Marci Antonii Nattae De principum doctrina libri novem cum aliis eiusdem generis ...

141쪽

II DE PRINCIPALI OCTR.

ius , quod modo dicebatur, cur omni aeuo tam rars fuerint boni Principes:&inueniet oportere Principe sibi ipsi primu , deinde aliis imperare Maximus nanq;in difficillimus es principatus sui ipsius: quo efficitur, ut insitae nobis cupiditates rationis obediant imperio At necessarius est ei, qui huc secundit, qui est ad caeteros, recte e

sturus est. Non enim qui sibi ipsi est

malus,caeteros efficiet bonos: nec qui

iniustus in se est, iustior erit in alios: nec dignus sane ut libere imperet hominibus , qui turpissimis ipse seruit

cupiditatibus Virtus innoxia est: tvitiosa libido sine alieno incommodo implere nequit,quislato perniciosior in principe,quanto latior:&quodno solum facto laedit, Verti etia CXCmplo Nam malos principisimores multitudo fere omnis sequi solet. Qusdsi externos hostes multi facillime,cupiditates suas pauci frangere potuerunt,

qaid mirum, si quod in uniuerso hominum genere rarum semper fuit, id in uno Principum ordine rarius adlluc elucoc sed quo rarius, eo , si contingat,

142쪽

contingat,priaeclarius: contingere au-

te vix posse arbitror nisi quod innobis naturae lumen est ad honestissima quaeque: iustissima prosequenda, id a doctrina&ab ipsis literarum studiis incendatur. Quanta orationis copia, quam admirabili incredibilique dicendi gener virtutis vim , decus, splendorem summi homines Graeci& Latini nobis expresserunt Zqua sen

tentiarum grauitate Vitia notauerunt

quam validis firmisque argumentis nihil utile fore, nisi quod honestum

esset docuerunta quam deniq; iustorum principum multas ossigies, non ad speci andum solum, sed imita dum quoque illi reliquerunt summo eorum ingenio exmessas, politast Haec assidue tractans animus,&in his eigilans pernoctansque curis , fieri non potest, quin recti studio, cupidine verae laudis incalescat,& se ipso indies fiat tanto melior, quanto maiora illa, sanctiora arbitratur. HaeC sunt firma illas fixa munimenta,quibus corroborans se inclytus Princeps assentantium voces repellat: su-

143쪽

ri: His gl0rjetim, his caritatem ciuium, his tranquillitate animi Consequetur. Quod si non tantus fructus cliteris ostenderetur, sed hones a latum oblectatio peteretur, quartessum negociis a nil unaae ciperet, tamen iusta caus sa cur se illis princens daret No enim partini iucundunt ei rerum caussas scrutari, Coeli terrarumq; descriptionem Cnerc,maioria gesta, Veluti ante oculos depici avidere, ingeniae O-ium cotemplari, qui in dicendo graues admodum ac tu aues fuerunt, de nique nihil scicti magnarum rerum delectabilius,qua piusus animus, Veluti coelesti quodain pabulo saturatur, hac ut fruer intorsi uri pii,4 corporis. Voluptates 5 diuitiac honores abiecerui, existimates se minus incude victuros, si his dediti illa praeterissent:

Ceterae reS, neque aetatum, neq; tem

porum , neq Iocorum sunt Onanium, at studia literarum adolescelitibus S senibus priuatis magistratibus,domi manentis, is, peres rinantibus,

144쪽

L IIII. Iarsina sunt, nusqua ingrata, nunquam importuna. Haec igitur nolim principem abiicere praesertim cum magna illa S grauis commmdatio in vulgus sequatur, Principem doctrina pollere. Num existimas, Alberici hanc nullam aut paruam cise comendationem ubi hic sernio celebratur in multitudine Principe doctrina omni abundare aut si ea eri quaeda, an no prodesse principi putes hanc existimationem hominum atque Dinam , ut ob id se facilius ille legendam committit multitudo, quod plus caeteris sapcre vide duri A L B. Ego magnam es leCommcnctationen hanc ita Principe doctorinae, & non leuiter ipHS im-erio,prodesse puto. M R. Magnus tu nessane campus substernitur poetis N Oratoribus, ubi talem inuenerint Principem Threm cris laudibus extollere possint. Vis ne, Alberte, aduo

CCmnunc poetas de Oratores OmneS,

Vt dicantipti nobis,vel nos ipsis potius dicamus, quod potissimum sequatur, ubi Principem cupiunt commendare ALB. Advocare potes sed ubi id

145쪽

feceris, iam praedico tibi nemine Coruim huc hodie veturum M in Fingere tamen possumuS, si non omnes, at quam plurimos huc aduocatos Venis: & adesse. A L B. Nihil negochest fingere M A R . Ergo ad eos, qui

conuenerint, linc habebimus orationcm ALB. Quam MAR. Ita enim

ad cos dicemus: O praestantissimi viri, quorum ea est Cupiditas claros viros attollere seculiare dicendi, Cui praecipue incumbitis unde libentius laudatis Principem Nam ubi formam egregiam corporis, validu membrorum robur,Vetustatem generis nobilitatem,opes,imperia, diuitias , potentiam, honoreS, Victorias, triumphos profertis, non principem, sed fortunae crga Principem benignitatem laudare videmini. At Princeps rima ipse laudatur , cu magnanimum, iustum, religiosum, liberalem , ct mentem describitis, his tot tantis laudibus ubi additur Principem ma gnarum artium scientia subnixum es.se talem , tunc plane perfecta redditur cumulataque laudati, qui Η, paret

146쪽

paret virtutum illarum stabile fixum- que fundamcntum, inprudcntia, scilicet collocatuna, nec casu bonianai se Principem,sed iudicio:aequari tun Ccoelo Princeps,ct longe lateque supra

ceteros mortales efferri videtur,cum totin tantis animi bonis collocuple. tatus ostenditur, quae non fortuito in-sxa, scd veluti ex arte comparata Obtinet. Maxmae Vero eloquetiam, qua

vos maxime obieel aNini principibus Viris conuenire putatis. Quid est illud,quod Pelignus Poeta ad Germa nicum scripsit Caeserem . Memora mihi , Alberte , carmina illi, si tenes. ALB. Credo illa a te, Marce, desiderixi carmin1, quae sunt initio Fastorum scripta naim Germanicum alloquens Caesarem ἰών sit ait cultifacundia serasmin oris,

Ciuica pro trepidis eum tulit arma reis. Mimmo ad nostras cule tulit impetvi arare, Ingenii curranis mina quanta tun

M A R. Hic , ut opinor,laudare cogitat non Vituperare neq; laudaret

nisi pulctierrimum quid esset in Principe , grauisin ornata dicendi facul-

147쪽

I14 PLINCI P. DOCTR. tas nollensio solum oratione soluta sed etiam Carmine. R P . CVeroetiani delectat plurimum idem pocri dum inducit Iuleium iuuenem, id ess Imperatoriani sobolem declamatorio sub praeceptoribus fungentem munere: - , Stati: est inquit vultis Dire dio ti P stibi pulsi mora est, atque os coelestes-Hoc Superos, res more solere loqui.

Idem Poeta ipi eisdem de Ponto libellis, dum criminatoriam cuiuidam consularis Commendat eloquentiam. illud intulit . .

Solent illa in pro hierbii vulgo iactari , eloquentiam tristem n QS Musicam inluetu naportunam csse narratibnem. Hic iamcn in illis suis Tristibus bonosti donantes effudit versus, δί vicino iam fato dulce quiddam uitaue cantauit AzB. Nosti Baptista carmina illa de Cygno:

Dulcia defecita modulatur cam ima lingua Cantator Cunis funeris, Uri.:

Hoc idem contigit huic Poetae , Ut dulce quiddam cancret in eius funC

148쪽

re iam infelthc quoqtie illam dc grauem relegationem ab urbe ad Arctos usque,& tib ipsa Cynolura limus ipse suum vocare solet M A M. Etsi omnia, quae certant huiuS Poetae praeclara sim adnabdum, omnibus illita ingenii luminibus tamen quaecunq; scripsit in illo suo calamitoso exilio, valde placere solent: Mea senties, Albertc ab eruditis eximie commendari qua cogitatione inductus, Cum Ioeta iste infelicitatem exilii in asperis S inhumanis locis efferas inter gentes versibus Musarumquescantu leuauerit, illud possum verissime ditacere, literarum studia, ut nihil in secundis conserant rebus , in aduersis magnum praestare solatiu, enc Omne esse leuamentum malorum: ic-

irco in summo fastigii culmine con stis ut is , quibus esterius fortunae impulsu gratiores iniminere solent lapsus,magi Satque magis tenenda Dio-anysius iunior , eum tyrannide Syra cusaru excidisset, interrogatus, quid

tibi philosophia Matoque profecisset Hoc, inquid, quod tantam fortuna:

149쪽

11 DE PR1Ne1 DOCTR. mutationeta ficilius Dro. Si id ille vel re dixit,iniusto viro licerarum studia nonnihil profuertit Sapientem vero virum quomodo in asperis iuuabunt vi haec illa ludibria fortunae pro nihilo habebit ut tilentis tempestatis non modo procellassedictus etiam Mia mina colemne id praesertim cum nulla calamitas peccato suo accidere iuli possit nam peccatum vix recipit consolationem De hoc Dionysio mihi venit in mentem plura dicere, si vos patiemini, nec molestum putatis ILLA Quin tu dicis quicquid o C- Currita non enim nostrum est praescribere tibi, quid,aut quomodo loqua ris, sicuti nec pictori praescribenduin est a spectantibus, quomodo Vnumquodque pingat, sed ei permittendum, ut ad tablilam suam iam pene i laboratam addat arbitratu suo, quicquid addendum putauit. M A R. Is ergo Dionysius, si quo tempore opes habebat, cordis etiam aliquid habui .set, potuisset Platoliis operain manu de Tyranno in praestantissimum reia

fingi Principem multamque sibi S:

ceteris

150쪽

eeteris felicitate parauisset,sed renuit pati fortem bbliterationem morum tuorum. Erat enim veluti liber quidam mendosissune scriptus, qui non alicubi adiecta nota corrigedus esset paucis literis, sed una duntaxat litura,

eaque perpetua totus erat inducedus.

Galuit astentatorum voces audire, ἀpristinos mores deponere. Illi enim ut mos est talium Dionysium adhuc

iuuenem in amoreS, compotation CS,

Malia ludicra impulerant: ita ut regia tota ebrietatibus, symphoniis, Canticis,festationibus,Choreis,stultiloquiis repleretur. Sed cu Dio amicoru primus hortaretur Dionysium, ut vanisi illisi insulsis depositis cupiditatibus p virtutem capesseret daretq; operam

Platoni summo virtutis & omnis sa- pientia doctori, demum id ageret, ut regnaret iuste, ceterisq; legitimi imperi exemplum praeberet S Dionysius his auditis ostenderet meliori vitae cupiditatem,&ea de caussa ascitus Plato venisset insurrexerunt iidem, qui silebant m Dionem accurant

affectatae tyrannidis , illum id age-