede tu nau

Ι dem obsecrates captiuu uulguS ut auro P ensaret paruo nec pauca fuere precantum M ilia miranti durarunt prodere e OC uncta adeo scelera et noxa superauerat omne

A rmatum potuisse capi: tunc terga dedisse . D amnatis siculas longe metitare Uxoras. :

222쪽

Donec. .annibaIesset instaIia. Iis inquit erat status reipu romanae talesque erant mores delata se eritate res romana regetatur sed euersa tandem carthagine in tertio bello punico luxuria urbe inuasit.unde exclamat Iuvenalis: Nunc patimur longae pacis mala sevior armis. Luxuria incribuit uictumque ulciscitur orbem: rat poeta carthagine no fuisse sublata e medio si romani mutaturi erant mores quibus respu.e' steterat. unde cecinit Ennius:Moribus antiquis res stat romana utrisque.stante quippe carthagine aemuIa romani imperii arm studia quibus pIurimum ualebant non omisissent: &icloesebat scipio nasica cum cato i omni senatu securitatis utina maneres inquit poeta q)si talem amoribus iamiram non fecissemus. Initru terin belIi punici fuit altero & sex λ

cage quos clades insignis iapyge capo centesimo ab urbe condita anno&in Verterit ad lib*a populos:farranaque castrata dia.stat nulla diu mortali is u1 quam minor aphricanus appellatus est.

Petri Marsi Interpretatio in .xi uoIumen Sillii italici.

Vnc age quos clades:acceptae cladi ad cannas desectio loci accessit quod magno a

hae clades defectionesque sociora eos mouersit ut at qua metio pacis fieret: populos qui defecerut poeta describit pan in primis qui quada proau affinitate romanis coniuncti erat ingemuiuia ipsius annibalis que Teuthras sono tham ct heroum laudatioibus

delectauit magonemque carthaginem a fratre missum cuiusprtitioibus anno princeps alterius lactiois aduersatus e. Nunc age: hortantis est: expediam inquir& cana quos populos iuerteret ad li a clades cannensiia insignis magna: Iapyge: appulo. Sarrana: punica de sarra dictum e :aliqui ri autoregellio tyrum ante fuisse appellatam sarra uolunt. Tittubantemutate Reum mutatur. Cemuere palat aperte sine aliqua dissimulatione iunxerunt se poenis nec ullam romanorum habuere rationem. Rumpenti sedera: trahit annibalem in odium ut illos taxet qui ad hominem infidum ac fedifragum desecerunt. Desis rebus: aduersae Brtunae. Faciles: leues Si inconstantes in aduersa fortunaquae uiros explorat. Ferox samnis :bellicosus: de ira famnit una in romanos dictum est. In tempore: occanone temporis cum scilicet romani Iaborarent accepta clade. Odium: quo romanos prosequebantur sero δinquit pudebit eos hoc fecisse. nam deleti fuerunt. Facta: defectionem hanc ad paenos. Ambi λguis:dubia fortuna. Hirpini:populi Iucani ortudia lamnitibus. Indocilis: idest minime idonea

adquietem. Indigna:dolet poeta hirpinos rupisse finem cum antea fuerint in officio. Contagia: uoniam uno populo deficie re alii cleficiebant. contagium est morbus qui tactu contrahitur: in/e per translationem malam exemplum contagionem uicimus.Cicero iii .ii.officiorum ait:Nec uero1blum ipsa cecidit sed etiam reliquam graeliana euertit contagionibus malorum quae alace de moniis proseistae manarunt:latiusatelIa digalatia urbes campaniae. Fas superante metu: nam laserat has urbes esse in officio ac seruare fidem romanis in quacunque lartuna sed metus uperabat illud fas:desperare enim ceperant de imperio ut ait Liuius:nulla alia remoti an defectionem nisi metu. Levita sanimosa:quae leuiter aula est remouere a seiugum idest imperium romana. PhaIantheo:tarentum ut ait Strabo nonae accepit a quodam heroe:phalantus aute postea ampliauit qmst sextus ab hercule.Taras neptuni filias lacedemon exsaturia minois regis crete ita filia genuitrarent si qui delatus in italia urbe condidit:rca note mattis rituri appellauit Saltera ex se talenta F ortuna titubante fides.adiungere dextras C errauere palam rumpenti foedera eno

H eu nimium faciles laesis dissidere rebus.

S axit orante si iras seruasse reposcas A tque odium renouare ferox in tempore samnis M ox leuisaei sero praessurus facta pudore. B tultius ambiguis fallax mox appulus armis

T iam gens hirpinitiana indoeilisque quietem E trupisse indigna fidem: cecidi per omnis

M anarent populos foedicontagia morbiI amque atella suas iamque et galatia abegit

F assuperante metu enorum in castra cohortes

I ude phalanteo leuitasanimosa tarento

I mpositum donee latio decederet hostis.

H aec tum roma fulupost tecta uerterem es S istabat fatis potius carthago mancrcia

nepotu anxius delendam carthagine clamaret. Post te:tuam euersionem ocarthago. Cui: romae, Si stabat fatis: si placebat fatis romano mores mutatum iri post carthagine fuclitus deleta

223쪽

unte sature lanutabaIIum appulu&calabru appellat Horatius in sermoibus:Non ego circumes λtureiano vectari rura caballo. Laxare:reiicere. Alta croton aeroton urbs in aedito loco sita in maγgna graelia condita anayscelloachmoaumre strabone auxilio archiae qui syracusas condidit:ciuitas fuit quonda respia peritissima nec parua exercedi athletis opera dedi t.ex hac fuit athlctam celetarrimus mi locrotonias. Adbarbara iussa: madata harbaro13 Stic carpit crotoniatescide leuitatε quicuerint quasi oriadi ab hercule qui omnes barbaros mores pro uirili pie sustulit α monstraharbaris parere sustinuerint. croto nomen accepit actotone latcte que olim usonium laxare iugum.patefecit amicas

Iat nepotes thespiadum. i fili hercu A ita croton portas amisque ad bai bara tui Ialis. Thespis habuit: l.filias ex quibus. l. Τ hespiadum docuit submittere colla nepotes filios hercules fuscepit:&dicti stat thes m a . 1 3 L c a Vpiadae sed minus affectate loquis poeta I aem etiam locros habuit tui ore ora uadosita. Locri: populi in maina graecia ue L itoris:armum maior qua graelia muros S eruat.etionis luitur curuata prostando . erunt moenia locri. 'closti habetis L aetas res lybia et fortunainin morte sequuta

I urauit stans tytio su γraelia marii.

halis. Marti trito:ipsis poenis. Sua y I am uero eridani tumidissimus accola celaelia .misit militesad poenos. liuem Ι neubuere malis iterum:ucterisque doloris

qui ad annibale defecerui. Celtaeupli ota se socios properarunt iungere molae galli sui accolebant palum . Multi: S cd fas id celtis.fas impia bella referre

defectioni. Iterum: quia prius rebella D . e . 1 Cuerant. Veteris doloris: concepticuita OIOrum luerit populis. apuaen furorem

romani deduxissent nouas colonias m O senonii genti placuisse et dardana ab ortu

uiribus. sed fas id cellis:esto iquit po, M oenta barbarico non dum lociata tyranno ela concedas gallis haec defeetio&b ais o uis nam mutato tantum nunc iste credae

sed capuaenuet concedetur quae Ima . in . . . . ' .

affinitate quadam contingebat. Redi, L uX .et Italanis nutrita ignauia lustris ferre: tractare ac remoliri. Ne: an est C onsuptusque pudor peccado unisque relichas fas placuisse capuae furorem deficie di c. . . . N L i i ad paenos: quem furorem fas fuit phose U Iuttiis probrosus honor lacerabat hiantempter ueterem ira placuisse gallis. Mae D esidia populi Laeres ollitam legibus urbem I nsupereritio truculenta superbia agebat quibusdam placet a capi troiano capua N ec uitiis deerant uu es.non largior ulli A uson populo iatum fortuna fouebat clade. .romanis illata. Luxus Min γ A uri argentique modus madefaeta uenenoni describit luxuriam campanorum: A sitam manibus uestis medioque dierum

inde capuam flexit iter inquit Liuitas luxuriantem longa Delicitate ac indulgentia sortunae maxime tame inter corrupta omnia licentia plebis sine modo libertatem exercentis. Lustris: Iocis ubi gulae indu et ur&uentes. Lustra inquit Sex. pompeius sunt latebraelucanae idest cubilia ferarum qua similitudine hi qui in locis abditis S sordidis uari&desidiae operam dant:dicians in lustris clitam agere.unde Plautus in cassina ubi in lustra iacuisti& Horatius in sermonibus:Si nesue auaritiam neque sordes ac mala lustra obiiciet uere quisquam mihi. Ignauiaunertia 6 uita ociosa. Vnis: solis diuitiis habebas honor nec erat aliqua ratio utetulis. probrosus:turpis S cum dedecore.honor enim debet esse premium uirtutis nodiuitiarum quae nullius precii sunt coparatione uirtutis honoratis in urbe diuitiis inquit Piato in viii de repu. atque diuitibus boni atque uirtus in primisnegliguiuur.exerceturque continuo quod in honore Elacentque ea quae apud quo ue improbanturi hanc sententiam Cicero in principio tusculanarum eisputationum posuit. n.iu.li.scribit idem Plato:Tuna demum urbem esse perituram cum es aut ferrum tinget eas custodire. Lacerabat:uexabat: hic luxus& mollem reddebat. Hiantem: orirantem pigrum inertem ignauu&delitiis deditum atque uoluptati. Resoluta. i.sine Iegibus: erat enim illic licentia qua omnes deletiores sumus&contenebantur Ieges&magistratus: Truculenta quae facit homines truces:habebant insuper campani uitia Scopcs qiuae essent instrumenta uoluptatis doluxus d uitiis adderent maiores uires. Exitio: ad exitium impellebat eos superbia S diuitiae uoluptatuministra'. Modusma sura copia. Veneno:purpura asinia. Manibus: tacdisca noueranimanicataeqd apud antiquos Phrobra unde Vir. ait: Et tunicae manicas θ: habet redimicula

224쪽

mithrae:lege Gelliu. Illita:turpata maculata. No nulla macula omnis ere ac flagitio. Saetis: irati:erat inquit seditio iliter phes&plebe. Collidens:concutiens. Dissona: discordiare contraria urice Pubes:campana iuuetus. Pollutior: agis polluta Reent iuuenes. origo lucis: obscurios ignobiles natales. Habenas: resimen capuae periturae. Cedetna adhibebant gladiatores conuiuiis qui se mit tuis uulneribus conficiebant. iam ait spectacula dira. Has mentes: pan dicit poeta patullone capanum sitissecam defectionis sippe in iIIa teporis difficultate suasit petendu e a romanis ut alter ex consulibus tet campanus. Quo: Ut.

R egales epile atque ortu couuata solis D eprensa: et nulla maculano igitauitai um populo saeui patres plebesque senatus. I nuidia et lacera collides dissona corda S editiosed enim interea temeraria pubes D elicta augebat pollutior ipsa senectus N ecquos uile genus despectaque lucis origo F edabat sperare sibi deposcere primi

D eerat impio ac patria: peuntis habenas uinet exhilarare uiris conuiuia caede

M os olim: et miscere epulis spectacula dira C erratum ferro saepe etsup ipsa eadetum P ocula:respersisnoparco ine mensis

H as astu aggressius quo uerteret acrius e A dtmos mentes quae nulla sorte datura

C ertus erat roma:neque enim tempata uolebat

P actulo fuit haud obscurum crimine nomen H ortatursummi ptem deposcere iuris A tque alternatos ibito consule fasces E isi partita renuat sedisse curuli E quatumque decusgeminasque uidere secures

V ictorem a te oculos atque ora astare repulsa:

E rgo electa maus gressu fert dicta citato A nustat cunctis praecellens uirim ore. S ed genus obscura nullique furore secundus I inpia demetis uulgi . et uiX tota profudit C onsulta timidis incedit uocibus aures C oncordi fremitu remetum effunditur asper Τ oto e concilioclamor: tum quisque fatigat

I ncrepitans: uocuque tremitcertamine replum

H ic torquatis auum fronte aequauisse seuera N obilis heu capua portites talia dictau omuleis durassistit succedere muris A d quos non ausi carthago atque anibal arma

P ost cannas aiko elatam sine per aures

Ita e saxo ut sopires:Torquatus missus a senatu ad dimitte dos Iegatos cum iacentem annium uidisset exclamauit bene heredit pium mouere bellum:lege historiam apust Liuium libro octauo primae ctrcadis. Hic: tunc. Equauisse: qmille torquatus de quo dixi Uit seueriffinius. Durastis:passi estis ingredi romam hos legatos campanos. Nunquam ne per aures.exemplo mouet pellen nos campanos ne a maiorum grauitate ac seueritate

Acrius:uehemetius5 ce Ietius. Egras: dubias& iam de defectionec tant . Nulla sorte:nullo mo. pata .i. cedebat moduin uotis&petitone:no. n. erant temPara quae petebatur. Crimiγne:quia eo scelere e laetiam est claru nomen patullonis. Sumi iuris: consula/rus huius ait Roma legatos missos a ca/panis in qbusdanaAnnaIibus iuenio postulates ut alter consulum capanus si set si rem romana adiuuari uellet: in dignatione ortae curia pulsos: missuque lictorem qui ex urbe eos educeret atque eo die manere extra sines romanoruna iuberet γ nimis compar postillatii Iatinoru erat. Curuli:sedec utari. Eq uatia decus:parem honorem consu latus. Geminas: diuisas romano conlalect campano. Retorem:Annibalem. Electi manus: legati campanora nais si romam ut talia pererent. Antistat:antecellit omnibus eloquetia. Ore: eIose iquio. Furore is ania Liuiusait Virrital

impulisse plebem ad defectionem dicetem tepus uenisse quo rampani non sciiuni agru quonda aromanis per iniuriam ademptu recusare:sed imperio ita liae potiri possint. Profudit:dixit titostenderet Dirrii loquacitatem. Tumidis:inflatis S superbis. Incendi r : iri

mouit aures romanoru ad iram. Patigat: carpit uirrium talia petentem. Teplum In quo penatus habebatur. Hic Torquatus attit: latini suadente annio petierunt ut alter consulam eet cx incinis: dicebat annius si qua do unq cosociand1 imperii usurpandae libertatis te pus OptastIs en hoc teptis adest:& uir tute us a& deum benignirate uobis datum : dixitque in senatu romano aniUS consulem alterum ex roma:alterum ex Ialto creari oportet: Seatus Pte aequa ex

Utraquesente ee:Tum Manlius Torotus ira no tenuit inquiens, Si tanta emetia. P. scriptis cepisset utab setino homine leges acciperent gIadio cinctum senatum genturum se ee diceret&quecunque Iatinum in curia existentem sua manu intereptumi Annius praetor ira commotus cum se a uestibulo teplicitato gradu proriperet: Iapsus per gradus Capite grauiter offenso aetas imo

225쪽

degenerasse uigeres: Iocuse ab hoesto. Tarpetaa: capitolina. Paria:parchinorem inconsulam. Acri dextra: Liuius dicit annium lapsu fuisse. non ii pulsum dextra. Gi:annius praetor Piaret:expurgare exclamat Torqtus apuc Liuiu es Iuppiter magiae aut frustra te prem deum hominuque hac se/desacrauimus. Progenies eius: ab illo Torquato ducens originem qui latinos expulit. Palmas: manus iniicientem in

oculos campan . Pro auita facta: uo

lebat imitari torquata pauiam qui ut canit poeta manu ppria Annium eca/pitolio deturbauit. Proh cucta pudedi:uerba Fabii obiicientis impudentia

Campanis talta petentibus o campani i/quitotum ex parte impudentes: uacat nunc sedesconsulis ii in bello quemna ex uestris in locum demortui subrogari uultis.commotus erat Fabius :&io crebris utiturinterr atomus. An tua uiri mertit sermone ad uirium an iquites tu primus eligendus consul. Citat: uocatae consulatu Brutis: cosulibusnam plumus consul fuit Brutus. Fayscessivoς:suffetes uocabatur consules apud chartaginem Quae radem merba Marcelli quibus uarronem carpit anto consternatum calamitare cannensi Insomnia postulata campanos . Exturahatos eiectos&extra limen templi cipuIsos. Sennuiros effemiatos et luxui seruientes campanos. Facesse: discede abi. Consurgere:consurgebant roma, ni in campanos. Fulvius rigeniose uexha haec fulvio tribuit syllius qua paulo

post cum applo claudio collega canua obsedit: io ait prelagia spodebant tuturum decus. Non si :uerba fulvii dicetis o uirri no redieris posthac roma etsi annibalem uictum ducere S.

I tuestras: in tarperacii sedulatimo .rarent paria: haud uerbis:haud uoce sed acri

P topulsi dextra si id madata supbo

o te asportabat:tato p limina test T urbine praecipite reuoluticorporis acta V lsa ab afflictus saxo spectate piaret

T ristia dicta iove et lueret uerba Via tho

E n ego progenieseius sede tonatis E Ypulit oratem et nuda capitolia colat D efendit dextra: rabiduhuc:palmasque uirorum

I ntentatem oculis proauitaque fasth parante V tuidit maiore adeo crudescere motu

s xcipit his Dedens filius:proh cucta pudedi

S edes ecce vacat belli uiduata procella Q queis e vobis huiciposuisse patis I nquellaeu paulique na datis an tua uirri

P rimaatque ante alios sorac edete senatu Τ e cita reniis aequatiam purpura brutis

I demes: quo aedis ait: tibi psida fasces

D et carthago suos:medio femore loque is I minuens ultra gemitu cohibere furore F ulminea torvum exclamat marcellus ab irad uae radem etsi lenta tenet patietia menteo cofuse nimis gradisi turbine uarro

U t perferre queas futitada 1somnia consul N onne exturbatostadudum limine repli P raecipites agis ad portas et discere cogis

S emiuiros quod sitnro de more creati C onsulis eriumnno una sobria pubes E t peritura breui moneo ocius urbe facesse M uros ante tuos ut pare debita ductor A rmatusresponsa dabit Osurgere cuncti. H inc pariter magnoque uiros clamore premebant; N ee et foribus prope rex ampana iuuetus

B xtuliti agradu:tantaeque dolore repulsae C ocitus annibalem uoluebat uirrius ore F ulvius huic iam spondebant prelagia mentis V entur u decus et capuae pruntis imago I amtum erat ante oculos nosi tarthagimsiquit

D uctorem uestiis deuictum colla cathenis

226쪽

R oma uictor agas posthac intrare quirini S acratas dabitur sedes: e ocius omuomes egra uocat refer ut haec inde citati M tata minis et torva trucis respost senam T atane omnipotes caligine mersa latere

F ata placetneniet quonda sceliciorelas C um pia capano gaudebit costalemma E t per bella diu fascesperque arma negatos V ltro ad magnanimos referat secura nepotes Parnasureorum tame haec durabit avoru tauodno ante sitostapua ad suffragia mittetua carthago suos post nuc dicta senatus N facta exposuit taueris falsa partem Virrius admisces cecinit fatale crueti

T urbati simu belli furiata iuuetus

A rma annibaleque uolutiruit undique uulgus E t poenos incerta uocat igentia facta S idonii iuuenis celebrat ut uicerit spes H erculei socius decoris diuisque propinquas T ratant cursu rupes ut cedere fecta C lauserit eridani uictor uada uictor ut idem L Uia romao minari stagna cruore

E ttrebiae ripas arterno note famae

T ardiderit paulaque ide iter praelia et idem F laminia proceres rerudemiserit umbris H is superissam primori marte lagunti E t iuga pyrenes et iberum et sacra parentis I uratuque uirobet hi puerilibus misA ccumulat unu ducibus tot caedepcrepus T ot fusis acie stare iter praelia nullis

A tractum telis supera cum munere detur H uic sociare uiro deκtras et foedera iungi F astus: et eκanguis populi uaniique rumorem N imirum capua et dolatum perferat urbis C eu famulis fasces aequataque iura negatis P rorsus enim tanto potiore note habendum

V arrone ut fugiat colat fulgetior ostro Τ alia iactates la tecta sorte parabat M ittere quae Wrios adrigat foedere pube:

S ed no inuictum ponebat pectore robur Τ um sotu decius capuae decus isque receptus I n medios cellismeque enam differre dabatur I tis est ciues uiolada ad iura parentam

Sacratas sedes: roma: Ouidius fastis.

Dignus roma locus quo dcuS ors eat. Tanta caligine agnoratione futuroru.

Fata: dispositionestatorum. Ultro: sponte datos fasces .i.consulamm. S cura:nihiI times. Nepotes apsis capa is posteris:roma inquat ultro dabit fasces nepotibus istorum quibus nuc citos rore dederunt repulsa tamen hac pc nam hebunt campam Φn5antehab hunt iustalii&consularum si ipsa carathago quae nunc erat inimica. ignor sat hunc primum colate eapanumnalium inopia. Postet exposuit .LVirrius ipsis capanis ad quos redierat dicta

a facta romani senatus Annibalem in urbem uocariit a romaisque defecere. Fatale signiam:quod attuIitfatum 8c calamitarem ipsis campanis. Ingetia se, Ela in contemptum romaorum campa ni gesta annibalis extollebant. Herea iei decoris:laudisquam meruit hercu, Iesalpestra Redes. Diuis: coelo eiectas.

Vada eridanippter pugnam ad Tici, num qui emittit in padum. Lydia sta

tores &consules qui habebant habenas rerum. Parentis: Amilcaris qui annibalem noue annos natum iurare coegit bellum contra romanos. Vnum: saannibalem, Exanguis populi: romani .f.iam prope cosumpti quem trahit i ct

temptum. ProrsuS.n.tanto: Ironice de

ex stomacho dicebant hoc tapani post repulsam digniorem ere Varrone nomine consuIarisiostro effulgens fugit ex acie ut femina:qsi diceret nos essemus longo digniores S sic ex reiidignitate mouetur ad defectionem . Inuinctu in robur:fortitudinem & magnanimitate Iaadat poeta robur animita officia ipsius decii:de quo Liuius ea ne fieret neue Imatio mitteret ad poenum summa ope Decius Magius uir cui ad summam auctoritatem nihil preter sana ciuium mente desultarestiterat. ltisait ciues: at o decii ad campanosq eos accusat pluribus roibus cum uiolarent sedera quibus romanis iungebantur & annibale foederis uiolatore i odiu trahit.

227쪽

e apud Plautum in sticho. Eouere: laeta: ee in officio erga illos qui secunda

ututur sordana non e opus di decus ut,

rimagnanimi et uersas circa magna &ardua laboris difficultatibusque plena.

Animas: romanorum. Nunqagusta: Iaudat fortitudinem romanoru a quo a pectora nunciua erant angusta malis

quonia quicquid aduersi accidisse si accidisset erecto animo tolerabant & susicipiebant:

nec frangeban aduersis, iccirco inquit Horatius in sermonibus: uiuite fortes sortiaqueaduersis ponite pectora rebus pectora dictitur angusta ma In quae mala suscipere ac toleraren possunt:ut Caput:Annibalis danatia superis qui laedera rupit. Obliuio rectis ocus ab honesto adeone inqtestis obliti iusti cre&officii ut tanta turpitudinem non fugiatis. Rutulis: romais. Res tepidae uoquis P translatione.na dum uulnus adhuc e tepidum debemus adhibere fomenta: sic recens calamitas manorum subsidium efflagitabat. Is locus officio:optima lasa qm in adue sisamici c noscutur& of ficium e pretiadum ascisaliqua calamitate I i ratibus. unde Ovidius ait scilicet ut milium spectas i ignibus aurum.Tepore sic duro e inspicienda fides. Dii iuuat de uultu ridet fortuna sereno:indelibatas cuncta sequutur opes.haec eade snia

D amnatuque caput temerati foederis aris

I iungitis hospitio quae tanta obliuio rem M agna: atque imagnis populisque uirisque

A duersa ostentare fide nuclepus inire P raelia pro rutulis:nunc signa acieque mouere D um tepidae res et medicina uulnera poscunt I s locus officio cucessant prosperamque . D ura ad opem fortuna uocat: na leta timere

H audqq magni eat decus:hic age adeste N oui diis alas similes et pectora magnisi pignaures molles: state Au N ungangusta malis capiunt mihi credite canae

untur. Capiat: deIectant romaos ipsae E t trasimena uada et pauli memorabile laethu . pio interdum significat delecto Martia in Ilunt questris itinum moenibus holaesis.Te fortasse magis capiet de uirgine D ciecti manu et capua eriperesupias

cirrat Me materna praut A sine rata tria O . . ,

amnita iuvis:m 1unt quisura dedere

Τ errore expulso: fidicinaque bella remoriant UOS fugitis socios odiis quosve additis ille D ardanius cui sacra pater cui taliquit A laue ducta capis magno cognatus tutor I lle ego semihomines iter nasamonas et inter

S euum atque aequalem rictum garamanta feratuM armotico pona tetoria mixtus aluno

Ductoremque fera cui nuc pro sedere proque I ustitia e ensis solaeque e sanguine laudes: N on ita nodecio pmiηtum fasque nefasque H a cui uelle queat nullo uos inuida tam

A rmauit natura bono si ianua mortis inuodpλtete uita non aequa exire potestas Haec uana auersas deci usiactauit ad aures.

A st delecta manus iungebat sedera pomo

porca: Me materna graui desue uulua capit. Canne:pugna anne is&ad trasimenum εἰ mors ulla milii. tantum abest inquit ut fini consi ernati romani cladibus acceptis ut et maiores animos sumant. Hi sunt qui uestris: commeonat heneficia romano iam in campanos

ut ostendatee ingratos si a romanis ad poenos defecerint. Hostem:ipsos sananites supra dixit. s&campana tueri moenia depralso famnitum robore dignum Sigeis duxist is auis. Iura:idestqvestitueriit nobis Iibertatem prope adeptam a lamnitibus. Remorunt: propuILirunt bella quae inserebant nobis sanites propter fidicinos qui ad opem ccpanor m confugerat. lamnites omissis sidicini somniin belli molem in campanos uerterunt quos romani liberarunt pulso robore Samnitu. Qitos socios: imprudentiae accusat campatios deficietes a romaist iris clarissimis& optimis ad poenos fedifragos&barbaros. Ad/ditis:adiugitis uobis pcenos crudeles 3 infidos. Dardanius troianias de capua& eius nomine dictum est: Suetonius 1 caesare idem sentit qd poeta dices amonumento tabula aenea inuentae in quo dicebatur opis tondbror capuae sepultus conscripta istis uerbisque graecis in hac sniam. uadocuque ossa capys detecta essent fore ut luto prcgnatus manu consanguineorum necaretur. Aloue ducta: qm reges troiani atque habuerunt originem. Cognatus tu Io:oc si condit capanos ecconiunctos sanguine cum romais quibus dedit originem. Magno ivlo:alludit ad magnitudiueromat imperii. Scevum:crudele ritu serarum. Rictum:os ferinu. Marmarico libyco. Escio languine crudelitate no iusticia caeterisque virtutibus. No ita decim: o iquit no sum talis ut nulludiscrime facta iter fas&nefas. Haec: defectione ad poenos. Nullo uos tui datato: sensus potius emoriedao admitted uim scelus. Inuida na' ura: quae creauit nos mortali S. Tato bono:&sicitellisit morte echonuq4 u quodda& munus naturae: sortes uir stoicique Eotisrimu hcnt morte.p ualidissimo telo quo aduersus hostes utas ut fecit cato utices ista6equa:miq d molesta ilia placet qua patet ianua mortis&ptas exire&uitanaequa. Ast dilecta

228쪽

I amque aderat premissa duci turbante tumulta A utololes numerosa cohors ipse agmine magnos estinata citus per campos signa mouebat E idecius chorauni: nuclepus adeste D uc uadigia uda meduce dextera vindex

M olitur facinus procubat barbara pubes P ro se quisque alacies rapite hoc decus hostis adire

S i parat obstructas ebete cadauere portas

E t ferro purgatenetis:hic denique solus

E luerit saguis maculatas crimine mentes. D uque ea nequiano ulli leta profatur A udita asperitate uiri.ceptoque feroci M ulta feta geres ira praecordia enus A sabat muris propereque accersere lectos L mmitte castris dectu iubet horrida uirtus

A rinatuque fide pectus rectique cupido

E t maior capuames imperterrita mole

1 nuicta stabat toruoque minatia uultu I usia ducis uerbisqueetice bat amaris Q uem libyaerector tot signa tot arma feretis

S pernet Prepitas magno clamore prolatur.

P ost paulli post flaminiu coponimur heu heu

V ecordi decio metu certasse uoleti I n decus et fama bellii rapite:ite citati S igna duces: pateatque mihi Capana uetate V res decioeκplorare libet noua bella moueti C ui patuere sine sagalpellisia coetu Atque uni calcata deo suffuderat ora S anguis: elatomo surgebat lumine famae. T um rict uspumas et ahelis faucibus acta V ersabat poenitus diru suspiria murmur S icuriam inuectustato comitate senam

E iuulgo ad spectada ducis simul ora ruete

E flandit ictam rabie iramque procellas N reno et decio propiora picula metem F lamarae:tempusque adeo cemebat adesse

sol audes ducis inuicti suparet termis

N on illu fuga no clausi occuluere penates S ed liber ueluti nullus penetrasset turbe A nnibalitrepido seruauerat octauulta C um iuuene saeuis horreducScitus armis

manus: idest legati campanos; missi ad

Ri nibale utcu eo foedus pet eret Lioius ait legati ad Annibale uener ut paycemque cu eo his coditionibus secere. Neqs impator magistratulae poenoruul Ium ius in ciuem campanu haberet: ne ue ciuis campanus inuitus mi Iitaret munusve facerer:ut suae leges: sui magi

captiuos poenus daret campanisquosapsi et smeni ci π quibus aequitum campanorum in SiciIia stipedia facerent pmutato fieret. Autololes:populi aphnicaed quibus dictum e. Ipse:annibal sequebatur cohortem auto olum& deciusiteru hortatus est ac egregiu facinus rampanos: sen nihil placit. Vindex: quae ulcisces clades illatas romanis: LDuius ait ut Dem praeficium mitti ab annibale audiuit primo ne reciperes uo/ciseratus etdeinde ut receptum aut reiiceres aut si malu facinus . a uetustissi, mis sociis consanguineisque defecisse

purgare uel et fortitac memorabili facinorem Iterfecto punico praesidio restis tuerenr se romanis. EIuerit: uigabit mentes nostras macuIatas cri eta admisso. Profatur:palana loquitur pala in λquit Liuius uociferatus ecleclusi Peta: pIeria. Poenus:Anniba I. Accersep demum iubet:haec cum eentre Iam annibali qui uocarent decium adsescastra primum malit ut ait Liuius : deinde tu eiς ferociter negasset se iturum nec anniba Ii ius ee diceret in ciuem campania con citatus ira poenus comprehendi holem uinctunque ad se trahi iussita misitque nuttium ad Marium biolium praetore capanu postera die se capuae futuru aliter cait poeta. incesseban taxabar asperis Verbig. Decius in senatu eam dicere iussus eqcum manente ferocia at negaret lege inderis id cogi posse: tu siectae cathenae:ducique in castra e iussos a cocionabundus incessit accircunfusa tinsedique multitudinem uociferans: hctis libertatem qua petistis capani soro medio luce clara:uidelibus uobis. nulli capanope cudiis ructus ad mortem rapior. post paulummociferato anni Iisi deciu post morte inquit pauli aemilii clarissimi ducis&flaminii caede e mihi pugnanu cu decio uecordi quem deri det. Coponimur:opponimur 3 pugnadu e nobis: Mecu certasse uoletuq si dicatauult mecu certare ut a me sterti/cias:&gloria ob id sibi copet. Libet:

placet clecto mouenti noua bella expirime cui patuere alpes quae ad coelum erigatur. Deo:herculi Iraru praecellas: maxias ira ς. No clausi penatestannibal inquit liuius ingressus urbe senat si extemplo postlulat praecatibusque ide pimoribus ciuitatis ne sit eo die gereret

229쪽

diemque ut ipse aduetu suo sestum Iaetus ac libens celebraret qil praecepsingenios iram erat innesid In principionegaret uisendo urbe magna diei ptem cosumpsit decias Annibali urbem agredienti obviam pdire noluit: seque tenuit in foro cu filio clientibusque paucis ociose inabulauit. Globus:milites missi ab Annibale. Solus ne ruente: uerba Annibalis addecium. Illatus ueluti: annibalena spuente in decisi compat leoni mandi iuuencu. IIIatus:cum sese intulit armentis. Anhelate :timetem mugiete. Sanguine humano:alludit ad ritum punicum ullic.n. numina sanguine hvano placabatur: mae ut Iγquit Plinius Herculi qui erat i pantheopceni quor annis huana uictima sacrificabat. En dextra:carpit Annibalis psi,diam & crudelitate non du inquit:p, tet tibi curia campana&paditur carcer

apud Liuium sic Iositur: quid uiolentius capva capta fieret ite obuiam anni Ii exornate urbe di que aduentus eius cosecrate ut huc triaphum de ciue uestro spectetis:haec eo uociferante cu moueri uidere uulgusobuelatum caput e ociusque rapi extra portam iussus est. Obnubitur: uelatur nigra ueste taput decit. Ferox. declusai atrocis:&inuicti trahebaturui ante oculos campanoru. Exin uictor: Anniba I compos uoti uinctoque decio lustraturbem ac templa. Serenos placidos benignos. Quis fasator: ditor capuae. Acies frenata: m uestris seruet decorum bellicosissimi ducis q non querebat quot eent in urbe templa: sed quot acies arma " ad bellum fouendum talenta. Capi/tolia:erat.n.capuat aliud capitolium. stellates campos: capi stellates erat in agro campano sertit immi:capum stellatena maioribus consecram aurore Triquillo agruque capana ad subsidia rei pu uectigalen1 relictu caesar diuisit ex tra sortem.xxv.milibo ciuium quibus terni pluresue liberi erat. Cererem benignamica pos fertiles magnam uini frumere. tamque die ad metas: destrisebit occasum solis. Hesperus:stellasuae subseqtur solem occidete: hesperu Iuγciferum esse anaximader primus inue stigauit. Instituunt aepulas: describit conuiuiuna ql campani pararui annis bali. De more: nsueto luxu. Festa: ornatam&laeta aduetu annibalis. Regifice regio luxu :VitDRegales iter me 1as.Diuersatus est annibal: inquit Liuius apud Mumos celeres scentu pacuui sique inclytosnobilitate ac diuitiis. Dignatus:quem dignum iudicauerunt.

Ostro:purpura: VirgiIius stratoque super discumbis ostro

Ι adit globus et pedibus subturae sedetis D uctoris sistititonat ide ferocibus alte

I ncessens uictor dictissolusne meae F ulcire ac reuocare paras a funere minao demes:ensi diuum mihimueratata

E ripiat decio prorsus seruabar terti V incedus decio ibellicui foemina nulla

O ita in agenoreis niae carthaginis oris C esserit huic agedu:na curidigna feraus M agnanimo miles meritas inem cathenas D ixerat haec nodum fine covicia norat I llatus uelut armetis sup ardua colla

C um se se iposuit uictorque imane sub ira Ι nfemuit leo: et imersis grauisuguibus haesit

M aditatietatem dens ceruice iuuecum.

Α i de ius diu uincla ligat necte ocius uitN am sicanibale decet intrauisse catheas F oederisitiusti praeci ursie uictima prorsus D igna cadit decius:nec enim te saguine laetii H umano sitius caesis placasse iuuetis E n dextra aen foedus: n6du tibi curia nec dum X eplorum intrati postes la paditur acri

I inpio carcenperge ac primordia lata

A ccumula paribus factis mihi fama siub umbris

1 e feret oppressum capuae cecidisse ruinis N ecplura effari coctilium:obnubitur atra V este caput:trahiturque ferox ate ora suoru E xinuictor ovas sedato pectore rudem S pectadixurbis tectis:tegisque serenos L aetus circumfert oculos et singula discitd ut mutis lato et subessit quanta sub armis Q uotque auri bello pateant argentique taleta N uc qualis frenataacies nuc deinde pedestris. C opia quata uuis monstrant capitolia celsa S tella tesque docet camposcererequebenigna I amque dieia metas defessis phoebus es poΙ mpellebat a sis: fuscabat et hesperus umbra P aulatim istisa properatem ad litora curru I nstituunt demoreaepulas festaque per urbe R egifice extructis celebrant couiuia mesis. I psectu cultu et sacio dignatus honore

P raecipuis multoque procul splendentibus ostro

230쪽

toro ps aeneas sic orsus ab alto. Adolereticendere adolere inquit Nonius propraeest uerba sacra reddentium qi significat uotis.uel supplicationibus numen auct1us facere. Papinius in thebaicte desci, hens conuiuium adrasti sic canit. nis et num altaribus ignes sopitii cinerem & tepidi libamia sacri seruabant asolere focos:eyuIasque recetes instaurare iubet. Poenus: inat foedioIa e quicqd recondituradannuum usum:& aicumrpenora eo piro in promptu tinnsed itus M penitus habeans penus apud antiquos autoregellio uariis geneA ccipitur sublime toris non una ministri

X urba gregis: posuisse dapes his addita cura

H is adolere focos:his ordine pocilla ferre N ec non et certis struitur penuxaspera mensa P ondera celati fulgent antiquitus auri E ripuant flammae noctem strepituque mouentum M urmurat alta domus:stupet inconsuetus opimae S idonius menta miles:faciemque superbiI gnotam luxus oculis mirantibus haurit V estituti e silens:et tantos damnat honores I pse epulis facilesque coli tanto agmine mensas D onee pulsa fames:et bacchi munera duram

ribus dictum:& uari edeclinata est. na&hoc penus& haec penus:&huius peni&peniris:& penitiris: duenoris ueteres dictitarunt. Aspera podera: uasa argetea:&aurea caeIata. AntiqtusA.uasa archetim. Stupetaadmirasppter dissuetudine. Opimae: luxuriosae& magnifico apparatu structae. Aurit: accisi ut det Iuxu panu. Ipse: anibal. Danai: accusat casuisset inuictii ad ea die parcimimus. Faciles:quae facilesee debent ex reus no coparatis ad luxu .Pabile.n. est&facire qJnatura desyderat. Tato agmsne: lato Ium Sapparatu cii seruora strepitu epicurus dicebat naturales eluitias facilesee atque parabiles: st paruo esset natam contenta. Laxarunt texararunt mentemaeum fronti reddita demum aetitia:et positae grauiores pectore curaeersonatevboica teuthras testudine cymesncolaret obtusas immiti murmure saeuienter bella tubae permulcet cantibus aures. amque iovem ellaetos per furta canebat amores lemaeque toros athlantidos:unde creatus

toles digna deu tum dardanus:isque tonantit deteri nium magna de stirpe nepotem

hylaramant seuera milia oluptatibus pri as rebelle anni Iis mente horatiusair ssermonibus expIicuit uino contractae pem frontis. personat tuboica: hoc fingit ad imitatione Virgilii A exueteti instituto quonia tuc poetae canebant in ira uiuiis laudes heroa. Cymes.l.cumarii dici&n. me mes&cume cumal, Oppida capaniae pria theutrantis. Testadine: thara. Euboica:cuniea nam ex chalcide oppido eu is uenerun t Q in Italiacumas codiderunt. de Vir. ait chalcifficaque Ieuis tande superastitit. laquei ue:theutras uult ostendere capyn capuae coditore habuisse originem aioue. AthlasNii.silias habuit quaei Io plyades ilicunf.hara electra ex iove genuitias iudi dardanum Iasius celerimasit ardanus duxit chrysen pallatis

filia Unde nati ideusdc dynias: q regna

Derunt i arcardia .Dardanus nauigauit

in asia& ibi posuit sede.Ideus cupit copiasta findit in motibus et ab eo idei dicutur cybeli extructo templo initiadi modum instituit:&orgia Dardanus accepto agro a teucror e loci teucriamur Dem sui nominis cocii dit phanoctemus ait ex attica profectam dardanimi qui ortua chryse duxit bathram filiam teucri: ex qu enuit erictonium qui fuit fortunatistinaus ex erictonio& callime filia scamandrinatus est tros. extrae&calIani de heumedis filia assaracus: ex quo εe clitodore Laomedontis filia natus est capys: cuius 8 nymphae naidis achises filius fuit anchise ac ueneris aeneas. Furtaaeocubitus. Athlantidos: filiae athlantis. Oui.in fastis.Dardanon electra tuis nestit athlantide natum . Scilicet escistram concabuisse iovi. Magna stirpe: diuina a iove. llus:filivsassaraci conlidit ilium. Muris: puae. Honori nominis: ad honorem capys conditoris. Augusto: sacrifico. Carchesia:pocula. Libat: sacrificat. Irrorat mensis:sacrificat super men Pas. hoc ritu dictam est supra. Ardescit:calet uino hausto post libationem inhonorem capys. interea tyrio:clamannibal epulisoperam daret perolla filius est confodere destinavitised pinon pmisit lege patris&filii uerba apud Liuiu. Iuvenis: perol Ia. H Hetros:hinc itus generis tunc ordine longossaracus:nulloque minor fama ue manu ueucaris ut primus dederit sua nota muris

on debrat plausu pariter sidonia pubes

ampanaeque manus ante oes duistor honori

ominis augusto libat carchesia ritu aetera que sequitur bacchiqueeκ more liquore norat mensis turba ardescitque theonterea tyrio resoluta in gaudia tu C. Onuerso neque enim iuuenis non dignesileri