De astronomica specula domestica et organico apparatu astronomico : Libri duo

146쪽

DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO.

De Australi altero Quadrante fixo ,sDe murali,

deque Boreali paritersio.

Ad parandum Quadrantem hunc alterum Australem alliciebat loci commoditas, &bassis inventae stabilitas, a qua speranda erat integra compages muralis firme subsistens. Alliciebat quoque opportunitas conferendi observationes,CaSque probandi per consensum, vel non nisi modicum quandoque dissensum duorum aequalium ingentium Quadrantum, quorum utroque ssimul utendum statueram. Alia quoque sese obtulerant suscipienda tentamina , praecipue circa rectificationem dioptrae telescopieae, quae diu me torserat, donec postremo inventae acquievi.

CAPUT I. De sim itura X apparatu Quadrantis.

q. I. Arcis o fulcra muralia.

Q Uper vetusto selidoque fundamento, qUOd me invenisse innui, Tab. I. I murum lateritium optimae structurae juXta directionem Meridiani creXi ad altitudinem pedum aO Vienn. in latitudine Io pedum , & in crassatie pedum a. Ad loca, quae centro Quadrantis & gradibus ejus, O, zo, ψῆ, 67l & 9O prius assignata fuerant, insiti sunt lapides parallelepipedi ex durioribus, & affusi, plumbo iis conselidata ferrea sustentacula validissima A, D, E , F , B, quibus aflixus ingens ferreus Qtladrantis arcus, in praeordinato situ orientem Versus firmissime detinetur. Ad tutiorem Uero tam centri Quadrantis, quam gradus ejus nonagesimi consistentiam, & lapides parallelepipedi, I iisdem adhaerentia ferrea brachia totam muri crassitiem pervadunt, & ferreis cuneis in adUersa parte obstringUntUr. Ad praeordinandam ferrei hujus arcus positionem plUra requir bantur eXamina, quae hic recensere non refert, I pleraque respiciebant

distantias arcus a plano Meridiani, sive a filis in ipsis protensis. Aderat enim linea meridiana filaris jam ducta, distans a pedibus a pariete i assi eoque per duo fila fixa & verticalia protendi poterant alia quomodocumque inclinata, ut in positione prioris Quadrantis fieri confiteorat. Fulcra ferrea seu brachia A, D, E, F, B desinunt in horiZontales Cylindros, pervadentes arcum ferreum a matricibus adstrictum. In V et aliis

147쪽

LIBER II. aliis quoque decem locis perterebratus est arcus , ut fistulas admitteret orichalcicas , earundern orificiis utrinque repercussis , & per aXem concavis, quibus inseri possent totidem clavi cylindrici, alium tenuiorem arcum, sive limbi armaturam fulcientes ; interjectis tamen cylindris semuncialis crassitiei, quorum basibus armatura limbi firmiter adhaereret,& ipsi armaturae limbus orichalcicus ejusdem magnitudinis cum limbo prioris Quadrantis, ejusdemque radii, nempe 9 pedum.

f. II.

Pinnacidium centrale, Quadrant, s fulcrum tubi

tes copici. INtegra haec compages constat quadro ferreo C A, & conis chalybeis direct e Oppositis, circa communem axem B D tornatis, similibus &prorsus aequalibus, ut centrali fistulae Quadrantis exacto e congruant. Ut

vero aXis B D & axi Quadrantis substitui, & per centra B, D libere protendi possent, uterque contis A B, C D, priusquam quadro A C adstringeretur, in unam cum ipso compagem firmandus , concaVUS per aXem fieri debuit, & cylindrulis orichalcicis, ad orificia B, D firmatis, utrumque centrum ad coni naturam disponi, atque in utroque quam tenuissimum foramen ad transitum crinis aptari. Proinde utervis conorum A B , C D centrali fistulae Quadrantis insitus fuerit, eorum communis aXis, aut crinis A B per centrum tranSibit , & congruet centrali axi ejusdem fistuta ; adeoque congruet ari Quadrantis. Invertendo itaque pinnacidium , nulla sequitur eVagatio, nullaque inclinatio crinis B D; idque ad tubi reelificationem quamplurimum conferre infra constabit.

Latus boreale quadri, sive latus A E latius est australi opposito C F, & crenam habet oblongam G Η, crini B D parallelam, quam i niter percurrit ferreum fulcrum tubi te escopici per cochleas I, et eidem adstricti. In alia quadri facie apparet, quomodo per cohleam M N,siuis loculamentis O, Ρ ad quadri planum rectis inclusam, moveatur ad Orientem Vel occidentem fulcrum K k , tubus telescopicus eidem adstrictus, donec sequidistet plano Quadrantis. Constat hoc fulcrum duabus partibus, postica nimirum K Ρ, &antica R, per matricem S T conjunctis. Utriusque sectionem eXhibet Fig. S, in qua mn o qr sectio est partis posticae, cujus caput m 8 crassius ut eXtra quadri crenam promineat) foramen habet striatum p,

cui quadri cochlea M N Fig. a. ) juxta meridiani aXem dire sta, in

seritur.

148쪽

DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO. 81seritur. Collum n o crenae G Η Fig. Ι. immergitur, & ipsa crenae latitudine n o duplo longius est , & ita in eadem crena mobile, ut nullam luxationem admittat. Reliqua fulcri pars anterior a d longitudinem habet Unius pe- Tub udis, eique tubus adstringitur per cochleas fulcrum perUadentes, Fig. q& ansularum, quae ad hunc usum tubo adferruminatae sunt, striis inhaea Rrentes. Potest itaque tubus T V a pinnacidio sejungi, tum amotis cochleis II, t , tum remota matrice S T.

Laminae AI, C L ad utramque quadri partem appositae perterebratae sunt in plano per axem, sive per crinem centro insistentem, & ad ipsas laminas re sto , ut species Solis per quodvis ex illis utriusque lambnae foraminibus o Vel a irradiantis, in plano curseri apposito, de quo iamfra, ocipi possit. Neque obest huic irradiationi crinis B D, qui non nisi diametrum horizontalem foraminis obtegit θ reliqua vero duo sese menta , quae ad speciei limbos stiperiorem & inferiorem spectant, libera prorsus, 3c irradiationi pervia relinquit.

AD ossicium Athidadae, quae moveatur circa centrum adrantis, ejus limbum percurrat, & radium seu planum dioptricum dirigat, aptissimum invenerum tubum ipsium telescopicum, pinnacidio centrali,& Cursbri suo alligatum , praecipue si ita comparatus sit, ut directionem suam servet , ac quemlibet curseris motum centrali pinnacidio communicet. Hinc enim consequitur lentem objectivam constantem situm , & inclinationem servare cum aXe tubi, & cum plano dioptrico , adeoque ad omnem Vel minimum Cursoris motum, moveri quoque locum imaginis in campo Micrometri ; proinde hoc Allaidadae genus in hoc etiam Quadrante retinui.

Scholium.

UTiam hic tubus Anetitudinem habet io pedum , π con at ut alter

ma, quae si uiam JMicrometri continet, es 3 unciarum. Pars altera sima, quae si uiam JMicrometri continet, es 3 unciarum. Pars altera minoris es cinvitatis , ut 6m ori cium alterius orificio , cui adferrum

nandum erat, inferi psisti. Ut autem albidada flexioni re seret, a Lbitae sunt ad utramque uiam Aminae crassi ores; N ponium integri tubi ad as libras excrevit. g. IV.

149쪽

EX utraque figura liquet, quidnam ex Cursere prioris QuadrantiS retentum , quidnam mutatum fuerit. Adest siquidem huic Cursori pinnula ocularis A C. Adest linea fiduciae , sive radius mobilis, aut crinis A B, infleXus in B, & ad Occidentem protensus, CU-jus umbra in subjectum planum candidum una cum specie Solis projicitur. Adesst altera linea fiduciae, sive alter crinis E D, ab australi A Bquinque gradibus distans , ejusque Vices stippiens , quotiescumque ab rumpi, curUari, Vel detorqueri contigerit. Duae hic etiam sunt apem turpe ad aspiciendum numerum graduum & minutorum. Eadem sunt artificia pro filorum positionibus statuendis & dirigendis. S sere idem elaterii genus ad lenem motum Cursoris, ejusque parallelismum cum limbo Quadrantis obtinendum, nec non ad perpetuam adhaesionem intemno limbi arcui conciliandam ; ut in figura I, quae inversam Cursoris fi

ciem repraesentat. Haec sunt primo Cursori communia : nunc Variationes , quae necessiariae Vel utiles Videbantur, indicemus.

consequenter & majorem a radio Qudrantis distantiam : tum praecipue ob adhibendam tubi inversionem , per quam scilicet tubus ad austr lem radii partem, & in eadem a radio distantia constitui debet.

mam tubi partem adstringens, & duabus laminis oblongis, crassioribus, atque parallelis inclustis, quarum alterutra Cursori adhaeret per duas Val-Vulas Volubiles K, L, Vel k, i, cochleis adstrictas. In his planis, & in medio utriusque prominent fixi cylindruli chalybei F, f, prorsiis aequales , eX quorum centris & ipsi cylindruli, & plana, quibus adhaerent, tornarii proindeque ad parallelismum disponi debuerunt.

G, g, centrum Versus paullulum oblongae, distantes a linea fiduciae, non secus ac centrum lentis ocularis ab aXe Quadrantis. Ad crenam borealem G pertinet cylinder F, alter f ad australem g. Per immersionem alterutrius cylindri assignatur capsulae locus borealis vel australis ; ita ut in utroque eandem a linea fiduciae servet distantiam , neque post limVersionem tubi, cui capsi ila, & pinnacidium objectivum adhaerent, directio plani dioptrici varietur, sed parallela maneat radio Quadrantis, vel ad eundem similiter inclinata.

150쪽

DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO.834. In positione alterutra boreali, vel australi capsula firmatur, simulque tubus Curseri adstringitur per laminas crassiores Κ, L, k, lorichalcicas, quae Vol Vuntur circa suos aXes, Cursori normaliter affixos, suisque instructos matricibus, per quas & capsillae utraque lamina parati tela , & integra ipsa capsula Cursori firmiter adhaeret. s. Virga chalybea Ρ Q R, in Ρ cylindrica, in Q R Miata, Ver-Tab. II. titur in cavitate cylindrica laminae O Ρ, & in matrice Cursori ad possi- 6,cam ejus partem apposιta i quae tamen motum aliquem habet in dire-ectionem lineae rectae R. Quando itaque lamina O Ρ limbo adstrinagitur, & firma detinetur a cochleis S, T laminam perVadentibus, δc matrices neXuum subeuntibus, Virga eadem circumvoluto manubrio P movet Cursorem, vel removet a lamina stabili O P. Nimirum, veri m Dubrio ad orientem Cursor, descendit, ad Occidentem Veri ascendit. LaXatis autem cochleis S, T, lamina O Ρ movetur cum ipse Cursore; utque facilius moUeatur , additae filiat rotulae , arcum limbi concavum percurrentes. Sicque lamina O Ρ cum integro ejus apparatu a Cursore trahitur, quoties idem rQr manu elevatur , aut deprimitur ad gradum aliquem notum, vel ad ignotum, δc inquirendum eX astri ad culminationem accedentis adsyectu. - Solet autem tamina O Ρ firmari ad intervallum unius vel duorum graduum ab initio Cursoris, ut tanto inatervallo , ubi opus fuerit, Chirser uria cum tubo ipsi adstricto , per citacumvolutionem manubrii ad la imam fiXam O Ρ adduci, vel ab ea r moveri possit, donec astrum appareat in campo Micrometri.

CAPUT II.

De rectificatione plani dioptrisn

Praeter ea , quae in Sectione III. eYponuntur , ad examen δί correctionem planidioptrici spe fi antia, huic alteri quoque Quadranti Communia, methodum aliam inveni, quae mihi commodissima , & semper in promptu est , singulis diebus, noctibusque serenis per transitus siderum culminantium.

q. I. Examen plani dioptrici in ipsa Quadrantis flatione.

JAm diu est,ex quo Astronomi ad hoc subtilissimum rectificationis negotium uti coeperunt sidere aliquo, non procul a vertice culminante , quantum fert divisio arcus ultra gradum nonagesimum ContinUata.

Simplex, ut habet Celeberrimus de la Hire ab es haec operatio , se incommodin requirit observationes. Nocte igitur serena N tranquiLX et . LOL