Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

201쪽

consderantur. TovRNE FORTIus nimirum corollae

figuras ad classes plantarum constituendas assumserat, et L INNAEvS ad istamina et stylos respexerat, in iisque maiorem naturae constantiam deprehendi arbitratus fuerat. Licet enim tenera partium fabrica in non nullis floribus visum effugiat, illa tamen, lente mMgnitudinem i pauxillum augente, considerari poterit. Cl. GuEΥΥARDus tandem in subdiuisionibus siue generibus inferioribus distinguendis, nouam quasi methodum iunxit; elegit nimirum glandulas in foliorum superficie positas, et pilos siue flamenta, ' quae ut ductus excretorii harum glandularum considerari possunt, hasque partes minutissimas auxilio lentis saepius tantum disquirendas, ad methodum plantarum perficiendam aptas iudicinis. Hanc vero methodum occasione commentariorum paulo infra fusius examinaturi

erimus,

Ultimum denique locum in historia occupat elagium p. UO.

FRANCISCI DE LA PEYRONIL, ex quo praecipuR

tantum notare hic licet momenta. Natus ille in Molintepessulano a. d. IS. ianuarii 1678. patrem habuit RAMMvNDv Μ, chirurgum illius loci celebrem, a quo

litexis, philosophicis in primis et physicis disciplinis

bene imbutus, aeque minus, quam a CL C HIR A Copstiri amico, eo adigi potuit, ut medietnae se consecraret; chirurgiae potius fauens, ansea quam ob aetatem ad eam addiscendam admitteretur, NISSO

spelienses, primum in anatomicis demonstrationibuS, reliquos vero in chirurgicis institutionibus priuatis et operationibus secutus est. Et ob hanc quidem, qUR exhibebat, industriam, veniam aetatis nactuS, aut G seculi nonagesimo quinto, a chirurgorum societate discipulorum numero adscribebatur. Hoc facto, putriS et C HIRACI consilio Lutetiam parisiorum, artiSestusa discedens, in MARE CHALO, primi tune nos in

202쪽

conati, quod a charitate nomen habet, Regis post ea primarii chirurgi, domum atque familiaritatem peruenit, et praeter chirurgicas, anatomicaS iterum, mathematicas etiam doctrinas tractauit, domum deinde reuersias, duas priorum disciplinarum priuatim primo, publice post ea, alios edocuit, et artem, quam didicerat, exercendo medicinam insimul addidicit. Use postea chirurgus primus no comit Monspessulani factus, pontifici maximo, a quodam ex eius ministris,

quem curauerat, commendatuS, numero equitum, qui

Pii participantes dicuntur, adscriptus, sexto praefer ea huius seculi anno, Regiae scientiarum societatis Mon- speliensis socius, cui anatomicae partes commissae

erant, nominabatur , anno vero decimo quinto ob summam, quam ex artis exercitio consecutus erat famam, Lutetiam parisiorum, ut artem ibi profiteretur, Regis iustu vocatus, et in chirurgorum parisino-Tum societatem receptus, anatomen non solum in sarmin Co SMAE collegio, sed in regio etiam horto edoeebat , et praeter chirurgica alia ipsi tradita ossicia, nos comit charitatis chirurgus primarius euadebat. Decimo septimo post ea anno ipsius prolochirurgi regii lo- eum, post obitum MARE CHALLI occupandi spem atque promissionem acquirebat, ita, Regi commendatus , ut ille eius praesentiam postulans , in regio non tantum palatio, quod Tullertes vocant, domicilium ipsi assignare iuberet, sed nobilem quoque anno vi, gesimo primo, eum nominaret, ipsi etiam, praeter alia gratiae suae documenta, praefecti palatii regi,

nae, post aliquot annos, munus ac titulum tribUeret. Haec, quae tantos ipsi honores, famam et commoda comparauerat, manuum medicina, et 18 etiam Operam

et in iuuando solertiam experiebatur. Praeter id enim, quod scholae chirurgicae parisienses a sancto COS MAdictae et ex testamento chirurgorum quorundam institutae, ob redituum defectum, labem quandam percipientes , eiuS cum MARE CHALLI Opera unita cura,

203쪽

ita adiuuarentur, ut demonstratores, a Rege constituti et stipendiis exornati, in iis docerent. Chirurgorum etiam academia, quae Parisiis nunc est, a Rege, almno huius seculi trigesimo primo instituta, natales suos, laudabiti illius, in incrementum artis directo studio, debet, neque inutile suisse hoc eius consilio persectum

institutum, suis, quos hactenus edidit commentarii' comprobat, quorum nimirum primum volumen anno quadragesimo tertio, Regi, ut conditori, offerendi nostro configit voluptas. Eodem illo trigesimo primo anno inter nouoS duos, quoS sesentiarum regia academia quatuor antiquis adiungere constituerat, legibus societatis non adstrictos eruditos, locus is nostro tribitus est, ex quo physicum et anatomicum ageret, quas partes tam studiose ille adimpleuit, ut, quamuis ex ipsa loci, quem occupabat, conditione, aliis praeter ea negotiis

implicatus, ab academicis istis laboribus liber esset, ipse

tamen egregi OS quosdam commentarios societati exhibberet , inter quoS anatomica, animalis mos iniseri descripsi ο animae sedis in parte cerebri declaratio '', et alia, Cl. MORANDO, in academiae utilitatem, tecto tamen nomiDQ, communicata et ab illo post ea peculiari commensario illustrata, obseruatio, quae nouam hediniae clarationem, et intestinorum coalitum, mediante mesenterii noua coniunctione procurandum, sDen, bat ', tanquam praestantiores in rei demonstrationem adducuntur. MARE CH ALLo post ea defuncto,s illis noster, primarii Regis chirurgi muneri praeerat, medici non tantum consiliarii titulo, sed clavigeri etiam regii honore condecoratus, ab instituti denique Bononiensis academia, quadragesimo tertio anno, sociiS amnumeratuS. Non vero ut peritus et literis imbutus

N s solum

204쪽

solum modo , sed sedulus etiam rebus suis inuigilabat

et senex iam iam, Regem insequente anno in castra secutus, ipse Vulneratos non tantum fractabat, sed no- secomiorum etiam castrensium curam gerebat eorum'

que integritati et ordini prospiciebat. Quadragesimo denique septimo huius seculi anno febre per mensem

et ultra detentus a. d. 24. april. fatis cedebat, annum agens septuagesimum. Ob singularem vero in chi Turgicis rebus, dum viveres, peritiam, et, quod operationibus sic dictis chirurgicis, quantum abSqUR detrimento aegroti fieri poterat, supersedebat, omnibbus et magnatibus etiam permultis, qui eius opera et consilio utebantur, carus, post mortem adhuc de artis suste augmento adeo fuit sollicitus, ut multis et variis modis ex testamento illud iuuare tentaret. Praeter illos enim, quos suis propinquis reliquit redituS, duas opum haud exiguarum tertias Parisiensi chiru gorum societati et academiae, reliquam vero MonS- pessulanis chirurgis legauit, eo animo, ut anatome in Primis ac chirurgia, obstetricia etiam ars et bibliotheca, munifico hoc instituto excolatur et sustentetur, eorum denique, qui, chirurgorum academiae adseripti, hocce consilium exsequentur, studium, aeque ae eorum, qui in themate ab hae academia , quotannis Proponendo, Omnium optime laborabunt, industria, nummis memorialibus aureis compensetur, OmnibuSVero, en c0mio dignis hisce praeceptis, ei vium aeque

ae artis commoda cUrentur et adaugeantur.

Ab his ad commentarios ipsos transeundum nune est, ex quibus eos, qui ad nos pertinent, ordine eommper numeros indicato, reliquis relictis, commemora

demiam missi. Auctore Cl. MORAND. Ad illam monstrorum classem hocce pertinet, quod persei e bico in reum est, solo tantum pectore connatum. Exteriora enim

205쪽

enim membra omnia rite se habebant, visceribus solum pectoris et abdomini S mutatis. Cor nimirum simplex, cum statu naturali conueniebat, nisi, quod

anteriori auriculae praeter ea accresceret saceUS carnosus, cordis figuram imitans, et in auriculam hians; exibat vero minor ex hoc sacco arteriola , variis anast mosibus arteriae storiae iuncta , duobusque ramulis cum pulmonali etiam arteria communicabat. In venarum cauarum superiorum disquisitione duae inueniebantur, inferiorum autem Unica tantum extabat. Vnicum hepar, unica vena portarum instructum, alterius pulli splen unicus, et naturalis, alteri US vero duplex inueniebatur. In infestinis autem illa detegebatur varietas, ut duodenum utriusque corporiS comfluendo in communia utri que intestina prope suam Originem terminaretur, ileum tamen circa finem diu, sum in crassia, singulo pullo singula, abiret. Sexuerant pulli masculi, in umbiliculi fasciculo, ex utroque sectu communi, alterius arteria quaedam deficere conspiciebatur. In sceleto tandem, ut in eius modi s erubus fieri solet, costae in unum confluebant

sternum.

. De flamma olei terebimthinae per aridum nitri pu Drum ad me hodum Do RRICHII excitata, et de incen-

sone plurium oteorum essentialium et expressiorum cum ipso hoc acido et coniunctim cum acido vitriolico. Au

liquida frigida inter se commista flammam concipere, exemplo olei terebinthinae et acidi nitri puri comprobauerat eum autem enchi reseS non accurate satis descripsisset, pluribus chemicorum tentaminibus oe- easionem praebuit, quibus quidem varia egregia ex- perb

206쪽

perimenta de flamma, a liquidis excitata, debemus, licet ipsum so RRICHII experimentum non satis declaratum fuerit. Cl. Auctor de veritate assertorularvo RRICHII per alia experimenta satis certus , et hanc olei terebinthinae incensionem tentauit, et summam experimentorum tribus articuli S sequentibus proposuit. Agit itaque Articulo primo. De flamma olei terebinthinae, cedro , iuniperi et lauru tae per acidum uitri purum cxcitata. RORRICHIUS qtlamor Uncias olei terebinthinae recenter destillati et sex uncias aquae sonis aut acidi nitri optimi in vase amplo commiscuit, agitauit et vas cooperiit, post horae dimidium vas aperuit, et validam esseruescentiam cum fumo denso, et paulo post

flammam inde natam, obseruauit. Auctor noster ac, dum nitri accuratius definiuit, ita, ut cum volumine Uneiae Uni US aquae comparatum, primum, quod debile erat, sub eodem volumine, pondus unciae Uni IS drachmarum sex et scrupulorum duorum, secundum concentratum Unciam Unam et semis, excepti S granis duodecim, tertium magis concentratum Unciam unam et semis scrupulosque duos obtineret; cunila vero itae a minauit, ut certus esset, acidum peregrinum iisdem non admisceri. Inter plurima tentamina Uni, cum tantum flammam exhibuit; cum etiam virga quadam massam commixtam agitasset, in ea agitatione

causam phaenomeni, sed frustra quaesiuit; tandem in commixtis his et agitatis liquidis, corpus fungoso ea boni simile, quale oleum Guataei exhibet, quando acido nitri flamma producitur, generari vidit, et in

carbone illo incensionis causam quaesiuit: attamen et hae re cognita, non semper flammam excitauit, Usquedum tandem, carbone sormato, parum acidi nitri adderet et ita de euentu semper certus esset. Postquam igitur veram experimentum instituendi methodum exposuit, rationem, cur exoptatUS euentUS non sempersequatur, in eo ponit, quod carbo oleo cini fias in

contactum

207쪽

contac tum acidi nitri venire non posit. Si vero casum contaitum veniat, tunc succedit incensio, ideoque et haec commixta, addita quadam acidi nitri parte, flammam concipiunt. Reliqua cum indicatis oleis suscepta experimenta lubenter omittimuS, quoniam quaedam tantum de proportione commiscendorum et in primis gradu concenti ali in is acidi nitri docent. Articulo secundo, de incrusione urorum expresso p. rum lini, nucis iuglaudis, caryopbssorum, cannabis, per acidum uitri tantum et per ad itum acidum vitrioli facta. Oleum lini, primo acido nitroso admixto, libcet sertius agitatum fuerit, flammam non excitauit, uncia semis tamen olei lini et acidi nitrosi secundi, post agitationem et insignem effervescentiam, nouo acido nitri carboni fungoso applicato, flammam concepit tres tamen drachmae acidi nitri addendae erant. Uncia semis olei lini cum uncia acidi nitros tertii remixta, Vehementius longe effervescebat, et tunc pauxillo ac, di nitrosi carboni addito, flamma excitabatur. Idem euenit , si ad anati eam portionem olei et acidi nitri, eadem copia acidi vitriolici assunditur. Oleum nucis iuglandis a primo et secundo acido nitri non incendebatur; si vero acidum nitri tertium vel vitri Olicum adderetUr, runc, enelii resi consueta, scilicet applicatione pauxilli acidi nitrosi ad carbonem, reSex voto cessit. Reliqua olea commemorata vix alia phaenomena exhib

buerunt.

Acticulo tertio, de oleis expreb is olivarum, amy Ida P. Clarum dulcium et napi, quae flammam per aridum ni trosium βolum non concipiunt, sedconcurseum acidi vitriolici ci euchiresin Angularem exigunt. Tentamina elim primo et secundo acido nitroso inutilia fuisse, ex eo ap, p ret, quod et tertium acidum, idque maiori copia additum, effervescentiam quidem et fumum, nullam Vero flammam, exhibuerat, et ideo quidem, quoni'am nullus carbo in his remi xtis liquoribus rmabatur. ParteS igitur aequales v. c. uncia semis olei Olivarum,

208쪽

acidi nitrosi et acidi vitriolici, agitationem, sumOS,

primo nitros0S, postea sulphureos, nullam vero flammam, excitabant, quae et tunc quidem non orieb tur, ubi uncia circiter acidi nitri addita erat. Idem cum reliquis oleis nominatis euenit; in his tamen OmnibuS eodem modo, ut in oleo olivarum sequenti ratione flamma excitata fuit: Aequali S portio v. e. um

cia semis acidi nitrosi et vitrioltei remisceatur, et postea unciae semis olei olivarum admisceatur; haec remixta paululum quiescant, et post ea vehementer esseruescant; tunc in phiala praesto sit uncia semis acidi nibtrosi tertii, quae per partes addita effervescentiam amget, usque dum carb0ni interea formato ultima pomtio acidi nitrosi affundatur, et ita flamma oriatur, quae tamen non adeo insignis est, ut in praecedentibus' experimentis, sed partiales tantum flammae per so-xamina massae commistae quasi scintillant. Ex variis eorollariis, quae ex praecedentibus experimentis elicibuntur et a Cl. Auctore exponuntur, unicum illud,

quod explicationi phaenomenorum potissimum insem P. Fa. uit, adducturi sumus. Acidum vitrioli eum non agit in oleum, sed in acidum nitrosum , ideoque ad flammam excitandam immediate nihil conseri, lita potius agit, ut acido nitroso phlegmaticam partem subducendo flammae eruptionem acceleret. Hoc quidem assertum ex eo potissimum probatur, quod acidum ubtriolicum aquosam partem iacitabattrahat. P Sy 7 Varia experimenta eirea caBrm iustituta. Am

ius seculi, Cl. Auctor sibi proposuerat, calcis praeparationem, resorptionem humidi a calce viva, obser uata circa calcem extinctam, et aqURe calciS uiuae compositionem per experimenta cum variis acidis et se

linis salibus facta, definire; aliis vero negotiis hue US-que impeditus nune, cum hanc ipsam reni achemicis

209쪽

celeberrimis MALOv1N et MACRUER diligentius fractatam conspiceret, Varia tantum, quae haee experimenta concernunt, in hoc commentario tradit, ex

quibus primaria bxeuibus indicabimus. Marmoris albbi librae 26. unciae 8. post calςinati em 17. libras ponderabant, ideo 9. libra S et 8. unciaS ponderis ambserant. Lapidis calcarei libra una in calcinatione ambserat uncias 8. drachmaS S. scrupul OS a. et grana huic calet in pollinem redactae et steri expositae unciae 3. drachmae 3. et grana 6. accesserunt. Marmoris itaque

tertia pars calcinatione dissipata fuit, cum lapidis calbearei dimidium in auras dissia tum fuerit, quod quibdem duritiei marmoris adscribendum est. In solutio-p. ne calcis vivae per aquam quoque cognouit, calcem ex lapidibus durioribus paratam plus aquae bibere, quam illam, quae ex mollioribuS lapidibus paratur,

ideoque etiam calx ex marmore parata maiorem copiam aquae imbibit, quam illa, quae ex lapidibus calcareis durioribus parata fuit. Cascis ex marmore paratae libra una in mensura una gallica spinte) aquae extinctae non adeo Pinguis apparebat, sed post Octbduum tantam acquirebat duritiem, ut cultri apice vix discindi posiet, et superficies candidissima et splendens obseruaretur. Duae librae calcis vivae cum binis aquae p. 66. mensuris extinctae, et post ea exsiccatae post octod 'cim menses libras 3. uncias q. ponderis habebant, et in conclaui calefacto magis exsiccatae parum omnino ponderis amittebant; calcinatio sat fortis pondus illud

ad libras a. uncias I . et drachmaS 2. reducebat, calx vero eo gradu calcinata cum strepitu in aqua non e tinguebasur, sed hanc tantum non nihil adstrictoriam reddebat. Calcinatio tandem vehementissima cum uncia una huius massae suscepta, drachmaS 3. et grana18. humiditatis expellebat, ita, ut drachmae q. et grai R4 r. solidae calcis superessent, quae tandem aquae immissa cum strepitu extinguebatur. Ex his quidem aquam cum particulis calcis intime uniri cognoscimus, calcem

210쪽

calcem extinctam per calcinationem nouam reddi ite-xum vivam, adhaesionem aquae affusae tam firmam esse, quam naturalem in lapide calcareo, aquam ideo P. D. duritiem corporum augere AqUa calcis vivae peri sit trum depurata et evaporata laminas seleniticas offendebat; aqua remanenS pauca flava, ΡinguiS, ReriS, cum oleo vitrioli effervescebat, et halitus acido salis

communis similes spirabat, instillato oleo tartari per deliquium terra alba subsidebat. Sal calci proprium

pro differentia lapidum, ex quibus calx viva praepara p. 7O. tur, varium esse videtur. Spiritus vini cum aqua calciS remixtus in evaporatione primo odorem spiritus vini, in fine vero aromaticum vanillae similem exhibuit, et laminae seleniticae formatae magis pingueSP. In deprehensae fuerunt. Oleo vitrioli affusa aqua calcis, similia phaenomena, quae ab aqua communi excitantur, producebat: commixtuS liquor pellucidus manebat, et in evaporatione interni parietes vitri supra

liquorem nigro puluere conspersi et quasi fuligine inquinati conspiciebantur; calci in aere libero in pollibnem resolutae oleum vitrioli affusum effervescentiam et calorem excitabat, sed calx non resoluebatur; massa vero remixta poli nouem menses examinata, insigne voluminis augmentum aequisiverat; aqua enim ex aere

resorpta debilitauerat acidum, quo eo melius in ca Lcem agere posset. Interior vitri paries fuligine tenui obductus reperiebatur, et aqua, et frigida et calida as fusa crystallos seleniticas eluebat. Calx ex ostreis p

rata laminas seleniticas magis albas , nullam vero fuli, ginem in vitro ostendebat. Vapores ex remixtione calcis et olei vitrioli emergentes collecti, non acidum p. 74. salis, sed acidum vitriolicum reserebant. Eadem experimenta cum acido nitri instituta exiguas tantum

crystallos in subsidente et gummoso quasi magmate

exhibuerunt, cuius examen non absolutum fuisse videtur , ex eius tamen destillatione per retortam apparet,

p. 77. acidum nitri calcem volatilem reddere. Culcis in aere extinctae