Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

141쪽

scripserat '. In capite de labiis leporinis , quae sunt p.

augmenta, similiter ex dissertatione petita, conspeximus. ' Nouae hae dictae ac variae accessiones, eae propriis Auctoris dissertationibus desumtae, adaugeri facile potuissent, si est, quae ex aliis auetoribus peti ta et hinc inde depromta augmenta, notare vellemus, earum tamen recensione nec ni. Auctori nec lectoribus nostris in praesenti molesti erimus, in primis cum Operosus omnino et sorte etiam mutilis labor sit' adductum programmatis ditata illa et amplificatst locaeuoluere velle; numeri namque capitum, paginarum et para graphorum minus rite citati curiosiorem eorum inuestigationem et emendationem insimul postularent. Simili etiam modo tabularum, aeri incidaTUm, Corre pictioneS et a Ugmenta, praeter eas leones, quae ad distemtationes indicatas pertinent, aut ex alii S commentariis depromiste sunt, leuidenses saepius esse profiteri iterum non dubitamuS Perpensis itaque his, ab Ill. Auctore in programmate suppeditatis, augmentis noua Sobseruationes, in hac altera editione reperiunda S, livbebimus paucas; praeter eas enim, qUaS Cl. VI HOMNIO, chirurgo amstet Od amensi, qui secundam chirurgiae germani eae editionem in belgicam linguam restia Ctulit, opposuit '' , obseruationem de cartilagine ossis meta arsi, quod pollicem sustentat, hoe resecto relicta et cUm cute non coalescense, sed post quinque

menses secedente, carne post ea cum cute coeunte ' , et aliam, de calamo onserino, qui urinn

142쪽

suppresia laboranti puerperae adaptatus fuit , Ut nc fabiliores inuenimus. Non itaque erroris conuictOS et eo deduetos nos habeat Ill. Auctor, ut publice eundem ex promisso, in instituti ratione dato, reuocare teneamur, ex dictis potiuS Ut cognoscat, rogamuS, DOS nec malae fidei homines, nec. contemtoreS aliorum esse protervos. Non unuS ex nostris, sed omnes alteram hanc cum prima editione contulimuS, et plura, quam hic proposuimus, huius indolis animaduertimus momenta, ita, ut non recensentem, nec directorem,

sed omnes socios disquisitionem instituisse sciendum sit. Nec iuuenes, neque in chirurgia hospites plane p. V. sumuS, inter ea tamen pignore mille nummorum in perialium vel ducatorum, aut testimonio prolato, nOS vera dixisso non confirmamus, sed ad aliorum potiuS, peneS qu0S Auctoris aeque ac nostra scripta disquirendi potestas est, iudicium prouocamus. Morato praeterea et ingenuo euilibet iudici iniurias istas et contumeliosa verba aestimanda tradimus , quae Cl. Auctori in rei defensionem adhibere placuit; ea certe vix promeruissemus, si eo stilo seripsissemus, quo ipse Cl. Auctor

in compendii anatomici praefatione contra vERHEYΕ-N v M usus est, vel, si dictioneS ex Cl. A L R E R T I censuris depromsisiemus. Sed aetati Jll. Auctoris hae in re quidquam tribuimus, ipsa interim dictionis iniquitas nos coegit, ut ad publicum scriptum publice respondeamus, et ulteriori illius recensione nos defendamus. Credat de reliquo Ill. HEIS TERVS, UOS, qui merita germanorum non supprimere, sed magi S euehere cupimus, bene partae eius gloriae nihil unquam detracturoS, illius potius, ut laboriosissimi senis, per longam annorum seriem acquisita merita qua uis data occasione publice depraedicaturos esse. Pedem

143쪽

Pedem tandem hic fagimus, nec in posterum in de- sendendis noliriS recensionibus occupati erimu S, aequitate enim nostra id promereri studebimus, ut veritate, licet non nullis inimica, eruditis et aequis insimul hominibus placeamuS.

XXIX.

CHRISTIANI GOTI LIEB LUD IG, M. D.

Physiol. P. P. O. in Universit. Lipf. Institutiones Physiologiae, cum praemisia introdumone in uniuersam medicinam, praeledtionibus academicis accommodatae. Lipsiae ex ossicina Gleditschiana, i7 2. 8. alph. I. Lab. aen. 6.

Ex quo academiae nostrae admoueretur Cl. LUD DG I v S, eam semper metam ipsi praefixam esse imtelligebant omnes, penes quos est iudicandi potestas, ut optimam non tantum addiscendae et faciendae medicinae methodum sedulo auditoribus suis erudiendis

adhiberet, sed ipsi etiam salutari arti perpoliendae et

illustrandae omnem suam operam addiceret. Indefesso huic adeoque conspicuo nostii medicinam iuuandi studio eam, quam nunc indieamus, debemus laborum academicorum partem, quam non ingratam medicis stituram esse praesentiscimus. QuamviS enim non eo, quo multos, temporibus nostris, abripi videmus, nouaturiendi consilio ducatur Cl. Auc or, ipse potius noui systematis conditoribus annumerari non cupiat: ex eo tamen, has institutiones utiles omnino esse ap- p ret, quod ordinate atque dilucide , et modo tiron, bus apto, de singulis, quae hominem sanum attinent, conditionibus non tantum in iis diesum sit, sed coimVertiens etiam satisque firmum illae praebeant f indamentum, cui medica scientia omnis eo commodiuS

144쪽

ductionem in uniuersam medicinam et phvsiologiam, plerumque sic dictam, semioticam etiam et diaeteti,cam, in quantum nimirum hae dictae doctrinae ad hominem sanum pertinent, illae complectantur. uo interim lectores nostri ipsit de iis iudicare valeant,

pro instituti nostri ratione breuem prius ipsius libri descriptionem exhibebimus, varias postea Cl. Auctoris p. I. sententias hinc inde desumtas, proposituri. De introducti0ne, dum primo loco dicendum est, illa quatuor

p. 9. capitibus absoluitur. Eorum primum, breuem atque succinctam artis salutaris historiam, secundum vero ex varia artis nostrae facie erutam, et ad nostra potissimum tempora compositam, medicinae definitionem tradit. Quae enim naturalis primo et simplicissima erat medicina, artifriatis post ea facta et magis exculta, nostris nunc temporibus, pro scientia eorum omnium habenda est, quae per corpuS humanum eue-

p ia. Diunt, h. e. per eius fabricam perfici possunt, iuncta

simul eorum cognitione , quorum applicatorum vi, mutationes in corpore humano producuntur, quo et sanitatis et morborum ratio inde cognoscatur et apta remedia, ad praeca UendoS et abigendoS morbos, inueniantur. Ex data hac explicata medicinae definitione amplissisum esse medicinae campum intelligitur, quem, nisi apta et congrua via incedamus , emetiri vix post 1-mu S. Generales itaque regulas dictis subnectit CL. Auctor, quas discens aeque ac docens obseruandas habet, si eum, quem assequi licet, in sua scientia co- P. I . gniti0nis gradum aequirere velit. Eundem etiam in

finem in tertio capite, res, circa FG medicina Veri, tur, earumque nexus et diuisionis intio, proponuntur.

Omnium, quae huc pertinent, doctrinarum deseriptionem hic dedit noster, quam iterum exp0suisse iuuabit. Tabula

145쪽

Tabula synoptica medicinae: p. XI.

I. Praemittenda generalia. 1 Studium linguarum H veterum: graecae, lasinae, arabicae, ' recen tiorum, gallicae, anglidae, italicae etc. 2 Hist tria literaria medicinae 3 Mathesis pura et quaedam parteS mixtae. - Philosophia uniuersa, praecipue logica, meta physica, physica generalis et specialis. II. Praemittenda specialia. 1 Historia naturalisa B0tanica, b Zoologia, c) Mineralogia 2 Anatonae, in primis sani corporis humani, postea aegroti et comparativa animalium brutorum 3 Chemia, tum generalis, tum speetatim ad partes medicinae applicata. q) Cognitio medicamentorum, siue materia medica generali S.

in simplicibus, siue materia medica stricte siedicta, b in praeparatis siue pharmacia, H in compositis: formulare et dispensato

rium.

III. Medicina theoreti ea. 1 Physiol0gia, quae corporis saui considerationem sistit, in σὶ actionibus uniuersalibus, quae in toto corpore obseruantur, bin acti0nibus particularibus, quae a speciali partium fabrica dependens, H signis sanitatis generalibus es specialibus sue semiotica corporis sani, d regulis de conseruanda sanitate, siue sic dicta diaete

tica.

αὶ Pathologia, quae aegroti corporis consideratio nem exhibet, et ideo sistit morborum

146쪽

aὶ differentias et essentiales et accidentales in no- sologia, θὶ causas in aetiologia, Heffectus, siue symptornata in sympt0matologia, Hsigna tum generalia, tum particularia, in semiotica corporiS aegri. 3 Therapia, quae methodum medendi sistis, in indicationet Q vitali, siue conseruatoria, b' prophylacti est siue praeseruatoria, H therapeutica siUe curato-xia, M symptomatica siue palliativa. IV. Medicina practica

I clinica, quae ad interna S curationeS respicit. 2 chirurgica, quae externis morbis et manu potissi

mum medetur.

3 forensis, quae casus medico legales considerat.

nem trium praecedentium disponitur. p. 19. De singulis porro, hic enumeratis, doctrinis in capite quarto ex instituto agitur, et in quantum illae ad medicinam faciant, quoque modo et ordine tractari addiscique debeant, exponitur, selecta tandem medico- p. os rum librorum suppellex illis indicatur, qui copioso ibbrorum numero carere coguntur. His perac fis ad physiologiam accedit Cl. Auctor, et cum praeclaros iam viros, nostris in primis temporibus, in ea perficienda occupatoS Videret, eo tantum animo primam hanc medicinae theoreticae partem pertrac fandam se sibi sumsisse significas, quo arctissimum illum, qui in ter medicas disciplinas est, nexum sequeretur, et ob eum, qui, in physiol0gicis in primis obseruatur, auctorum dissensum, istam, quae ipsi sese probauit, sententiam, auditoribus suis indicaret et illustraret prius ae confirmaret, quam aliorum opinioneS recenseret inuestigaretque, ordine frater ea et nexu doctrinarum e Posito, cultam ii S, qua incedere possint, viam ostenderet. Sequenti vero modo dispositam suam physiologiam

147쪽

logiam cum partibus ipsi annexis in tabula expressam sistit: Pars I. Ρhysiologia generasi 8 p. Cap. 1 de solidis corporis humani. a) de fluidis corporis humani. 3 de motu humorum per vasa maiora, siue de

circulatione sanguinis. de motu humorum per vasa minora siue de

secretione.

s de appositione minimarum particularum fluidi ad solida, siue de nutritione. 6 de fluido ex cerebro ad nexu OS delato, siue fluidi neruei natura. de sensu et motu per fluidum nerueum producto , speciatim de motu musculari. Pars II. Physiologia specialisCap. 1 de transitu alimentorum per canaelem prim

Sen. i) de masticatione et saliuae admixtione. α de deglutitione. 3 de actione ventriculi in ingesta. de secretione bilis eiu SqUe natura. de secretione succi pancreatici eiusque

6ὶ de actione duodeni in ingesta. de ad ione idei et ieiuni in ingesta. 8 de actione intestinorum crassorum et

excretione aluina.

Cap. 2 de transitu chyli et lymphae ad sanguinem. Seth. 1 de xesorptione chyli per villos intestino

rum.

a) de vasis lacteis et lymphaticis. 3ὶ de natura chyli eiusque cum sanguine.

148쪽

Cap. 3 de respiratione es stitionibus cum respiratione coniunctis, loquela, tussi, singultu etc. q) de excretione culanea, perspiratione insensibili et sudore. 1 de se et excretione urinae. O de sensibus externiS.

Cup de senstibus infernis et somno. 8) de generationis negotio in sexu utroque. Secae i) de se et excretione i Dermatis. a) de conceptione , nutritione foetus et

partu.

3) de mutatione hominis recens nati. vi de mammarum fabrica et lacte. Pars III. Semiotica physiologica Cap. 1 de signis sanitatis in genere, ex eo oriS humani mutationibus successivis petitis. 2 de signis sanitatis generalibus, ex corporis humani actionibus petitiS. 3 de signis sanitatis specialibus, siue de teim

peramentiS.

qvi de signis sanitatis specialissimis, siue de sani

late partium. Pars IU. Diaeretica siue doctrina de conseruanda sani-

fate,

149쪽

Cap. 7 de somno et vigilia.

8 de excretis et retenti S.

9 de a nimi pathematibus.1O de regulis diaeteticis specialissimis. Ad ipsam harum instituti0num tractationem quod ani P. Q.

nes, corpus equidem nostrum ex solidis et fluidis paribbus constare scimus, confinia vero eorum incerta senti Quodsi enim solida ita inter se cohaerere dicamus, ut non nisi intensiore vi sepgrari queant, fluida vero illa appellemus, quae s0lo pondere et guttatim a vicinis partibuS recedunt, intensiorem tamen illam dictam, aeque ae stiteram, a pondere dependentem vim, definire non possumus, cohaesio certe ex punctis coni, estis particularum, obscure saltim cognitarum, plenarie exponi nequit, ex eo potissimum, quod fibram, quo magis tendatur, eo minus in contactum niti, inde sequatur , secus ac illud fieri obseruamus. Sola igitur particularum comp0sitio, ad fibrae naturam infelligendam, non susscit, oblique potius illae sibi inuidem appositae et inter se complicatae, contextui celluloso ireregulari similes inde factae, fibram sie dictam sin plicem constituunt, utpote quae, ex fibris simplici sibmis conflata, ob gluten, quod illis inest et cum solibdis minimis concrescit, tenuem hac ratione cellulosam telam sormat, et firmior magis atque cohaeret S eUDdit. Usa prsteter ea densitas atque tenacita8 fluido- p. xum corporis nostri, dum densitate atque tenaci fateaquae maior est, similem eorum cum solidis, inter quae distributa sunt, coniunctionem admittit. Nunquam enim pura et simplex est aqua, quae ex partibuS comporis nostri, quibus copiosa inest, destillatione elicibtur , spiritum potius alea lino oleosum, ob admixtas salinas et oleosas particulas aequat ita, ut pro saponameel S, ex communi saponis notione, cum recentiorum

plerisque, haberi possint nostri humores, nisi ex ante dicta tenacitate, visciduli magis et glutinosi illi appel-

150쪽

p. 6 r. landi stati Sanguini certe viscidae et mucido pingueschyli partes peculiarem tenacitatem conciliant et spissitudinem, quae in diuersis subiectis varia, ad tempera- p. 64. mentUm sic dictum constituendum , concurrit. Ipse hic anguis non in omnibus arteriis aequali motUS celeritate procedit, ex maioribus enim et paucioribus, in minoreS, copioliores, et firmi sumtos ampliores ramos abit, hine tardius in iis mouetur quam in prioribus; nec obstat, quod rami minoreS, ratione trunci, plures fibras, hinc robur auctum, quod motuS contibnuatio requirebat, habeant; nam dum trunco non tantum illi sed cordis etiam vi ob id resistunt, suum inde

robur in duplicatam agentem potentiam impendunt. Sanguis ex ultimis arteriis ad venas dimissus non coactus nec densus est, sed ob accessum vasorum lymphaticorum, dilutus satis in iis, ut in ampliores semper canales abit, prope cor deinde collestus, non quidem premendo, sed insuendo tantum in relaxatam auriculam recipitur et ventriculi anferioris potentia ad pulmones dimittitur, hinc, iam resolutus, magis adhuc in iis in partes minores diuiditur, quoad partes cons i-tutivas miscetur, in globulos noxios coit, comprimi, tur et condensatur, quae cuncta ab arteria pulmonali, respirationis tempore in minimis ramis nunc elonga ta, nunc iterum distenta eueniunt; sequuntur certe hi dicti effectus, quam cunque etiam pulmonum stru-69. cturam assumamus. In eXplicando porro cordi S alterno motu, cum ad assumtum fibrarum eius antagonismum aeque minus ac ad compressionem nemorum et circulum sanguinis, confractis ventriculis, in coronariis cordis vasis sumaminatum, respicere liceat, praeter id, quod infer auriculas et ventriculos, Ut caua distincta, diuersis temporibus se contrahentia, quidamantagonismus statui queat, ipse sanguis affluens, pressione sua, vel ob stimulum sorte, alternum hunc motum efficere valet. Expansum itaque cor, dum sese contrahit, non in primam tantum arteriae partem, sed per