Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

231쪽

copiosius in aliis parcius disseminatas detexerit, species, caule et foliis pubescentibus instructae, plurima fit,

menta conica paucasque glandulaS exhibuerunt, quas in fructu potissimum conspexit. Accurate omnino

disquirenduiti est, num in veronicis aliisque plantis, in quibus locus natalis flamenta mittat, tantum, ut Auctor putat, in copia, an sorte etiam in figura mutentur Z Lanugo plantarum in varietatibuS quoque maxime diuersa esse videtur. Saxifrags et grum a situ fr. p. 6o9.ctus distinguuntur, Cl. Auictor aliam quoque inuenit differentiam, omnes quidem glandulas cupia latas in quadam parte et flamenta conica articulam obtinent, in diuisione autem foliorum geum inflatum corpusculum ostendis, quod nunquam aperitur, in saxifraga vero glandula acetabulisormis a godet et filamentum, plUS minuS eminens, prope apicem conspicitur. In situ vero harum partium in varii sexi fragar speciebus differentiam adeste, ulterius monet. Ovm p. 6II. cur et vitis i ara filamenta conica habent, in vite ida smargini foliorum glandulae cupia latae in apice erectularum adhaerent, et in supina folii parte similes et uatae in quibusdam speciebus occurrunt, quae quidem in o cocco non conspiciuntur. mpus et Nys ap. 6i3. I OvRNE FORTIO non nisi habitu distinguuntur, et L INNAEus brastram his iunxit. Ratione flamentorum priora bina genera conueniunt, conica enim et

satis rigida, tactu disquirenda, obtinent , brassi a vero flamenta cupulata habet, vel cum haec non satis comstantia sint, brassicae species omnes laeues dici possunt,

quae tantum materiam quandam albam ex foliorum superficie exsudans. Cl. HEIS TERVS ggk uiam e p. 6IS.

hesperidis speciebus selegerat et ob siliquam cruciatam, siue tuberculis binis a latere apicis instructam, peeu' liare genu S sormauerat. Hanc differentiam quidem Cl. Aut for non adeo insignem iudicat, concedit tamen ga cuiac genus ex iis leucoii et hesperidis speciebus fio mari posse, quae praeter flamenta, graeco similia,

P 3 etiam

232쪽

etiam cupulas habent: licet enim in his inpulis magnam differentiam deprehendi asserat, ex earum tamen consideratione specieS horum generum apte in omp. MO.dinem redigi posse credit. Dedit tandem Auctor et in altera parte huiuS commentarii quaedam specimina, quo modo ex fundamentis methodi sui noua generasormari possint, et in eo tandem promeruit, quod

nomina nondum mutauerit et auxerit, sed obseruationes suas ulteriori bolani eorum disquisitioni proposuerit. Inter lavcm et hesperidis species quaedam laeuessulat, quae, cum Omnes reliquae flamentis scateant, in nouum genus cogi possent. Attendi etiam merentur, quae de cheirantho et speciebus permultiis congenerum plantarum monuit, et quae, licet hie longius repeti nequeant, partes tamen, ab auctore consider

tas, ad genera inferiora definienda minus apte adhi-P. Q 6.beri posse, euincere videntur. AE ehenti species nonnullae flamenta conica, valvulis distinita, aliae simiblia quidem filamenta, sed ex valvuli S ramosa, vel instar cornu cerui diuisa obtinent, in his tamen et ratione floris aliquam differentiam ostendi posse assumit. p. 633. Fricae species corollam patriim crotalo, partim campanulae similem, ostendunt, et ideo in duo genera dis ingui possent, quae etiam distinctio magis confirmatur, eum praeter filamenta simplicia conica eae species, quarum corolla crotali figuram exprimit, glandulas quoque cupulatas obtineant. Vidit tamen Auctor speciem, quae his destituitur. CVar ursi species,

quae a LINNA Eo ad arbutum referuntur, filamenta

simplicia conica habent, inuenit tamen in herbario Uuill ntiano speciem, quae filamenta fasciculata, horizontalia 'ostendebas, in quorum medio longissimum emi, nebat. Arbutus vero, licet fila menta conica habeas, tamen et glandulis cupulatis simul instruitur. Species quaedam romense, soliis rosmarini villosis, filamenta fasciculata, ut dicta ur/sse ubi species obtinet. Sed ex distis his plantis haud leuis dubitatio contra methodum

233쪽

dum auctoris exsurgit, cum in illis filamenta facile exsiccentur et decidant, laeuitatemque partibus inducant. Haec et ali , quae adducere non potuimuS, summam Auctoris, in minutissimis plantarum partibbus disquirendis industriam ostendunt, num vero haec obseruata definitiones generum ingredi queant, in sim spenso relinquimuS. 37 Obseruationes de calce misso. Auctore Cl. p. 6 8. MACQUER '. De calcis et salis calcis natura multa adhuc dubia relicta esse, omnes perspiciunt chemici, Cl. Auctor itaque in examine calciS occupatuS, exPerimenta, circa lapidem calcareum instituta , in prima, et varias de gypso coniecturaS in altera huius commentarii parte tradit. Cum vero lapides calcarei adeo differant, experimenta cum lapide molliore Arcus timitani d' cueit et duriore ex lapidicina Salut-isu et lapide gypseo montis martyrum n artre instituta fitille, in principio monet. Tres it que dr climinas horum lapidum, cum acidis, vitrioli, nitri et salis marini concentratis, nec non cum solutionibus si turatis salis tartari, sodae et hora eis digessit, eommi, nutos etiam supra dic os tres lapides eadem propor tione cum liquoribus his soluentibus in pastam redegit, Omnibus vero exsice iis, partes lapidis integras et tale saturatas, et alias inpactatas in crucibulis Uti S ad calcinationem disposuit, ita, ut crviculae imposita

Omnem flammae vehementiam experirentur, carboni bus tamen non commiscerentur. Igne sensim sensimque excitato et ad summum aucto omnia exeandescebant, et summum ignis gradum p sis fuisse ex eo cognouit, quod i pidis durioris particulas simul impositas plane calcinatas este perceperit. Sed nulla ex his calcarei S partibus praeparati S calcem, nee vilissimam, exhibebat, ita, ut cum acidis saturatae et calcinati Q post calet nationem megis ab acido comm0uerentUr et esse ' d. I9. tulit 17 7,

234쪽

effervescerent, quam quae cum alea linis et neutris ii libus saturatae erant. Inexpectata haec erant phaenomena, ex eo tamen serte explicanda, quod, cum lapis gypseus comminutus, cum sodae solutione in passam redac US, vitrificationem quandam subiret, etiam d0lligi inde potuerit, salia reliquas particulas ad vitri,ficationem disposuisse et in calcinatione impedivisse; id quod inde confirmabatur, cum per nolla eXperimen'ta, a Cl. Auc ore instituta, gradus saturationis et ignis diuersimode in variis imminuerentUr, et ita maior aptitudo ad calcinationem suscipiendam perciperetur. p. 68a. Concludit itaque Cl. Auctor in calcareo lapide quas dam esse particulas salinas, reliquis ita proportiona 'tas, ut quaelibet lapidis species, eam copiam contibneat, quae ad mutationem in calcem necessaria est, accessionem vero plurium particularum calet nationem impedire. Hoc porro probat phaenomenon, ex eo, quod calcem villam, cum cineribUS remixtam, Vim si iam amittere cognoscimus. In altera parte huius commentarii coniecturas quasdam circa differentiam.

lapidis gypsei et calcarei proponit; licet enim uterque lapis in calcinatione et reliquis mutationibus similia ferme phaenomena offendat, gypsi tamen mutationeS debiliores stuat, quam calcis, praecipua vero differensia in eo posita est, quod calx vius extincta humiditatem dissicile dimittat, et massa sicca semper friabilis maneat, gypsum vero facile siccetur et insignem duritiem p. 686 acquirat. Assumit itaque lapidem gypseum non esse homogeneum aliquod compositum, quale lapis calcaretis deprehenditur, sed collectionem particillarum,

in calcem mutanda rum et aliariam, quae in vitrum

mutari possunt, ut sabuli diuersae species. Assertum

hoc a vero non alienum esse, explicatione variorum PhaenomenorUm declaratur , ex quibus primarium

ad tutisse sussiciat; calx nimirum extincta, cum sabulo mixta, duritiem gypso maiorem aequirit, hinc etiam gypsit duritiem satis insignem ex admixtione sabuli pen-

235쪽

de re posse asserit. Hoc iis quoque experimenti S confirmatur, quibus lapidis calcarei partes, in pollinem redactas, cum varii S sabuli partibus remixtas et calcibnata S ita mutauit, ut gypsum artificiale exhiberent, in quo casu proportionem unius partis lapidis calcarei et Oito partes sabuli optimam triuenit. Concedit tamen artificialem mixtionem difficiliorem esse, quam natura lem et acidum vitriolicum , tanquam tertium in lapide gypseo accedere. His in sequentibus fusius expli-p. Docatis differentiam , quae gypsum et calcem sabulo

mixtam, seu ad lapides combinandos praeparatam, intercedit, examinare suscipit. Gypsum nimirum citius indurescit, tantam tamen duritiem non acquirit, quam calx praeparata, illud quando, durescit, volumine augetur, quod in hae non obseruatur. Ad aquae admixtionem , hae in re attendendum esse Cl. Auctor urget. Gypsum, dum extinguitur, duritiem acquirit, calx vero iam extincta est, quando sabulo adimiscetur et praeparatur, ideoque haec non nisi illam humidit tem amittit, quam inter miscendum acquisuerat, induratur itaque volumine imminuto; illud vero aquam in calcareis particulis, quae non calcareis interspersae sunt, hauriendo, eandem non nisi successive suseipit,

parteS itaque, quae primum aqua irrorantur, cum sabulo coeunt et indurantur, et reliquam aquam in pOros suscipiendo, totius massae volumen aUgent, eouS-que, donee omneS parteS calcareae aquam inbiberint,

quod ex obseruatis Auctoris intra bilio in absoluitur, et in principio potissimum insignis estior obseruatur.

Quatuor unetae calciS praeparatae eodem tempore cum αquatuor unctis gypsi recenter extincti, per duodecim horas aeri liberiori expositae, ea, quae auctor asseruit. experimento confii ant, calx praepar stta enim duodecim grana, gypsum tria grana ponderiS amiserunt. Experientia porro docet, gypsum in frigido aere extinctum, duriti em conuenientem non acquirere, aqua enim vel congela scit, vel in calcis particuli S resoluen-

236쪽

dis, frigore impedita, minus ac tua est. Hinc etiam colligitur, cur Omnibus, circR gypsum extinguendum obseruatis, cautelis illa tamen inon obseruetur durities, quam calx praeparata aequirit p. 697. 38 Obseruationes meteorologicae tu specula regia, ex qua sidera obseruantur, Per ounum IJ Z. Cl. DE vovCHY facitae breues sunt, et quantitatem pluuiae per modo dictum annum Parisiis delapsae, thermome, tri atque obar0 metri diuersam altitudinem, acusque magneticae declinationem denotant. P. 699. 39ὶ Continuatio commentarii, qui contiuet obseruatisturr lithologicas, b floriam naturalem Languoriciac estheoriam is terra illust 'supra , auctore D S SAU VAGES,

Abb. Cum felicioris descriptionis causa placuerit Cl. Auctori, regiones, circa Nais, oppidum Languedo' ciae, in certas dii inguere sfationes, quarum T itionem supra dedimus ', in nous harum sitationum decistranda nunc pergit. Duorum haec lapidum latitudinem su- Perat, a reliquis autem partim pariete baude in mineris martialibuS et terra ochracea, partim mineralibus aliis et natura flati rupiumque distinguitur. Vbi enim sei ri minerae vel ochra deficis, ibi silex quar osus, cine' reus et irregularis formae deprehenditur, nec Vesrigibum minerae ferri ibi superes , nec petrificata ex animalibus ibidem obseruantur. Vitriolicae potiuS minerae , dendritae et plantae, in ta idem conuersae, se offerunt, de quibus tamen alio iam in loco cum ditie uerit Cl. Auctor , nil nisi mineralium ipsi relicta est disquisitio, de quibus autem ita refert, ut ea rbones, ossilia reliqua, fontes medicatos, vel alios, in quibbus lapideae concretiones et tophi existunt, sigillatim

237쪽

expendiis. Carbones so stiles hinc inde dispersi sunt, p.7oo. in venaS collecti, a latere utrinque rupibus cincti. Ad superficiem terrae si accesserit carbo, colore et consistentia mutatUS apparet, tandemque nigricans solum terra reperitur, quae sensim, profundius emta et ni, gra magis et splendidior redditur. Differt a carbone, quo fabri ferrarii utuntur, sebarbon des furges 'quod magis subactus sit, vehementer enim ignem alit, et ipsa flamma in rusescentem saetabilem tei Tam conuertitur. In inferiori parte bituminosii extant fontes, qui vero, licet magnum pariant incommodum ibi laborantibus hominibus, eo persec florem carbonem reddunt. Ex his sulphureae et bituminosae exhalationes aliquando eleuantur, quae vel amaritiei sensum in ore excitant, si leuiores fuerint, vel suffocationis, grauiores factae, periculum inducunt, la to ibidem, nostris in fodinis Metter dicuntur. Quod vero calidii li' p. 7O3. Ino tantum tempore obseruantur, non, qui plerum' que assumitur, subterraneus ignis, sed solis efficacia et atmOSphaerae ac io eius causa esse videtur Cl. Auctori. Ad carbonum latera ponitur duplex schisti species; prima ubiuis carboneS sequitur , terramqUe teneram et nigram bituminosam sistit, seu ampelitidem, cum qua ita conuenit, ut ob plicatam et undosam tantum differat nec non ob politam splendidamque stiperficiem. Altera ex pluribus magisque planis constat stratiS, ceu foliis, mox rubris, mox nigris. Et haec plantarum impressioneS continet, vel incognitarum vel ad filices magis appropinquantium. Harum itaque descriptiones

et delineationes Tab. 2I. et 22. exhibentur, de qui' bus famen sine figuris plura res evre non positamus, hoe Unicum notanteS, accuratisumam foliorum delineationem et stratorum sinisti cum carbonibus com munieationem denegatam, his enim tantum imponuntur , Nostrum in eam deducere opinionem, hune

schistum mollem olim fuisse, et limum, illum ςOmponentem , liquidum, in varia sensim strata disposi

238쪽

tum, quoniam foliaceam habent structuram, nee non hanc limi subsidentiam, in alio aeque loco ac situ fuissς

Ρ 7O factam. Confirmat hane coniecturam granorum, quae carbonem componunt, sagura fere cubica, quae fu-spicionem mouet, materiam eorundem bituminosam,

ut schistum, olim mollem extitisse, dissolutamque huc accessiste, in primis, cum experientia probauerit, euacuata a carbonibus olim spatia, denuo iisdem fuisse repleta. Ex hisce tamen schistis perpetuo certum ea bonum, ibidem constitutorum, haberi potest indicium, quod similiter, durior per se praebet geodes. Huius autem tanta existit copia, ut rupem quasi constituat, ex quo aeris iniuriae, si iis exponitur, externa strata ita inserunt, ut eorum situs facillime dignosci queat, quod itidem Auctor Noster tab. 23. singulari delineatione comprobat. De ortus horum lapidum ratione tantum inter physicos disceptatur, quem, licet obscurior sit, sequenti tamen coniectura illustrare an- p 7P7 nititur fAυν Ases. In omnibus lapidibus rotundiS, qui accessu alius materiae augentur, stratorum successio distingui potest, idem fit in geode, hanc successionem igitur si contemplamur, sensim quidem eam factam esse intelligimus, minus autem recte illa percipibtur , si nucleum praesupponamus adfuisse , cui iteratis vicibus liquida et durescens circumponatur massa, tune etenim liberum undique suisse nucleum et suspensum p 7P8 quasi credendum estet. Id quod clarissis perspicitur, si attendimus quod materia, geodem efformans, terra sit humectata et liquida, uti ex plantarum, in iis deprehensistrum, schematibus patefit, quod succo lapi, desc*nte impraegnata sit, et quod haec pasta satis apta sis ad sustinendos minores lapideS aliaque corpUseula. Cum his si notare placet, hos nucleos quasi siccioreSsuisse, et magis apertis poris instruetos, quam illa, inquam demerguntur, passa est; hos deinde succos lapidescentes prioris strati in se resorbere et ob hanc ipsam causam illud, ad exsiccationem disponere, h0e

tandem

239쪽

tandem stri tum in subsequenti eadem repetere, stratorum vicissitudo, quare fiat, manifestum erit. Addit porro huic coniec urae, si geodes in martiali enascuntur terra, succos lapidescentes et salia vitriolica in hisce operationibus perficiendis concurrere. His expositiS p.7O9. ad minerales transit Cl. Auctor fontes, qui ex serro, vitriolo et carbonibus, partes admixtas ostendunt, hinc salutares etiam vel noxios pro diuerso gradu admixtorum ei sectus produnt. Dysenteriam autem aliosque dissiciles morbos sanant, alius fons la I Unc, alius Danici appellatur. OmneS Ochraceam deponunt te ram , exceptis duobus, quorum alter prope Mar debo Pac ex rupe defluit, limpidam continenS aquam, quae vero degustata amara est, intermixtis paucioribbus acidis particulis, quaS ex carbonibus, per quo rum strata sons fertur, derivat Nos fer. Alter ex fissuris nigri et tenerioris schisti prope de la Rogne prosilit, aquae saponaceae similis, et sedimentum album deponens. Praeter hos deinde fontes alii quoque, la- p. III. pidea crusta solida obducentes corpora, animadue tuntur in hac statione, ad confinia nimirum eiusdem deteguntur in terra ex silice vel sabulo promanantes, tophi autem generantur partim ex limo, partim ex succo lapideo selenetico, calcareis vel marmoreis lapidibus simili. Ex salibus vitriolicis, mineralibus partibbus impraegnatis , eosdem enasci putasset Cl. Auc for, ni vidisset sontes eiusmodi in terra sabulosa, nec minima minerali particula scatente. Praecipuus horum sentium is Rulsau est, qui molas agitat, et diuersa

concretionum genera obtinet, quorum quaedam aeri perpetuo, quaedam Vero mox aeri, mox aquae expinnuntur. Priora in muscis oriuntur, et eorum inse' p. 7Ia.riori in parte, quippe qui, reliquis felicius vegetabilibbus, spongiae instar succum lapideum retinent, et incrustantur. Posteriora, in aqua generata, durio' rem es compactam magis masiam sistunt, et in locis, ubi aquae magnus est impetus parcissime proueniunt, in

240쪽

in receptaculis contrario, ubi lentus aquae progressus

fit, sucei lapidei tempus coniungendi sese acquirunt, et cum priores tophi per ducentos ann0s ad digiti vix excreuissent altitudinem, hi omni anno dimidii pedis

magnitudinem aequant. In superioribus etiam aquae receptaculis maiores copiosioreSque inueniuntur concretiones , quam in inferioribuS. Exinde autem, quod

superius receptaculum alternatim repletur aqUa et eu

cuatur, concretionum diuersitas fit, in superficie nam que moleculis scatent rotundis. Deinde ex iis, illae, quae aeri patens, tenuiores et molliores sunt, umbra et aqua perpetuo tectis. Ad veram itaque petrificationem producendam aeriS accessus auertendus est, ex P. III. quo Cl. Auctor concludit, eandem a natura, in pro ducendis rupibus seruatam fuisse methodum, hae enim, terra te ilae, succi lapidei evaporationem impediebant, et hinc eo citius petrefacta producebant, quam etiam conditionem ex diuersis sese excipientibus terrae stratis illustrat. In eo loco, ubi ex receptaculis aqua iterum emittitur, ardesia tenera et compactat concrescit, tardius et per annum ad sex tantum lineas aucta, quod aqua celeriter transit. Supersunt in hae statione mi. neralia adhuc recensenda, quae alio se tempore esse descripturum Auctor promittit, et ad decimae flatiouir

disquisitionem progreditur. Haec ad terminos tra ctus ciminenti sita est, et ex marmore rudi, calcem non adeo bonam suppeditante, componitur. Ιisdem,

quae aliis in stationibus descripta suere, haec abundat conchyliis, excepto monte, la chenve des sauvager P. TIT. nominato, in quo Ostracitcs tests crassa, g φbiter

L VID i I copiosissime occurrit. Superiora duo vel fria strata hunc ostendunt, inferiora vero ingentem aste riarum numerum obtinent, nec non alia eiusdem generis lapidesecta corpora, de quibus sigillatim exponi

tur. Asteriae plerique diuisi esuspiciuntur, et a rupe separati, quod suspicionem mouet Cl. Auctori, hane mutationem et pretrificationem ante accessisse, quam