장음표시 사용
401쪽
Medius terminus vivere & sentire , praedicatur in majori de animali. Idem medius in minori est subjectum , de quo adfirmatur substantia . Quoniam Uero enuntiationes sunt vel ad malivae, vel N ativae; deinde harum quaelibet universalis, vel
Tarticularis ; ex quo quatuor differentes species nascuntur A. E. I. o. Hi ne in unaquaque Figura aliae se offerunt con- unctiones enuntiationum , qui vocantur Modi. Hae autem quatuor propositiones LxIm. modis connecti possunt , ex quibus totidem differentes syllogismi existunt. IJ Ex his xvI LII. tantum sunt boni: id est, non peccant contra clarissima principia, quibus innituntur syllogismi. Quod ut iacilius intelligatur , quaedam de syllogismis praescribi solent , quae nos breviter expediemus.
CAPUT II. De Ieribus DIIogismi generatim agitur .
QVidquid autem de Figuris , & Modis praescribitur, ad
hoc principium revocatur : Eadem res non potes ul' esse, is non esse. Nam si vocamus ad examen unumquemque ex illis syllogismis, quos contra regulas peccare Logici adfirmant, facile deprehendemus , male concludere hoc solo nomine , quia adversatur illi notissimo axiomati . a J Cum tamen pauci sint apti, qui illam analysin instituant; ieci r-
1J Leibnietius de Arte Combinatoria probi. a. n. I s.crosa in Logic P. III. c. 8. Corsini Log. P. III. c. q. oIir. fra Hoe axioma esse primum cognoscendi principium dixere Peripatetici pictique , , merito . Nam hujusmodi principii veritas per aliud prIncipium a priori nequit probari: ex ipso vero omnes gropositiones , quae verae sunt , possunt dedum et , aut ad illud revocari, ut consideranti palam Met .
402쪽
L I B F. R Q II IN TU s. 3TI eo facilitatis gratia ponuntur a Logicis non nullae leges equas si servabimus, numquam illi principio adversabi
Quo vero has leges commodius intelligamus, qua tuor axiomata in memoriam revocanda sunt: de quibus alio loco. I. Propositiones particulares stibalternat de continentur in subalternantibus e non contra . II. Sisubiectum
est universale, aut particulare , etiam talis est propositio . III. In universali ad mativa subiectum distribuitur : non ita vero praedicatum . IIII. In universali negativa is, praedicatum , is si hectum distribuantur . Haec sunt principia
legum , quae sequuntur Generales LegeS . Lex Ι. S Ilogi nus non habet pauciores terminos quam tres et nec plures quam tres . Prima pars est manifesta . Nam sine tribus terminis non potest fieri syllogi sinus, ut evidens est. Altera pars consequitur ex prima . Nam si occurrunt duo medii, extrema non conseruntur cum eodem me
dio: contra coroll. Iia cap. 2.J Ideoque nec inter se possunt conserri. Nam proprietates , quae insunt duabus rebus diseserentibus , non ideo aliae aliis cohaerent, ut est perspi
In hanc legem multis de caussis peceatur: Sc hoc solo nomine syllogismi plerique fallunt. Si duo medii clare t e
offerunt, iacile errorem dignoscimus, ut in hoc: Omne animal es vivens... liquis equus non est bomo . E. Osiquis equus non es vivens . Hic facile occurrunt quatuor termini: animal, viven1 sequus , bomo . . Cum vero quatuor termini non semper primo adspo
403쪽
372 DE RE LOGICActu appareant , iccirco viri accurati si I monent, sedulo expendenda esse vocabula , ne in errorem incidamus . Sane quam frequentissimum est, ut vel amphibolia , vel per mu-cationem suppositionis , vel per eonfusionem unius terminitum altero, inducantur quatuor termini. Γ IJ Exempla
me lex, si recte intelligatur, sufficit, ut omnium si-
Iegismorum varietatem recte compingamus: nam reliquae Ieges ad hane revocantur . VibiIominus addemus alias ti
Lex II. Medius terminus non potes bis fumi partieu&νiter e sed te emel rapi debet universaliter seu distributive . Nam si aeeipitur bis particulariter , non eris unus , sed duplex medius : ideo quatuor termini scontra leg. I.JHinc non valet I Aliquis bomo est pius . aliqtiis homo es latro . . E. Aliquis latro est pius . Quia terminus bomo in utraque signiscat diversium hominem e & sunt 4. termini: bic homo, pius, hic bomo , latro . Lex III. Medius terminus numquam potes inveniri ineonclusione. Nam medius debet in utraque praemissa conferri cum extremis , ut intelligamus , an extrema inter se componi debeant, an sejungi. Ergo in praemissis locum habet, in
si J Baum. Inst. p. ITT. in Modos contra hane legem diversos adducit Senguer-dius in Arte Argumentandi, pag. 36. & seqq. qui tamen as 'praedictos νevocantur, is praesertim ad mutationem suppositionis .
404쪽
conelusione non item . Secus adfirmaremus , aut negaremus aliquid , de quo non locuti eramus in praemissis , dcessent quatuor termini et scontra legem i. J ut in hoc seu logismo οῦ omnis bonus Theologus es homo . Franeisius es bonus Theologus . E. Franciscus es bonus bomo . En iterum quatuor termini οῦ bonus NeologuI, homo , Franciscus , bonus homo . Lex IIII. In conclusione non fit plus , aut minus, quam in praemissis et id es, termini non accipiantar latiori , aut refrictiori significatione , quam in praemissis. Consequitur ex superiori. Nam cum s leg. I. J syllogismus habeat tres terminos ; si aliquid amplius esset in conclusione , certe aliquis terminus duplici intellectu acciperetur e s contra legem i. J ut in hoc :
ubi munaeum contemnit, patitur injurias. sui Gristum sequitur mundum contemnit . E. Qui Chrsum sequitur, in aeternum injurias patitur.
Sunt quatuor termini : mundum contemnere , pati temporarius injurias , risum equi , pati injuriam sempiternam . Deinde si aliquid deesset in conclusione, quod esset in praemissis, acciperetur in praemissis alio sentu : &it eruiAcssent quatuor termini, ut in hoc: sui moritur in de Christ, moritur tit itertim vir st . Petrus moritur in fide ciristi.
In prima sumitur illud moritur hoc sensa , mori ut viva mus . In conclusione vero hoc sensu, mori Impliciιer et
ideo sunt quatuor termini et L contra legem I. JLex U. Conclusio sequitur debiliorem si aemusam : id est , si una praemissa fuerit particularis , vel negativa, hujusmodi erit conclusio . E contrario si talis es conclusio proban-ήa , etiam altςra en Prarmum .
405쪽
3TA DE R E LOGICA Constat primum . Natia si conclusio universalis ex praemissa particulari duceretur, plus adfirmaret conclusio , quam praemissae . Constat secundum . Cum dico : Nullus homo es lapis ; si animadverto, aliquam rem contineri in illo subjecto universali , e. g. aliquod vivens esse hominem pnecessario debeo etiam judicare , hoc vivens non esse lapidem : aliter idem simul esset , & non esset . Similiter si concluso est partieularis , aut negati Ua , etiam altera ex praemisIs ita se habebit. Aliter adfirmarem , aut Dogarem in conclus One minus , quam in prae
tra legem l . JLex. VI. Ex duabus enuntiationibus particularibus uulla apta conclusio I equitur . Nam ideo adfirmamus extrema cohaerere in particulari conclusione, quia certo scimus , hanc contineri in alia universali. Ergo una saltim praemissa debet esse universalis . Clarius: duae particulares non conserunt e X- trema cum uno, sed duplici medio et L contra legem r. J ut in hoc eis liquis homo est doctus . Aliquis homo es indoctus .
E. Aliquis indoctits est doctus . Itaque sunt quatuor termini: aliquis homo , doctus, aliquis homo , indoctus . Lex VII. Ex duabus enuntiationibus negativis nibiIeonsequitur . Nam adfirmamus , aut negamus , terminos conclusio
nis alium alii congruere , quia perspectum habemus , sub jectum conclusionis contineri in primo iubjecto universali, de quo aliquod praedicatum adfirinavimus , aut nega Uimus : quod ipsum est, esse unam praemissam adfirmantem . Hinc male colligo et s
406쪽
LIBER MI INTUS. Nullus iustus es homo malus . E. Vullus jusus servat mandata Des . Nan fieri potest ut neutri extremo congruat praedicatum illιd , quin inter se extrema concordent . Quia cum nego illi duo extrema congruere medio , hoc dico , nullum esse medium ex quo dignoscere possimus qualis relatio sit intere trema . Quare male adfirmamus, aut negamus, esse alicuam relationem.
Haec lex primo adspectu videtur ad primam illam re-cuci non posse : verum si recte ea perpendatur , facili ne otio reducitur. Nam ideo vitiose colligitur ex duabus ne-ἔativis, quia non conseruntur duo extrema cum uno me lio et quinimmo plane negatur , posse ea cuin eodem medio tonserri .
CAPUT I I I . De legibus Figurarum sigillatim. V Enio ad leges singularum Figurarum , quae se habent
FIGURA I. Lex I. Minor propositio necessario est ad maliva .
Demonstratur. I. Nam proprium minoris est ostendere , hinc rem sub illa contineri , de qua aliquod praedicatum a firmatur , vel negatur et ut inde colligam, idem prα- dicatura de eadem adfirmari, aut negari debere . Igitur necessario erit ajens seu adfirmans. Dem. 2. Si minor est negans , major erit ajens : nam
eX duatus negantibus nihil sequitur et L leg. 7. gon. J Et si major est aiens, praedicatum sumitur particulariter : a-Σiom. a d Cum autem praedicatum majoris sit piaedicatum A a 4 con
407쪽
376 oz RL Lo ICA conclusionis a & in conclusione negativa utrumque extre mum accipiatur universialiter; s axiom. q. J dupliciter accipietur unum extremum z ct erunt quatuor termini: s cor-tra legem I. gen. I ut in hoc syllogismo :Omne quod loquitur vivit . ullus equus loquitur . Igitur , nullus equus vivit. Sunt quatuor termini: loquitur , aliquod vivens , equus, nullum vivens.
Lex II. Major propositio esto universalis .
Demonstratur I. Nam ideo adfirmamus , aut negamus aliquid in conclusione , quia cognovimus , hanc enuntia
tionem contineri in aliqua universali . Sed lubjectum minoris est idem subjectum conclusionis et leg. q. gen. IErgo, ut concluso contineatur in aliqua universali, c- portet quod major sit universalis . Demonstr. a. Si major est particularis , subjectum , quod est medius , erit particulare e s axiom. a. J Cum au tem idem medius sit praedicatum minoris , quae est adfirmativa s per legem I. J erit itidem partieulare e s ax. a. JErgo erunt quatuor termini ἔ s contra leg. I. gener. J Hac de caussa non est bona haec collectio :Virtus es genus respectu Iusitιae, Fortitudinis. Iustitia es virtus .
E. Iustitia es genus respectu Iustitiae , is Fortitudinis .
FIGURA II. Lex I. Una praemissa debet esse negativa . Demonstratur . Nam medium in utraque praereissa est praedicatum: praedicatum antem enuntiatiotiis ad fir Dativax accipitur particulariter : s axiom. I. J Ergo si uir.que e set adfirmans , medius duplici significatione acciperetur , di essent quatuor termini: contra legem I. gener J Hinc Perperam in sero hoc modo et Omnis
408쪽
Omnis equus es substantia. Omnιs Diritus est substantia . E. Omnis spiritus est equus . Sunt enim termini quatuor : equus, aliqua substantia , spiritus , aliqua subsantia . Excipe , si extrema reciprocentur: id est , eum subjectum fieri potest praedicatum , & e contrario . Nam cum eo casu aeque late pateant, ex duabus adfirmativis bona comelusio cogitur , ut in hoc eomue risibile es homo . Omne animal rationale est homo. E. Omne animal rationale est risibile. Lex. II. Major esse debet universalis . Demon. Nam si esset particularis, etiam subjectum esset particulare: f axiom. a. J Cum vero in conclusione, quae necessario est negans, quia imitatur viliorem praemis-1am, lumatur universialiter ἡ axiom. 4. J duplici intellecta sumeretur : & essent quatuor termini, ut in hoc :
siqua substantia est piritus . Nullum corpus est Diritus . E. Aliquod corpus non es substantia. En quatuor termini r aliqua substantia, spiritus , corpus , nulla subsantia.
FIGURA I I I. Lex. I. Minor esse debet adfirmativa . Dem. Nam si minor fuerit negans , major erit alens tnam ex duabus negantibus nihil sequitur : s leg. T. gen. IDeinde si minor est negans, etiam talis erit conclusio e s leg. I.gen.J Cum autem termini conclusionis negativae accipian tur univertaliter ; f axiom. 4. J & praedicatum majoris adfirmativae accipiatur peculiariter; axiom. a.J majus eX tremum duplici lansu sumitur, & erunt quatuor termini τ
409쪽
3 8 D E RE LOCI C Ascontra leg. I. gener. J Ergo necessario minor est adfirmans . Hinc perperam argumentamur hoc modo :Omnis bestia sentit. Nilla bestia est homo . E. Nulla bestia sentit . Termini enim 4. sunt: bestia, alιquod sentiens , homo, nuIIam sentiens. Lex. II. Conclusio esse debet particularis. Dem. Nam in tertia Figura subjectum eo ne lusionis est praedicatum minoris e dc cum minor sit adfirmans , praedicatum est particulare e s ax. I. J Ergo etiam conclusio erit particularis, quia sequitur debiliorem et L leg. s. gener. JAliter plus esset in conclusione , quam in praemissis : & iterum essent quatuor termini: s contra leg. I. gener. J ut in hoc ἔOmnis bellua vivit. Omnis bellua est corporea .
Habet hie syllogitaus 4. terminos et bellua, aliquod vivens,
aliquid corporeum, omne corporeum .
Fx CURA I xx I. Lex Ι. Si major es adfirmativa , minor erit uniUersalis . Dem. Nam medius in hae Figura est praedicatum majoris : & praedicatum in universali adfirmativa sumitur particulariter : s axiom. 3. I Cum autem in minori idem me dius si subjectum , si esset etiam particularis , in utraque sumeretur particulariter : axiom a. J Ideoque essent qua tuor termini : contra leg. i. gen. JLex II. Si minor sit ad mans , eonesum erit part 'eularis . Nam in minori adfirmativa minus extremum,seu prae dicam Diqitigoo by Corale
410쪽
L I n E R 'U I N T U S . 37s dicatum sumitur particulariter e s ax. a. J Cum autem minus extremum sit subjectum conclusionis ; debet itidem sumi eodem lenia . Aliter plus esset in conclusione , quam in praemissis : & essent 4. termini: contra leg. I. gener. JLex HI. Si conclusio es negativa , major erit univer salis . . Nam majus extremum, quod est praedicatum eon clusionis negativae, sumitur universaliter : s ax. q. J Cum autem majus extremum sit subjectum majoris ; erit etiam universale , & item propositio et sax. a. J Aliter plus essee in conclusione , quam in praemissis: & ellent 4. termini . Porro hae leges litteris vocalibus quarumdam vocum, quas Logici excogitarunt, exprimuntur. Quae his versi
I. Earbara , Celarent , Darii, Ferio. IIII. Bamaliptos . mentes , Dimatis , Fespno, Fress omorum . II. Cesare , Camestres , Asino , Baroco. III. Darapti , Felapion , Di famis , Datos, Bocardo , Ferison . Exempla .
Bar- Omne animal est vivens . ba- Omnis bomo est animal. ra . E. Omnis homo est vivens . Ce- Nullas spiritus es lapis . la- Omnis Aigelus es spiritus .rent. E. Vultus AngeIus est lapis . Da- Omne vivens es mortale .ri- Aliquis equus es vivens. i . E. .Aliquis equus es mortalis . Fe- Nullum bonum est repudiandum .ri- Prudentia est bonum ... E. Prudentia non est repudianda