Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

151쪽

per omnem arteriam continuatam in totam sanguinis columnam, vina 1 Liam impendit, ab ipsa tamen arteria adiuuatur humorum motus, ita ut vires ai corde solo pendentes aestimari determinarique vix pomni. CVm

porro in omni systole aequalis sex me sanguinis quantitas, per aequales periodos et interualla, in arterias abeas, et in iis etiam per similia i hiemalia progredi tur, partiales, hae dictae, arteriae conuactiones, in minoribus vasis parum discrepant, humori S tamen copia et impulsus, motus porro intestinus et elasticitas arteriarum diuersa, pulsi tum etiam varietatem argUUns. Progressio sanguinis per arterias, continuam particUt, rum mutationem, seu motum intestinum producit, quippe qui, cum sanguis, aequabiliter mixtUS, eX corde propellatur, in a ortae principio nullus, ob lentiorem demum in decrescentibus arteriis motum, et inde factam resolutionem particularum, globuloS componentium, et diuersam earum in se ii aulaena actionem, Ut

a progressivo distinctus, exsurgit. Idem hic intestinus p.

sanguinis motus, secretionis causa est, quippe quae in sola mutatione proportionis consistit, quam partibculae, fluida componentes, inter se habent, hinc absque resolutione humoris, in minimis vasis fieri nequit. Quamuis enim nulla secretio immediate exsanguine fiat, aliae potius earum, in minimis et longius productis vasis celebrentur, aliae contra propiUS a sangUineorUm vasorum systemate confingant, continuata tamen sunt V sorum propellentium systemata, reuehentibus similibus respondentia. Secernunt 1) arteriae in minoreStantum ramoS productae , tenue, perspirabile, a)glandulae solliculosae, mucosum, lubricans, 3 glaΠ'dulae conglobatae, nutriens, solutum et a crassioribus humoribus separatum, q) glandulae conglomeratae,

resoluens, saponaceum, s) viscera denique glandulis analoga, singula iis proprium liquidum. Ex his, sanguine spissiores qui inueniuntur secreti humores, praeter id, quod et ante et post excretionem, tu cauo

li 3 quodam

152쪽

qu0dam haerere possint, exinde etiam hane sorte comsistentiam acquirunt, si minimi ex sanguine extricati globuli, ad ostium secret0rii vasis arctius sibi iungum tur et crassiores globulos constituunt, vel si tenuiores

eorundem partes, in vena S iterum abeunteS, crassioreS, lento mouendas et sensim in secretorium vas deducen-dra particulas relinquunt; quod quidem ex sp*rmatis secretione omnium optime explicari, intelligique potes. Particularum tandem selectum in variis organis secretoriis fieri, et alimenta et medicamenta, specifice in quosdam humores agentia, et mixtioneS eorum, ut propriatas, ingredientia, varia denique morborum certorum in diuersis humoribus sedes, arguunt atque P. 88. euincunt. In nutritionis negotio, praeter restitutionem amissi fluidi, seu repletionem illam, quam spurbam nutritionem appellare possemus, alia etiam est eius species, ubi nimirum cellulis minimarum fibrarum, aeque ac illis, quae inter solidas fibras ipsas inueni uim tur, nutritius succus insunditur, et eaS replendo Πm trit; primo deinde huic nutritionis momento accedit in canalibus atque membranis, ex simplicibus eius modi fibris connatis, adhaesio fluidae nutrientis moleemiae. Sunt vero in hominis adulti minimis canalibus,

duplicis generis fibrae, densiores aliae, corpus firmam tes, quae, fluido appulsi, valide resistentes, parum

nutriuntur et tantum humectantur, aliae contra laxi O- res, mulsiores, humores in cellulas suas recipientes et

ipsis paxum xessistenses, inde etiam largi 0ris nutrimemti capaces. Nutriens itaque humor , in diagonali cynalis linea motus, et destructionem solidi facit, et, dum partes lentius motas, hinc facile subsistentes et adhaerentes continet, nutritioni solidi minimi insimul opitulatur, quippe quae tandem, a nisu in mutuam cohaesionem, ob fibram antea distentam iterumque quietam redditam, nune adaucto, absoluitur, ita, ut particula apposita loco suo insidere, et in eodem figavtur, expulsa praeter ea aquosa sui parte, densior euadat

153쪽

et solidescat. Discrepanses porro corporis partes dbuersas etiam nutrientes molaculas exigunt; euenit illud a diuersa fluidi in variis partibus mixtione, et a vario nisu atque cohaesione partium vicinarum in appositim ne, quae, licet a priori non clarius cognoscantur, ex variiS tamen, quae in nutritione obseruantur phaenomenis , ex subiectorum in primis et partium unius eiusdemque corporis varietate, colligi possitiit. Nutrientem hunc succiun nobilissimum esse, eius, cum spiritibus animalibus et spei male conuenientia docet; ex parte enim nutri 60niS materiam corpori subducunt, ex altera vim applicationis imminuunt, qui actione negotiosa nimium spirituum perdunt, aut salaciores sunt, tunc male etiam nutriuntur Non omnia deni, que vasa delineata in c0F0re praeeristere, nouos potius canales durante vita esserinari, praeter inlita, quae suadent, phaenomena, exinde etiam patet, quod ibrae, per incrementum corporis solidae factae , intra sua strata, nouum succum recipiunt, ex quo, in sim les sensim fibras coalito, et cum Vicinis coniuncto, rem gularia caua seu vasa, per fluida a corde promota, e X- surgunt. In fluidi denique neruei natura aeque aesen

sus et motus, per illud perficienda, functione declaranda anatomica partium consideratio, quam alias in physi0- logicis eius modi institutionibus , praesupponendam

omnino esie statuit Cl. Auctor, prae reliquis necessa ria est. ApparatuS certe et copia sanguinis ad cerebri Aviscus deuenientis et tenerrima organi secernentis sa brica, subtilissimum, quam maxime elaboratum liquidum , copiose satis secerni euincunt; medullarium p0tissimum fibrarum directiones et varius positus aeque aeneruorum, ex ES productorum, consideratio in obseruandis et explicandis phaenomenis notari merentur. Di p. HO. uiduntur equidem nerui, ut vasa , in ramoS, sta i

men , ut ratione caui, quod in vasis decrescit, iis dio similes sint, minores potius medullares fasciculi a mutoribus separentvr et quoad c iniunctioneS ramorUm,

154쪽

plexus et ganglia, diuersum a vasorum aesione mech ni Smum argUant. Neruetim liquidum, a cerebro ad partes deductum, non nutrit neruoS a Ut eOS humectat, nec omneS medullares fibrae nemorum compagem 1ngrediuntur, multae potiUS earum, varia directione et nexu per cerebrum deciarrunt i, hinc peculiarem fui,

di in cerebro, diuersis in fibris simul contingentem, motum euincunt Duplici itaque via neruosum liquidum procedit, in fibris primo medullaribus cerebri et cerebelli, in protuberantia annulari conitinctis, in neruis deinde per totum corpus dispersis; haec duo fibrarum

neruearum systemata, in dicta protuberantia concumrunt, motus tamen fluidi ipse, ex reliquorum humorum circuitu, explicanduS non es c, sed potius, ut velocissimus; canalem non tantum continentem, sed indolem etiam fluidi ipsius pro causa agnoscit. In omni namque neruorum astione celerior sui di contenti in pulsus et tremula propagatio motus, in fibra medulla xi, per hunc ipsum impulsum, ad tremorem suscipiendum disposita, euenit; non omneS interim neruum componentes si bras semper simul agere, nec totum. neruum tremorem suscipere, sed medulla res tantum et quasdam ex iis, saepius sola S, agere, phaenomena docendi Quana iis porro, liquidi huiuS impulsus, a cerebro, tanquam a fonte proueniat, dictus tamen hic tremor, excitati sensus testimonio, ab extremo etiam sibi ae initium ducens, ad cerebrum usque propagari potest. Fluidum ipsum motum, magna in copia non dissipatur, ad intendendum augelidumque tremorem fibrae temporis quoddam spatium requiri, sensus et motus, successii temporis aucti, sortiorem porro impulsum sui di in debilioribus fieri, cita eorum des figatio, fluidum denique ipsum mutationis, cuiusdam capax esse, a corporis non tantum laboribus , sed exanimi etiam negotiosa actione oborta defatigatio, euincunt equidem, quanailis nerui et suid ipsius natu- p. II 6. ram non explicent. Nerui ut sensuum et muscularis

motus

155쪽

motus organa , finibus suis duplici modo excurriant, vel eniim mediantibus vasis et cellulosa feta firmati, in membranas abeunt, ut in retina et labyrinthum inuestiente molli nerui acustici portione, vel arctius inter se nexi, papillas seu eleuata corpuscula sermant, ut in tribus reliquis sensoriis organis videre est ad hanc tamen nemorum distributionem, non ita , quam ad obteicta, in esse tuum diuersitate diiudicanda, respiciendum est. Motu porro incipit omnis sensatio, interni sensus et Operationes mentis, quippe qui, per

fibras vario triata et diuersinnode nexas, in cerebro decurrentes propagatur; omnes praeter ea sensorii tremores in protuberantia annulari, tanqUam in communi sensorio conspirant, corporeis etiam motibUS ab- inde incipientibus. Ea tandem notanda hic venit motuum differentia, ex qua neruus, ad omnem fibram mollem adueiniens, elasticitatem, quam illa ex nexu

particularum habet, influxu sui fluidi auget, vel quaedam saltim peculiaris structurae fibrae, nouum quasi fluidi impetum experiuntur, et inde ad contraictionem stimulantur; illum elasticum, hunc vero vitalem fibrarum motum appellat Noster, et his duobus mu- scillarem, Ut tertium motus genus, adiungi posse opinatur. Membranosae certe parteS, cuti S V. e. ligumenta et aliae extensae , in pristinum quidem redeunt statum, sed ob vitale tantum atque elasticum quod obtinent robur, membranosi alii canales, ut ii intestina, praeter duplicatas has vires, pulposses plus minus rubicundas, etiam dispersas et diuersimode ordibnatas habent fibras, ob quas, contentis resistunt e fide promouent; ipsae tamen hae fibrae, musculi nomine non veniunt, illud potius collectis eiusmodi, et propria cellulari tela distinctis, in utrisque extremi Ss0lidi 0ribus partibus annexis fibrarum fasciculi S Plerumque tribuitur. Arteria, vena et nerUUS minima

atque coniurassa, in visceribus glomerulos, in longi, tudinem vero decurrentia, fibram ultimam muscUl,

156쪽

rem consti trinat, quamuis ipsa conivnssionis ratio in iis aeque ac fluidi neruei, quod cum fabrica fibrae simul considerandum venit, natura, nobis adhuc inc0gnita sit, nec ex phaenomenis, in motu museulari obseruandis, cerei quicquam collligi possit. Inter musculares denique canalibus intextas fibras, nullus an fagoni S-mus statuendus est; fluida enim, dum canales distermdunt, fibras ad contractionem, ipsis velut propriamae naturalem incitant, a liter ac illud in musculis proprie sic dictis euenire videmus, quippe qui varii, dbuersimode partem innexam mouent, pro vario ipsius liquidi neruosi in hunc illumue musculum insum Ad symmetriam denique, magis quam ad mechanices, vectis regulas, compositum corpus, cum saepe pro ibme ad hypomoetilion et angulum etiam acutum inserti sint musculi, insignem instrumenti mouentis potentibam et validam liqui di influentis vim comprobant. Ex priori, quae generalis est, physiologia, exempla proposuimus; plures adhuc ex altera, et specialio-xi illa parte, depromi possent sententiae, quae ac EO-nes corporis nos Ti, optima eaque non nunquam ab aliorium opinione recedente methodo, demonstratam

sistimi. Praeter id vero, qu0d multa eorum, qUste di 'ei proponique deberent, huc usque diectis, ut surid, mentis , innitantiar, limites etiam in enumerando se viandos esse, instituti ratio monet. De semiotica imterim physiologica, ut tertia eaque non contemnenda, harum institutionum parte, quaedam saltim, in genere tantum, in syn0pticae tabulae explicationem addere p. 232. liceat. Phaenomena in physiol0gica hominis consiae- ratione notata, non tantum esse ius, sed causas etiam sanitatis produnt, ita, ut exactionum, per varia Vitae iam actae stadia, nota conditione, signa anamnis ira, ex iis vero, quatenuS nunc comparata sunt perspecES, diagnos test, ex utriusque vero simul sumtis, progno' silea sanitatis signa petere, et quamdiu illa perduratu'ra iit, praesagire queamus. Non unicum tamen et solum

157쪽

solum illud, ob insignem a ictionum visae variefatem, est sanitatis signum, quod pathognomonico, in mor borum disquisitione occurrenti, aequi parari possit

consensuS namque et conspiratio omnium ac tionum

corpori S sani ex unico et generaliori quodam phaeno'meno non potest intelligi. Nec indicam hoc modo, sanitatis signa pertratare conuenit, ex eo, quod re item ratam, difforum in physiologia et inutilem inde ac taediosam tractationem ille exigat, rectiuS potiuS atque fructuosius longe ea, ut medico scitu adeo necessaria, in quatuor capita, tanquam in classes disposita, receimseri possunt. Horum primum, quod signa sanitatis in p. 23 igenere, ex successivis corporis mutationibus petita,

continet, mutationeS non tantum a conceptu et nati,

uitate, ad decrepitam usque aetatem homini sano solenneS, sed generales etiam singulis hisce vitae stadiis

ple litur, quod illae ut causae aeque ac signa sanitatis considerari possunt. Sic iuuenile corpus, nimio in longitudine incremento conspicuum atque procerum, aut succi S praeter modum repletum, priori in casu B-lida distenta, fluida vero vel parcius, vel laxe lanmmiisdem apposita, altero vero in statu humores nyn ribte praeparatos, et in morbosaS mixtioneS tranSeunteS, hinc corpora ad diuturnOS aeque ae acutoS morbos

disposita arguit. Caput secundum ex ac tionibUS co p. 24Lporis humani petita signa sanitatis tradit generalia. Non solum vero a Chionum integritra et promtum evrum exercitium, sed duratio quoque atque constantia notandae veniunt, quippe quae praesenti S aeque ac praeteritae atque futura a sanitatis ligna praebent. Ad

Umnra praefer ea corporis functiones et mirabilem earundem nexum atque consensum eo maiori iure respirieiendum hic est, quo magis vitales, ut praecipuae, re liquas omnes mutant atque determinant. De cirem lati0ne itaque sanguinis, ex pulsu cognoscenda, et respiratione, digestione deinde et secretionibus variis, de

158쪽

de actionium denique vitalium vigore, ut signis senitatis, hic refertur, et illa tandem ais subiunguntur, quae ab externo corporis habitu desumi postulat, appetitum etiam venereum sponte, in adulta aetate obseruaturn, ita Vf omne, qUod homines ex remum naturalium ulu percipere seleiat, oblec tamentiam, pro p. 246. sinitatis signo hahendum esse, notatur. Omnia tamen huc usque indicata se: aifatis signa, per ea determinantur, quae sinitatem Uniciatque propriam, usu temperamentum indicantia, in tertio capite enumeranda veniunt. Temperamentum vero, varia illa est diuers brum corporum, quoad partes componentes, dispositio, ex qua proportio suidorum effolidorum, ratione copiae,

roboris et mixtionis , dia diuersis subiectis insigniter discrepat et per signa externa dignosci poseis fropria haec unicuique selidorum ad sui da relatio, si ad

summa quaedam capita reducenda est, quatuor vete-yUm temperamenta, quoad nomina saltim, retineri postunt; eorum enim, quem huic doctrinae adhibuerunt, labor inanis non fuit, per si ibtiliorem tantum diuisionem et sedulum minus in obseruando studium, moralem tandem, neglectis corporis conditionibus,

minus rite declaratam hominis naturam , corrUΡtUS

magis et inutilis redditus. Fluida itaque spissa et lentescentia, selida laxiora exsuperantia, phlegmaticum, suida contra tenuiora et mobiliora, laxiora selida e superantia, iungitu eum, selida deinde rigidiora, telamiores et mobiles humores, . quoad copiam excedentia, cholericum, rigidiora denique eadem, fluida spissiora et immobilia exsuperantia, melancholicum se dictum temperamentum constituunt, et quoad causis, singula signa, essem is et proprias affectiones, descripta hic leguntur, cum cautione tamen in sani, et magis admhuc in aegroti corporis disquisitione determinanda et probe prius ab idio*ncrasae consuetudinis educationisque effectibus, posteriori vero in casu ab ipsis, per morbum corpori indu ctis, mutationibus discernendastini.

159쪽

sunt Cum porro haud raro de partis cUiUSdam cor p. 2 6.pbris nostri , viscerum potissimum ac organorum sani, tale, quaestio moueatur medentibus, specialissima etiam, quae sanitatem partium produnt, tradenda sunt signa. Et haec quidem praeter id, quod ex uni, uersali sunt fionum corporis integritate, earumque consensu colligi quodam modo possint, ex cognita tamen partium anatonae, earum ille agendi modo petenda simi. Quaedam tantiam huiuS rei exempla tr dit Cl. Auctor, dum de cerebri, pulmonum, cordi S, ventriculi ad intemnorum , hepatis tandem et organi visus integritate et gradu ali partialis huius sanitatis differentia, sermonem instituit, et normam inde proponit, ad quam medicus, reliquarum etiam partium sanitatem et naturalem secretorum humorum misce-lam et constitntionem, si opus est, exigere potest Tacemus reliquas, in parte quarta exhibitas, salutares p. 26O. diaetae, ad hominem sanum accommodataS, re laS, de adiems his institutionibus figuris , id tantum monenseS, quod priores quatuor earum tabulae, sibraeeXOrrum, Vassertim ille neXUm, Variam diametrum et continuationes illustrent, quinta Vero, praeter nutribtionem minimi canalis, et peculiarem sui dorum, sanguine spissiorum, ibi expressam, supra vero a nobis iam

indicatam, secretionis rationem, una cum sextae tabulae figura ad organi visus declarationem pertineat XXX.

160쪽

Io A N N I S PHILIPPI BURGGRAVII, D. de

aere aquis et locis urbis Francolarianae ad ΜΟCnUm Commentatio, accedit disquisitio de origine et indole animalculorum spermaticorum. Francofurti ad Moenum sumtibus Io. Beni. Andreae, IJSI. 8. Ιῖ. pl. sine praefatione.

uod olim Hippocrates iam dederat sapientissi

in mum consilium, ut medici, ad peregrina Reeedentes loca, cognita sibi reddant eorum situm, vento um, aquarum, morumque, ibi degentium hominum, conditiones, id Francorurti medicinam facimris saluberrimum esse, bene perspieiens Cl. Auctor, hanc cum erudito communicauit orbi commentatio nem. Illudque ita executus est consilium, ut aliis exempli proponi positi loco. Licet enim in conseribendo hoc libello Cl. Auctoris haec non fuerit animi intentio, quippe quem, petitis FRANC. RON CALLIPAROLINI, Europae medicinam meditanti et edenti, satissasturus composuerat, et nimis festinanter prodeunte hoc libro RοNC ALLI, seposuerat, post ea tamen ex tenebriS eum reuocauit, non inutilem, quod ipsi spondemus, se suscepturum esse credens Operam.

Ita vero hosce disposuit labores, ut tribus in section, bus et physica et physiologica et pathologico thera Peutica exponeret momenta, de quibus fingulis praecipua si adduxerimus argumenta, non ingratum esse speramus lectoribus, cum et illa, quae Uni tantum loco videri poscent singularia et penes alios sua destitui utili fate, Repe tamen cummunem praestam possint

usura.

Sectio itaque prima urbis franco ortanae , tum e

ceris, aquarum et locor*m eiusAm constitutionem nat rolam, noc nou PQus ct Piisse incolarum rationem de-