Marci Antonii Nattae De principum doctrina libri novem cum aliis eiusdem generis ...

161쪽

adhiic loquar, non discedens aperionis, quas modo propositu interrogo, utrum Platonis malit,quisse esse similem,an Dionysu Tu, Alberte,tali optione proposita,utrum duoru magis deligeres ALB. Recte me&ordine interrogas Marce. Non est nunc ut opin oride religione quaeredum nam

si h nc respicimus , neutriuS Opit uCrim conditionem. M A R. Non a itudnunc ut ais de religione inec illud venit iii disceptationem, quam sibi formiunam quisq; magis optauerit, Christiani an infidelis quis enim negauerit,Christiani laominis vitam quibus, Iibet alterius fortunis praeferendam' Sed infidelem infideli comparamus. Remotis igit religionis uiribus, quaero de te, si temporib illis natus e1Ies, Minter nationes eas degere contigisset, qua Christum ignorabant, utru mal-Ieste Platonis, an Dionysi similem. A LAE. Redis ut dixi monterrogas. Ego magis facerem Platone cum studio illo atq; doctrina, no modo quam istum unius insulae dominum sed lium

162쪽

1ium quem uis maria omnia ac terras regent m. Sed memento hanc iraterrogat,onem non esse passim S ad i. mnes faciendam . Plures enim supelle stilem magis Dionysi argentumq;coelatum aestimarent , quam tot a

Philosophum, qui Academiae sp aciis ih clusus vix famem frigusq; pellebat.

M A L. Licet tanaen,quid ageret Vtcr-que speculari,S exeo perpenciere, trius vita,nobilior, elegantior,Vtilior, iucundior, suavior, & deinceps iudicare, qua quis potius sanae mentis homo optinuerit tibi, & optione data deligeret. Alter in epulis, Vino, lustris, saueis, caedibus, rapinis,assidue versabatur, mCtuens Tyrannidi, ne quid pateretur,vivebat cum fugitivis, cum barbaris, cum facinorosis: neminem qui libertate dignus cisci, amicum sibi arbitrabatur Alterius Vero mens

indagandis, perspiciendisque rebus

cum earum caussis 3 rationibus in- dies alebatur, satages videre coelestia terrestriaque omnia, unde inciperent, quomodo progrederentur , in quae desinerent, inter haec naturae

163쪽

r o DE PRINCI P. DOCΤR. omnis conditiorem perspiciesDeum, omnibus insidentent, C supra omnia stantem, Cunctaque mortalia Mimmortalia nutu regetem moderantem Ad haec maximo Lintentissit 'o studio liomines ad decus, ad virtute, ad honestatem nortabatur. Qilam multa ille de iustitia, tempeTatia, fragilitate, fortitudine pietaIe religione dixit Nec dixit modo , sed etiani scripsit, nec scripsit tantum, sed etiam edidit ad totius posteritatis friictum Huius Vitam, qui non optabilem csse dicit, o Tyrannicam illi praefert hic

vanis Corruptus bolias, gustum verae laudis veraeq, suauitatis amisit. A L B. Est ita profecto, nec aliter iudicare tur,si testimonio meo & fratris tui sta

stimonia,sed rem ipsam expedo Perspiculi est enim,sia Uco cuiquam detur optio sapientiae vel potentiae , 1ὰ-pientiam magis eligendam quam potentiam. Nam sapientia sine potetia, etsi multitudini idesse nequeat, cui

coercendae, moderandae potentia

est opus,prodest tamen S ipsi sapien-

164쪽

R. II II. I iti,&alii cuicunq; qui eiu S Vocem a dire volucrit. Potentia vero sine si1-pientia non modo inutilis est seditiam pernitiosa nec ipsi modo pernitiosa,qui eam habet,sed ciuibus S p

pulis uniuersis,qui sub ea degut Quis

praeterea mentis compos dubitauerit bona: quae propria sunt hominis, praeferre iis,quae circa hominem sunt At sapientia animo infixa proprium hominis bonum: nam hac redditur homo melior, non imperiod solentia, quae extrinsecus obueniunt, nihil ad eum pertinent,nisi curariadmini stratione. QuamobremPlatonem dicimus Dionysio anteponendum, ad quem ille accetiit,non ut seruiret, sed ut seruaret, quod etiam praestitisset hisi Dionysius maiorem cupiditatum suarum rationem , quam salutis, habuisset. Quid de Pythagora, Demo-

liis praestantibus Philosophis dicam

qui non solum naturalium rerum rationes inspexerunt, sed multos etiam ad rectius vivendum excitauerunt, S

leges populis scripserunt,4 rebus et-

165쪽

iam publicis utiles fuerui. QV regna, quae opes possunt eorum studus & cogitationibus anteferri At non modo istos viros, quorum doctrina fuitper

egregia, singularis , sed, ut ad leuio

ra veniam, Homerum eiusdem tempestatis regibus praefero. Illi nihil habebant, quo magis nobilitarent Poetam Alter suum & multorum no mcii in aeternitate pene versibus suis propagauit. Eade de Thucydide, Herodoto,Salustio ,Liuio, reliquis'; historiarurn sc iptoribus dici possunt: effectum est enim horti curaridiligentia, ne superiorum temporum gesta late rarent, SI Vt exempla multa ad res Commodius gerendas veluti ante oculos depicta haberemus. Veniamus ad nota stros ne externis contenti domestica

negligere Videamur. A L B. Sic quidefaciendum censeo illo enim addito, quod maiori voluptate te de nostris loquetem,qua de Romanis Graecisq; audiem xl AR. Atqui,Alberte, Hieronymum Augustinum, Cyprianum Basiliuna, Chrysostomu, Gregorium, Berhardum, Leone , teli quos eius dem

166쪽

IIII. 1 , dem generis ecclesiasticos doctores, qui non solis loqucti doctrinaeq; pit, locupletati, veruntinia pictate in Deli,&vit. sanctitate insignes ieriit, pudet,si sceptra cnentit, qui detC-xius Vixerunt, conferre. At Eusebius Caesariensis,qui ecclesiasticam texuit historiam, S qui pro Euangelio multa aduersus gentes conscii : sic: Lactatius quoque Firmianus, Costanti Caesaris Praeceptor, qui eo de calore idem argumentum tractauit, sed uberiore fluxu dicendi,quam clarifunes quam omnibus in ore 'quantum utilitatis in uectum in posteritate horum studio vi domus Et quid agi percos splendidius potuit: tructuosius, quam cum

religionis nostra iura aduersus idolorum cultores clefendercta comprobaret fossum addere Tertullianum, qui multa conscripsit ad religionem'

nostram pertinentia, tum ver ADologeticum egrcgium aduersus gentes, quo nihil subtilius S acutius excogitari potest. Non omitto Petruna Scholasticae scriptorem historiae, qui tanquam hauriret omnia. magnae

167쪽

rnen adeptus est , multa digessit iste,

protulit non mediocrem Dei Eccle-1iae fructum ferentia. T. Quin tu potius nobis alterius Petri Theolo gorum maximi mentione facis)Nam hunc in hoc sermone praeteritu non oportuit. M A R. Minimc Oportuit,&recte tu mila huius memoriam suggessisti. Istius namque in immensuna 1iobditati labores qui sanctorum dictis colligendis certillima Theologiae

iecit fundamenti, e quo Sententiarum Magister vulgo nuncupatur,pCrinde ac si rem sibi sumsisset, verba ceteris reliquisset. Hic Theologorum pater nisi fuisset, Christianae fidei dis ciplina quodam odo erraret sed ex hunc collecta, in ordine quendana redacta fuit. Ita deinceps consequuti ingeniosissimi multi, qui clide investigiis cosistentes Jibris omnia referserunt. Nostis hos nouitios laeolo gos, quos nonnulli Scholasticos, alij Parisienses cant. Hi assidue siententias Petri commentantur, morem

quenda suum probandi tenent,omissa omni

168쪽

sa omni verborum pompa: inter quos diuus Tiaomas Aquinas emicat, Velut inter ignes Luna minores. Ut Somnium istorum in Rempub. Christianam aiorita possit di Cendo aequaret Corte meriti tim amplius, quam ulli reges, qui corpora , urbes , agros delio itibus captos Christiano nomini

adiicere potuerunt. Isti Vero mentes hominum in fidei potestate tenuerunt: quas a foedistimis erroribus liberauerunt, S ad aeternae salutis iter docendo verterunt. Haec pei sequutus

sum ut intelligentes nostri Principes literarum studia diuitiis quibuscunq; imperiis anteponi , deponant aliqua do supercilium, nec intumescant ob potentiam , sed remoto lentiae

bono multis se inferiores arbitretur.

id e reprobo Aristotelem, qui ad

Alexandrum quandoq; scripsit, non iis tantuni essc gloriandum,qui imperio abundant sed iis quoq; , qui Deorum in)mortalium natuWm Vim, potestatemq; cognouerus. ALB. Ita.-Iae vcro ad Alexandrum ille cripsit MAR. Scripsit, di Plutarcho hero-

169쪽

t ac Di Priam cara Dis C R. hens creditur na eo auctore id profero, nouuod in epistolis Aristotelis, quae nunc exstant, inuenerim. Quid auteti desiderem in istis principibus, iamdudum perspicuum est Volo tem ipsos ad lyec fortunae munera minoris existimationisina illud&iberi scientiae bonum adiungere:quod cum priuatos ornet wreddat glorior ses,quanto uberiori lauderi gloriato 'cupletabit Principes multum Valet scietitialiterarum absque principatur principatus autem quid sine tali scientia possit efficere, haud facile dixti

rima quin si dicendum est, quod sere

tio, tantum abest, Vt pr0sit, Vt potius noceathabenti, Visne, Alberte,ut di

cam, in nocitui ita putem, simili tudini inq; adiungam a LB.Volo 'quidem nam etsi iam musta sint di cta, hoc etiam confirmabit superiora. iM A R. Ego ubi rudem Mimperituri video Principe regendae ciuitatio . prouincie praepositum,huc statim ad ducor, ut creda hoc ei perniciem illa turuma Mn ad multitudinis ut rurex com dum yolet uti princip - tu:mul'

, . . . . '

170쪽

tu: multas calamitates S i liturias ciuitabus inferet: aliorum detrimentis

potentiam exercebit, scipe nequisim uin nocentissimumq; praebcbit, infinitisque criminibus Dedabit. Idque vi similitudine quadami sicut pollicitus sum illustrem Si videat quispiam naue necessariis rebus instructa,ri adcursum paratam iraesit autem ei rudis S imperitus gubernator, dubitauit ne quid euenturum sit, praescrtim

si Iongius sit nauigandum Quid dicet

vir prudens,qui thaec videat ae interrogo, Alberte. A L B.Perdet inquiet iste omnia, vae sibi, Vae nauigantibus lnon euadet M A R. Quid Principem videns insipientem, cui summa sit licentia quicquid velit,agendi, Cuius libidini pateant om hic iste idem vir prudens quid diceti quorsum opinione sua na diriget None asseuerabit, isteri se, suos S rcliqua corrupet omnia reo edi inscitia ZA B. Clamet ita necesse est,cosequetia reru adductus.

M A R. Audi quaeso reliqua. Habebit princeps iste ob diuitiaruri opta copia circuie multos: hoc enim fit. id