장음표시 사용
91쪽
mis utilem a nonnullis, tam aperte contemni uideram, ardentiore mihi studio incumbendum putauerim, ut, quod semel inceperam, primo quoque tempore perfectum publicarem: tum ne iuuentus studiosa in horum errorem una cum illis laberetur : tum uero ne consilium tuum, quod ab optimo proficisci animo noueram, uiderer contempsisse 3 priesertim cum
laeter, hac in re te propemodum prudentia & doctrina parem magno patruo tuo Hieronymo Rhamnusio; qui cum iam & philosophus grauis, de eximius esset poeta, graeciq; &latini sernionis peritissimus, tanto tamen discendi desiderio flagrauit, ut, contemptis omnibus patri3 soli commodis , in intimam se Syriam, ubi etiam fato stinctus est, abdiderit, & aliquot annorum iugi labore literas Arabicas ita didicerit, ut, si paulo diutius uixisset, optimum quenque linguae illius scriptorem in nostrum sermonem fideliter, ornateq; uersurus fuerit. Avicennam certe, quem apud te ipsius manu Arabice de Latine descriptum saepius uidi, tanta cura transtulit, ut a nostri seculi hominibus nihil elegantius desiderari iure possit. Huc acc debat , quod non parum uerebar, ne quis putaret, degeneri quadam dissidentia me perpeti, meam in rebus difficillimis, tum colligendis tum discutiendis, sessulitatem adeo uel inutilem, uel superfluam ludicari, ut quasi reus absens indicta causa condemnarer, & inani iuvandorum hominum studio nihil aliud, quam contemptum, mihi quaesta dicerer. Proinde, quod instat, nunc agamus; & , quantus sit istorum error, non dubijs rationibus ostendamus . de reliquis postea uidebimus . Primum uero , qui legent, eos omnes oratos uelim , ne in hac mihi causa noceat M lanctonis, alioqui docti hominis, auctoritas ine'ue quisquam, quia ab ijs,qui.uulgo docti iudicantur, dissentimus, nostra prius contemnat, quam intelligat; sed meminerit prudentis esse, non tam a quo, quam quid dic tur , considerare; ac saepe accidere , ut homines alioqui uigiles opere in longo interdum conniueant atque dormitent. Primum igitur occurram huic, qui cum multa de arte dieendi, ac praesertim de elocutione dixi Lset, stultum est, inquit, nunc de numeris pnecipere, cum sonus latinae linguae hoc tempore non si nativus. Quibus uerbis uoluisse illum dicere suspicamur, adeo corruptum esse sonum linguae eorum, qui latine loqui tentam, aut scribere, ut de rhythmo latini oratoris praecepta neque recte tradi, neque utiliter disci queant. qua in re non leuiter falli hominem ingeniosum, nemo iure dubitauerit. nam neque omnes corrupto sono pronuncianti; neque, si id facerent, tamen obiicienda esset rei ab antiquis tam laudatae cura. quis enim rerum omnium adeo imperitus est, qui nesciat, non modo nunc esse, sed semper fuisse aliquos, qninatiuum tum graecae tum latinae linguae sonum corrumperenti semper aliter Romanos, atque Italos, aliter Graecos, aliter Germanos, dc Gallos, atque Hispanos linguam , ac spiritum, & uocis sonum solitos esse moderari S Quin, quod uideri debet mirabilius, tanta soni dis rdia est, ut in una atque eadem geri te literas alij putidius exprimant, alij negligentius obscurent, alijs uerba sint exilia, dc quasi exanimata, alijs inflata & grauius anhelata, non solumi quum
92쪽
ctim scripta sua ipsi pronunciant uerum etiam cum Uirgili j uersus, aut Ciceronis orationes legiint . quod adeo uerum est, ut in eisdem uocibus non solum ualde distantium inter se gentium sonum possis dignoscere, sed Apulum a Lucano , Siculum a Calabro, Campanos ab Hetruscis, Romanos ab omnibus facile discernas. nam ut uoces & linguas tractuum, ac regionum ratione differre certum est: ita sonum uocis pro locorum diuersitate, alium atque alium esse, nemo dubitarit. anus certe Attica Theophrastum, si mino studio Attice loquentem, sono uocis ducta, Atticum non esse intellexit, & hospitem appellauit. & ,Valerium Soranum, hominem suo seculo literatissimum, a Romanis, quanquam Imperitis, uocis sono & lenitate uictum suisse, apud Ciceronem L. Crassus affirmat. uertim hanc soni uarietatem nihil obesse, quo minus de rhetorum rhyth mo praecipere prudenter possimus, & utiliter discere, ex eo patet, quod hic rhythmus, qui oratorius dicitur, non e quibusvis sonis nascitur, sed eg ijs, quos redaunt tum longae tum breues syllabae, ita positae, ut uersum quidem nullum faciant, rhythmum tamen reddant quendam delectabilem, dc qui ad uersuum prope suauitatem accedat . itaque nulla uel imp ritorum, uel peregrinorum hominum rusticitas,& insantia eruditos unquam potuit impedire, quo minus numerose scriberent, ac loquerentur, si modo scirent ac uellent. neque enim aut Athenis, cum florerent Demosthenes & Aeschines, aut Romae , cum primas in sero L. Crassus de M. Antonius obtinerent, indocti ac peregrini homines defuerunt, qui uel illic grecae uel hic latinae linguae sonum mutarent, & inepta pronunciatio ne corrumperent. Cicero certe scriptum reliquit, non debuisse illis te poribus , qui uel molli & muliebri, uel ab no atque absurdo, uel rustico dc agresti uocis sono loquerentur, ac se palam rigendos exhiberent. nec tamen deterritum uiden1iis eloquentissimum uirum, quo minus de numeris tam multa, quam alius nemo, praeciperet, & ipse numerose diceret ac scriberet, non in orationibus modo, sed etiam in dialogis, quos utique sermonibus ex tempore effusis uideri similes uolebat. Nec uero aut tam oppressiun a barbaris Latium unquam sitisse, aut tantam unquam peregrianitatem urbi insus ain crediderim, ut latinae linsuae sonus in nemine pro sus superesset. hodie certe Latij atque urbis in gigenae latinae uocis seno re liquam omnem Italiam, ne dum gentes exteras, superant. Quod si isti non solum sonum, sed totam linguam penitus immutatam dicunt atque ruptam, & neminem putant esse qui latine loquatur 3 uideant, ne totam plane Europam aduersum se concitent : in qua iam non Itali modo , dc Calli, ac Germani, sed Britanni quoque, & Scoti magnis de rebus adeo pure dc Latine scribunt; ut hoc seculo latina locutio ad antiquam puritatem reuocata uideatur. Verum ut pertinaciter pugnantes aliquid immutatum esse pervincant; nunquam tamen, aut quantitatem, aut sonos, aut spiritus syllabarum mutatos esse, poterunt ostendere. quantae enim apud
Plautum, Lucilium, dc in. Ennium fuerunt syllabae, tantae post tot secula apud omnes adhuc manente & quae apud antiquissimos acutae, graues, ac
93쪽
circumflexae suerunt, in eodem hodie quoque sono perseuerant. Spirituum quoque ratio eadem adhuc esse deprehenditur, quae abhinc mille annos ac sexcentos fuerat : aut, parte in hac si quid aliquando mutatum
est, id parum admodum fuisse deprehendes. Cum igitur pedibus, ac syllabarum quantitate, & tono, & quasi cantu constet hic numerus 3 nec syllabaruin quantitas, nec tonus, nec spiritus ab antiquorum consuetudine quicquam uariauerit: quid obstat, quo minus munerum hunc conficere, dc de eo praecepta ueterum more tradere possimus ac debeamus i quis enim ignorat, uotcunque omnes fuerint alicuius rei paries quanquam diciectae, ibi tamen, si in unum adduxeris, totum polle constitui l constitui autem solere, δc debere, quani fieri potest aptissime i nisi quis aut tam h
beii , aut tam praepostero sit ingenio, ut, cum parata expolitaq; ante oculos atque inter manus extent membra omnia, e quibus uel Phidiae Mine
ua, uel Polycleti Hercules possit confici, di secta illa malit lacere, quam in aptum ordinem redigi, atque in signa orbe toto celebranda consurgere . Quis porro, cum aedes struere desideret, nec quadrati lapides, ligno-xumq; dc laterum, ac reliquae materiae desit copia; struet quidem opus, sed adeo negligenter, ut nihil curet, cum quo lapide, ligno ue, aut latere, item lapidem, lignum, aut laterem coniungat nec consideret, quo mo-o copulari possint,&qua sui parte stabiliorem firmioremq; queant exhibere structuram nec s altem abscindat remoueatq; si quid obstat, nec addat si quid deest, ut tota structura firmior fiat, tum etiam aspectu ipso pulchrior ; sed omnia incondita, utcunque sors tulerit, coaceruet, ac sibi non tam domum quam ruinam pareti Huic similes sunt quicunque conten ptis his, quae traduntur de numero, praeceptis mente circumscriptas sententias incondita potius atque indistincta oratione iactari laetantur 3 quam,
quae delegerint, uerba ita dimittere, ut suo quodque loco respondeat 3
nec, cum possit, curent, ut periodi, colaq; ,& commata omnia & prima di media ad finem spectent, &alia atque alia terminatione claudantur. Quae tam absurda sunt, ut uix in animum audeam Inducere, hominem
tam celebri doctrina, atque eloquentiae fama nobilem, tale quicquam uel dicere, uel sensisse. Quanquam si hoc non dicit, quid aliud dicat, non facile intelligas; cum tam insigni fiducia, ne dicam temeritate, assi et stillium esse quicquam denumero solutae orationis praecipere non aliam ob causam, quam quia natiuus latinae linguae sonus hodie nusquam supersit. Proinde sum aliquando suspicatus, eum existimare hanc praeceptionem stultam propterea uideri posse, quod 3c ita soro, & in curia, & in concionibus oratores hodie non Latina, sed suae quisque gentis lingua loquantur 3 gymnasia uero sophistarum, & nouorum interpretum iuris, uulgi se
mone utantur: qui tam longe a latinorum ueterum puritate, ac stylo, Melegantia recesserunt, ut non tropos modo omnCf. dc olim etiam pueris
nota elocutionis oratoriae schemata negligant, sed saepius ita generibus numeris, casibus, atque temporibus turbentur, ut uix se possint explicare, nedum istas oratoria rhythmi delicias sectentur. Sed uereor fore, uti ne hanc
94쪽
hanc quidem excusationem accipiat iudex seuerus. si enim omnes or tiones , omnes historiae, omnes dialogi alia, quam latina aut graeca lingua fieri solerent; si nihil latine, nihil exquisite scriberetur 1 aliquid fortalia probabile dicere uideretur . dissicilius enim rhythmi huius rationem accipere possunt barbarae linguae, quam latina aut .graeca: quod ratio syllab rum apud barbaros, non ut apud Graecos & Latinos, certis sit praescripta legibus: aut, si quae sunt apud illos quoque huius disciplinae leges, non satis sunt adhuc omnibus notae. δc tamen sic quoque nescio quo modo, natura monente,aliquem iam qualicunque orationi suae numerum adhibere coeperunt, nec minus diligenter solutam orationem hodie tentant exo nare, quam iam pridem certatim uersus facere, dc expolire contenderunt. sed cum orationes, dialogi , & didascalici de magnis rebus libri tanta passim cura latine scribantur, ut non pauci ad ueterum eloquentiam proxime accedanti atque eorum scripta non solum erudita, sed numerosa etiam&distincta sint, &ob id ipsum tum audientibus tum etiam tacite legentibus gratiora: cur non hanc, si pollamus, gratiam colligere quouis labore nitamur l cum praesertim uideamus, ea, quae absono, uel nimis poetico, uel identidem repetito numero uitiosa profluunt, ne indoctis quidem placere posse. Quin etiam, quod miremur, mens ipsa non solum cum sono excitata est, sed sepe etiam per se, cum taciti legimus, totum hoc parum distinctae dc expolitae orationis genus auersatur ac respuit. neque sane mirum; cum numerus mentibuS nostris suapte natura adeo sit cognatus, ut Philoxenus animam esse harmoniam putarit; mentem ipsam de re sibi tam coniuncta posse iudicare. Cum igitur tam multa latine scribantur, dc inscriptis etiam is, qui repente factus sit surdus, ac mutus, sibi uni legens numeros possit agnoscere, & hunc laudare dc illum reprehendere; prudentis autem sit, dc uirtutes orationis complecti, &eiusdem uuium sugere: profecto stultum non est, de numeris praecipere . quid enim aliud hoc est, quam docere quonam modo culpam facile declines, 3c laudem consequaris p Nec quisquam mihi persuasera i , hominem alioqui doctum, natiui soni appellatione intellexisse modulatum aliquem, ac musicum soniana, quo uel Graeci uel Romani oratores suas Orationes quasi poema aliquod cane rent. cur enim credam illum nescisse, quod Olunes sciunt, oratores non canere solitos, sed dicere aut recitare de scriptot quod quantum distet acantu, Augustus Caesar ostendit; cum legenti uoce nimis canora inquit: Si legis, cantas: si cantas, male cantas. At si quis paulo mole ilior me u geat , ac petat, qui sit natiuus latinae linguae soniis: non eum quidem diacam esse, quo Fauni, & Aborigines, dc Aurunci pronunciabant, sed in sim gulis literis eum, qui a literatis hominibus traditus quasi per manus ad nos usque descendit . in syllabis etiam multo certiorem pronunciandi ratio nem esse contendam. si quidem e tot millibus. uix ullam reperias, cuius grauitatem uel acumen, breuitatem uel longitudinem, exilitatem uel cocstudinem quisquam mediocriter eruditus uel apud Graecos uel apud La. tinos possit ignorare. In ijs porro attributis atque accidentibus syllaba.
95쪽
rum, quaecunque poliunt esse uocis dimensiones, ita constitutas esse nouimus, ut in dimetiendis atque enunciandiu uocibus nemo nisi sua cutipa errare possit aut labi. Quare cum tam multa sint, quae nobis addere Mnimum possunt, & uel ignavos ad antiquorum diligentiam excitare 3 a
legemus istum, qui nos uetat laborare in re doctissimis seculis ab optimis oratoribus, &philosophis inuenta & laudata, & summis Atheniensis de Romani populi plausibus approbata : aut certe hortemur hominem; utire haec,&alia sua mysteria, quae eloquentiae studiosos ab honesto labore deterrent, symmystis suis impartiatur; nos, quasi durum aliquod genus, laborare patiatur. stulte ne, an prudenter factum sit, post uidebimus. illud interim non sine summa fiducia dicimus, hoc, quicquid demum est, mutationis in latinae linguae sono, si quid modo est, nunquam tanti sitisse, iit homines industrios & ad muscam factos deterrere potuerit, quo minus ad eam summo studio contenderent, ac passim alii rhythmos, alij uersus,
Ec poemata condere niterentur. quorum lex ac ratio longe seuerior est, ac
difficilior, quam solutae orationis. Quod cum ita sit, quanto nos minus Cares ab oratorio rhythmo exquirendo conficiendoq; deterrebiti cum leges eius adeo indulgentes ac faciles esse noscamus, ut sine cura nostra saepissime ultro occurrat . At enim dicat aliquis , desuetudinem ipsam huius rhythmi de diuturnam apud multos rei huius ignorantiam desperationem asserre posse. At mehercle Pontani Urania, & horti Hesperidum, Frac
stori, Syphilis, &Synceri de Uirginis partu libri, & pauca Andreae Naugerij, pauca item Cottae poemata facile declarant, non esse desperandum, quin intermissa& diu desueta in consuetudinem reuocari aliquando pos sint. cum enim poematum recte scribendorum ratio diu latuisset; & m Ios uersificatores Latini plurimos, poetam nullum haberent; hi quasi de coelo demissi sunt, qui desitae dc prope obsoletae artis obseruatione, pertinaci bonorum imitandorum studio, multaq; & iugi exercitatione tantum Profecerunt, ut cum antiquis poetis conferri iure possint . itaque horum
Poemata, ut primum perspecta sunt, quas quaedam Phidiae signa. statim ab omnibus ita sunt probata, ut artem poeticam, quam prius quasi sopi
tam ac iam prope extinctam lugebamus, eam nunc omnes tantorum , dctam excellentium uirorum ingenio, & arte suscitatam gaudeamus; atque hodie uiuant non pauci, qui ad palmam muscam tanto ingenio atque arte contendant, ut non seculum modo nostrtim, sed de sutura etiam tempora
illustraturi esse uideantur. quorum exemplo sperare studiosi debent, ita se posse adnumerosae orationis tandem peruenire, ut illi ad poeticae gloriam hac aetate peruenerunt. Sed quoniam nihilo minus periculosum studiosis hominibus offendiculum obiicit audacia, quam desperatio: quemadmodum hactenus Melanctoni, desperare nos iubenti, respondimus 3 sciam
Bucoldiano quoque, ad inconsultam temeritatem uocanti, iam respondeamus. quod nobis eo diligentius faciendum censeo, quo plures illum erroris sua subscriptores habiturum esse suspicor. his enim temporibus, ut in reliqua uita, ita in studius honestarum disciplinarum plus uideas confidentiae
96쪽
dentiae dc audaciae, quam laboris & industriae. dc nemo serme est, qui non malit uideri doctus , quam discere. Hic igitur in secundo corii in librorum, quos de oratoria inuentione atque amplificatione conscripsit, ad uersus Ciceronem dc Quintilianum, de dictionis oratoriae numero disputantes, quaedam adeo inconsulte atque imprudenter effudit, ut quiuis uel mediocriter cruditus contemnenda potius intelligat, quam refellendae cum eos, quos tam audacter incessit, adeo negligenter legerit, ut, quae ab illis scripta sunt, uix mediocriter intellexisse uideatur. Eiusmodi porro sunt, quae contra illos iactat, ut, siquando paulum resipere coeperit, emroris sui poenitentiam ultro sit acturus. itaque nihil est, quod quisquam illos a tam iniusto calumniatore defendat: cum ipsi, si quis eorum scripta non oscitanter legat, ultro se satis superq; defendant. Quo nomine illa omnia, quae nulla defensione indigent, nunc omittam, ad illud propiarans, quod ultimo loco posuit, dc, contemptis prorsus omnibus, qui de hac re unquam scripserunt, quasi quoddam e Delphico tripode oraculum promere se existunauit. quod ut quale sit omnes facilius intelligant, itemba ipsus apponam. Cum igitur, inquit, omnes in Orationem pedes cadant, nec certis ex his saepius sit utendum; quod de industria crebro posti atque iiterati satient, &fastidium asserant: nemo profecto in quaerendis locandisq; ijs solicitus erit: quod ultro ipsis, quibus animi sensa explicantur, uerbis inclusi sese nobis uel non uocati offerant: quare si, quod res est, fatendum est, inanem propemodum omnem de hs esse praeceptionem . nam cum omne uerbum aut ex longis dc breuibus , aut ex his solis aut illis constet; fieri non potest, quin uel rudissimi cuiusque oratio numeros pedesq; habeat. de paulo post. Equidem numerosam orationem ei se opori re non negauerim, sed dixerim idem, ijs potius, quorum supra memn inus,&similibus confici, si latinis proprijs atque usitatis uerbis constet. Priusquam ad defendendam eorum auctoritatem, quos iste temere condemnat, ueniamus, operaepretium lucrit prius ostendere, quid nobis in hac, quae ad oratorium numerum pertinet, quaestione cum nouo isto a tis antiquae contemptore conueniati deinceps uero, quid non conueniat, dc quantopere fallatur. Primum igitur fatetur, orationem rhetoricam ni merosam esse oportere: fatetur dc illud, quod sine magna imperitiae nota negare non potest, a uetustissimis rhetoribus, Trasymacho Chalcedonio, Gorgia Leontino, ac deinceps ab Aristotele, atque Isocrate, mox etiam a M. Tullio dc Fabio Quintiliano,atque ab in omnibus qui haec uel inuenere, uel ab alijs inuenta docuere, hac ipsa de re praecepta suilla tradita, non cauponibus aut nautis, aut ulli prorsus eorum, qui orationis ornatum negligunt, neque aliud omnino curant, quam ut intelligantur. sui isset enim inane de stultum ijs tradere ornate dicendi praecepta, qui ne pure quidem loqui nituntur, adeoq; ab eloquentiae studio longe assunt, ut eam etiam odisse uideantur, quippe quam rerum excellentium studijs nocere contendant; inconditum uero sermonem &ab omni cultu remotum, uel praecipuum uerae doctrinae testimonium arbitrentur. Conuenit igitur no
97쪽
his eum erudito isto homine, praecepta de oratorio rhythmo non ijs suisse tradita, qui hoc genere ornatus non tam adiuuari se, quam laedi iudicant; sed ijs, qui ut latine&pure loqui uolunt, ita etiam, quod oratoris proprium est, apte & distincte ornateq; dicere desiderant. hoc autem &Melanctonem de Bucoldianum nobiscum sentire, uel ex hoc ipso mani sest uni
est, quod eorum duces inter ea, quae traduntur, de elocutione praecepta hanc opinionem suam memoriae prodiderunt. cos enim, qui de elocutione disputant, de eo, quod ad ornatum pertinet, quodq; in primis decet,
gere certum est: cum sciant omnes, eloqui, unde nomen elocutionis Mesoquentiae ducitur, non esse incondite dc parum pure loqui, sed distincte
atque ornate dicere. ad ornatum uero pertinere non inconditos illos ni
meros , 8c plerunque ineptos, siae cura ulla in eorum sermonem, qui ri des sunt, incidentes, sed oratorios dc aptos ac de industria quaesitos, omnes plane consentiunt. Verum Melancton hoc tempore numerosam fieri Poste orationem negat, quia non si hodie natiuus latinae linguae sonus. aduersus quem satis superius arbitror disputatum. At Bucoldianus numerosum istud, quod dicitur, non negat fieri posse; & ad ornatum orationis necessarium putat 3 8c recte putat: uerum cum e ueteribus Aristot Ies numerosam fieri orationem idoneis & melioribus pedibus, ac numeris senserit; ath uero non solis pedibus Jc numeris, sed etiam figuris quibusdam orationis, dc quadam uerborum concinnitate, atque apta iunctura id fieri solere contendant: Bucoldianus sola uerborum iunctura, de Ggurarum concinnitate contentus, totum illud, quod ad pedes attinet, quanquam ab Aristotele atque ab omnibus antiquis rhetoribus probatum, negligit, & inane ac nulla praeceptione dignum iudicat . in quo quam temere labatur, uel ex eo licet coniecturam facere, quod unus satis omnino doctus,&uix nuper agnitus contra multos iam longe doctissimos, dc multorum seculorum iudicijs comprobatos sentire, ac praecipere non ueretur. sed quamuis hoc per se satis uideri possit, nos tamen, ne desectu rationis adauctoritates confiigere uideamur; omissis auctorita tibus, uideamus, an ratio per se satis sola demonstrare possit, pedum cognitionem curanas oratori non esse negligendam. Primum igitur, dicti nem oratoriam debere esse numerosam, optimi quique rhetores fatentur, ac ne iste quidem negat. numerum porro istum oratorium adeo ex pedibus fieri constat, ut, quicunque sine syllabis numeri possunt excogitari, bomnes non ad oratores, sed solos musicos pertinere dicantur; contra ii
xo omnes tetrasyllabi pedes numeri esse a Cicerone iudicentur, dc siit ue uidam uero etiam trisyllabos dc dissyllabos numeros uocari posse crediaerint. siue igitur pedes sint rhythmi, sue potius oratori j rhythmi partes 3 cognosci 3c confici non potest rhythmus iste sine pedum cognitione, MCura : quae adeo non est inanis, ut eam esse necessariam uel imperiti pocsint agnoscere. At enim omnes, inquit, isti in orationem pedes cadunt; inanem curam suscipit quisquis eos exquiriti cum ultro se osserant, Madsint inuocati. Aliquid fortasse diceret, si omnes aequales essent, dc non
98쪽
alij alijs meliores; si omnibus locis omnes idonei; si eos uariari subinde
non esset necesse , si nihil referret, uersum facerent, nec ne . nunc autem, cum sint dc numero temporum, & ea proportione, quae ex arsi & thesi dignoscitur, inaequales,&alij alijs meliores, alij in una dicendi forma ab) in
alia expetantur, & aliter atque aliter mutari debeant; atque in primis c uendum sit, ne in uersum incidamus: quis, contempta pedum obseruatione, poterit tam multa praestare Θ nam ut initium ab ijs, quae sunt ultimo loco dicta, capiamus; nemo aut uersus facile caueriti ausi cum reS exiget, rhythmum mutauerit; aut suis formis suos pedes reddiderit; nisi uersuum omne genus a soluta oratione, & rhythmum a rhythmo poterit se cernere. id autem nemo potest, qui rationem pedum non teneat, & diligenter obseruet. itaque uideas quosdam ex ijs pedum contemptoribus non solum in Iambicos & Trochaicos, Sapphicosq; , & Phalellos uersus, uerum etiam in hemistichia heroica , & commata elegiaca turpiter tibi. Juod uitium&omnes rhetores reprehendunt, & aures non penitus sumae refugiunt. Quid dicam, quod ad mutandum in clausulis numerum uidam ex ijs satis putant, si uerba mutauerint; cum non uerba sola, sed pees mutare iubeamur: alij uero quidlibet aliud uidentur curare, quam ut suis formis suos pedes reddanti quibus viiijs quamuis omnes ignoscant, orator tamen spe ueniae non debet esse contentus, aut sibi satis putare, si culpam uitauerit 1 sed illud in primis curare, ut laudem quoque mereatur, atque id non tantum docendo, ac mouendo, quae duo quasi eloquentiae sundamenta sunt necessaria, sed etiam delectando ; in quo totius eloquentiae fastigium est&expolitio; nec maximorum oratorum industriam sibi negligendam putabit; qui hanc partem artis a poetica ad eloquentiam traducendam iudicarunt; Sc cum uersum sugerent, orationem tamen tanquam uersum numerose cadere, perficiq; ac quadrare uoluerunt; ut uerba neque essent alligata lege uersuum, neque tamen ita soluta, ut uagarentur. quod etsi fieri sine aliquo nostro labore non potest; is tamen suscipiendus nobis est, ac libenter perserendus; cum non leuis gloria inde expet tur, & labor ipse non magnus sit; cum praesertim & imitatio ueterum ad spem nos possit inuitare, dc rhetorum praecepta non mediocriter sint profutura. quae non esse inania aut superuacanea, ut iste ait, tum ea, quae a
nobis superius dicta sunt, tum illud quoque facile demonstrat, quod multo suavior est, de dilucidior eorum oratio, qui haec aliqua ex parte norunt,& uel mediocriter obseruant, quam eorum, qui aut plane ignorant, aut
certe quamuis nota contemnunt. Nec uero negauerim nonnullos longa& frequenti bonorum oratorum lectione, atque imitandi studio tantum prosecisse ut illorum oratio non modo uideatur, sed sit etiam persaepe n mero se . nanque haec ipsa diligens imitatio uicem quandam artis multis in rebus solet exhibere. in re certe musca agrestes mulierculae, & imperiti a tis pueri, peritos cantores imitati, non nunquam eadem, quae illi, cantica
prope pari suavitate modulamur. quod quia non ratione, sed casu sit, id neque in multis, neque saepe contingit. uerum ut eaedem illae mulierculae,
99쪽
ae pueri, si recte modulandi artem didicerint, & ad hanc, imitationis quo que curam addiderint, non solum multo suauius canunt, sed illud etiam consequuntur, ut nullo prorsus errore labantur: ita eloquentiae quoque studiosi, ubi ad pertinax imitandi Ciceronis, aut Dcmosthenis studium
eorum etiam, qui de elocutione tractarunt, praecepta assumpserint, multo peritius orationem distinguent, & sensus omnes iocundiore fine concludent , neque id, casu solo ducente, interdum, sed, quotienscii noue uoluerint, constanti ratione praestabunt. Nec uero quenquam tam hebeti ingenio esse crediderim, ut non intelligat, ea praecepta, quae utilia sunt, non CL se inania. haec porro utilia ella, quae de numeris traduntur, quis neget, cum uideat ijs nos institui, quo modo ea, quibus auditor ossenditur, pe cata vitemus,& minacro se dicendi rationem ac uiam consequamur Nam quod aiunt commata & cola, & qualescunque periodos, atque in ijs etiam rhuthmos, in omni locutione deprehendi: dicere illi quidem non nihil uiderentur, si possent homines ijs modo, quae luapte natura oriuntur rudia atque inchoata, esse contenti: sed cum omnes aliquid, atque adeo etiam plus multo, quam deceat, uoluptati tribuendum putemus, nec uoluptas aurium nisi exquisito artificio comparetur; non uideo, cur qui uam nos in orationis suauitate contemnenda tam seueros dc agrestes esse aes deret, uel potius imperet,ut audiendi sensia nescio quo pasto priuare contcndat: cum praesertim inbs, quae ad sensus pertinent, homines tanto studio dei ctationes aucupentur, ut longe maxima uitae pars huic uni rei deseruiat. nam, ut indecoras relatu voluptates omittam, quam multa in cultu corporis, quam multa in apparatu domestico, in publicis, in priuatis, in sacris, dc profanis aedificiis ad uoluptatem sunt excogitata. qui colorum flos, quae Marietas, quae umbrae, quae in picturis lumina, quot porro unguentorum, quot odoramentorum genera exquisia. iam uero in cibis ac potionibus nulla non gulae irritamenta tentamus: neque unquam desinimus aut in i sum desueta reuocare, aut noua subinde inuenire. Sed quid ego in his moror quasi non in illis ipsis, quae ad aures pertinent, id palam spectari, ac prope manu tangi queat. quis enim non uideat non modo in comessationibus & conuiui)s, sed in ipsis etiam deorum immortalium templis, & sacris solennibus hodie ita cani, ut longe malorem temporis partem occupent delicatae nescio quae flexiones, dc nimis minutatim concisae ac falsae uoculae, quam cantus stabilis, castuS, ac seuerus. in metris uero ac uersibus tot genera uel primigenia & simplicia, uel declinata & composita sunt, ut uix ullo certo ac praefixo numero liceat comprehendere. in rhythmis poeticis uel apud Latinos olim, uel apud Hetruscos hodie, uel apud omnes
potius genteS ac nationes tanta uarietas, tanta concinnat cura conclusionis, tanta cupido prolectandae uoluptatis incessit, ut nulla linguae barbaries potuerit homines impedire,quo minus similiter uel cadentia uel desinentia certis locis disponerent, & concinnitatem summo labore aucuparentur: ac sententiarum grauitatem, quam uel in primis sectari oportebat, non raro negligerent, ut aures delicatas frequens concinnitas iucunde sta
100쪽
riret . quae cum ita sint i quae tandem inuidia est, aut quae, ut isti aiunt, si peruacanea & inanis cura, si quis numeri istius oratori, rationem paulo di ligentius exquirat, pedesq; non negligat, ex quibus & numerus ipse conficitur , dc orationis non sonorie modo, sed etiam distinctae gratia comparatur cum praesertim is, qui oratoris nomine praestare se dignum uelit. non solam uim roburq; probationum,sed audientium quoque delectationem quibuscunque potest modis aucupari debeat. Neque uero est, cur
quisquam se ad desidiam, quam sirenein improbam Flaccus recte nominat , a Bucoldiano isto sinat se pertrahi 3 & istoris fuga pedes ideo negligat , quia ultro uerbis ipsis inclusi, ut ait, occurrant. Primum enim, quod iste qtiasi exploratum ponit, omnes pedes ad oratorium numerum conficiendum pariter aptos esse; id non esse uerum deprehenditur. siquidem musici, alictoribus Terentiano, & Augustino, Amphibrachum ab omni rhythmo alienum probant; quod irrationalis sit, & legitima nulla probatione in arsin ac thesin diuidi queat. qua ratione tum quatuor Epitriti, tum hic quoque Amphybrachiis quamuis non nominatim ab Aristotele quoque excluditur: qui alios quoque quosdam pedes, non nominando, aut iusta proportione alienos, aut certe oratori parum aptos putas P creditur. Sed demus illi, omnes pedes ad conficienδum numerum uenire posse; quando id Cicero quoque confirmat: non tamen statim sequitur, omnes esse aeque idoneos dc laudabiles: sed adhuc relinquitur, poste alios alijs esse meliores, dc magis usitatos: ut in uersibus quoque fieri videmus. in hexametro enim heroico cum proprius & nativus pes sit Spondeus, ex quo primum uersus hic, auctore Terentiano, factus est; in eum tamen quasi uia cari, cadunt Dactylus, Anapaestus, dc Proceleumaticus, pares illi temporum tum numero, tum diuisione in arsin &thesia aequar ut meliores t men ideoq: frequentiores audiuntur Spondeus & Dactylus. In Iambico locis omnibus laudatur Iambus, ex quo primum factus est: admittit i
men ipse quoque Tmbrachum, parem sibi temporibus, dc proportione diuisionis . admittit locis imparibus Spondeum, & dissolutiones eius. Sed
cum tot pedes recipiantur, meliores tamen reliquis Iambus de Spondeus iure creduntur. quod frequens bonorum poetarum usus facile nobis in utroque metri genere comprobat . quis enim tam alienus a musis, qui uel Heroicum ex continuatis Anapaestis, aut Proceleumaticis faciat 3 uel Iambicum texat ex continuatis Tribrachis,aut etiam alternis Anapaestis i quod si quid facere tentarit, non ille quidem metrices artis iura uiolarit, sed i men, perinde ac audiendi sensu carens, irridebitur. Pari modo putandum fieri in soluta quoque oratione posse, ut omnes quidem pedes admittantur, sed inter eos tamen gradus q uidam relinquantur, ut alius alio melior
existimetur, non solum in sua quisque idea, sed passim quoque, si permiascere contingat. Neque tantae tarditatis, indicta praesertim causa, M. Tullium damnare debet Bucoldianus, ut tantus orator nescierit, quod iste scire se credidi an ista duo inter se ita sint opposita,ut simul esse non possint. Omnis numerus cadit in orationem . numerus alius est alio melior &