Punica

211쪽

Delatis in tantis: uerba lentuIi ad paula sic loquar apud Liuia. L .arnasiquem unu insonte culpae cladis hodiernae dii rejpicere debet cape hunc au du& tibi uiri ualiqd superest S comes Hotetob Iere postam&ytesere.ne functam hanc pugna morte c6sulis feceris: et sine hoc Iachrymara satis est luctusque. Puppim: loquispirati stationena:& p puppi re romanam intelligit:&inquit ni gubernas haec damna&re romanam labentena psus noces romanisqVarro:&locus est ab honesto. . Dolor dictat:reiicitosa in dolore lentulus cum paulo talia dicat. Mache o uirilite paterna:uerba pauli ad lentulum:siclositur apitauiu. Tu quide

Corneli macte uirtute esto: sed cauefra D eseris in tantis puppim sic paulla procellist

hostiaeuadendi absumas:abi nucia pu 1 est rcelicolaSinquit m damna gubernas Blicae psibus urbem romam muniant ac C rudelis belli:uiuisque in turbinc tanto I nuitus plus paula dolor uerba aspera dictat. Ii1 praeceptoruerus memore extitisse& P lus uarrone noces: cape quaeso hunc unice rerum F essa minae e cornipedemtinguentia membranus: qi letulus exceperat. Pestis:anni I selevabo humetis et dorso tuta loca

H aetimeri ac maria temeXOre cruoremis monitis furor Varronis collegae. Caece:imprudenti cum tale elegit consule. E iectans consul macte ouumte paterna Ferarans errat decora pauli sylliu E ec uero spes angusta cum talia restem qui uolebat potius mori Q In urbem i ., e fossus redire nuntius calamitatis:&ait. V ectora romuleo regno:calcaribus auter. hoc magno Dibal mercare at ego fuge O ua uulnus permittit equum atque hic ius urbis

ithacusue lit&magno mercens atridae, C laudantur portar: thaec ad moenia ris. Nec talia pectora Lint mihiqfidicat D ic oro rerum fabis tardantur habenae .

stando aLer isoppeta morte ac descen N AEUS pugnauit monitis hir amplius acta da ad manes. ille ego: reticetia uti mi Q uid superest uitanificaecae ostendere sebi

ego su pauIus:gan senatusfemum suu V ulneribus: quanti emptum litanisaluin V ertentes terga aspiciat: nec talia paulo V ertentes terga aspiciat: nec talia paulo 1 aduersi accideret hostiu se telis poti P ectoramec manes tam parua intramus imago: .

l nee sed uario quid enim te demoror egrae l

ius caderet fortitudine sua ostet auit ne L entute conquestu:perge atque hinc culpidere 1uIctus cademque lygridi compsti quM E tipe quadrupedem propere:tum lentuluSuste 'Iaethitem uulnere percutia saeuit 1 pcul V , sorem ac uenabula. Luctatur: pugnat M agna ferens mandata penunec paulus inultumcumorae quae e ultimum osum temes O uod super est de luce sinit:ceu uulneret ira Iiu:&qomne alat fugit quoad eiuS 1e , ripol. Iaque coruscanti: paulus e saxo L ensem cedens tandem proiectaque corpus surgα uulnerauit quela in se irruente L uctatur mortiset languentem pandit hiatum

Xtra caderet. Coruscati:hostilli uibra I nuan 6 mortus: clutticientibusueti teluS ferenti spius pressum exultan I ctibus extrema lambit uenabula lingua.

tus de nece paulo uulnere assecto Isere I amque coruscata telum propriusque ferentida. Inerti: ignavo. Defixerat:adegerat G tessam exultantem: et securo cedis inerti N on expectatum surgens deiserat ensem. rus S nece pauli uulnerati. ordo est lar S idoniumque ducem circuspectabat in illas xoptans animam certantem ponere dema se Duce:anibale iuestigabat oculis. Cer S edinere uirum coeuntibus undique telis E inomaset garamas et celae et maurus eiactur

pressu tot tests simul coeatibus ut onfieret maximae difficultatis fuisse mulsi superare.Liuius ait.haec exigentem prius turba fugientium ciuium . deinde hostes oppressere consulem ignorantes quis esset obruuntque teli uentulum in tumulum abripuit equus.

212쪽

H ic finis paulo.iacet altum pei tusettingens D extera quem soli si bellaagitanda darentur:

A equares forsan labio.mors additur urbi P ulchra decus:misitque uiri inter sydera nomen. se ostquam spes italum: mentesque i consule lapsae:

C eu trunciis capitis saeuis exercitus armis

S ternitur:et uictrix toto fucit litica campo. H lapicentum acies: hic umber martius illic S icana procumbit pubes:hic hernica turma.

V assim signa iacentiquae samnis belliger et quae

S atrastes populi: massaeque tulere cohorteS. T ransfixi clypeugaleaequeret inutile ferrum. F ractaque conflictu parmarum tegminaaetore

C ornipedum direpta fero spumantia frena. S anguineus tumidas in campos au fidus undas E iestat:reditqaefurens sua corpora ripis. S te lagea ratis uasto uelat insula ponto C onspecta illisit scopulis ubi nubifer eurus. N aufragiu spargens operit freta.iaque per undas:

E t transtra: et mali:laceroque aplustria velo. A cmiseri sultant revomentes aequora nautar. A t enus per longa diem certamina saeuis C edibus emensus: postquam eripuere furori I nsignem tenebrae lucem: tum denique martem. D imisit:tandemque suis in caede pepercit. S ed mens inuigilat curis: nottisque quietem F erre nequi stimulat dona inter tanta deorum: H ortatur dudum portas inre assequirini. R roxima lux place hinc strictos ferre otius enses D um feruet cmonet perfusae caede cohortes D estinat.aciam claustra manunam moenia flamabo ccupat:et iungit tarpeia incendia cannis.

uo turbata uiticoniunxsaturnia coepto

I rarumque iovis: latiique haud nescia fati: I ncautum ardorem:atque auidas adfuisse uotii S pesiuuenis frenare parat ciet inde quietis R egnatem tenebri somnum:quo saepe ministro E domita inuicti componit lumina fratris. A tque huic arridens:non te maioribus inquit A usis diue coenec posco ut mollibus alis. D es uictum mihi somne iovem:no mille premedi

iis onus e suauis: uires reparat. Nomii Ie oculi .i. non petam ut immitas soporem mille oculis: aut argo centroculo: qui custodiebat Io conuersam in uaccam datus custos a Iunone argum sopitiani e saxo praecipitauit Mercurius iussu Iovispropertius.Sed sic intentis haerebam fixus ocellis Aigus ut ignotis cornibus inachidos.

Altu pectus:sorte ac magnum. si soli: sino habuisset Varrone collega po tuisset aequari Fabio: il putabat neini, ne sibi aequari posses bello. Pulchra: honesta:&digna impatore fortissimo

ideo dicit Hora. Anii aeque magΠR P digum paulum superante poeno. haec mors fuit quoddana decus urbi :qUae talestaque fortes hebat uiros. ignauia uero Varronis dedecori fuit romano nimini.&ideo haec tam clara mors in belIo Paula honesta ui eiusque nonae ad sidera misit. Trucus capitis: priuatus capite.I. duce. Hic picentum acies: describit caedis uarietate: de his populis

dactu e supra. Martius: hcilicosus miλIes ex umbria. Sicana: sicuIamissa ab Hyrrone. Sarras es: accolae sarni fluminis capaniae. Saguineus:repletus cadaueribus, ac sanguine roman . Sic Iagea ratis 3 Aufidii reiicien te dauera ad ripas parat naui impactae scopulo naufragiis:in Ousola dissipans.

nautae aqua uomat. Lagea ratis: pria .na danaus autore Plinio naue primus in graecia ex aegypto duxitiante .n. ratibus nauigabat inuetis in rubro mari inter insulas a rege erithra. Lagus fuit Pater plothenaei regis aegyptii:inde lagea ratis.& tu poeta alliis it ad nauis in Dentore clanasi ueIut infula ira magna Utrinsula in uasto mari. Illisit:ampulit ipsos nautas: q ipsa naui uchunf:cii

Eurus mari incabit&ipsum concitat. Ti asstra: sedilia nauis.aplustria: ut igiSextus PBpeius sunt nati id ornamenta quae quia erat amplius gessent necessaria usui aplustria dicta sunt. Mali:arbores nauis. At poenus: nunc redit ad Annibale. Insigne: diem notabile ca Iamitate romanos e. Tand&pomongos

labores Annibal suos in castra reduxit: Sest mens inuigilantagitabat poenus de aduentu ad urbe.Liui. ait Annibali uictori cu caeteri circulast gratularet: suasercntque ut lato perfunctus bello diei:quod reliqasi esset: noctisque inseqtietisqiaietem:& ipse sibi sumeret ocsessis daret militibus. Portas quirini: idest romanas. Moenia: romana. Oc

cupata mete ac cogitatione capit. Cui

nis:pusnor canensi& stragi. Coniunx saturnia: Iuno filia Saturni coniunx io Uis. Fatuut.Croma imparet. Ad fure1euotu:inane desideria. Regnante tenebris. i.noctu .na tuc dormit sonus regnat. Fratris: Iouis. Non te maioribus inqt: uerba Ianoisad somnii: qbus ostedit facile id pose priri g, petitura erat. Diue: soneta Mollibus: suavibus.

213쪽

Spernens tua numina: quoniam seni per uigilabat. Medicata papauera papauer nigrum inducit somnum : inde papauera Iaethea diculur a poetis som/nus pingebatur cum cornu:n5 sine raγ

dum est: propter sui raritate. Somnia

quae erant uera comea dicebantur.

Barcet iuuenis Annibalis: qabarca cimite Didonis hebat origine Soporas: asserentes somnia. Laethea uirga: mnifera&papauerea. Iamque uideba/tutahoc erat insomnium Annibalis. Ipse refulgebat:hoc postea fuit:ut ha/hebimus. Anio:fluuiust cuius ripisannibal castra metatusest. Ignes:ssumi, na. Sat magna: idest satis magna ad plus esgloriam in pugna cannensi: n5 enim potes ingressi Romam. Muris: romanis:quos nefas est tangere hostili ter. Dedata castra:romana scilicet desedidisse se hostibus: Liuius ait spoliis ad

multum diei lectis Annibal ad mino ra ducit castra oppugnanda. &omnia primum brachio flumis obiecto eos excludit.Caeteroru maturior ipsorii spe deditio facta est: postea maiora castra

a sauciis:qui remanserat: ct timidis tradita sui. Mago frateri pius Annibalis. Huic:Magoni Lurius ait Maharbale

talia suasisse Maharbal inquit praesectus equitu minime cessandum ratus.

immo ut quid hac pugna sit actu scias die quinto in et uictor in capitolio epulaberis. Sequere cum equite ut prius te uenisse quenturum sciant.&cum Annibal recusaret dixit: Non omnia cide dii dederunt: Vincere scis annibal uictoria uti nescis. Celatis monuitis:his quae pnocturnanes quietem monuerat illa uox audita. Clauso: quoniam occultabat pauorem: que ex illa uoce coc erat. Timebat quippe NIla maiora cum superis: scilicet & uulnera militumulabatur. Laetis:aduoluptatem fluentibus:cgfortuna sit inuida uiris fisctibus. Tanta mole:uerba Magonisqhus fratrem accusat: quod tam fausto tepore iter ad urbem differat: quartatim uires reparabit. Patriam moraris: idest tua cunctatione fraudas imperio iam prope comparato. Exultet:ueniat

celeriter: si Romam ibimus inquit illi

cis ea capiemus,patetan .portae urbis tot

cladibus exhaustae.locus est ab utili. Fremit:ca fremitu atque ira dicit ea: quae Annibal cautus non credebat.

s unt oculi tibi nec spernens tua numina citras

I nachiae multa superandus nocte iuuencae .

D uctori precor immittas noua sonanti paenin

N e romam:et uetitos cupiat nunc uiscere muros: vas intrare dabit nunquam regnator olympi. Ι mperium celer exequitur: curuoque uolucris P er tenebras portat medicata papauera comu.

A stubi per tacitum allapsus tentoria prima B alcei petiit iuuenis:quatit inde soporas D cuem capiti pennas: ulisque quietem

I norat tangens thea tempora uirga. E xercent rabida truculenta insomnia mentem:

Ι amque uidebatur multo sibi milite Wtam. C ingere:et intillans astare ad moenia romae. I pse refulgebat tarpiae culmine ru pis E lata torquens flagrantia fulmina dextra I uppitenellati fumabant sulphure campi. A c gelidis anio trepidabat caerulus undis.

E idei istante oculos iterumque:iteriaque tremeta U ibrabant nes:tunc um effusa per auras S at magna o iuuenis prensa est tibi gloria cannis S istegratam: neque enim sacrificiuniperemulis.

P eiae magis dabitur nostrum si scindere coelum. A ttonituin visis maioraque bella paventem P ost confecta sopor iunonia iussu reliquit. N eelux terribili pargauit imagine mentem

Q Hos inter motus somni uariosque tumultus

D edita per noctem reliquo cii milite castra N unciat et praedam gemo trahit agmine mago. H uic ductor laetas tarpeio in uertice mensas S pondenti: in quinta diein nox orbe tulisset C elatis superum monitis:clausoqiic pauore

U ulnera:et exhaustas saeuo certamine uires

A c nimium laetis eκcusat fidere rebus. T um spe deiectus iuuenis ceu uertere ab ipsis T erga iuberetur mur ac signa referre: T antam inqui non roma ut credidit sar

S ed uarro uictus:quo nam tam prospera martis M unera destituis fato patriamque moraris. M ecum exultet eques:iuro caput hoc:accipe muros I Iliacos:portasque tibi line marte patentra. D umque ea mago itemstcauto: non credita fiam

214쪽

Iam latius miles:dum in oppugnanis iiii oribus castris tempus ab hoste terteret mn alanthus castris ad quattuor milia mina. N. .equites alu sagmine:alispalati passim pagros.P.Sempro. ditano tribuno militu eos increpate: homteque ut euaderet canu iuperfugerunt:quos paula frugi mulier clara diuitiis frumeto:ueste uiatico etia iuuit:y qua mun1ficetia ei postea bello perfecto honores a senatu habiti sunt. ditanusapud Liuia sic militesalloqui fiCapi ergo mauultisabauarissimodi crudelissimo hoste aestimari tanta uestra exquiriprecio ab interrmantibus romanus ciuis

sis: an Iatinus socius:ut ex tua conrumeam latius sese canusia in moenia miles olligere:et profugos uicino cingere uallo ceperat: heu rebus facies inhonora sinistris

N on aquilae: n signa uiris:non consulis altum

1 mperium:non subnixae histore secures. T runcaeatque aegra metu:ceu magna elisa ruina.

C orpora debilibus nituntur istere membris C lamor saepe repens:et saepe silentia fixis I ntellurem oculis.nudae plerisque sinistrae D etrito clueo desunt pugnacibus enseS.

S aucius omnis eques galeis carpsere superbum C tistarum decu et damnarunt mauis honores A t multa torax perfossus cuspide:ethaerens L oricae interdum inaurusia pendet harundo. 1 nterdum moesto socios clamore requirunt

H ic galba:hic pisoaet laeto non dignus inerά

C urio dessetur.grauis illic laeuolabello. H os passim.at pauli pariter:ceu dira parentis

F ata gemunt:ut uera mali praesenna nunquam C essarit canere:etuar ius sistere mentem. A tque idem hunc totiens ne quisi averterit urbi A tque idem quantus dextra:fed cura futuri: Q uos praemit aut follis instant producere muris: A ut portarum aditus:ut rerum est copia firmant:

a uaque patet campus planis ingressibus hostis

C eruorum ambustis imitantes cornua ramis

E t silus occulitur caecum in uestigia laetum L cce super clade et non medicabile uulnusia elliquias belliatque imperdita corpora poenis I mpia formido:ac maior iactabat erynnis

T rans aequor tyri enses:atque arma parabant P unica:et annibalem mutato euadere coelo.

Ita &miseria alieri honos quaeras. Canusiu:oppida est apuliae. Iligere: colligebat se. Facies inhonorarapparetia tu vise N ignominiosa ronia nosse mi Iitum:qm non habebat uexillamo alia ornamem:.us prius censeban . Subnixae:impositae humeris litto . Tram: milites sine duce.iam attritos clade accepta comparat corporibus elisisalisequa ruina: quae tamen ingredi nituns. Duca: mutilata. Elisa:obruta attri

ta. Repta: repentina uociferatio erat. Martis honores:ola ornamera milita

ria deposuerut in signit moeroris &luctus. Torax:munimentum pectoris. Maurusia: hostica emis a. . a mauro hoste. Interdu mesto:imitatio e Vir. Cinentis: Amissos logo socios sermone requirut.8c reces et praestatiores poeta: si in pugna ceciderant. Inerti :lgetho: ignaua morte:qm submerius e in ausi clii. Hoς passim:uulgo:&generaliter requirebat:sed maxime deplorabat casum Pauli Aemilii. Canere:praedicere& repri meresurorem Varronis:& laus

es Pauli a prudentia. NeqQ:frustra.

qm non potuit auertere hac calamitate ab urbe. Dextra:uiribus&animi robore i bello. Cura futuri: li q futuris rebus inspiciebant. ceperui sese munire apud canusiu. Vt rersi e copia: ut poterais teporis conditione: qm fere omniti era inopia in lato reru turbine la

borabat. Imitates cornua .i. occulun

tur furcae ex ramis ambustis:quibus laederentur hostes in pedibus. & ipsi equinac iaciun tribuli serrei habentestin, dique aculeos: super quos incedere poriculosum est. Silus:ut ait sextus Pompeius appellatur nasus furnum uersus.& repandus:unde galeae quoque a si Iar dictae sunt.Silus ergo e taelu : quod in terra nefixa aciem sursum uersam habet: qua incedentes laedantur. Ecce super clades: cum estent canusii qua tuor tribuni militum .Fabius Fabii diactatoris filius.Bibulus.P.Scipio.&Aν pius pulcher omnium consensu: utin/qt Liuius ad Scipione 5 Appia CIaudiu suma imperii delata estqbus cosultatibus de suma reru inter paucos. P.Parius nutactauit: Ne qui geos cosultare dicens: Nobiles iuuenes principe.L. Metellemare ac naues spectare:ut deserta italia ad regum aliquem transfugiant: quod malum praeterquaquod atrox super tot clades etiam nouum cum stupore:ac miraculo trepidos defixisset:&qui ad rant concilium aduocandum de eo censerent: nepat concilii rem esse Scipio:agendum: atque audendum non consultandum esse In tanto malo ait.Inde ire perrexit ad hospicium Metelli :8c cum ibi concilium iuuenum inuenisset:de quibus aliarum erat: citricto super capita consultantium gladio etiam iuuare coegit se patriam non deserturos. Relliquia similites re Iictos ab hostibus in proelio. 'imperdita: non interfecta ab hoste. Nam Canusiam se xeceperunt: ut dictum est. p. ii

215쪽

Exilio .sugae militum:qiat illic de fuga consuItabant. stirpe: familia meteIlorum:quae clarissima

erat. Degenerem:uilem. Stetit in campis:nam uoluit singulari certamine congredi cum Annibala:ut habuimus:sed Mars.S: Pallas uetuerunt. Vbi:in hos picio Metelli. Conquebantaconsultaγhant. Extrema:allatura finem romano imperio. Utri: Metellus&socii. Tarpeia pater:inuocat magna numina Scipio:per quae iurat.&caput paternum:se nunquam deserturum patriam: nec per Iuuram: ut alti deserat. rba Scipione digna iuuenc fatali&duce: atque suturo uictore illius belli: incipit a Ioue. postea inuocat luno. nem: inde Palladem: postea poenares. D uxerat exilio collectis marte metellis nem: inde Palladem: postea poenares.

Tandem per caput patris: quod apud in a m. I -

Scipione nullo numine inferius erat. ed stirpe haud parui cognominis is noua bello Tarpeia:capitolina. Secundam se/ P ectoraedegenereque manu ad deformia agebat

Mi M: λζ::es, C onsultantque alio positas spectabat moria.

1it in coelo, Saturnia: luno nondum uis sese occulerent terris:quo nomina nulla

rat mitigata Iuno:aut satiata tot taediλ. Quae postquam accepit flammata scipio mente Ruantus sUonium contra se a caelia miscensium: in quo erat celatum caput Gorgo D uctorem fiunt in campis.rapit ocius ensem. nis Medusae. Furores. i. pillos seE' A tque ubi turpe matu: latioque extrema coquebattinos. Indigetes dei:penates: quos Ae/ J V . e - Ineas avexit ex phrygia .ideo dicit spon, Cepta iam. ruptis roribus 1ele arduus interite inter numina nostra:quoniam erant Τ umquatiens strictum cum uoce ante ora patera

prius numina externa. Indigetes Dprie k r

ut inquit Sextus Pompeius dicunt dii: M ucronem tarpeia pater ut templa 1ecundam quorum nomina uulgari non licet. Le I ncolis a coelo sedem:et saturnia nodum

uius nullo numine: quod caput nullo ου 1. . .

numine mihi est inferius. Otius ente I llacis mutata malis:tuque aspera pectus stare deos:imperat Metello ut iuret se E gide gorgoneos uirgo succincta furores: I ndigeaesque dei spoae inter numina nostra: rempublicam nδ deleram : neque aliti P erque caput nullo leuius milhi numine patris: Magnanis1quelam nunquain lamnia regna domum:familiam:remque mea pessi/ L inquam:nec linqui patiar dum uita manebit mus leo afficiat in haec uerba. L. Cecili O-- festare deci si mrenia taedi riures postulo: terique qadestis: q no U-aeOS.Iimoe Ia tae ais iurauerit in se hunc gladium strictum F lagrabunt libycis: nullas te ferre metelleesse sciat haud secus pauidi: quasi ui/ A ustuum intereas gre nital a sancis:

ciorem Annibalem cernerent iurant iomnes custodiendosque semetipsos co Q uem tremis:ct cuius somnos formidine rumpistra Annibalem Scipioni tradunt. Ni A nnibal hic atnianis ades moilare nec ullo

hi Annibal:que tremis. Nec ullo:qua V Cenorum melior parietur gloria caelo. si dicit: Nisi iuraueris te interficiam: H is excussa incepta minis: iamque ordine iusso

quod erit mihi maiori gloriae:quams1 - ,

aliquem ex hostibus interfecissem. o bliungunt animas patriar:dictataque iurant Excussa incepta: timore Scipionis do S acramenta deisaeipi antpectora culpa:

posuit Metellus concilium discedeat. I

Ordine tu mi Scipio iusserati Di, A tque eadum rutulis turbata mente geruntur flata: a Scipione. 1 . nam dixit in hoc L ustrabat campos:et seruaritima dextra: F acta recensebat mactans uulnerauisuque ea dum rutulis: dum talia ageren A nnibahet magna circunstipante caterua

V ratem Dulcia praebebat cita, ctacula poenis.

quit Liuius:ubierimum illuxit ad spe Q uas strages intercontos suspectora testalia Iegeda: foedaque et hostibus spectadam stragem insinunt iacebant tot Romanorum milia pedites& uites passim. Recensebat: rec noscebat. Dulcia :iucunda: quoniam cum essent crudeles tali spectaculo delectabantur.&inprimis Annibali qui erat crudelissimus, i Trucibus:tru deIibus, Quas strages interi hoc quod de cIelio:&ipsius equo poeta canit fictio quaedam est:urna istis oportunitatem cleii facinus celebre:ut impra de Matio scevola fecit. mutata calamitate romanorum: si ab Ilio habuerunt originem. Nondum γrat mitigata Iuno:aut satiata tot caedi/ nis Medusae. Furores. 1.capillos serperinos. Indigetes dei:penates: quos A neas avexit ex phrygia .ideo dicit sponsequorum nomina uulgati non licet. Le I ncolis a coelo sedem:et saturnia nodum

uius nullo numine: quod caput nullo ου 1. . .

numine naihi est inferius. Otius en te I llacis mutata malis:tuque aspera pectus stare deos:imperat Metello ut iuret se E gi de gorgoneos uirgo succincta furores:

-Eh: I ndigetesque deis pote inter numina nostra:

rempublicam nδ deleram : neque aliti P erque caput nullo leuius mihi numine patris: Magnanis1que isto nunquain lavinia regna domum:familiam:remque mea pessi/ L inquam:nec linqui patiar dum uita manebit mus leo afficiat in haec uerba. L. Cecili O-- festare deci si mrenia taedi riures postulo .caeterique qadestis: q no U-aeOS.Iimoe Ia tae ais iurauerit in se hunc gladium strictum F lagrabunt libycis: nullas te ferre metelleesse sciat haud secus pauidi: qua liui/ A usurum in terras gre nital a sancis:

ctorem Annibalem cernerent iurant e 1

omnes custodiendosque semetipsos co Q uem tremis:ct cuius somnos formidine rumpi

216쪽

Extremomnere: morte quae effultimum munus naturae:quamuis ipsa mors non sit finis noster uertim potius impedimentia natinas. Aegro nisu: debili natu. Dubia: nutanti collo. Ba sum: qui eius dorso inlidebat. Captiuo:qm fuerat ab illo captus cum Clelius cecidisset. Stante cruore: 1aondu desiccato. Soli:terrae pinguis sanguine reces fulis. Mutata:quae amiserat specie in morte. Domini: Iesii. Colla.i.tuni colla inclinasset.&armos: ut Clelius ascederet flectebat crura. Trepidabat:gaodam tremor 5: affectu aequus uidebat Clelio blandiri: & illi timere ut de cane scribit Plinius q domin in gradusgenitorios S eminecem extremo uitam exhalarat in auras Ol--π .rM unere deficiens iam Aelius ora nisuque L anguida uia aegro:et dubia ceruice leuabat A gnouit sempes:arrectisque auribus acrem H innitum effundens sternit tellure uagesim uem tunc captiuo portabat in agmina dorso

H incrapida omeranscursum p lubrica pinguis

S tame cruore soli mutata cadauera caede

E uolati domini consistit in ora iacentis 1 nde inclinatus colla: et subnixus in armos D e more inflexis praebebat scandere terga C ruribus:ac proprio quodam trep dabat amore

M ilite non illo quisquam scelicius acri I nsultarat aequo:uel si resupina citato

P. roiectus dorso ferret cum membra:uel idem S i nudo staret tergo. um rapta uolucris T ransigeret cursu sonipes certamina campi A llius humanos aequantempe store sensus H aud parce miratus aequum qui nam ille sinistra: D epugnet morti iuuenisnaomenque:decusque E rogitat:larthique simul compendia donat.

H iecγnna adipi mamque is sua uerterat arma C redulus aduersa: et tum ines ibat ouantiri uribus huic inquit ductor fortissime origo est. N ondigna tuis quondam stib regibus illa Q uaeli cos renuit frenos sub regibus olim R oma fuit: sed enim solium indignata superbi U t sceptra exegit confestim ingentia bella C lusina vemere domo:si porsena fando

ianiculuit obstitisset Hora. nuit hostile quoad pons incidere .inde armatus in brim desilies ausuos enatauit. Re ausus insit Liui. plus famae habitura ad posteros et fidei statua Cocliti incomitio posita fuit.Coclites dicuntur autore Plinio:quialtero Immine carcinascunt .unde scribit Platinis in curgulione de coclitum prosapia te esse arbitror.nam hi sunt unoculi. Solium: sceptrum4regimen: liue dominationem Tarquinii superbi quem expulit. Exegit: eiecit illa e regno. Fando:sic Uirgi. Fando aliquid si forte tuas peruenit ad aures.& talia agetis εἰ patientis habet significationes ut cantandoriam pis anguis.i. dum incantatur:&urit uidendo foemina .i.dum uidetur.&fando aliquid dum dicitur: Quis ta lasando activam habet significationem. Fando. 1.dum aliquid dicebatur de romanis 'historiis

p iii

abiecto cibum afferebat. Milite nos Ilo:laudat CIelisia peritia equitandi: dicitque illa superasse omnis: alludes ad Cleliam viminem: quae a romanis sta/tua equestri honestata fuit:quam in sacra uia statuerunt. Unde dicit Seneca Clelia equestri insidens statuae in sacra uia celeberrimo loco exprobrat iuueni hus nostras plurimit asce delibus ira urhe illos sic ingredi: in qua et foeminas aequo donauimus. Acruforti & belli coso. Proiectus dorso membra resupina. i. habens membra sua inclinata in dorsum equi.& hoc faciebat:ut agilitateni ossederet suam : arque per peritia resupinus dicit in tergum reuolutus. Nudo tergo: sine ephippio. Transigerentransgrederes: percurreret. Certa .mina 'ampi: spatiu campi : in quo cer

ratur cursu. At libys: Annibal pluri, nati miratus est equu habentem prope sensus humanos. & quaesiuitaCynna: Quisna esset iIle iuuenis cui equus sit blandiebatur. Depugnet morti:qui Iuctetur adhuc morti. r. repugnet: qua nodam plane mortuus erat. Copendia

Iarrhi,i.morte quae clelio laboranti uidebaturee salus: iraque Annibal in is ratus sorte iuuenis iussit illuconfici:ut tali poena solueret. copendiu dicit breue iterande pendiu mortis dici si acceleratio mortis. Credulus aduerti: partauit aduersam illii fortuna no re cessuram amplius a romanis ideo uc

iit se ad Annibale: qtuc fortunae incu/hebat. Ouati: Anni Dali: si tunc secuda fortuna utebat. Auribus huic inqcire petit altius Cynna originem Clelii: acletia scilicet uirgine: quae cum obses data esset Porsenae ad suos enatauit. Renuit frenos lib1 cos: quae recusat seruire Carthagmi.paruit aliquo regi bus:qui septem fuerunt: Romulus.T. latius: qui simul regnauerunt. Numa Popilius:Tullius hostilius. Ancus Martius. Tarquinius Priscus. Ser. Tullius:

impetu quippe si

217쪽

Lydia castra:hetrusca. Ope me u:auxilio hetrusco IIIe porsena. succinctus:am imus:septilia ponere:restituere in regnum. Adeo certe. Nemi Itquam:frustra. Pressit: in sedit fulsi IIctetoriis. Pace probata: sancita:5 constituta:ut pacis coditiones inquit Liuius ultro ferret romanasia/ctatum inconditionibus: nequiquam de Tarquiniis in regnum rcstituendis magis: quia id negare ipse nequierat Tarquinus: quam quod negatum iri sibi aromanis ignoraret de agro uehientibus restituedo ini petratum fuit:expressaque necessitasobstices dandi romanis:sitaniculo praesidium de duci uellent. his conditionibus composita pace exercitum ab ianiculo abdusexit. Porsena ex agro romano excessit. Foedere:pacto. Positum: depositu. Fides:ut foedus seruaretur. Obses est qui traditur imperio alterius ea conditionem lsi dator obsidis a fide recedat recipienti ius sit in corpus:& u1tam ob fidis. Pro laude pati:celebrat romano

A uditus tibi: si cocles:sitUia castra

I lle ope meonia:et populo succinistus hetrusco . C eriatat pulsos per bella reponere reges M ulta adeo nequiquam ausi: aessitque tyrannus I aniculum incumbens ubi mox iam pace probata

C oinpressere odia:et positum tum foedere bellum: O bsidibusque obstricta fides:mansuesccrecorda N escia proh superitet nil non immite parata G ens italtim pro laude pati.bis ciclia senos

N ondum complerat prime ui corporis annos U na puellarum laurentum; et pignora pacis Ι nter uirgineas regi transmissa cateruas F acta uirum sileo rege haeciet foedoee: et annis E t quuio spretis mirantem interrita tresim. T ranat ut frangens undam puerilibus ulnis: C uisi mutasset sexum natura reuerti

P orsan tyrrhenas tibi non licuisset in oras P orsena:sed iuueni ne sim tibi longior huic:

E t genus:et clara memorandum a uirgine nomen

T alia dum pandit uicinus parte sinistra

P et subitum erumpit clamor permixta ruina I nter et arma uirum et lacerata cadauera pauli E merant corpus.media de strage iacentum

H eii quis erat: si non similis modo punica laetis A gmina turbanti: uel cum tautantia regna V ertituet illyrico sunt addita uincla tyranno

P uiuere canicies atro:arentique cluore

S qualebat baibaaet perfracti turbine dentes M uralis saxi tum toto corpore uulnus: uem post aspexit geminatus gaudia ductor S idonius. fuge uano inquit.fuge uano supris. D umiaceat paulus. partibus:filioque sedentirum uirtutem poeta & constantia: quorum agere ac pati sortia erat. Clelia: Liuiusait.Et clelia uirgo una ex obsidibus cum castrahetruscoru sorte haud procul ripa Whetis Iocata essent frustrata custodes dux agminis uirginum in terraela hostium tyberim transnavit. Sospitesque omnis Romam adpropinquos reduxi atque istituit. romani nouam in foemina uirtutem nouo genere honoris statua equestri donauere. In summa sacra uia fuit posita uirgo insidens equo. Iaueni: Clelio est nomena uirgine Clelia. Talia dum pandit: Iam canet poeta sunus Pauli: cuius casedauer repertum fuit a poenis eructibus

cadauera suorum ut cremarentur. Li.

vitisait: Tum sepeliedi causa in unum corpora suorum esserri iussit talostomilia fuisse dicuntur fortissimortum

uirorum consulem romanum conqui,

situm: sepultuque quida autores sunt quos poeta nuc 1 equis: affirmas crematfffuisse ab hostibus cadauer Pauli: qui ob ingente uirtute uisus eid mereri et

hostibus: Scrudelissimis poenis. Clamo eruentium cadauera suorum: de

sic laudat Paulum: qui cecidit inter coferetissimasacies: ut etiam de Catilina legitur apud Salustium. Heu quis erat: deplorat poeta mortem de squalorem consilis ad imitationem Virgiliis apud quem Aeneaς de Hectore dicit:

Hei mihi qualis erat : quantum mutatus ab illo Hectore t qui redit exuuias indutus achilis. Modo:paulo ante. Taulantia:illyrica. huius uictoriae supra meminit poeta.nam cum perdomita est illyris ora. Taulantii dicti sunt a Taulantio filio illνrii: a quo Illyria denominata est. Tyranno illyrico:demetrio: qui tunc regnabat in Illyria. Trogus ait: Demetrius rex illyriorum nupa Paulo romanorum cosule uictus supplicibus precibusaggreditur iniuriam romanorum querens. Squalebat: squalida&sordida erat. MuraIis laxi magni quod potuisset deiicere murosmi non sit mirum si Paulum strauerit. Geminatusgaudia: qui geminata saudi suscepit tanti secerat Paulum: dc nunc eius mortem. Sedenti: cunctatori.

218쪽

B t populo consul totas edissererannas

C oncedam hanc iterum si lucis tanta cupido est C oncedam tibi uario fugam: at cui fortia et hoste M e digna haud paruo caluerunt corda uigore F unere supremo et tumuli decoretur honore Q uantus paulla iaces: qui tot mihi milibus unus M aior leuciae causaesaeum sata uocabunt 1 se precor nobis salua carrhagine larthum

H aec ait:et socium mandari corpora terrae P ostera cum thalamisaurora metat apertis I mperat:armorumque iubet consurgere aceruos

A rsuros gradive tibi tum munera iussa D efessi si accelerant sparsosque propinquos A gmine prosternunt lucos sonat acta bipenni F rondosis 'lua alta iugis: hincomtis et altar P opulus alba coma: ualidis accisa lacerri S cindituri hinc ilex proauorum condita saeclo

D euoluunt quercus et amatem littora pinum.

A t ferale decus maestas ad busta cupressos

F unereas: tum deinde prras certamine texunt

O fficium infelix et munus inane peremptis D onec anhelantes stagna in tartessia phoebus M ersit equos:fugiensque polo litania ceramo inita nigranti traxit caligine noctem P ost ubi faexerunt primis phaetontia frena

I gnibus atque sui terrae rediere colores: S upponunt flammam: et manantia corpora tabo H ostili tellure cremant subit horrida mentem F ormido incerti casus tacitusque pererrat

Ι ntima corda pavor:si fors ita martis iniqui M ogkint ac ipsis inimica sede iacendum

A st tibi bellipotens sacrum constructus aceruo I rigenti mons armorum surgebat ad astra I pse manu celsam pinum flammaque comantem A ttollens ductor graditia in uota ciebat.

P rimitias pugnae et tilibamina belli

A nnibal ausonio cremat hac de nomine uictor E t tibi mars genitor uotorum haud suide meora A rmaelem dicat spirantum turba uirorum Τ um face coniecta populamr feruidus nisF lagrantem molem: ct rupta caligine in auras A ctus apra claro perfundit lumine campos

H iccitus ad tumulum donataque sanera paulo

Edisseret manifestaeanensem strage

senatui. Quantus: qfortis omnique uirtute decorus cuius morte magis itor q tot miIium romanorum S optat paenus sic mori: sed incolumi carthaγgine:&in hoc laudat annibale patriae studiosurn suae. At ferale decus: extru untur pyrae a poenis ut cadauera cremetur. Mestas cupressos:quoniam crant

dicatae pyris&ante ianuam in lignuluctus ponebantur. Officium infelix: Virgi .ait Triste ministerium. Inane: quod mortuum cadauer non sentit. Tartesia:occidua quoniam apud tar rassiim uidetur sol equos suos ibi ueret supra dixit tartesium esse consciam stabulanti phoebo. Titania orbita:seγmira&cursus ipsius solis. orbita Sprie est uessigrum currus& phoebus dicitur habere currus & equos. Postubi: istu, cescent sequenti die. Phaetontra: rena phoebea: naph ux pater fuit phaerontis. Sui: pprii colores. Suppon ut incendunt pyras. stabit horrida mensetem dicogitabant de euentu sortianae & il Iorum qui ceciderant casu. Tabo:sangula putrefacto. Ita: hoc modo ut illic derant sit etiam ipsis moriendum in terra hostili ac sede inimica. Asiti,

hi belli porct imitatio est uligilii apud

quem aeneas rropheum marti erexit siuperato metentio. Mons laceruus&cumuIus. Comantem: mittentem 'omma instar comae. Libamina: degusta tiones di principia. De nomine auso .nio: de gente romana. Eiecta:praeciosiora. Apirantu Nuiuentium. Tum: post talia uerba annibal coniecit facem in rogum. Populatur: conficit consumit. Molem:pyram. Actus: emistus in aerem. Rupta catagine: discuta sumo qui est in principio post ea emicat famma. Apex:summitas famae. Hic citus: peracto funere suorum properauit annibal ad lanus pauli celebranduDonata vincessa ab annibale qui pau i uirtutem popa mnenis dignatus est S iactabat se in hosti pararet funus. Molles toros:stratu molle supergra. mina uirentia:&ornatur rogus pauliense cl) peo securibus

219쪽

N lascibus. Experitis:uulneratis i pauIo. Terror.qin secures consulares praeserebanc ad terrorem Modo:paulo ante. Insigne:qm fasces&secur erant insistae consulis. Superbum: nobile Non coniunx natu aderan Oeta querit non interfuisse funeri ipsius consulis filios uxores&alios s. Pingitos qui funus ornassent corpusque rogo intulissent. Cessisset e trisaeleuatis superi umeros serentist. feretrum ut dixi dicis quicquid sustinet. unde ea quibus imagines stastinebanc cum circi, ferentur seretra appellat. Irnago.omniastemata Simagines maiorum preserctancapud antiquos In funere gentilitio:prisca dicuntur ea

T bai et hostilis thi iactabat honorem Liblimem eduxere pyram molicisque uitenti tramine composuere toros superaddita donatum eum decus eκpertis inuisus et ensist clypeus rei Torque modo atque insigne supinum lateri fasces: ptaeque in marte secures

ISSFETN on coniunx natiuae adcrat no iuncta propiquo S anguine turba uirum:aut celsis de more feretris P raecedens prisca exequias decorabat imago O mnibus e quiis nudo: ia1nque annibal unus

S at decoris laudator erat fulgentia pingui M utice suspirans iniicit uelamina et auro I ntextam clamUe ac supremo affatur honore Ι deciis ausoniae quo fas est ire superbas V irtute et factis animas tibi gloria lato I am parta insigni nostros fortuna labores V ersat adhuc: casusque iubet nescire futuros H aec libys atque repes crepitatibus undique flamis

A ethereasanima exultans euasit in auras

F ama dehinc gliscente nota 'dera adibat

Ι am maria ac terras: Imaque intrauerat urbem

D iffidunt muris solam pavitantibus arcem S permisse fatemnec crum superesse turmentem Α cstate ausoniu uacuit sine corpore nomen Q uodqueadeo nondum portis irruperit hostis C ontemptu cessare putantiam tecta cremari A c delubra rapi: rdesque ante ora nefandae N atoru: septemque arces famamuidentur L ux una euersas: bis centu instare curules A c iuuenu bis iticenos orbata gemebat M ilibus exhaustae nutantia moenia romae

A tque ea post trebit post thusci stagna profundi

ta cc secta numero patiter leuiore perempto S ed uero sedent reliqui pia turba senatus M unera sortito inuadulceler omnia lustrans C lamitat attonitus latius:no ulla relicta

quae superioribus seculis aut superiore aetate fuerunt ut prisca tempora.pristina uero quae fuerunt superioribus an, nis mensibus diebus:& quae nostra ni moria fuerunt ut pristina nostra amicitia. Nudo: paulo priuato&nudo othonore ac popagentilitia : sed annibal paulum celebrabat cui maior laus accedebat a persona hostili si honore genti litio.llle,n .sola uirtute ad paulum γλlebrandum ducebas. Pingui murice purpura tincta sanguine muricis. I decus au nitellaudatio annibalis in fu, ne re pauli. Superbas: claras uirtute: Quo: ad campos helyseos. insigni laetho:clara morte ac digna principe ma/gnanimo. Fama dehinc: nullas reliqas esse ciuium sociorumque: sed ces

cum duobus exercitibus consules deletasque esse copias allatum fuerat roma una magnus pavor&tularullus intra moenia romana fuit. Gliscente sono: fama uires acquirit eundo. Urbe: roma. Arcem: apitolinam. s. ut fece rant i e ga It . Sine corpore:ain dicebas nemine in pugna relictu esse. Coreptu: dicetat nulla alia est causa quae nondu hostis inuasit romam nisi quia nos&urbe conlepnit. Rapi: spoliari. Septe arces:monte quos roma pleγxa est capitoliu: latus:auentinu: coefllia: exquilias: uiminale: 8 quirinale . Lux una euersas:sensus est:clades unius diei ad cannas deplorabat casu multose 9 ma stratusgesserat & angebas

roma amisissh sexcenta milia iuuenu&magnit numera sociora. Lux una: unius die calamitas. Discentu curules

idest eos q imagistratu aliquo insignes erat d sella curuli & edilibo curuliri dictu e supra. Nutatia:tipidatia. Exhaustae: euacuatae tam robore uix e. Atmea .f.dies gemebat tot socios romat nossperiisse. Post trebia:post clade accepta ad trebia ubi alii ceciderat. Thusciofudi stagna i trasimenu ubi cecidrut.XV. milia horu&flaminius. Sociu: ci Nec leuior:no mi orenuero u e et nucTUS manve. Sed uero: seden i coduplicatio e aclostededamant sollertia in aduersis. P.surius philo. α.M. pompΟ.ptops senatu s curia hostilia uocauerat ut de urbis custodia cosuleret. neo nis

dubitabat iqi Liuius deletis exerciti hoste ad oppugnadammaqd unu opus,uirmfluetiavi. Reliqseatus: qciali supfuerat. Sortito P sortes officia custodi durbisaccipietes. Lustras aio. circuspicies cucet pruderimus. Nouuaslicia:uerba digna labio.nbecuistatui istuperaduanil hostis uelat Attolluntatacla doculsus,

220쪽

Nequiq: rustra. Armatos:belle a nobis munitos. Dura aduersa quae metu augetur: sed 1IIioe currendu est animo forti prudentique.unde dicit Ouidius:Audaces fortuna iuuat timidosque re pellit.& Seneca: intit nos fortuna nisi tota uincas. Iuvenalis etia de sortuna dicit: Nullam manae habes si sit prudentia. Alitur:nutritur. Sedendo:nihil agendo contra temeritate fortunae cui obstandum est cum nihil possit contra practentiam. Gliscunt:crescunt res aduersae in metu. Templis: Liuius ais Item ad socios: latinuque nomen ad milites ex formula accipiendos mittunt arma tela alia parari iubent S hostiu uetersi spolia detrahunt templis porticibus. Atria:in quibus etiam defigebas spolia hostia:atriu estprima pars domUS. Religite : euel Ille ex atriis & templis

porticibusque satis inquit Fabius sub mus ad defensione patriae si non timemus:timor inquit Aristotelcs in rheto. ricisfacit homines cosiliatium. Lues: annibal cii exercitu tanqIues Spestis. Exultare leuis: agilisaa exultanduim non moenia expugna da :& hoc dicit ut

minuat pauorem romanis & hostes in contemptum trahat. Lapsas: onster natas timore. Varronem aduentare: cum patres in urbe tumultum sedaret Iitterae A,M.uarrone colate allatae stat quibus mortem pauli ac caedem exercitus patribus aperuit.Motu:animi asse, eiu&ira. Haud secus: romanos odio habentes uarronem cladis autorem Sesuperstitem comparat illis qui nauis rectorem naufruium quasi aversantur

ficodemiami susnautis quibus ipse comIere debuisset. Trem dant:ὸ usitat. Iactato:naufragio. superantis: mperstitis. Quan4 labem: maculam¬a infamiH aecosa rumor ualus sparge bat restas uarroni labem qui audeat romam redire amisis eius temeritate exercitu: 8 sic romanis timentibias maluome. Irasci clactibus: fracto animo pati clades quonia explorant aduersa ui/Tos ut supra cecinit. Iamitas inquit Seneca est uirtutis occasio. Deforme: turpe de indecorum fortibus uiris. mimartem inscribant genti,i. romanoruqui originem suam reserunt ad marte

belli numen:non debent frangi aduersi romani inquit qui parentem appellant martem. unde ait Liuius: Et si cui populo licere oportet consecrare origines suas εἰ ad geos referre autores: ea helli gloria est populo romano ut cun suum conditori ue sui'aretem martem potis inari serat. Condere: dissimuIare. inerere solatia luctus ex poena.f.supinicio alterius. uerba digna labio: nam uir sortis 5 magnanimus

pronus est affignoscendum 8 clementiam:de sic locus est ab honesto, Si uero:si permittitis inquit me exprobrare atque obiicere ci1Ipan uestra uobis ommanium causa estis huius calamitatis qui uarronem tenterariu secistis consulem de ille dies quoad castra fectusema Dς e uobis ploradus si hic quo redit fine armis occaeso exercitu de sic fabius inodeste m obiecit uarλrone plebi. His dictis:uerias fabii:ex cuius pinnaostedisetctualeat auctoritas:grauitas&ejoquetias iperita multiiugline ira tumultuare circulait 8 flexit .uti Cice, i orator dicit: eo uero mihi qcqpstabilias uides 9 posse dicedo tener holum cetus:mctesaIlicet:uolutates spelleρ quo uelit:un aut nolitdduces. Couersa :mota ad effectu uerbis laesi. Nuc: iterdu. Fati:ca Iamitatis ipsius uarmis

C redite cunξtandi ratio: approperemus ut hostis N equisi armatos ausit sucedere mur . D ura inter pavidos alitur fortuna sedendo E t gliscunt aduersa metu:ite ite ocius arma D irripite o pubes templis: uos atria raptim

N udaiciet clypeosin bella refigite captos S at patria sumus e numero: si ad praelia nostiae N il minuit pauoti in patulis illa horrida campis

S it metuenda lues:muros haud fregerit unq

D um fabius lapsas acuit formidine mentes

V arroneadaentare uagus per moenia rumor S pargit: et occulto perfundit pectora mom.

H aud secus ac frata rector si ibite carinae L ictoritas lus vacuis G aequore sospes

A dnatet incerti trepidant tendant ne negent ue

1 adlato dextras: samque odere salutem V nius amissa superantis puppe magistri Q uam restare uiro labe qui accedere portis

A udeat ac dirum ueniat pavitantibus omen

H os muleens questus fabius deforme docebat C ladibus irasci: uulguque arcebat ab ira A duersis etenim frangi non esse uirorum Q ut martem inscribant genti non posse dolores C ondere: et ex poena solatia poscere luctus

S lucio eκprobrare sinant sibi tristius illum I lluxisse diem quo castris uiderit ire

U arronem si quo uideat remeare sine armisH is distis sedere minae: etconuersa tapente P ectoramunc fati misere nunc gaudia pano C Onsulibus repetant caesis erepta duo ta