Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

161쪽

clarat. Descriptis autem iis, quae ad situm urbis, db

uisionem magnitudinemque eius spectant, subterranea S Urbiis cryptas, arte exstructa S, perpetuo aquae assium munditiem iis conciliari docet. Accliues prae P. yter ea colles, sylvaeque ita defendunt hanc urbem, ut

frigidis siccisque magis, quam calidis et humidis p testi ventis, qui deinde per longum etiam spatium nul p. 8.la insalubria attingunt loca. Ager franeos tanuS , Vel per se , vel arte ita fertilis est, ut suis aliis quoque

uberrime inseruire queat prouentibus. Culinares enim, quaS Vocant, plantae elegantia suauitateque alias sere superant. Ipsius autem urbis solum, sub humo ru- fescentem arenam, lutum post hunc coeruleum, vel ex coeruleo nigrescens, vel etiam crustam saxoso sp,

thosiam, sabulum deinde, et denuo lutum graui S Odoris exhibet. Haec dicta strata se inuicem excipiunt ad

puteorum essessorum prosunditatem , quorum et mugi IIS numeruS est, et aquarum, inde scaturientium,

copia, praeter quas et fontes sussiciensem suppeditant quantitatem pluuiae, quarum aquas in varios usus colligunt incolae. Duriusculae namque aquae sunt et Bigidae, limpidae tamen et insipidae, quarum qualibratum notitiam experientiae, a Cl. Auctore adductae, reddunt. Puteales lapideas, fluuiales calcarias in se p. habent particulas, et hae potariores quidem ex celintum unciis quatuordecim calcareae. terrae grana exhibbent, quae causa simul est, quod ad lauanda lintea,

legumina aliaque coquenda pluuialem praeserant incolae aquam. Sunt et aliae hic loci aquae, medicatae di, p. enotae, ex quibus, a moeno procul in occidentali umbis regione situs puteus, Faulpum', notandus est , qui limpidam et coerulescentem aquam fundit, putridum vero Odorem exhalat, volatilem tamen, nec diu per sistentem. Ex centum pariter unciis , quinquaginta duo gran magmatis terreo salini extraexit Cl. Auctor, ex quo et sal communi admodum simile, et calcaream obtinuit terram. Cum hoc conuenit alius, an agris

Proin

162쪽

prosiliens sens, vulgo scabiosorum dictu S, curis contenta, sollicitis ab Auctore institutis tentaminibus explorata, hic adducuntur, et illum de sale marino multum participare testantur. Pittat autem Cl. BuRG-GRAvius, sulphureas horum sontium salinasque pamticulas vegetabilibus conciliare bonam indolem, vin0que colorem. Praeter haS thermae sodenses locum hic inueniunt, quae scilicet tribus ab urbe horis proueniunt, fugaci acore praeditae, tenuemque subpi imp. 22. guem bo larem emittentes cremorem. Ab aquarum consideratione ad aerem se conuertit Cl. Auctor. Hunca noctuis liberum este exhalationibus ex iis, quae de

ventis supra diximus, iam intelligitur, quippe qui

temperatum eum seruant, siccitatem vero praeter ea solet transitus per moeniam, in continuo motu vers Π-

feria, emendare, si nimirum sicci per se venti spirant,

quibus has transire vias necesse est. Hanc a natura concessam salubritatem ma S adhuc promouet victuSp. 28. huius cubi S incolarum ratio. Plantarum, quae adeo laute hie crescunt, esti maximopere delectantur, quem calculosorum podagricorumque paucitatis causam esse coniicit Cl. Auictor, LO us II vero propriESque experi, p. 3o. menti S confirmat. Non tamen deest animalis vilius, piscium in primis magna copia. Inter potulenta aqua, excepto plebe, rariuS utunt Ir, abutuntur vero calidis, qui peruersus nune sere communis fieri solet mos, potuum generibuS. Non reticendum autem est, plerorumque incolarum vitam esse ac tuosam. Incolas quod attinet, mediocria, rarius procera habent compora, maei lenta plerumque, coloris subfusci, oculis p. 38. Varii S, vix atris instructa. Ex capillis subfuscis, raro russis, rarissime atris, quos francosurianis datos esse conspicimus, signum bene temperatorum humorum desumendum esse, Aut ris est opinio, non sine limitatione assumenda. Id, quod ipse noster concedit AVRGGRAvius, adductis sanguinis, ex vena 1ecta

p. 4O- fluentis, explorationibus, ita concludens: forsan ho

163쪽

rmn colorum rationes in diuersa 17stematis chobpoeseos fabrica et in diuersa inde nata bilis ora si haerent. Animis francosuriani sunt ingenui, et scientiis fractandis apti. Morbis etiam non vexantur endemiis, nec p. 4O. nisi iis, qui et aetatibus proprii sunt et ab aliis rebus non naturallibus pendent, raro tamen sciri hos, cancrosque spontaneos, hydropes, calculos, podagra S, febresque malignus obseruari monet Auctor. Ex solblicite porro collellis demortuorum per dimidium seculum indicibus, vernali tempore plurima elata suisse

funera constitit, quod Hi ΡΡOCRΑΥ IS essato, huic contrario sententiae, non respondet, qUantum autem cum

eo conciliari possit in fine huius sectionis a Ch Milore docte probatur. In s ctione secunda, qualia franco orianis corp0ra, p. 48.

urbis, tum et aeris, aquarum et locorum ibidem conflitum naturalis formet, disquiritur. Ex aeris, a lustrumque , superius adducta indole nunc etiam corporum straneos urtanorum conditiones deducendae sunt.

Haec autem a frigidis siccisque densantur ventis, hine bene perspirant, salilbribus praeter ea utuntur cibis, et aquis, duris licet frigidisque, ut noxias neutiquam contemnendis. Inserior vero venter hanc ob causam p. stringitur obstipaturque, superioris ventris secretionbbus suidioribus existentibus; nec non bile magis quam pituita abundant incolae, quod etiam ex des ei tu illius, quae in narium cauitate alias secemi solet, clarum est p. Aut fori. Quam siccitatem optime in febribus putribdis corrigi posse idem cognouit, si tepida in naressuerit saepius attracta. Interim ut ratio in hisce latet causis, quam propter strancosuriani longaeuam haud raro si tingant vitam, id quod demortuorum satis distincte demonstrant indices, de quibus non solum, sed

de natis etiam, eorumque numero post ea refert. Incolarum vero numerum praeter ea ex domorum copia

simul diiudicat, nee non de animorum qualitatibus, supra breuiter indieatiri stilius dispicit Tom Pars L LCum

164쪽

Cum vero et Optima quaevis, certis sub conditionibus, possint mala euadere, bonae hae et salutares, si an-cosi triani S a natura concessae, conditiones aliquando p. O. no am inducunt, CN quo factum est, ut tertia sectione agat Cl. Auctor, de incommodis, quac aer , siqua et potus frauco urtanis ad serunt , et do modo illis me dondi. In genere aere densantur fluida, intendendo solidorum in illa actionem; augentur hinc cruditates. His eapolitis, de sexu sequiori in specie et insantibus agit. Haemorrhagiae narium et haemop ses inde harid infrequentes sunt, quorum morborUm occasionales causae intempestiuus iuueniim nicotianae ustis et praematura venus sint. Contra quos incongruas sanguinis emissiones, praeter venae sectionem et ene- p. 7 . mata, recenteS herba S, cum laicte et conserua ros, .min destillatas, sibi eXimium praestiti e usum fatetur. Vitanda autem ese docet adstringentia, et asparagoriam, quibus delectantur, usum, quod sale nitroso illos abundare arguat, quod malum hocce recrudescere sacit. Nec raro sanguis obstructiones paris, inflammationes

vrν s In ophthalmiis , hisce ex causis obortis, si iam di schisae illae fuerint, conducit asellorum viUO- p. 88. rtim, in mortario contusorum, asilinatio. De his autem reliquisque morbis ita disserit Auctor, ut naturam eorum et methodum medendi studiose explicet, de quibus tamen omnibus fusius dicere nobis non licet. Pauca vero adhuc et singularia nobis visa, prae-D IOI. ternaittere non possiimus. In febrium itaque curatione corticis periluiani, rite usurpati, magnam esse efficaciam, quicquid aliis videatur, recte putat. Visce-rurn deinde abdominalium labes saepe in viseido, ibi dem aggregato et haerente liquido consistit, quod gummatum sericia oriam vario usu soluit et expellere p. IIO. tmtat. De la isce Vero gummatibus id praecipue no-t it, large per diem sumta, praescribit enim ad duas et semissem

165쪽

semissem et ad tres drachmas, visum asscere, Obsem rare paululum, sed breuiori temporis spatio hosce de- ο disparere effectus. In epilepsiarum curatione

oleum animale DI P PELII Nostro etiam sese comprobauit, quod vero non super cineres aut cretam, sed Psrp. Π9. se aut ex capite mortuo ut destilletur, iubet. In generationis negotio notandum, FrancOfurti plures ma' p. I27. sculos, quam feminas procreari, saxenhausenorum t men pueri franeofurtanorum numerum adli Uc exsuperant, quod ex duriori eorum vitae genere deducendum esse autumat, et Israelistarum, ex sacro codice

repetitis exemplis illustrat. Post partum Fr nco serti p.ras.

in communi fere usu est decoctum, cuius virtutes in ' pellendis Iochiis conspici experientia demonstrauit Cl. Auctori, qui illud laudat. Paratur autem ex seminis cicerum rUbrorum et eornu cerui partibus aequalibus unciis tribus, radicis graminis uncia una cum semisse, floribus quatuor cordialibus ana uncia semisse, quae Ρ. I36. cum aqua simplici decocta, sitrantur et potantur. Durities aquarum, supra exposita, in puerperis etiam lactis secretionem impedit, quae et conuenienti victu restituitur et sequenti in primis puluere, ex puluere stomachico nIRCKM ANNI, vel simili, cum laictis tu p. 13nae et seminum anisi, foeniculi et nigellae, pauca quantitate admixtis, composito seliciter adaugetur. Inter infantum morbos inaehitis haud rara est, in a p. I r. destis tamen, post quadragesimum et quinquagesimum

demum annum eundem accessiste morbum obserit,

uis Cl. Auctor. De hisce igitur pertractatis laboribus plura hie a nobis exponi non debere eam iudicamus obrationem, quod os ingens in artem nostram emolum mentum Optemus, ut Unus quisque, in sua patria vel peregrino medicinam faciens loco, illamque pertractariScomparationem instituat, differensas notet, utrius que loci et illis suam in iuuando accommodet Ope'

ram.

166쪽

Additam vero, de origine et indole animalculorum spei malicorum, disquisitionem , nouam de his proponens theoriam, quantiam ipsus rei dignitas permittit, adhuc perlustrabimus. Refutatis prius aliorum de animalculis spermaticis opinionibus, suam eyplicat P. ISO. Cl. Auictor sententiam, per testium fabricam ita efformari animalcula seminalia, prout puluis prolificus solet in vegetabilibus praeparari, non pluS alitem de animali continere, ac puluis ille de planta. Chim vero hac in re cum vegetabilium impraegnatione quaedam sit conuenientia, de antherarum puluere, prius ad ipsius animalis considerationem quam accedat ea, quae vel nudo vel acinato deteguntur oculo, adducit dii se dicatque Cl. Auctor. Praetermissis autem iis, quae de incubatione totoque post impraegnationem in Ouulo apparatii monentUr, ea tantum notamUS momenta,

p. Is6. quae ua embryonibus tenuioribus, sex vel plurium septimanarum, abortu re tectis, ad confirmandam suam sententiam obseruauit Noster. In iis scilicet deprehendis partes rudi ter tantum efformatas suisse, nec

persectas, sensim vero magis ex se ipsis prodiisse:

quippe cum et artus primo plane non, deinde vero tuberculorum instar apparuerint. In alio etiam exemplo, sollicite disiecto, tum externarum qUarundam

partium, tum internorum visceritin rudimenta tan-

p. 139. tum, Vel nulla eorum inuenit vestigia. Ex quo consequitur, ut animalculum spermaticum germen suturi sit foetus, cuius partes appulsu demum humorum, in homine post moram aliquam in utero, perficilliatur. p. 161. Praecipue vero principia spinalis medullae et cerebri continet. In origine igitur eius modi animalculorum ad testieulos nobis respiciendum est, quorum in fabri ca se deprehendisse visus est Auctor omne id, quod ad formanda eadem pertinet. Dissecuit autem huius rei

cognoscendae causa testes taurinos, eosque tam studiose, ut in eorum fabrica noua quaedam detexerit, p. 16a. notatu maxime digna. Est enim in testiculis etiam dia. iustiis

167쪽

iusuis animalis singulare quid , prout in antherarum puluere plantarum, illi idque in vasorum distributione per tunicam testiculorum albugineam primo disquirendum est loco. Quam ob rem vasa repleuit terebinthina cinnabari tenuissima lini ab ultimo tandem loco ceram superinieeit Equesai tam, sevo hircino et oleo terebinthinae subactaria cinnabarique coloratam. Licet autem subtilis haec massa suerit, ipsa tamen testi imas ibi tantiae vasa ingressa non ess, vestigia vero eius in corpore conspiciebantur pyramidali. Albuginea horum testiculorum tunica singularem eaehibebat fabricam, in p. 1ὸs. duplicem siquidem findebatur lamellam, alteram eX-teriorem densam, spissam et elasticam, alteram intemnam vasorum ramiscationes suscipientem. Hanc ut

timum intus densa alia et pellucida cingebat membranula, quam exande vitream appellare libuit Cl. Aucto-xi, itidem duplicata, partim interiorem inuestiens albbugineam, partim in ipsam penetrans testiculi substantiam. Patet itaque ex his, vasorum summam esse subtilitatem, ramificationumque innumeram fere quantitatem, nec non ex hiS, et aliis, quae remoram iniiciunt procedenti sanguini, clarum ess B v R G G R A- p. ID.

V ID, lympham sanguinis ad minima. hasce sistulassensim urgeri, et fabrica quidem, in reliquis corporis partibus haud conspicua, ita ut in his terminis animalculorum spermaticorum a sitimenda sit origo et formatio. Dubius interim manet Noster, an hoc prout in modulo hic fiat, an vero per UltimorUm Vnsorum exfensionem, quod ultimum polyporum gene' ratio ipsi videtur confirmare. Subtilitas enim pa p 1 o. tium, ad ea usque indagatione, quamuis solerti, ut

penetremus, vetat. Indoles autem horum animale in p. lorum ea est, ut simplicia et in omnibus fere animvlibUS , quod et L E v w ENHOECKII experimensa coimprobant, eiusdem sere sint magnitudinis. In ouo incubato demum post paucas horas maiora esse reddita obseruantur, et spinali medullae, quam primo re'

L 3 serunt,

168쪽

P. I 3 serunt, reliquae parteS successive accedunt. Ex quo concludit Cl. Auctor, animalculum spermaticum in

homine, simplicissima futurae spinatis medullar, mox

etiam cerebri principia contiuere, cum conditionibus vel legibus enasciturarum omnium reliquarum psirtium, data per couceptioncm occasione demum estor nautarum,

ex qVibus post ca genitum animal constructima obseruatur. Nec dubitat, in ipse semine ulterius haec animalcula, relicta si fuerint, perfici, quae vero perserectio illo in uterum, quod animalia viuipara spectat, immisso maior fit, increscentibus iisdem, partibuS-que omnibus successive plenius efkirmatis. Sequum fur porro ex his alia momenta, tanqUam consect Tia, quae, cum tota tractatio lectione digna sit, hie omittimus, sufficiat Cl. Auctoris de sormatione animesculi spermatici contei furam exposuisse. Hoc uni, cum nobis dubitationem reliquit, quod ingenuo Amnori non putamus molestum este, ut moneamUS, qua ratione animalculum tale ex sanguine eiusque lympha, docente eodem, tantum enatum, mouendi se et sermp. I7q. tiendi acquirat facultatem; tactus enim sensum ipsi adscribit; in primis, cum descriptus hic mechanismus

specialem secretionis rationem sistere videatur, pro formando organico corpore non sufficientem. Plantarum etiam vita solo calore, aliisque causis externis demum sit actuosa, polyporum generatio, multis licet accuratissimi Sque TREMsLEYI obseruationibus illi strata, obscuritatem relinquit, insectorum tandem metamorphoses sunt successivae partium, rite iam sommatarum , sed sub alio schemate latensium, successiuste euolutiones; ut cum aliis fateri cogamur, totum genexa fionis opus, a sapienti naturae aucho: e non sine ratione eius modi 'dhuc obuolui tenebris. Quam acute autem Cl. BURGG RAVIvS, in momentis omnibus sit versatus, neminem, haec pensitantem, latere poterit.

XXXI.

169쪽

Disertation sur les medicamens qui affectent certaines parties dii Corps hutnain pluidi qued' au tres; et quelle sero it la cause de cet effet: Qui a remporte te priae an iugement dei' academie royale des belles lettres, sciences

1. e.

Dissertatio de medicamentis , qUae Certa S corporis humani partes prae aliis facile assiciunt, et quaenam sit huius esse estus causa pΡ0st quam remedionum, quid sub iis intelligi debeat , et principiorUm, ex quibus eorum amo exponi queat, aliorumque, quae ad generalem de viribus et a fione medicamentorum theoriam pertinens definitiones, ex physica generali destinatas, proposuit Ch Auctor, mentem suam explicat, quod lingularena p. 6 corporis humani partem tum demum ab aliqua medicina, siue ore sumta, siue externe applicata, assici di, cat, quando haec vel in illa parte, sol la, licet ei quoque haud immediate applicata fuerit, vel in eius humoribus, determinatum aliquem effectum edat, Uti v. c. ab asi malis canthairidibuS ardorem urinae, sanguinis per Urethram profluuium , et eoi UIGUnS membri genitalis erectiones excitari obse lamUS. Cum Te p Tmedia vero agant in machina animata, seu cui inest principium motus, duplici vi donatum, sensu nempe ac propensione quadam ad auertenda illa mala, quae ipsi imminere sensus ope perceperat, et ad commoda sita quaerenda, quod ab aliis natura dicitur : omneS, qui in corpore vivo remediorum ultim sequuntur, effectus in primis ad vitale illud principium, ex lententia

170쪽

Cl. Auctoris, reserendi sunt, licet modus, quo agat p. 8. saepius nobis iit incognitus. Vnde enim v. c. alias a solo alicuius, quod a natura auersatur aeger, remedii aspectu, aut eiuS recordatione, vomitus 3 uam Obrem proprios medicamentorum effectus, qui a natura distincti sunt, in eadaueribus obseruandos esse ille tradit, cum talia reperiantur, quibus adhuc post mortem et sanguinis fluiditas et solidorum elasticitas remaneant. Num ipse vero tales instituerit obseruationes, Ρ, 9- non inuenimus. Nec ab impulsu, quo applicatur remedium, ne illo quidem, qui in vasis sanguis eris et lymphaticis accedit, neque a sola eius grauitate .vim illius propriam dependere pos te asserit, cum ea nihil praeter illud efficere queant, quam quod occasionem agendi suppeditent, simulque in certis partibus prius, quam in aliis illud agere faciant, prout nimirum ad p. II. hanc illamve partem id primo feratur: solam potius

medicamenti vim ab illo, experientia comprobato, principio, quod adhae sonis vel attractionis mutuae ap

pellare solent physici, derivari posse, uti iam ab aliis

rerum physestrum doctoribuS, e. g. KEILIO, HAMEERGERo, aliisque sactum esse Cl. Auictor ipse concedit, simulque ex hoc ipso principio demonstrare annititur , cur remedia, si ex virtute sua inhaerente agant, certas atque determinatus corporis partes prae aliis afficiant. Ante vero, quam hoc praestet, ad naturam respicit, atque ducet, quomodo ab hac medicamenta, ut instrumenta ad obtinendum finem, partesque corporis , uti machinae, adhibeantur. Licet totum nostrum corpus neruis instructum, unaque ei VS pars praealtera sensu magis acuto praedita sit, diuersique homines diuersa sensuum vi polleant, ita ut UnUS altero na, p. 16. gis sit sensitis: remediorum tamen effec us ex princi piis tantum mechanicis explicari nequeiant, cum effe-dlus ipsa causa longe minores esse obseamentur; nec

intelligi possit, cur haec potius, nec alia corporiS pars,

assiciatur; id quod exemplo sterni itationis satis susu