장음표시 사용
91쪽
emi, quempe: pe quasit nidia Gothiam Suedia: partem iter agitur tam dissicile, Vt iere
ia: ' pectioni unde & Sc in e illi nomen mansit, teste Munucio. M, emtonda in i n duos ducatus, mi iam S uela I iam divisita,ntinc Praefectura SViginti tres & civitates qtun A .eim complectitur. Eius Metropoli S est Lonoia siue iaVbi Regni Archiepiscopus sedem suaria fixit: cuius liti tanta fuit polentia, ut etiam Regi suo bellum minari non Vereretur: nunc autem in ordinem rodactus,
vi caeteri Episcopi qui scpiem fiunt numero in Regno Dania . Quando fuerit,& a quo vel a quibus condita, nusquam in histo ijs lcgitur. Nam qui Anglos conditores agnoscunt, appellatione sola moti videntur, quae communis est huic cum Angliae Met ropoli. Germani enim Vtramque civitatem Lundon nominant. Daniliane suam sua lingua L , quod nomen saltum Vel sylVam Danice significat. Est etiam hic tota etia, quae& Ellabo eis dicitur, insigne emporium S pr cipua ioitu S regionis ciuitas propter nundinas & frequentes ne ootiationes , quas ibi provinciales eAercent. In Hallandia est arx mar burgum altissimis montium iugis super structa. Eam a SucciS anno M. D. LXV. captam S imposito praesidio munitam cum Daniel Rangouius iussit S auspicio Regis Fi ederici secundi arcta Obsidione premeret, ut tandem sie dedere sit coacta, globo ex tormento aeraco per caput traiecto peremptus est anno M. D. L XIX. vir virtutibus & laude bellica valde illustris.
Nam Rei, is Daniae Frederici II .sii nus belli dux contra suecos designatus pauci S ante mortem annis in campo heide iuxta Ea cnbers quatuor millibus instructus ad sex & viginti milia profligavit. Adiacent huieregioni insulae Lan oe, Hanme, bombo , insula famosa in quatuor praefecturas diuisa, &tres civitates ac unam arcem continens: Gotondia in qua antiquum Emporium iniis aliquando valde florens, nunc autem ad alias civitates mcrcatura translata, ViriS, Opibusque attenuatum iacet. Praeter frumentum, caseum, butyrum, 'at recisonia. riasque pelles, etiam abiete5 procerissimas, quarum frequentes ibi sylvae sunt, malis nauium fabricandis praeterea lapides ad structuram Vtiles, nec non calcem copiose emittit. Episcopum huic insulae Fredericus secundus primus praefecit, di alios in sempiternum praeficiendos liberali stipendio concessu ordinauit. Flumina Dania sunt Egidora, vulgo, der, Chalusius Pto. hic Frisios a Ditinarsiis dirimit ac se in Oceanum Britannicum exonerat: & Morii piscosus &nauigabilis fluuius,qui in intima FIolsalia Ortus, aliquot oppida & nobilem illam Rango uianam . mum Breden beigam alluit, posteaque sic in Albina effundit,& alia. t Mare Balthicum quod ad ortum terminum Daniae supra constituimus, nunc accolae Bella Germani sonetbee indigitant, a Baltheo id est militarrisingulo nomen hausit, quod cinguli instar utramque Cherronesum ambiat ac complectatur. Pigrum a Tacito nominari videtur, abest ectu Vt purat Ortelius, quod non Ut caetera maria mOVeatur, nam aestus eius vix deprehenditur, ut testantur illi qui illud saepius nauigaverunt: continuoque fluxu ex Oriente versus Occidentem descendit. Helpriora ad fretum fundae, arcem habet Regiam Croneburgum, praesidiutia extremae In- sulae Zelandicae orae. Fianc arcem Fredericus II. Daniae rex maximis & innumerabilibus demersis saxis, interque copacta & fistucata robora conclusis, ac loco fundamenti stabilitis firmatisque,ex ipso maris fundo ima mani sumptu eduxit, tanta operis firmitate ut immanes pelagi fluctus magnis prouolutos procellis, atque ad vallum murosque horiendo boatu illisos, citra ullius periculi metum despiciat. Opus universum admirabili, symmetria exactum est, intus magnificis conclavibus, cubiculis, porticibus exornatum: quorum tapetia Da Diae reges ordine repratentant. Tecta cupreis sunt Obducta laminis, muri lapidibus caesis expoliti. Ad arcis moenia quae mare & Huenam insulam respiciunt, saxum est ingens & stupendae molis, cum hac inscriptio ne, Anno M. L x X X. FRIDERICVS II. DANIAE REX CURAVIT HOC SAXO PRIMO SUO LOCO, UBI VI CISSIM LLVS SUBROGATUS E SV LAPIS, C D HUNC DEVOLVI LOCUM. Est in urbe Lundia horologi um in quo ars mira elucer, Laurentianum dictum . Simm id in inferiori templi parte, hic tabula parieti am kavissitur circulis aliquot variorum colorum distincta. In hac per certos eius rei indices, &annus, &mensis. ac septimana, dies quoque singuli, ac horae, in quibus agunt homines liquidissime monstrantur, eo etiam indicato si fessum celebretur, seu fixum seu mobile. Item quis luminarium solis ac lunae motus, quaeque horum in Lodiaco loca diebus singulis,&in t er se habitudines. Atque haec quidem foris: intus autem, machinis quibusdam ad id fabrefactis res agitur. Qibus illud additum est, velut parergon, sed & id arte factum, ut quoties publice signum datur horae elapsae,supra tabulam ipsam duo Soncurrant simulachra sequites dixeris Cataphractos) quae tot scue ictibus petunt, quot signa dat Campana maior in turri suspensa quae horam indicat.
Quod vero magis mirandum, in huius tabulae medio velut in throno collocatum est Simulachm Virginis Dei parae sinu tenentis infantem. Ad latera huic Ostia duo, ante pedes velut Theatrum semicirculi forma, arcu huius spectatoribus Obverso. Intus machina cum simulachris trium Magorum, quorum singulis singuli famuli additi. Machina mota ad eius cui hoc negotium datum est, arbitrium, prodeunt simulachra. Ante lios veluti Caduceator minitabundus, gladio vibrato pulsat Ostium sinistrum, eo aperto proceditur. Buccinis simul duabus sonantibus quas inflatu videntur buccinatorum simulachra. Qui primus est Magorum, magnufico p dit per theatrum incessu. Ad virginis simulachrum ubi ventum est, IcVerenter ad hanc versus inclinat sese Magus, velut adorabundus, moxque conversus progreditur. Faciunt idem reliqui Magi, secundus &tertius. Famulphorum immoti procedunt, nulla edita reuerentiae significatione. Horum postremus , iterum receptus ad suos, Ostium dextrum claudit, ita quidem ut & clarior quidam sonus, eo Cccluso ad aures spectantiu in perveniat. Sed de his satis. Incolae Daniae proprio idiomate, quemadmodum & Sueci & Norv gi j utuntur adeo ut hi vicini populi se invicem non intelligant. Danica autem lingua non multum 1 veteri Saxonica differt. Saxo tamen Danum, dc Saxonem Danus non intelligit, nisi aliqumdiu inter se sint con-
92쪽
Q se Iuliae Septemtrionalis partem
OCciclita pars Danis & praecipua est Iuliae vulgo sumani a Ptolemaeus Cimbricam chersandum Plinius a M.
Carrain vocat. Haec in Septemtrione in modum peninsulae a Saxonibus inter duo maria,Britanicum &Germanicum procurrens, ut in Austrum Italia porrigitur. Eius terminus Australis est fluuius E era, s paetque in longitudinem lxxx prope mill . passi.ab Albi flu. Boream versus. Latitudo eius ubi ina ima γ timi niti. passi. Eam duplicem esse diximus Septe-rionalem dc Meridionalem. Lutia siue Cimbrica S temtri qua: i ibri s. hac Tabula describitur, Norvvegram versus se extendens, iuxta Magam, Ob syrtes & vadosum ii S in locis ina' si re nautiS celebre oppidum, in cuneum coarctata desinit. Habet autem haec regio circa Aleburgum empos iummaximam latitudinem: ibi enim sinus ψ ord illapsus,ac totam Iuttam, Occidentem versus, penetrans CXiguo relicto spatio VVensisam ditionem 1 reliqua parte diuellens,pene insulam reddit, ac vasto tandem alueo dilatata aliquot insignes insulas suo faciens ambitu, multis sinibus seu ramis dimissis, varias prouincias
suo interlapsu distinguit ac limitat. Iulia Septemtrionalis frugum, tritici, siliginis, hordei, ac similium serax. .
Pascuorum etiam alicubi Vbertas summa est, atque abundat tot boum armentis, tam laeua vaccarum parens ac Aη - - nutrix est, Vt ad externas prouincias armentorum incredibilem pene copiam emittat,maximeque in Germa- Π Iliam, quo quotannis prope so millia boum educuntur, praeter caseum, butyrum, febum, decoria. EquOS etiam generosos & praestantes producit, quorum etiam vis ingens quoquo uersum exportatur. Paruit olim -
Iulia Saxonibus, non autem rel1quae Aquilonis regiones. Ex hac Cimbri ante natum Christum annis Io 3 in maximum terrorem Italiae velut procella se effuderunt. Hi enim adiunctiS sibi Teutonis, Surinis S Ana- M is, is iis .hronibus, Romanum imperium extinguere conspirauerant. Et nec primum horum impetum Silanus,nec χ-cundum Manilius, nec tertium Caepio sustinere potuerunt. Omnes moti, exuit castris. Actumque erat, nisi Marius illi seculo contigi stet,ait Florus. Durauit au tem hoc bellum Cimbricum a Syllani consulatu annos octo, usque ad consulatum Mari j quintum, a quo tandem ad flumen Athesin deleri sunt reliqui exercitus imbrorum, Teutonum, &Ambronum. Sed quoniam hoc loco in Cimbrorum mentionem incidimus . quorum in historijs nomen celeberrimum, paulo fusius de his libet disserere. Cimbri dicti videntur a Gomero filio Iapeti. Sed quoniam vir erudit illimus Iunius doctissime de his disserit, eius verba hie non grauabor apponere, Constat ex Moyse Iapeto natam esse masculam prolirin, nomine Gomerum, siue cognata lis era omerum, qua voce apud Hebraeos perliciens & circulum am&ens signifidatur. Ea vero vocis genuina significatio,scriptoribu fCim meriae linguae imperitis hactenus ignora a, quod nemo eam caliginem discusserit, meridiano sole clarius eluce cet me duce, si statem dictionis molliter dissoluas. Quid enim aliud in isto idiomate sonat Go- rdisiuncta, rursusque in compagem clausa eadem Voce, Gomer quam in orbem ambio,& cursum perficiendo ab Ilio. Hinc dicta est & Gomera orbicularis illa disciplinarum series, quam Encyclopaediam Giaeci, orbem doctrinae Fabius nominauit, quod sit α,είροι/ nulloque fine, ut & annulus, circumscribatur. Iure igitur felix istud nominis auspicium soboli Iapeti obtigit, que in orbem circumi jt, & uti prae se seri appellatio, curriculum datum praescriptumque sorte absoluit,ab ortui Iolis substiatis terris ad usque eius positum, terras Omnes emensa. Nemo namque historicae cognitionis tam est rudis & ignarus, quem lateat Gothorum & Vandalorum qui CimmeriCrum progenies friere) armis Hesperiam virantque C up tam possessamque fuisse. Quare quum consentientibus calculis C Gomero propagatos esse Cimmerios, omnes lateantur, qui quum principio interiora Asiae penetralia tenuissent, a Scythis pulsi, & semper ad occidua lendentes, in Scandiam, inde in Cimbricam Chersonesum traiecerunt, quod conuenientius vocabulum gentis Cimbricae auctori Gomero, & vicissim genti Oris sui nomen retinenti populo aptari potuerit, quam a circumeundi & circumquaque palandi studio, non perspicio. Quae namque genS una maiorem terrarum circuitum consecerit, haud facile legendo didicisse quenquam arbitOD- id quod aperte ac diligenter explanat Iosephus Antiqui titatum Iudaicarum accuratus scriptor, qui Gomeri posteros ex Armenia prosectos ad Tanainvsque amnem eXcurrisse, inde per Europam Vniueriam extremiS Gadibu S tenus terras omnes multitudine inundasse scribit. Clarissime Vero propagandi & conficiendi cursus sui studium ea in gente Plutarchus in una Marii explicauit,cuius verborum sententiam solum appendam Latinis auribus, ne citandis Gradicis lectori fassidium pariam,chartasque Odiose prolixus onerem. Cimbros inquit) pGedicant, quoties loco se mouent mutatis sedibus, nota uno impetu aut assidue, sed quolibet anno Vbi tempestatis fouet commoditas, prorsum semper tendendo, proximas quasique regiones bello aggredi, quumque varia inter illos , Sphloruid sini no milia,communi appellatione Celtoscyet has agmen suu VCcare. Alij referunt Cimmeriorum, quos ab antiquo Graeci cognoverun no magnam fuisse Universitiatem,sed eXules potiuS quosdam aut seditiosos a Scythis exactos; a Macotide in Asia tran sinisisse, ductore Lygdami: longe vero maxima & bellico fissi ma gelis pori ione in extrema maris Oceani Ora consedisse, ac regionem opacam, nemorosam,& Propter pracelsas spissasque sylvas ad Hercynium usque saltum pertingentes , soli inaccessam colere. Hactenus sere verba illius utcunque reddidi. Vnde vero Cimbros Germanico etymo Plutarchus, aut Gallico Festus Pompeius latrones ac subses
93쪽
94쪽
6 rex diei robare queant, non intelligo, nisi pro latronibus milites conductItios accipiamus, quomodo Plauis gloriosus clixit, Latrones suos conduxi; & rursus , Utsbi latrones cogerem se confraberem: aut nasi videa-Ds' i Iehus id retulisse ad peculiarem genti morem belligetrandi, Vt quq clandestinas latronum more insul- hus finitimos opprimerer: atque ita memorat impetuo io alloruim incclxiu perculsam Italiam timui fle, quit zem neu ue de nomine neque de genitali sede notam, repentine nubiS instar sui S ceruicibus ingruere in el- leuisset. a. ue eo modo dixit FL Vopiscus Proculum Ini p GCrmanos obtriuisse, ratauquam aliterquam lair oenandi pia nantes modo. Hactenus Iunius. Iulia haec in quatuor scdes Episcopales latisime pabe es clivia
sne si in Ripes em qua: Ripae, frisse fem quae Arhusii, Vara alicam alburgi, Vitaryensem qua ' Vibu a consistit. Elpensis di oece sis, praefecturas triginia, Civitates septena, & Regias arces decem habet. Κoldingae Viberct si egina Dorothea Christiani tertii vidua, stholam suis suriapta ius instria it. C rhus ensi, Praefectura, 31,
Civitates septena, & arces quinque habet. ii Ve rhusia, emporium est celebre, ob portum, quem instens illud promontorium Hellenis en cit, quod ab arce regia Kalloe, perditionem Mois, usque ad altissimam montem, Esiemambergh, ad duo mi ilial ia protenditur, & tam suo, quam insularum aliquot obiectu , lacidum nautis aequor efficit. Siab hac Dioecesi insulae sunt Sa oe Tum, Marme, Gemo forte, sepultura Hiarni Regis celebris, Hi enes S alie plui cs. Vandalica quq de Burglausensis Dioecesis, Piaefecturas tredecim,
&Ciuitas es sex' habet. Par es eius . axime iIlustres fiunt mendi siel, in aerei, Thmiuia, dcc Mors, men si
sive mensilia, id est, Vandalorum ter & Sedes, Pi aefecturas sex, Oppida tria & arcem unam habet. Hic est mons taberg in quo gigantum monumen a conspiciuntur. Adiacent insulse m, Hertati , IJd ozm. Saliae. in Han hae te est rupes visendae altitudinis, S arriet lini dicta, & in Oris eius Syrtes quas Sandores Sc Pr,-οι vocant. Et subsunt insulae olandi & Oxeho M. Piae secturas quatuor, oppidum Vnum nomine Ti) ad, ubi Christianus terrius scholam iuuentuti primus condidit, & ai cem unam Orumnam habet. St.b ea sunt insulae Hun holm ouo , Legen, Cifluia, Eglaim, Bodum, Morsea, Praefecturas tres, unicam civita, em Nis Pam, & aice unicam LM tot habet. Insula ei adiacet una, ger . Viburgen sis di cesis Praefecturas sedccm, Civitates tres, & totidem arces complectitur. Viburgi generale concilium triumvirorum nobilissimorum & sapienti minorum de cacisis civilibus cognoscendis oc dijudicandis, toto fere anni 1 patio continuatur, nisii ubi inquie-tς functionis molest ijs defatigati, se in praediis suis paululum recreant &vi s recolligunt. Huc uniuers*Cimbricς Chersonesi casus, querele de finibus & hereditatum controveritae, omnesque capitalium causarum animadversiones, cuiusmodi sunt caedes,adulteria, furta, & veneficii crimina deferuntur. Ad Menslico pent ii sulam, ubi in conum desinens, paulatim se ad Solis ortum aestiuum inflectit, est ille Iuuae ai gulus, ob pericula saviis adeo formidabilis. Nam ingens dorsum&Syrtis longissime se in mare protendit, Vt, qui tuto,&ci
tra pericali metum esse volunt, non propius, duobus miliaribus, ad littus accedant. Tale est omne Iuliae litatus Occidentale, ut qui in Noru vegiam, vel ex Oceano in Orientem navigare in endunt, longo circuitu Iuliam e , ii are cogantur. Sunt tamen quatuor omnino montes in hoc longissimo littore, ex quibus nautae suas habent observationes & indicia. Incolae huius tractus piscatura exescent. Cum aut e portum, ei sidam navibus stationem non habeant, naves tuas ex alio venientes, convccatis instibsidium soci j S& vicinis ex mari in littus
pertrahunt, usque eo, quo fluctus malis transdendere, easque leVando tundendoque laedere minime pcissint. Copiosissima hic in mari variorum piscium, atque inprimis alecum capturae trirer Fioniam insulam & lu-tiam ad Eiderae fluminis ostia simus est, ita piscibus sequens, ut non minuS alimentorum indigenis, quam a-cimn M ger omnis exsolvere videatur. Sed quoniam in pisicium mentionem incidimus, atque haec regio, sicut & Cmnes fere Dani, tam marinis quam fluuialibus piscibus abundat, eorum nomina ex Ioanne Κeldii gensi adscri here placuit, qui de his hunc in modum scribies h st autem haec Cimbrica tellus, Omnis generis piscibus abundans , quorum aliquot species hic recensete libet, ut inde Dei bonitas, qui dives est in omnes innotesta simul que conae huius Occidentalis commoditas aestimetur. Notiores igitur apud nos utriusque genet is sunt Luciaus, Carpio, G prinus, Verca maior, Permius, si e Melam us, Aloca, Cur nus Pra 2- ,ει bio, vulgariter duo um, suisti, agros, cuius latinum nomen non inuenio, Germanice Nocher , nostra lingua Sterciet, Tencha, Run iras , Salar, Oculata. Item marini, Eata, Cancer, Tima, Gladius, bellus mollis, Solea maior es minor,Lingultica, Rhombus, Halec Psiser, Concha, Omnis generis, Acipenser, aliter Sturis: praegrandiores etiam beluae La irae, Baiana, Canicula,& id genus plura. Hactenus ille. His expositis non alienum duxi CoronidiS b coadijcere, quod ir coice harum Regioli u Septe trionalium fuerint S adhuc simi stigidi &sicci, procerae staturae,faciei pulchrae, boni coloris, iucundi, laeti, suspiciosi, callidi ac in negotijs providi, sani, supeibi, amantes suorum, multum comet viro dant ac bibant, bene concoquant, ideoque diu vivant, sanguine abundent, mores severos habeant, et propocrcordis calorem, sint pugnaces & ri xosi, ament pericula, venationes & pei egrinasiones, suarum Opinionum Sint defensores, nihilominus iustitiae memores, in omnibuS linguiS aduiscendis adprime dociles, musarum amanteS, S pacta & contractiis sancte observent, multos habeam liberos, ct quod scem insipibrtim difficulter pariant, sintque formo is, et in adna inistrauone rei familiaris tenaces& prudein est ex c a harro autem,
morbo regio, angina, pleuritide, fistulis, aqua intercule vel phthisi plerumque moliantur. Achilles Gastarus restatur hic inventa fuisse a Monacho Ch mista tormenta bellica.
95쪽
In qua Si esuicensis Ducatus, pars, & Hol satia.
Hare de Iulia Septemtrionali, sequitur emeridionalis, quae veteribus, quod a reliqua sermania per Albim fluuium ad boream diuulsa sit, atque interclusa, Nordalbingia est dicta. Ea duos ducatus Stes Vi censem & Holsatiae complectitur, de quibus ordine nobis est dicendum. Ducatus Stesvicensis a Μς' nue in Sh tropoli &peruetusto emporio Stesvico appellationem habet. Olim haec regio Ducatus Iuliae, dicebatur, qHς censu. V Valdemarus Abelis regis Daniae pronepos primus in seudum accepit ab Erico rege circa annum 123 P. EX rimis ricatur. sincta autem regum ac ducum stirpe mascula, & Ducatu Slesvicensi cum regno in unum corpus redintegrato Imperium M ac consolidato, Margarita trium regnorum regina ducatum Stesiui censem permisit Gerardo Comiti I Olsati , io, sim .hac conditione, Vt a rege Daniae collatum beneficium recogno eret. Caeterum civi tates Ducatui Stesiuicensi. subiectae quia ijsdem cum Danis gaudent priuilegijs, eodem quoque iure cum sis utuntur. Subditi a sententi js magistratuum cuius umque loci ad Principes ac eorum senatores postilint prouocare & non Vitra , Ut priuilegijs cautum est. Hic enim Ducatus est studum Regni Daniae,eiusque Princeps tot equites pedite que regno Daniae alere tenetur, quot Holsatia Imperio Romano. Generalis autem gubernatio horum Ducatu uRegi Danis ac Adolpho Duci Holsatiar incumbit, & per vices ab uno ad alium translartur. Proinde cum ad Regem deuoluitur, Regiae suae Maiestatis nomine per Henricum Rantgouium Vicarium regis administratur. . Praecipuum huius Ducatus Opidum Si uisum vulgo byhles cl. Germanice originis nuncupationem habet, obsitum, quem ad Stiam, in maris Balthici sinu obtinet. mia, enim & opidum, & incuruum maris recessu, spidas suu sinum; & Vicum etiam priscis Saxonibus sonat. Quemadmodum Becanus, in suis Gotodanicis obserilauit. CrantZius & qui Saxonum conscripsere historias, aliam Stesvico appellationem atribuunt, quam etiamnum apud Danos&Frisios usus retinere videtur. Hi enim si a lingua hoc oppidum Hedebui vel Heidebanuncupant, eo quod a quadam Daniae Regina, cui Hethae nomen, dicant primitus csse conditum. Est autem Peroportuno ad negotiationem situ, portum habens ad exercenda commercia,commodissimum. Olim enim Belgio, Britannia, Galliis & Hispanijs, adestia Fiderae fluuij navibus merces transportabantur , quae per Threanam fluuium, Hollingli stadium subuectae, facili negotio Slasvicum, ac inde, per mare Eoum, in Daniae, NorVVegiae, Sueciaeque regna, necnon Liuoniam, Russam,Borussiam aliasque Germaniς Prouincias, quaS mare Balthicum alluit: importari poterant. Nunc autem pro fatali eius casu, non ea qua Oljm magnificentia & amplitudine conspiciendum. Non procul ab hoc Opido Got pia arx sita est.Telonium hic celebre, ubi compertum, sertilibus annis ex Dania .L. M. boum, in Germaniam abacta vectigal soluisse. Est & in hoc
Ducatu Flen seurgum Opidum celebre, de quo strenui ac Nobilis viri Henrici Rant2Ovij Camoenae haec Geo - .graphiae amantibus lusere. credita fiunt portus commoritate boni.
mih mpulchra eis, sunt templa decore Aperba, Regibus is Ducibus sunt data iura mihi. o Onc me iure tenet pariter Rriderum es arcem, di Daniae ct Regno qui modo Sceptra gerit.
Opidum hoc inter montes excelsos,littori maris orientalis adiacenin quod eius portus se extendit,tanta comis moditate, profunditate & securitate, ut singuli fere ciues ex domibus suis naues mercibus implere, & eas denixursus exonerare possinhvt non immerito CrantZius, id Opidum terra marique rebus gerendis Oportunum
scribat. Sunt & Husi , Hade fiebia. Nobiles in lice Ducatu propria possident dominia, ac ijsdem cum Danis fruuntur priuilegijs & iure. Habet unum hic Ducatus Episcopatum Stesiuicensem: Capitula duo, Monasteria tria. Castra tam Principum quam Nobilium varia. Ordo autem Senatorum cuius iam aliquoties fa- anum s.cta est mentio plerumque constat numero XXI I 1 I. personarum equestris ordinis, quibias adhibetur generalis Cancellarius, nec non nomine unius cuiusque Principis duo Iuris Doctores. Hi Omnes causas deliberantiam belli quam pacis tempore, don utroque Ducatu ius pronunciant. Qu9mna conuentus singulis annis bis institui debet. In arduis negotijs nihil a Rege Dant ae & Duce Holsatiae, certi concita ditur nisi pracedente conia sensu omnium Senatorum, inter quos primarium locum obtinent Epitcopus Lubecensis & Slesvicensis.
satiam a sylvarum salmumque frequentia,quibus commune cum linguis nomen in lingua indigena est Boistia. nam S sylvam S lignum promiscue Holt Cymbri ac G csmani inferiores dicunt nomen Obtinere arbitor . Vnde dicta. tur. Est enim regio sylvis saltibusque frequentissima. Nec desunt qui a Cauo lapide etymon vocis aduocent, quod Duces Hol satiar, Comites a Cauo lapide pilus dicti sint . Terminos habet ab ortu Bilenam fluuiui ab esset. Occasu Stolam, ab Austro Albim : a Septentrione Vero Eideram. Regio ipsa nemorosa ac saltibus Occupata, unde lignorum affatim, ut plus illis lignorum pereat, quam Frisij sup tare possit, Cum nihilominus focos sby a largissime instruant ipsi. Verum cum sylvarum apud eOS sinis non sit, quercus tamen vix gignit robustas, sed isagis plena omnia, quaru in fructu porci saginantur, maior, quam dici quem numino. Ager plerumque si1n gulis trienni is, mutatis vicibus, piscationem Vberem, ac frugum diuitem pr bet messem. Tribus enim annis colitur, seritur, metiturque aruum, tribus deinde annis stagna admittuntur, ut piles depastantur gramina ac pinguis quaedam adducatur maceries, agrum fertilem reddenS. Vineta non fert, nec Oliveta hic locuS. Feram ah -L frequens est venario. Equorurnque magnum h c regio Producit numerum. I m diuisa est in partes quatuor in Diumarsum, Nositiam, Stormariam & Magriam. Hae fuerunt Olim Comitatus & postea 1 Friderico im peratore tertio, Christierno primo id petente, erecti sunt in D catum, qui iam Sacro Romano Imperio 4o. equites ac go .pedites alere tenetur. Dithmarsia a utem primo in libertate constituta fuerat per aliquot centum in ' nannos, quae etsi a Friderico Imperatore, Christierno primo in laudum concessia, tamen eo tempore nondum
subacta suir. Fili j quidem ipsius Rex Ioan nes & Dux Fridericus anno Domini 13oo. expeditionem in illam susceperunt, scd istorum exercitu fusio libertatem suam Dithmarsi defenderunt, donec tandem a nepotibus Vr e Christierni 1. Dace Ioanne & Adolpho, ac Friderico I I. Rege Daniae sunt victi ac superati Anno Domini In Holsatia urbes hae Segeberga in UV agria Holsatiae regione, quarto a Lubecarii illi an D hoa suu Ii locique
e plenostruxit victui in limo ne ponti
2Vota satis non in cuius origo viri.
Ante Distris siorum, quislserepsces
Norunt, nunc domi spurci magni is. stior haud Hrbs in mutando mercibus inlu
96쪽
97쪽
Iocique natura, nauigationeque praestans oppidum. mra cingitur piscoso&nauigabili flumin quod in intima Holsatia otium,aliquot, oppida & nobilem illam Ran ZOuian arti domum Bredcnbergam alluit, po .seaque se in Albim exonerat. Chionium vulgo Mo vetus est Oppidum , portumque habet capacem, in quem ex Germania, Livonia, Dalaia & Suecia magno HOlfatiorum quaestu merces deseruntur. Sunt in eodem Holsatiae tractu Crema, & Rei AH rgum: illi nomen est a fluuio praeterlabente, huic a con ditore . Sunt & Meldo pia, minis ne cic Tellinc Ne in Dit marsia, & Stormariae Metropolis Hamburgum Emporium nobile ad Albim, quod post multas calamitates bellicas a Carolo magno restauratum est,et tempore Henrici 1 v. Imperatoris muris Cingi, portisque tribus et turribus duodecim ornari capit. In hac urbe vixit sepultusque est Albertus CrantZius, historicus neque indisertus, neque mendax. Paludibita frequens regio, inprimis vero Dit arsia, quae paludum beneficio innixa semper obsequium Daniae Regum respuit,superioribus annis iugum admittere coacta. Rari ac pene nulli hic montes conspiciuntur. Fluviorum qui hanc regionem irrigant, nominatissimus est Egido vel Eidera, sunt et alij, quorum plerique rivuli potiusquam justi fluuij Q endi. C terum mare Balthicum, qua parte Holsatiam et Stes vicum Ducatus alluit certos in 'N' habet et jucundos sinus, Isthmos Graeci nuncupant, in quos magno accolarum commodo erumpit, et tritOS negotiatoribus navibusque marinis fluctibus defatigatis prstat recessus. Piscatum etiam uberem et maxim ESalmonum alicubi subministrat. Regio plana est, quae raris extollitur montibus, et quem inter duoS praecipuum exhibet, is minime rarus, situ est periucundo, et belli togaeque ornamentis quibus a nobilissimo viro Henrico Rantgouio decoyatur, admodum celebris, inter Lubetam et Hamburgum urbes nobiles. Arcem
tam antiquitate, quam primo conditore illustrem sibi impositam, & ad radices Oppidum adiunctum habet. Sylvae hic frequentes, quibus pene tota implicita ac referta, inprimis Dithmarsia. In his Borcholt, Burgholt, merdo penhiat, Resimvalde, ac complures aliae. Habuerunt autem Holfati 8. viros totius terrae Praesides, ad hos ex singulis parochi)s appellatio devolvebatur. Hi judicium exercebant. Subactis autem illis cum iam divisi sint in duas partes, in singulis praecipui eliguntur ex incolis cius terrae viri X II. una cum Praefecto, qui pleruque est Doctor sive Licentiatus juris. Hi omnes honesta habent falaria a Principibus, additurque illis scriba, nec non inspector sive Praeses ex nobilitate Holsiatica . Horum alter ex parte Regia plerumque est prςfectus Steinburgensis, alter vero ex parte Ducis Adolphi, est praefectus Gottorpiensis. Hi nunc judicio praesunt in singulis partibus, Omnesque discutiunt causias. Subditis tamen libera conceditur appellatio ad Principes ocSenatores utriusque Ducatus, tam Stes vicensis quam Holfatensis, sed non ulterius. Id enim in capitulationegetes se insti- ita trans actum est. Habuerunt antea jus scriptum, quod paulullum iam mutatum est, et secundum jus coituri mune reformatum, compilatumque ab Henrico Rantetovio Vicario Regio, Sigefrido Rantetovio, domino quondam in Nientius, D. Adamo Traetigero & D. Erasino Nirstemio, secundum quod j us omnes causae de ciduntur, et poenae delictorum irrogantur. Nulla praestant servitia Principibus, sed de singulis terrae paludosae jugeribus tenentur solvere florenum ue de iugeribus autem terrae arenosiae dimidiam partem sementi depen
Holatia habet quatuor ordines, Nobilium, Ecclesiasticorum, Ciuium,et Rustidorum, quorum duo sunt genera. Aliqui enim possident bona propria, haereditaria ac libera. Alij vero bona conductitia censui alijsque exactionibus et serviiijs obnoxia. Nobiles habent arces ac predia siua cum pleno dominio maiore ae minore, cum Venationibus, piscationibus et aucupijs, quae maxima ex parte sunt altodialia et haereditaria.No- nulla sunt seudalia tam masculina quam foeminina. Holsatorum privi legi js cautum est, ne novis exactionibus aut vectigalibus a Principibus graventur,prout etiam Principibus non integrum est bella suscipere non in-nmitra nobili terveniente consensu ordinis equestris. Hae cprivilegia Principes confirmare tenentur, antequam illis a sub- n. ditis juramentum fidelitatis praestatur. Familias non habet ultra et . quarum nomina in Holsiatica chorographia recensentur, ex qua excerpi possunt, sed in singulis multi ex eadem stirpe progeniti existunt, ut Rangoavioruim fere hoc tempore sunt centum, et quinquaginta castra ac varias possessiones obtinent. Inveniuntur etiam Aleseldiorum et Po ischiorum fere totidem. Habet Holsatia Epistopatum unum, videlicet Lub censem. Hamburgensis enim Episcopatus Bremensi subiectus est. Capitula tria, Lubecense, Hamburge se, et Outinense. Abbatias tres, videlicet Reinfeldensem, Bordesholmensem, et Scismariensem. Mona steria decem inter quae tria sunt nobilium monialium magnique proventus, quae adhuc florent. Caetera sero
in Scholas ac Xenodochia sunt conversia. .
Nobilium lites dijudicantur a Senatu Ducatuli judicio, praesidentibus plerumque Principibus,ut privilegiis
ipsorum cautum est.Ab ordine Senatorio interposita idonea cautione appellare licet ad Cameram Imperialem. Cives gaudent proprijs privilegijs ac utuntur Ι ure Romano sive etiam Lubecensi . Mulctae inter Principes ac Civitates plerumque dividuntur. Molendina spectant ad Principes. Subditi sententi js quas Senatus civitatum tulit, appellare possunt ad quatuor Civitates judicio peculiari cXercendo destinatas. Ab his permittitur i psis appellatio ad Principes & Senatores Holsiatiae, ac ulterius etiam ad judicium Camene Imperialis, ita
tamen ut cautio idonea praecedat. Rusticorum causae ventilantur per corum causidicos sub dio in patentibus campis . Adsuntque eiusdem loci viri nobiles una cum Praesectis ac duobus accessoribus, veluti testibus. Ibi in medium prodeunt, qui contra alios litem se habere existimant,auditisque&Cognitis partis utriusque actionibus defensionibusque, conventus universus rusticorum e consilio exire jubetur. Expensis ibi diligenter controversijs in consessum redeunt vocatisque litigatoribus de jure pronuntiant. Si quis stare judicio non Voluerit, ad duodecim constitutos iudices, vel ad aliquod paroecias, & ab his etiam ad Senatores eius Principis cui Rustici sunt subiecti provocare licer. Ab his etiam appellatio ad commune forum Ηollaticum, cui Principes stipati consessu Senatorum praesunt, & deinceps ad Cameram libera conceditur, modo litis graVitaS
CXCedat summam 3 oo. florcnorum Rhenensium, vigore privilegi j ab Imperatore Eerdinado Principibus Honsatiae dato.
98쪽
IIII. TABULA.auoniam cum circumiacentibus. Insulis continenS.
pro Metnodi ratione de Ducatu Slesvicensi & Holatia sint satis,succedit Aonia cum intulis Circum ADULiacentibus. Elonia vulgo Ru en primum locum inter caeteras in sinu Codano insulas a Zelandia te' Vnde dictanet. Nomen habet a pulchritudine. Est enim tam formae quam situs amoenitate conspicua. Tam modico autem'nterfluente freto, adrifar Sunt dicto, a Continente Daniae avulsa est, ut cohassiisse videatur. Haec sicut ab O astu Iuliam, ita ab ortu Zelandiam prospectat, ac medium Daniae locum obtinere putatur; ab extima remotionis limite pari spatiorum intercapedine disparata. Habet in longitudine milliaria duodecim & in latitudine quatuor. Terra ut mare piscosissimum taceam) est uberi gleba & colono admodum grata. Copioso enim frumentorum prouentu ita abundat, ut ad remotissimas regiones, ea quotannis passim Sta sci emittat, praesertim siliginem & hordeum. Ac cum ager iste multis dotibus, & cerealibus bonis adeo sit ecundus, nunquam tamen stercoratur. Vnde ante ciuitates multum foetoris esse ob abiectos pecorum simos qui ibi nulli usui sunt scribit Munsterus. Tot etiam regio haec boum armentis abundat, tam foecunda Vacca- Animasium rum atque equorum mater ac nutrix est, ut numerosos boum & equorum greges Germani S annuatim sup- rietas. peditet. Nec desunt, ob multas per totam Insulam siluas, ceruorum, capreolorum, leporum atque Vulpium
venationes. In eius quasi meditullio Metropolis est Orionia vel Ottonium vulgo sum he Vibs Episcopalis pnbes. ab Ottone primo, multorum testimoni js aedificata, circa ea tempora, quando Herat dum regem ad fidem Christianam suscipiendam impulisset. Vrbs haec Emporium est Insulae non vulgare, in quo circa festum Epiphaniae Insulanorum ac praecipue nobilium frequens conuentus, sicut Κilonii in Hol satia, celebrari solet. Discreta est autem Fionia in praesecturas viginti quatuor, Ciuitates sexdecim, & arces Regias sex. Reliquae
autem ciuitates circum Ottoniam veluti centrum equali prope distantia, in maris littore ita sint conditae , ut portuum situsque oportunitate, negotiationes suas, non solum da mari Balthico, Veru metiam per Sueciam, Norvvegiam, Rustiam, Belgium, atque Germaniam longe lateque exercere soleant. Inter eas sunt IV bure
Simburis, Falmh, Assem, Bogens, t Mia fari, Mitem G. R xces Regiae praecipuae Neuburgum, Hagensitium, His aget, Epheburg, & curia Rugaris. Pagi hic complures, & Nobilium praedia non pauca. Est enim sim insula ob coeli amoenitatem, &iugera fructuosa, Nobilibus viris gratissima. Mare incredibilem piscium foeturam in ris do--& copiam siubministrat: ac Sinus omnis tanta piscium frequentia repleri Consiueuit, Vt interdum impacta na- ditatiustia vix remigij conamen eripiat; nec iam praeda artis instrumento,sed simplici manus Ossicio capiatur. Qui littora inhabitant, praeter agriculturam, piscationibus etiam incumbunt, Unde non contemnenda rei domesticae compendia sibi comparant. Sunt cliam quaedam in hac Insula loca, bellicis praelijs nostra memoria no- onus. hilitata. Est enim mons quidam Ochmberg non procul ab arce Hagensinovv, in quo Regis.Christiam tertii auspicio Ioanncs RantgOuius Eques Auratus Dux belli, ingenti praelio deuicit Christophorum Comitem Oldenburgensem, Anno Christi M. D.xxxv. die XI. Iunij , quo in conflictu duo Comites,alter Hagensis, alter Tecklenburgensis interempti sunt, quorum cadauera postea lCco pugnae esto sta, Ottonium delata, & in templo Canuti sunt sepulta. Circa idem etiam tempus in monte Rufi burg, qui I. milliaris interuallo dissi det ab Opido A scens, aliquot rusticoru millia caesa sunt atque profligata. Multis praeterea Siluis Omatur haec sis .
regio in quibus ferarum magna copia. In urbe Gitonia duo sunt rempla insignia, Vnum Canuto, alterum Operupi M. Francisco consecratum. In hoc Ioannes Rex anno Christi M. D. X III.& silluS eius Christiernus, cum in Oxi lio & captiuitate annos xxxv I I . sumpsissen anno M.D. LIX.sepulti sunt Mirca illud som est valde ampidoc spadiosum in quo Rex Daniae cum Ducibus HOlfatiae & Slesvici antiqvsi foedus anno M.D.lxxx. renouauit. Ferunt etiam Ottonij matrem regis Christiani secundi, mirabile SartificiosissimumOpus, 1ngeniosa sculptatura in laeno formatum super altare quoddam apud Minoritas collocasse, cuivis simile in Europa non inue nitur Attiue haec de Fionia, nunc ad insulas transeamus. Sub Fionia continentur In1ulae nonaginta ad Me ridiem sitae plerae ue habitabiles, quarum illustrioreS contra Vandalicas ciuitates Oblectae hae sunt: Langelanta . .
transtitudine habet In hac oppidum est Eud preta dictum, S Traneis arx Regia, suntque in ea compluses Dam Oaroeciae & procerum Ies. Lamiandia, freto Grmo a Zelandia S eAiguo maris traiectu a Falstria se Lamian G Haee fhumenti & auellanarum nucum est adeS sera , Ut naues ins Onus C plurCS in prouincias deseram riir oppida habet quinque, quae sunt Ni H, TUrg, AG ἔ, S Marib praeterea arces aliquot Regias orocerum aedes da cecias & pagos multos. Taltria, longa Vst quatuor mὶlhaDa Germanica, ac ciu1tates habet Fayma. pyQςς IVR p ' - daboii, ob amoenitatem, ac praestantiam dicitur. EX hac insula iuxta Re- CUMAE.
U tisia, . nam quatuor milliaria in longitudinem , duo in latitudinem pa-
99쪽
100쪽
Metiferina, Romanos, insulares hosce misiununcupasse. Quemadmodum & cos, qui proximam colum Insulam, Arios. Quam eandem hoc tempore appellationem retinent. Ptolemaeus perhibet, Anglos antiquissiainos esse terrarum Septemtrionis, ad Oceanum incolas. Quibus Tacitus coniungit Eusem rios Sci Monimos
morum iam quoque nomina, iis locis in usu sunt, Asen, Ο oen. Oppidum in Alscia, siue Elisia esto nisiburgum, &eiusdem nominis Castrum, cum alijs Norbrem, Ostieris Diemsie: Gammelari. Parochias habet populosas decem, & tres, unde aliquot armatorum milia subito dare potest. Saltuosa est, quare Certa SEM. uorum & varis generis ferarum venationem praebet. QuemadmCdum & marinos, dulciumque aquarum Taffinga. pisces, atque siligi nem. Et quia passiim compascua, rei pecuarie fouendae idonea. Tasma siue Tofima , inter Situs- inultas alias insu las,prope Opidum Fioniae Smineburgum, praecipua, militare in longitudine habens, i nqua praeter aliquot ImrOchias, curia est Teium,ad Rosenkransios & I angovios spectans. Ex hac insula,ab Opido ALCasum cens, in Iuliam duo sunt milliaria, ex Niburgo in Lelandiam quatuor milliarium per mare Balthicum traiectus, alioqui admodum periculosus, praesertim mari procellis exagitato. Nam cum Orientalis pelagi unda, ex tot fluminibus iugiter illabentibus aucta, inter tam multas insulas exitum quaerens, in modum torrentis , velocissimo cursu protrudatur, facile contingit, ut ventis a diuersia parte obluctantibus, fluctus in immensa attollatur. Naurique Undarum ambiguis vorticibus, periculose implicentur, Unde multi in hoc traiectu absor 'pti seruntur. Anno M. C.lxx. Episcopus Stesiuicensis, in traiectu huius freti cum magno suorum familiarium Mumero periit, qui longo tempore post repertus, in monasterio forensi in Zelandia sepultus est. Anno M. D. x I II. Serenissimus Daniae Rex Ios,nnes, vix mensem ante obitum, profecturus in lutiam, incolis ius dicendi, & controuersias dirimendi causa, cum Balthicum mare traij ceret, tempe ate su bit O exorta, cum Regia nauis varie luctantibus inter se ventis, atque fluctibus quassata esset, in tanto fuit discrimine, ut cum ad Opidum Niburgum appulisset, ascendissetque de naui in pontem,conuersus ad mar Veluti moriem suam pre- Egi ens, dixerit: Vale Balthicum, vale, eam in nos hodie s aeuitiam exercuisti, Ut per te transitum nobis patere posthac te nolle ostenderis. Ac tametsi omnes naues commodissime, inter Scaniam, Zelandiam que, per fie- tum Den Suia, nauigare soleant, tamen frequenter accidit, ut nauigia minora, quibus minus periculi est, ab i an silis, ac lociS Vado sis, ex HOlfatia, Lubera, alijsqu e vicinis Regionibus soluentes, per hoc Palthicum mare mitigationes suas instituant. Ita tamen ut in Opido Nyburgo, consueta vectigalia, soluere cogantur. t Aroe,
Situs. . in aditu Stesiuicensis Ducatus sita, ubi in Fioniam per Arsensem, sive Ottensem stinum, ad Oppidum A scens, traiicitur. Quatuor est: distinctis habitata pagis. Sunt & in stulae M o, Endeo, Ebelo, Fen , Eois, Maaedo, Toxoe, ggemis, Hesieris, Iordo, Arcitiis etc. Haec de Fionia instulisque circumiacentibus dicta si inicient. Quibus nunc . hoc loco potius quam nusquam descriptionem Insulae menae in celebri Pori limo Regni Damae quem vulgo Oersund vocant, sit ae, Coronidis quasi loco libet adij cere : in qua Arx Vraniburgum dicta, quam plurimis, varia
Sino. CXactaque ratione,elaboratis Machinis Astronomicis referta. Huius Insule medium ubi Arx ipsa consisti eleuationem Poli quinquaginta quinque, 3 . cum dimidio graduum Obtinet,&ab occasu remouetur partib83 7. fere. Habet autem in circuitu 816o passus maiores,quorum quilibet 3 pedum assumitur,unde duo quasi milliaria Germanica mediocria in ambitu adaquat. Quae,cum in celeberrimo totius Regni freto, per quod qua plarinaς naues ab Orientali in Occidentale mare,& vice versa iucundo prospectu transeunt, constituatur,quaedant
etiam huius Regni prae cipua Opida in propinquo circuitu prospicit. In Zelandia Hamiam Vcisus Libonotum tribus milliaribus distantem, Hel singoram, ubi naues praetereuntes soluunt vectigalia, & Arcem CiONeburgum ver1us Circium duobus milliaribus. Totidem etiam Helsinburgum in Septentrionem, idque iri Scaniae littore distat, in quo eciam Landishronia, unico saltem milliari dissita. Versus Eurum patet Lunda. quae licet maritima non sit, tamen hinc spectatur versus Meseurum distantia 4 milliarium. Malmogia vero Vpophenicem respicit, remota milliaribus quinis. Has ciuitates Insula in circuitu videt, de vicissim ab his cum sit admodum alta prospectatur. Licet vero non admodum magna sit, nulla tamen eius pars ocios a & ste-M6 si risis riti. eZisti . Vstque serax frugum,&iumentis abundat, alii damas, lepores, cnniculos,& perdiceS magna copia. H-ώ- ac piscatura: apprim e Opportuna est. Silvulam habet ex corylis, ubi nulla nucum Vermiculis unquam inse Curictis. Visa Vt ncque glires hec terra patitur. Olim quatuor arcibus insignis erat, cum Huenellae gigantissae ex qua hec insula nomen accepisse creditur) posteri, inter quos PIugo & Grun hilda apud Germanos in Athle arunn historia celebres, memorantur, illam inhabitarent. Nomina arcium adhuc Iecensentur: SInder raga, que Versus meridionale littus sita erat, quemadmodum Notaburga Oppositas partes circa B9Ieam obtine fat- Harheraria vero Ortum hyemalem,veluti Humera aestiuum respiciebat. Harum quatuor Arcium funda menta adhuc conspiciuntur, sed rudera nulIa sunt residua. Licet vero insula hac admodum alte inter marinam salsedinem exsurgat, riuulos tamen & fontes aquae dulcis, non paucos habet. Estque inter alios sons,
qui nulla Via quam hiberni frigoris vehementia congelatur, quod alias in his Regionibus est rarissimum. Cς terum haec insitata Nobilissimi viri Tychonis Brahe Domini de Κnuds drup Astrologicis Omniumque libearalium diiciplinarum studiis & Vraniburgo Arce ab eo Scientisimi Regis Daruae B erici 11. decreto, Astronomiae instaurandae gratia aedificata valde famosa.