장음표시 사용
52쪽
Quanta sit Meridiani Circuli utilitas cum jam perspicue supra sa) sit declaratum,
facile intelligitur , cur in Astronomicarum rerum comparatione ductus lineae meridianae primas soleat partes occupare. Ducitur autem linea haec in pavimento stabili firmoque, vel metalli laminis inciditur, & in parteS aequas, ta gentibus distantiarum centri Solis a vertice Speculae respondentes, dividitur, vel simplicius eXtenso filo signatur , plerumque horiZOΠtaliter , Verticaliter interdum , quandoque miXte. Huic accedente directione umbrae seu radii Solis, vel utriusque simul, modus habetur eXimius definiendi transitum centri Solis per Meridianum Circulum ; pune tum Vero temporiS, quo illud centrum eo in circulo reperitur, finis est elapsae diei naturalis, & sequentis initium. Porro Meridianus Circulus plerumque discrepat ab horario, qui diem artificialem bifariam dividit, quique adsensum Vagus est, utpote circa AEquinoctia dimidio fere horae minuto a vertice hinc inde digrediens. Linea quoque meridiana non a meridie, sed a Meridiano, in quo fiXa ponitur, nomen mutuatur. Non enim meridie utuntur Astronomi, sed horis et . diei naturalis: neque refert a quonam horario inchoetur numeratio haec; quam tamen e edit a tao aliquo
puncto posse inchoari. At non alibi poterat hujusmodi terminus aptius fgi, quam Meridiano , ad quem Sol, etsi diebus fere singulis extra Solstitia serius, aut citius ; quippe ad diversas ejusdem partes, alii Sque sub angulis revertatur ob inaequalem progressum suum in Eclipticae plano ; minima tamen inaequaliu
tate revertitur, atque in eodem culminans, aequalibUS arcubus ejus paralleli, in quo eo temporis momento centrum Solis est, ab horiZonte utrinque distat.
Stabilitas vero Meridiani inconcus a manet post observationes ab insigni Cassi no Bononiae habitas in eXamine Meridianae, ductae in sede Sancti Petronii, b omnium hactenus ductarum maximae , quae a Celeberrimo Mailredio ibidem repetitae c) fuere. Quaecunque autem eligatur dispositio lineae Meridianae, a qua deinceps rectificata, iptius Meridiani directio cognosci debeat, ea sane a puncto dato vel ad librutum sumpto, quod jam in Meridiano fixum concipitur, habenda est distantia, quae ad errorem unius scrupuli secundi horarii detegendum idonea sit. Et quamvis ad restam hujus lineae positionem unicum ejus punctum praeter illud, quod datur aut assumitur, invenire sussiciat; plurima tamen interveniunt ob- D stacula,
bo Deseritione de a Meridianas. Petronio. Bologua in Eol. p. 13. o comment. Academia Bononiensis, Bononia I 731. iu/to. pag. Os .
53쪽
LIBER ILstacula, quacumque diligenti circumspectione majora; & quae contingunt aberrationeS , augentur in ratione reciproca distantiarum a puncto dato. Praxes itaque omnes inniXge punctis appulsuum umbrae gnomonis, aut radii Solis ad circulos concentricos ante ac post meridiem, in diebus etiam solstitialibus, remota variatae declinationis omni suspicione, satiS accuratae non sunt ; adeoque praestat puncta maXime remota adhibere, nempe intersectiones arcus diurni So lis cum circulis horigonti sequidistantibus, sive correspondentium altitudinum hodiernam methodum.
De meridiana stari, cujus umbra flectem Solis in meridie
bifariam secet. Ρtissima videbatur prisco medioque aevo umbrae directio vel radii Solis ad eliciendam lineae Meridianae positionem, ac per alterutrius, umbrae vel radii cum linea Meridiana jam ducta coincidentiam , definitu facillima , meridiana hora habebatur. Ρlures ideo utriusque praXes eXcogit tae suerunt, rem gnomonicam egregie illustrantes. Quoniam Vero umbra indistincte desinit in penumbram, & radiorum Solis, per rotundum foramen transmisserum, conicum frusstum, in plano quopiam horigontali aut verticali oblique sectum, dat illo in plano ellipsim 3 iccirco neutram ex propositis methodis, quantum res eXigit, perfecte sussicere jam diu fuit deprehensum. Primus, quod sciam, utriusque stadii & umbrae) usum se liciter junxit Celeberrimus Nicolaus det Iste in praeclara sua methodo, a quam ab Astronomis quoque Bononiensibus adhibitam vidi An. 1729, hancque in meum usiam transduXi, adjectis iis, quae loci & correctionis adhibendae opportunitas pro re mea eXigere Videbatur.
Helerrimis Ricberim , Regiae Scientiarum Parime is Academiae Sta cim, M. I 672. in Cayena in laM eridianam garem adhibuis b)N Illa stris eadem Societas An. 168a. c) Varino aliisque ad observationes is ronomicas ablegatis, inter multa horum itinerum caussi utilitatesque spectantia, modum praescri t M eridianam lineam describendi per umbram chordae ad perpendiculum extense, ac horologium oscillatorium opte compo tum , in quo sciri possit, quidnam in meridie indices semssuri essent, atque adeo posset etiam umbrae projecilio , i i momento meridies corresondens , in pavimento apte gnari.
54쪽
DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO.
H e tamen adminiculis N umbrae in lineam projectae, ue horo o-gii, te in ejusdem lineae gnandae indicantis, non ita acquiescere lycelat, ut non liberet rem propius ad perfectionem adducere. Deerat quidem Solis peries umbram contingens, quae usum i λου aptiorem redderet, observationem Solis ad Meridianum appellentis penum Hobaret.
q. I. Pro stari Meridiana apparasin.
1. T Amina orichalcica horigontalis A, murali fulcro adstricta , sor, Tab. I Lia men habet eXterne ampliatum , ut toto anno Solis radios admitatat 3 interius Vero in a, contractum ad oectavam unciae pedis Viennensis partem, nempe ad millesimam fere altitudinis 3 quae proportio & a Camno electa fuit, & post ipsum servata in gnomonum constructione. Foramini a aptatur operculum O o, in conum modice truncatum desunens , & secundum aXem suum periratum, ut per id foramen transeat filum perpendiculi, eX o demissi, cujus ope quaeri debuit in Objecto pavimento infimum punctum h, cui foramen siUe ipsius centrum verticaliter imminet in altitudine I 24. Unciarum. a. Ad hoc perpendiculum sistebatur crena b, torno eXcavata in Fig. R. clavo cylindrico , desinente in cochleam I, eoque inter surculam se ream F f, paVimento insitam firmatamque, Volubili, ut eadem crena spromoVeri posset, Orientem vel occidentem veris, donec perpendiculo o h apte adhaereret. Haec itaque verticalis linea a b, Vesob, remoto nimirUm opercu- Fig. I.
lo O o, ad perpendiculi uim apposito , fixa concipitur in plano Merudiani , signaturque per stabile centrum foraminis a, & crenam b in pa
3. Altera verticalis linea C Ρ aptata est duabus creatas C & Ρ in
vicinia parietis , parumper mobilibus, ut utraque Vel alterutra promoveri ad alterius perpendiculum, aut ab eodem retrahi possit, &, per motum utriusque, planum Verticale a b CΡ, mobile circa fiXum aXem a b, in Meridiano demum constitui queat. Crena seperior C, mobilis ope horizontalis cochleae Veris orientem vel occidentem , adducebatur ad Meridiani plagam, utcumque notam 3 inferior autem Ρ, eXcaUata in circumferentia clavi cylindrici, similis priori sistebatur ad perpendiculum eX alia C demistum. 4. Quarta demum crena inlatuenda fuit inter primam h utitimum locum speciei Solis in pavimento Sole nimirum eXissente in tropico Cancri) in recta siquidem linea, vel saltem in eodem verticali pla
55쪽
. Itaque filum per crenas C, Ρ, Q , & b eXtensiim, sive no
ma filaris B Ρ aut brevior C Ρ dempta inutili ejus parte . b) in
in eodem erat verticali plano cum aXe foraminis a. Num autem ipsi etiam Meridiano congrueret, Vel quantum ab eo declinaret, remanebat observationum ope inquirendum.
6. Parti parietis, filo C Ρ proximae, inducta primo fuit artifici
lis crusta marmorea, cujus tamen superficies aliquantillum concaVa esset,& corresponderet aXi.h, ut sectio frusti conici radiorum Solis eandem retineret figuram in transitu cujuslibet diei, decem circiter minutis circa meridiem. Sed postquam deprehenderam nlinio nitore marmoris, apolitura inducto, hebetari Solis speciem , eamque in charta munda Ualde vividiorem eXcipi, cogitandum mihi suit de facili, apto, frequenti lim jus chartas positu, qui speciei figuram circa eundem meridiem , saltem in observatione appulsus & eXitus, de quibus infra, non immutaret. Idque obtinui per tenues duas chordas T V, X inter parietem & filum C Ρ verticaliter tensas , axi a b ipsique filo C Ρ sequidistantes, supra dc infra firmatas. Has chordas percurrit verticalis oblongus asserculus, ipsis ad quamlibet altitudinem adhaerens in lateralibus creniS, quarum mediae chordas ad majorem latitudinem eXtendunt, tremae in pristina d tinent. Charta itaque munda & candida, asserculo huic apposita, plerumque glutine, quandoque accubus firmata, vel a duobus crassioribus filis , aut ab elasticis laminis detenta , parallela manet chordis Verticalibus, rectaque ad planum, quod per lineas a C Ρ ductum, & in ipse
Tab. i. Meridiano esse concipitur. Fig. I. 7. Filum horiZontale Ρ Q custoditur a capsula paVimento apposita, suoque operculo munita. Fundo capsu, laevigato adjacet munda charta, quotidie ad speciem Solis adducenda. Distantia fili horizontalis a fundo capsilas, nec non Verticalis a charta , descripto asserculo apposita, est: duarum unciarum.
T Ro I feridiana inferioris ob eroatorii eundem apparatum adhibui. Lamina horidontalis qui radiationi Solis aditum praebet ApDdeo ue ferreo fulcro mata, elevata es a paUimento 176 unctis. N Iaadi at a Ῥerticali finea C P. Filum loridontak b P ingulis diebm, quando i s utendum es , extenditur inter crenas h , P , deinde stema fa observatione amotetur. Abud oreticak C P extensim relinquitur inter creum P toto eo anni tempore, quo Solis pecies illud attingit.
56쪽
DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO.
uaedam praemittuntur ad usum meridianae laris.
DEFINITIO I. Solis per exigum foramen in obscurum locum radiatio R, S, pariete Tub. vel pavimento excepta, dicitur species Solis, sive imago, sive are, Fig. i. rentia disci selaris. S s.
OPeries manet in pavimento Camerae Meridiani a die II. Aprilis que M ad em Augist, reliquo anni tempore ad parietem excurrit. A die autem as. Aprilis inque ad 12. Augusiprojicitur ecies in pavimentum inferioris ob ervatoris , re duis dium projicitur in pari
COROLLARIA. I. T Abetur itaque sectio communis coni radiantis , & superficiei pNLI rietis aut pavimenti, cui oblique ille Occurrit, &, quod cons quitur, sectio esst ellipsis. a. Adeoque augetur singulis diebus , aut minuitur in ratione, quae nascitur ex compositione rationis distantiarum a R, a S, a fora- Fig. 1.mine a , & diametrorum Solis apparentium ; sive in direct a secantium altitudinis Solis, vel ejus distantiae a vertice prout tamen species in pariete vel in pavimento eXcipitur ) & inversa distantiarum Solis a terra. Sunt enim a R , a S secantes angulorum Η.R, H a S, sive altitudinis Solis stipra horigontem, vel distantiae Solis a Vertice ; diametri vero Solis apparentes reciprocae sunt distantiis Solis a terra. 3. In Solstitiis minima est species Solis in superficie utraque, tum parietis, tum paVimenti. 4. Ante meridiem species Solis occidentalis est, utpote Soli Op- Fig. g.
posita ; post meridiem fit orientalis. Solis autem & speciei limbi priores Solis nempe limbus occidentalis , & speciei limbus orientalis) ad Meridianum simul perveniunt: centra utriusque Meridianum simul attingunt , & limbi posteriores nimirum Solis limbus orientalis, & speciei limbus occidentalis ) a Meridiano simul recedunt. S. Interim Solis radio attingente filum, hujus umbra projicitur in limbum o r speciei, jam quoque attingentis planum Meridiani, CU-jus plani & speciei communem successivam sectionem D E conspicuam reddit eadem fili umbra M N, immota manens in eodem plano, utpote a filo stabili projecta, Sole per fixum idem soramen a irradiante planum.
57쪽
LIBER I l. 6. Quam primum speciei discus A D B E apparet ab umbra Llari M N bifariam sectus,indicat centrum suum ad Meridianum appulicse; adeoque centrum etiam Solis in Meridiani plano esse. Atque hoc est: praecipuum temporis momentum, quod eX ObserVatione determinandum suscipitur. Quum Vero centrum speciei non habeatur, neque punishum aliquod majoris diametri, umbrae occurrens, id suppletur per contactus viis utriusque limbi o r, o c speciei Solis, & umbrae filaris M N. DEFINITI Ο ΙΙ. Speciei Appul*m est umbrae filaris M N, & limbi orientalis o r ad eam perVenientis , conta stus. DEFINITIO III Contactus umbrae filaris M Ν, & speciei limbi occidentalis o c, ab ea recedentis, Extim appellatur. DEFINITIO IV. I Ora umbrae in disco speciei, vel hujus in plano Meridiani, est tem 'pus fluens ab appulsu usque ad CXitum.
COROLLARIA. 1. A Ugetur haec mora Vel minuitur in ratione directa diametrorum LI transversalium sive latitudinum speciei Solis, & inversa velocit tum, quibus eadem moVetur. a. MaXima mora est circa Solstitia , minima circa AEquinoctia.
MLque amphtudo , set e transversa diameter series, neque mora e - .dem quidpiam conferunt ad Uum lyneae M eridianae ; ideoque nec refert maximam ue minimam utrimque mensuram subtili ratiocinio tam ire.
q. III. Usus Meridianae flaris.
Uando species Solis parum distat ab umbra fili, si ibdubie saltem ap
α parente, Camera obscura redditur, unico patente aditu, siVe foramine radiationis, & lumine aliquo per fenestram Vel portam quandoque admisse, vel accelasa lampade aut candela ad horologii indices comspiciendOS. 2. Socius aut famulus ab observationibus numerare 'incipit alta voce scrupula secunda seu penduli oscillationes.
58쪽
DE ORGANICO APPARATU ASTRONOMICO
Observator autem attendit momentum appulsus , alta Voce repetens scrupulum secundum, quo id contigisse observavit, hac enim repetitione facilius memoria retinetur momentum observationis, & s citis, audita repetitione, idem interim scribere potesst, ab observatore postea diario suo inserendum, praemisse convenienti minutorum primorUm numero, & hora 23. Vel interdum 24 i quando nimirum horologium accelerat, vel indices ipsius anticipant. . Ita quoque ObserVatur eXitus, ejusque momentum sub appulsus hora notatur. s. Subtrahendo horam appulsus ab hora exitus, nota relinquitur umbrae mora , vel duratio transitus speciei Solis per Meridiani planum, quod ad ejus discum normale est. 6. Addendo horae appulsus semimoram umbrae , aut eam sUb- trahendo ab hora eXitus, vel denique accipiendo summam dimidiam utriusque horae appulsus nimirum & eXitus innotescit quonam momento centrum speciei per umbram fili, adeoque centrum Solis per Meridiani planum transierit. EXEMPLA
59쪽
T TTroque momento appulsus , & exitus speciei centrum ejus in A & B , aequidistat ab umbra M N, tangente priorem limbum
orientalem o r , deinde posteriorem Occidentalem o c in puncto eodem T ; siquidem & figura elliptica speciei eadem manet circa eundem meridiem, & contactus utriusque limbi fiunt in eXtremis punctois ejusdem transveris diametri, & semita centri redha est ad umbram M N , quae meridiana esse supponitur. Proinde quum species aequali motu progrediatur ab Occidente in Orientem , liquet transitum centri per Umbram M N subsequi horam appulsus , sive contudi us orientalis limbi eadem temporis quantitate, qua horam mitus siVe contactous limbi o cidentalis praecedit. Datur autem eX observatione hora utraque appulsi is & eXitus, ex quarum differentia prodit mora speciei in umbra, & hujus semisse addita horae appulsis, vel dempta ab hora eXitus , innotescit hora transitus centri speciei, ab umbra fili bifariam sectae, & per consequens centri Solis per planum Meridiani. Vel addendo utramque horam appulsiis &exitus, conficitur duplum temporis a meridie praecedente usque ad appulsi im , cum posteriore alio ab appulsit ad eXitum θ itaque accipiendo dimidiam hanc si immam habetur hora transitus centri &c. q. e. d.
UIm demon rationis non infringit umbra gi non nihil extra Meridia. num excurrens, tam in appulsu, quam in exitu 'ciei, id exigente prima ue ultima directione radii laris , centrum foraminis nondum aratingentis , OA ab eodem jam recedentis, quidem eandem ob caussam a P eridiano in utroque momento tequidi at, adeoque utrique semidiam tro, ue semimo series addendo parvula illa aequalia satio , N intemvalla temporis aequalia, di antiae punctorum A N B, Meridiano uni
utrinque aequales. Proinde temporis momentum, quo centrum es in T, inquidi are debet a momentis, quibm centrum idem in A N B reperitur.
an minae horia Ioniali A quae radiationi adytum praebet, umia cuum aptaveram praelongum tubum , qui conum radiantem includeret, vividior apparesat N eυidentior 'eciei limbin , adeoque certior umbrae contatam. P ubum autem circa horizontalem axem ita diri ham, ut semitae radiationis congrueret, N inferim tuli ori cium a cono radiante , cuis sectione amphis erat, undique di aret, meis temori cis e dem pars orientalis in appus , N altera occidentalis in exitu
60쪽
DE ORGANICO AΡPARATU ASTRONOMICO. 1ia contiguo latere coni radiantis nou parum remota esset. Juvabat etiam cono radianti opponere utri coloris umbraculum , cu τ amplum foramen excursium radiationi permitteret ad parietem sue ad pavimentum.
De congruo examine s recti utione Meridianae
Optandum esset lineam hanc tam feliciter duci posse, ut nulla omnino correctione indigeret. At nondum tale habetur, nec sperandum est artificium, quod praetergredi non sinat errorum confinia, minimo intervallo utrinque remota. Solet quidem linea Meridiana in sciatericis horologiis ut reliquae omnes, quae in illis ducuntur ) solet etiam in communibus horologiis ad convenientes plagas dirigendis, sine ulla emendatione relinqui; nec enim interest ad tempus civile rem tam sedulo accurateque definiri. At pro Usu Astronomico tempora dum sunt determinanda, res quam subtiliter agenda est. Itaque ad expositum Meridianae hujus apparatum accedere debuit congruum CXamen , quo Constaret, an recta esset positio, vel qualis quantaque aberratio; cujus proinde correctio esset suscipienda, vel habenda ratio in temporibus
Mihi autem illud contigit, quod plerisque aliis talia molientibus accidere solet; nimirum ut non nisi per approXimationem ut Munt) potuerim punctum attingere , seu verum seu parum distans a Vero. Et quidem pos plurimas evagationes, & tentatas earum correctioneS acquieVi demum , errore invento non plane nullo, sed prorsus tolerabili, quippe qui unum aut alterum scrupulum ho
Ea porro in hoc eXamine ineunda fuit methodus, per quam licuit Astronomis , post aptata quadrantibus telescopia , Meridiani circuli positionem certius e lorare. Usus enim sum aequalibus bolis Stellarumque altitudinibbus , quarum binae quaelibet Solis, una matutina , & altera vespertina: Stellae vero ante ac post culminationem , Vel ejus infimam depre1sionem, alligatae duobus punctis ejusdem circuli horiZonti paralleli , correspondentes vocari solent. Nec refert eas ad veras reduci, nec ad Solis centrum referri , quippe sufficit eas apparentes tantummodo & aequales haberi, ut cum Meridiano conferantur aliquot puncta correspondentia ejusdem paralleli, quae puncta conspicua & nota sint ob appulsus Solis vel Stellae ascendentis & descendentis ad eosdem circulos altitudinis. Quoniam vero non omnia hujusmodi puncta satis manifeste apparent, & Sol raro admodum caret sensibili suo declinationis motu; iccirco juvat & dies, & horas diei, & praxes eligere, huic egamini maxime idoneaS.I.
Dies anni aptissimae obferoationibus altitudinum Solis ante
ac pose meridiem corresondentium.
ΡAucissimae sunt dies hujusmodi: nempe Solstitiales, & a Solstitiis
parum distantes. Sol enim in alterutro Tropicorum existens, Vel in tanta ejus Vicinia, ut mutatio declinationis evanescat, aut nondum F serm