장음표시 사용
61쪽
ram a metu vacui vindicans, recensitaque supra molimina aliter
On immeritis vereor, nὸ non pro amicitiam, stra seceris, dum ead in diosissimum vocas certamen ἱ quale to iniuria vocare possum illud, quod inter literatos concitare solet pinionum Sententiarumque dissensior Vix enim a Roma olim pro aris ac focis tam acriter decertatum est, atque hodie nome unquam a Philosophis pro opinionis suae quam 1ibi quisquecue praeiuditio sue apparente aliqua veritatis imagine allectus impressit altiaus, praerogativa pugnari solet. ; h Quod eito in plerisque literatorum dissidi)s quotidie in oculos nostros incurrat; multo tamen maxime in illis sentent ijs est animadue temporis diuturnitato, te Authorum frequentia atque existimatione nixae,id sibi iuris vi retur acquisui sic ,ut sacrilegri paene reus ut, qui eousque procitat:set audaciae, ut earundem veritarem a deat in controuersiam vocare. Et talis est nisi fallor quaest o tua quam mihi proposuisti vir doctissime, qua silicet vi emcantur illi motus, quando in variss machinis Hydraulicis grauiora sursum, Iriaiora vero eorsum contra naturae suae genium feruntur. Responsionem ubi non ubito pridem ex Herone, Guid obaldo, Vitruvio & uniuersi veseriimul atque hodierna Philosophia didicisti, omnes nimirum illos tam Prodigiosos effcctus ex horrore & metu vacui naturam operari. Sed quid si ego nullius assuetus iurare in verba magistri ne omnisi quidem Philosophorum sutoritate motus,attente contradicere;an n. animaduertis Amicissime Iacobe quam periculosam mihi prouinciam delegaueris ἔ cum in ea re sententiam meam libere exquiris, in quasi alloium opinioni accessiero, veritatem, s n propriam sequutus,totaliis contrauixero, totam Philosophiam me offendere necesse si Parebo nihilominus amicissimae petitioni tuae, & quid in hoc puncto censeam tibi paucis exponam; cum bona tamen Philosephorum venia,a quibus In hac parte n5 inuitus dissetio,animante meipsomet Aristotele qui I. Ethicorum ad Nicomachu: Amicus inquit Plato, amicus Socrates, sed magis amica VeritaS. Priusi Dissili do by Cooste
62쪽
Priusquam vero ad rem ipsam veniamus neque ad propos tu meum inutile,neque tibi tanquam anatomico erit ut arbitror iniucundum, si paulisper in microcos ni cotemplationem defigamus obtutu, ut inde de macrocosmo siue mundo, rectius iudicemus. Ubi ex te lubet quaerere,quando in homine uniuersa membra intermedijs singularum par tium unionibus vides in unam compagem pulcherrime conspirare, quando itidem obseruas diuinum illud venam arteria ruque per uniuersum corpus extensarum artificium; an isthaec omnia inania duntaxat ornamenta, an necessaria prorsus ad finem a natura intentum organa esse existimas Sine dubio assirmabis, illam membrorum omisniam continuationem, ad participandos & mutuo communicandos vitales influxus; illam vero venarum arteriarumque non interruptam extensione ad recentis e corde sanguinis vitaliumque Spirituum deriri uationem omnino necessariam esse. Atque istud ita se habere facile
tibi persuaseris, si animaduertas avulso per sectionem qualicunque
membro illico vires illius uniuersas deperire, atque emori, ut partium continuationem ad influxus participandos requiri, euidentissimo sit. argumeto. Haec idcirco a me afferuntur ut sensim te manu duca ad illud, quod potissimum est opinionis meae sundamentum, utque sibi Persuadeam non minus ad influxuum in mundo participationem eius dem partium continuationem requiri, quam illa in compositis particularibus necessaria sit. Et certe si ex mente Aristotelis lib. i. de gener: Textu 1 9. adimple-
ωie 'νniuersum Deus continuam faciens generatιonem. fa cile appatet, &ipsa mundi corpora, per quae velut quaedam vehicula influxus suos natura distribuit, saltem quoad materiam esse debere omnia continua. Cuius euiternae continuationis effectus est, ut moto quocunque corpore, statim succedat aliud, saltem aer si aliud nil Ilum piae. sto sit, repleatque locum a priore derelictum; Quod ipsum etiam
animaduertit Aristotr lib. I . de Gene: Cap. 6. inquienS: omnia fere qua apud nos sunt cum mouentur mouent. dum Videlicet unumquodque mouet & trahit id quod proxime contingit. Sed nec ille corporum sibi tam sollicite succedentiu nexus adeo debilis est, ut ab agentibus DB. turalibus possit aut debeat interrumpi sicut enim abruptio membri in particulari composito toti violenta eit , eri quod discontinuatio illa inia fluxuum beneficio priuet ita pariter in pulcherrimo uniuers composito, partium interruptio eontra naturam est, quia generationum ordinem interturbarer, adeoque quidquid moli/ntur partes uniuersit, non sussiciunt aduersus commune naturae decretum d estiuere coo,
63쪽
tinuationis illius nexum. Uenio tandem ad principale eaput disceptationis nostrae, &cons quenter ad ea quae hucusque disputata sunt, omnino iudico, nullum vn qua in mundo vacui periculum esse, adeoque neque naturam ciere motus illos grauium in sublime in machinis h ydraulicis & alios contraordinarium naturae cursum, ad vacui prohibitionem. Cum enim ut paulo ante dictum est, uniuersi continuatio a particularibus causis inis terrumpi non possit, vacui consequenter introductio ab ijsdem intenis di non potest, atque ad eis non est cur illius metu naturam oneremus.
Sed quonam ergo inquies impulsu, in machina verbi gratia Cresibica tracto embolo, & contiguo eidem aere subsequente, supposita aeriaqua, contra naturalem suam inclinationem ascendit, perpetuo quasi in aquaeductibus portento P Respondeo non alia vi aquam illic sursum ascendere,quam pondus aliquod sunt insolubiliter alligatum ,tracto fune ab adaequata ponderi potentia & ipsum rapitur in sublime . Sed age, utrumque compar tione inita paulo clarius explicemus In machina Ctesibica sit embolus A B, consule Fig. ix. aer in D,aqua in E. sit etia pondus F. alligatum sunt GH, His positis ex te quae r
s u quam ob rem posita in H potentia, quae
ponderi sit adaequata, pondus contra grauitatis suae inclinationem ascendat pRespondebis: quia potentia in Hvirtute sua ponderi praeualer, & funis rumpi non potest; si enim horum desie
alterutrum pondus utique per si istet immotum. Recte iudicasti, sed idem ego prorsus affero de aquae E,intra machinal ascensu, quia enim aqua E aeri D,&aeri D in lubilitξr alligatur embolo A B, posita in B potentia podercsitati aqueae
praeualente, sursumque embolum trahente, necessario attrahetur aqua esto ponderosa, non secus ac aliud
pondus supposita insolubili alligatione ad funem in altum eleuetur.Ee vero aquam Ε, trahi sic a potentia in B meo iudicio euidens est, quod potentia in B posita sentiat pondus aquae in E, quam ne attollere quidem poterit si aqua ob capacitatem machinae nimium fuerit ponderosa, non sentiret autem potentia B grauitatem aquae si solummodo traheret Embolum & aerem D, ipsa natura vi propria ad vacui in Dablato
64쪽
ablato aere immitientis pinhibitione, aquam in superna propellente od si in loeo aeris aquam inter & embolum in termedii, foramelis Ium pertuderis, iam funem illum, quo pondus aqueum embolo alligabatur rupisti; tunc enim aer interior cum exteriore continuatus: utpote naturale ius habens ad ascensum, tracto embolo sequitur, aqua eodem quem grauitas eiusdem exigit loco persistente. Vides opinor vir Doctissime, aliam superesse viam ad motus illos explicandos, praeter inanem vacui metums ut mihi pene perinde ridicule respondere videatur, qui motus illos in vacui periculum reseri, atque videretur ille dicere, qui pondus fune tractum in. altu ascendere, aut currum robustisinis equis alligatum,ob periculum v3cui cotenderet moueri. Eadem omnino facilitate motus caeteros explicabis aut essectus, qui ab alijs metu vacui fieri perperam asseruntur, e quibus unum adhuc alteriimue videamus . iFolles undique clausi diduci violente non possitnt quin rumpantur: non ob inanem vacui metum, sed quia asserculiqui diducunturi con. tinuantur cum aere incluso, di hic cum sollium plicis e corio, qui violentε ὸilatatus, secum una trahit & Iisteri, quHlebit lora si sint, omni no rumpi necesse est, non secus atque rumperentur si solles iam aere pleni exitu eidem omni intercluso violente complicarentute perinde ienim aer violente dilatatus atque condensatus obiecta sibi obstacula conatur amoliri. Simile quid contingit in lagena vino plena equa si toto orificio avide vinum extraxeris,rumpe eiusdem latera debiliora, quod haec cum vino quod extrahis continuentur, & tiacto isto trahi &illa, atque adeo ob impotentiam resistendi omnino rumpi necesse sit; Sed libet in tui gratiam pro totius dissertationis meae complemento
hydraulicam quandam machinam non iniucundam a me pridem e cogitatam tibi communicare, quae motum suum Omnem ab ea qua de hactenus disserui tractione& partium continuatione sortita est: vide Fig. x. Constat illa sex omnino vasculis vario tuboru ductu sibi coniunctis corporibusque diuersi densitatis plenis. Vas A globus est vitreuge vitro bene denso, habens applicatum sibi tubulum E F angulti meatus qui intra globum ad dimidium aut ultra pertingit, inferne verti ad F epistomum eidem annexum est, ut aristὸ claudi possit. Adiuti ficium tubi E F, exterius F trochlea sit, ut rubo G H Deile coniungi pota sitne aer transpiret. Tubus G H l inflexus, pertingit ad fundit vasis B quod aqua plenum est: ex huius fundo descendit tubulus Κ L, ad fundum usque vasa M N, quod Spiritu, vini tubis aut alio humore rubeo qui aquae non facile permiscetur est repletum, S aliasvndi quae
65쪽
el ausim, nisi quod lando superiori insertus sit tubulus GP,fundo vasis C quad Spiritu vini rubro plenu est se pernE applicatus, ex quo denuo
descendit tubulus χΙ, pertingens ad fundum superiorem vasis ST,
quod aere solutamodo continer, S undique obseratum est, excepto quod per tubulam uri, aeri pateat ascensus in receptaculum D aqua limpida plenum, quod in fundo praeterea aliud foramellum Z habet, epiltomio allibitum reserabile o Vt vero in vasa BC D, facilius humores infundi possint, esset operae precium ita eadem superne suis tubulis applicare in I Κ P ας, ut ad libitum demi a tubulis, at his rursum annecti possint, quin & epistomiola ijsdem locis adiungere non obesset, quae humorum descensum clausa prohibeant,& aperta ijsdem dum opus est transitum concedant, quae omnia praxis docebit. Haec machinae descriptio est, videamus & usum, qui uni duntaxat oblectationi seruit: Aer intra globum A ad prunas lente rarefactus per episto-mium F paene omnis expiret, tum clauso epithomio seruetur globus
Quod si iucundo spectaculo initium dare libeat, applica globi orificium ad tubum G H, & epistomici reserato viam aeri laxa videbisque in vase A exilientem fonticulum aqueum; in B vero in aquae medio fonticulum rubeum e Spiritu vini; in vasculo C in medio Spiritus viniscaturigo aerea se attollet, ac demum in vase D, inter medias aquaS fonticulus quidam aereus exorietur. Haec vero ita contingere certumeli, Disiti rod by Corale
66쪽
est; nam aer in A violente rarefactus, accepto spiraculo ius habet in naturalem suam ex tensionem se contrahendi, quod dum agit rapit una secum aerem in rubo GHi sibi contiguum, &hic contiguam aquam in vase B, quae ob violentam tractionem per E necessario exiliet, aqua rursus in B attrahit ex M N Spiritu vini, qui obleuitate sua accedente tractionis violentia,ex K per mediu aquae ad locu superiore haud dubie feretur, eadem ratio est in caeteriS vasi, ut facile patet. Hierursus vacui metum ab alijs in auxilium vocari sentio; sed non a me, qui non aliam huius rei causam agnosco , praeterquam eam quasi prasua proposui. Et unde quaesolithic periculum vacui E in globo inquies A. Erras cerae; nam permultos dies aer ita rarefactus intra globum illum asseruari potest, citr, omnem Ullius vacui metum s vnde ergo quae 3 reserato epistomio tantum subito vacui periculum exortum est e Sed abrumpo tandem & finio meum super proposita a te mihi vir doctissime quaestione discursum, qui fortassis ideo prater opinionem meam prolixius se extendit,ut magis contra id quod impetit vacuum esset r quem S tanto libentius amplector, quod scio eundem placere subtilissimo& ingeniosissimo Geometrae ac Mathematia Coadmodum R. P. Theodoro Moreto utrique nostium familiari Issimo a quo eundem hausis de Requentius de eodem cum illo diseeptaui Hunc tu Charssi ne Amicorum quamquam de vacuo est, non a sperna bere tamen opinor ut inanem, multoque minus obseruantiam atque affectum in te meum, qui coegit ut contra alios in hac odiosa quaestione dissererem. Vale & tum demum in natura vacui periculum expecta ubi amorem erga te animo meo exclusero. Plagae 7. Octobris i ςs s. Ita hic vir mihi; at ego omnibus Discursum hunc communico, imgant, iudicent , sensus suos dicere non dedignentur, ut siquid male dictum ei hemendetur, sit bene, imposterum a Philosophis acceptetur.
Vt aquq desce sus alterius liquidi asce su causet.
Liquam huius rei Propos. IX. Exp. 1. praemis mentionem. Sed quoniam aliquanto sortasse operosior, aliam huiusce
modi machi nudam sum commentus, quam ctiam Orna
menti gratia hospitum mensis adhibere posti . E sto vas Sphetricum in Fig. xi. A B. in duo receptacula diaphragma
67쪽
te interstinctum D E, cum medio supernὰ foramine ad P, ex duobus istis receptaculis adferruminati fundo descendant tubi ad subiectum vas, F G quidem pertingens ad fundum G titiferioris receptaculi, F Q vero prope fundum
superioris, uterque obarmatus clauicula F. I. In fundo Spherae promineat canaliculus cum clauicula H, in C vero infundibulum, sic tamen ut insu soliquore ad receptaculu A D, bene es audi rursum possit ne quis aeri ingressus pateat. Cum igitur voles vinum in L M N olatens, ad Haemisphaerium BE cogere, utramque clauiculam resera Fl. tum enim aqua ex D per canalem F G,in G defluens coget aerem qui est in E sibi succedere S consequenter vi
num quod est in LM N O, per fistulam Q l Κascendet in E tantum, quantum descenderit aquae ex D. Bibiturus ergo clauiculam H res ra aperto ostio C, et clauso epistomio I. Nota: si interstitia in vase inferiore multiplicaueris, & cuiuis receis piaculo indideris canalicum, qui ut prior ad haemisphaerium EB sie ad ferruminatus, posse te distinctissimos exinde humores di liquores haurire, cuius sorte adhuc mentio redibit. Ratio horum omnium est grauitas squae cum in longiori ductus 'perci, necessario pondus minus attollet, Quoties igitur in Syphone crus est longius superabit illud perpe diculum breuioris cruris caeteris paribus . inod si perpendicula fuerint aequalia, in aequilibrio aquae pendebunt; non enim est ratio cur una potiuS descendat quam altera, sed nec discontinuatio dari potest, neutra igitur fluet, Gravitas igitur est quae aquam in sublime vel inuitam attollit, perinde ac maius pondus in libra minus.
68쪽
Aqua iuri suo relicta, iuxta mensuram sui perpendiculi in sublime attollitur.
qtendo in decursu pluribus experient ijs, quo pacto aqua semel in sublime deuecta, indefessa molitione sursum ascenis dat, & continuato tramite rursum delabatur; nunc dispi cere libet, quousque sursum seratur, utrum perpendiculum tuum quandoque superet, & an ultra illud inuita cogi possit. Voco aute hic Perpendiculum. radium L ntis aquaepereanalem horia estnti perpendicularem. pio cuius mensura aqua quae sucta v. g. in altum tollitur,per omata ad unguem se accomodat,ut si descensus aquae sucis tu causans ascensum, fuerit 4. v. g. pe dum, totidem erit causatus a principio
Fui o aequilibrij eiusdem ascensus;siue quaniata est profunditas descendentis, tantat erit altitudo ascedεtis exitiae terminis Vsque adeo pertinax & sui iuris est aquarum geniuS, ut nisi strata gemate eum ultro fallas,ne ad unguem prom ueas in sublime . Ingenioso rem aggressus est doIo Baptista Porta Syphone spirali&helicis Usus, ratus naturae sic vim se facturum; sed enim uero risit nympha semperiuris sui tenax , semper sui similis.
Causam porro huius non alio refero quam ad uniformiter dispensatas a Nais tura vires; potentia enim quae deorsum graue urged, eadem sursum continuatam promouet aquae molem: quanta enim deorsum virtute pollet,lanta & sursum, Cum enim descensus ille causet ascensum,tantum haud- dubie causabit, quanta est in descendente potentia. Suppono autem potentiam esse ut 4. v. g. totidem ergo erit in ascessi sursum. Disitired by Corale
69쪽
Perinde atque in libra, cuius unum crus ab hypomochlio, si deor. sum aliqua virtus urserit, erus alterum necessario eadem longitudine perpendiculi eleu abit. Quoniam enim triangulorium AC E, BC duo latera EC, C A , duobus B C, CF,& angulus EC Α, aequalis BCF, erit&basis ΑΕ, basi BF aequalis, ergo descensus E A, ascensui FB conformis. Consulatur Fig. xl l . Declaro id similitudine alia Sparto Statica. Concipiantur aequalia duo pondera in aequi pondio I pendentia super Κ L horizonte, quod si pondus H pio traxeris vltra X L, ascendet necessario pondus Gad altitudinem descensui paren quantum enim H discedita Κ L, tantum G erigitur super eandem. Eodem plane modo se habet Syphon: quod si enim liquor contentus fuerit in aequilibrio, consistet, sin vero crus unum seu perpendiculum produxeris , statim desti ucto priore atqui librio aqua breuioris eruiis attolletur, cedens pore ni iae ma tori, neque plus neque minus quam sit motoris potentia. Quod igitur hic praeitat tractio & productio sparticum pondere deorsum , hoc agit perpendiculi aquei protenso ce
Aqua iPtur iuri suo relicta iuxta menseram fui perpendiculi in sublimὸ
Mulbtur, quoi erat probandum .
Et hactenu, ferE de musis & pri ne ipiis fotium;nunc de ipsis sontium machinis aliquid breu itEr dicamus. Quae ex abditis Naturae stat bris negotiosus Artis genius in auras elicuit, sibique aeterno faedere sociatos, perenniter deinde mana. uros ad votum omnium Bucit iubebit.
70쪽
DE FONTIBUS PHILOSOPHIAE PARS SECUNDA
t Oftiaquam bremtis, pro iussitura meo. de aquarum ω fontium e terrae visceribus scaturientium natur ω origine ; de earundem Sphara , centro, de pote tia in communisentes tu aera βιrigente ωα disse. rui,materia ordo rerum η eriespossulare videntur, is ad igo in particulari sono tim uehuasmata es naumaturgum aquarum Proteum quod ti umconsi iij meisuit sensim defluamur. Agam proinis sabae neunda Parte in particulari, de principi' ex potentia matriae, ad cuius imperium contra congenitum appetitum in inclinationem uenus in oblima fiaguntur. Possunt autem visura in i ad sex capita seu principia potentsa motrice3 reuorarit Ut te in vim, qua oritur ex LAPSU NATVRALI, quam moeo VIM LAPSUS . i